docAfganistan_Kultura_Scenariusz lekcji_SP
download 
Reklamacja Transkrypt
Afganistan_Kultura_Scenariusz lekcji_SP
Joanna Żepielska Joanna Góral Pomagamy w odbudowie Afganistanu i jego kultury Scenariusz zajęć z edukacji humanitarnej dla szkół podstawowych (klasy 4-6) Informacja o scenariuszu Afganistan jest przez większość ludzi w Polsce postrzegany jako zniszczony, dziki, pustynny kraj, w którym mieszkają zakurzeni koczownicy, zajmujący się głównie walką o przetrwanie. Jednak Afganistan to nie tylko zgliszcza, ludzie z karabinami, muzułmanie prowadzący świętą wojnę, brodaci talibowie. Afganistan to nie tylko kraj, w którym obowiązywał zakaz nauki dla dziewczynek i zostały zniszczone pomniki Buddy. Afganistan może się również poszczycić wspaniałymi osiągnięciami z dziedziny kultury i sztuki. Przyczyną upadku państwa nie był niski poziom rozwoju społeczeństwa, lecz wojny, które targały krajem od ponad 20 lat. Niestety, za pośrednictwem mediów nie docierają do nas prawie w ogóle informacje o tym, jak kraj wyglądał przed wojnami, jak różni ludzie tam mieszkają, jak bogata i orientalna jest kultura afgańska. Odbudowując jedyną w Afganistanie szkołę muzyczno-plastyczną, PAH nie tylko niesie pomoc natychmiastową, ale również pomaga społeczeństwu afgańskiemu w odbudowie i utrwaleniu mającej ponad dwa tysiące lat kultury. Bez pomocy z zewnątrz ciężko będzie młodym, bardzo uzdolnionym Afgańczykom włączyć się w odbudowę kultury i tradycji swojego kraju. Te dwie rzeczy, oprócz pokoju, zaspokojenia podstawowych potrzeb i przestrzegania praw człowieka, są niezbędne, aby Afganistan stał się znowu krajem podziwianym za wspaniałą gościnność i orientalność. Warszawa, luty 2003 Polska Akcja Humanitarna Program Edukacji Humanitarnej ul. Szpitalna 5/3 00-031 Warszawa e-mail: [email protected] Internet: www.pah.org.pl tel. (022) 828 88 82, 828 90 98 fax: (022) 831 99 38 Pomagamy w odbudowie Afganistanu i jego kultury - Scenariusz zajęć dla szkół podstawowych Polska Akcja Humanitara, Program Edukacji Humanitarnej - www.pah.org.pl 1 Główne zagadnienia zajęć: • • • skutki wojny dla kultury w danym kraju międzynarodowa solidarność z ofiarami wojen historia i kultura Afganistanu Cele zajęć: Po zakończeniu zajęć uczeń powinien: • • • • • znać podstawowe osiągnięcia z dziedziny sztuki i kultury Afganistanu znać przyczyny zniszczenia kultury Afganistanu wiedzieć, że obraz Afganistanu w oczach Polaków w dużej mierze nie odpowiada rzeczywistości rozumieć, że poprzez odbudowę i wyposażenie Średniej Szkoły Muzycznej-Plastycznej w Kabulu PAH pomaga również społeczeństwu afgańskiemu w odbudowie jego kultury rozumieć, że poprzez przyłączenie się do akcji „Złotówka dla dzieci w Afganistanie” też może pomóc w odbudowie kultury afgańskiej Metody pracy: • • • • • • • rozmowa mapa skojarzeń praca w małych grupach praca z tekstem metoda 415 metoda 2-4-8 dywanik pomysłów Kluczowe pojęcia: • zbiórka Zbiórka publiczna to wszelkie publiczne zbieranie ofiar w gotówce lub naturze na pewien z góry określony cel. Ofiara to dobrowolne świadczenie. Publiczne zbieranie ofiar oznacza, że wezwanie do składania datków skierowane jest do nieoznaczonej liczby osób. • pomoc humanitarna PAH niesie pomoc humanitarną ofiarom konfliktów zbrojnych, klęsk żywiołowych oraz biedy strukturalnej. PAH korzysta z trzech form pomocy: Pomoc doraźna jest udzielana ofiarom konfliktów zbrojnych lub katastrof naturalnych w trakcie lub zaraz po zakończeniu wydarzeń. Jej celem jest pomoc w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Pomoc długofalowa jest kierowana do ofiar biedy strukturalnej i społeczności, które borykają się z długotrwałymi skutkami katastrof humanitarnych. Polega na nawiązaniu i utrzymywaniu kontaktów z lokalnymi partnerami, cyklicznym udzielaniu poprzez nich pomocy materialnej i prowadzeniu akcji edukacji społecznej na tych terenach. Misje zagraniczne to stała forma pomocy prowadzona na terenach pokonfliktowych, gdzie straty materialne i moralne spowodowane wojną, nawet krótkotrwałą, wymagają lat pracy nad odbudową środowiska i tkanki społecznej. • historia i kultura Afganistanu Całokształt materialnego i duchowego dorobku mieszkańców Afganistanu, wytworzonego w ogólnym rozwoju historycznym lub w jego określonej epoce. Pomagamy w odbudowie Afganistanu i jego kultury - Scenariusz zajęć dla szkół podstawowych Polska Akcja Humanitara, Program Edukacji Humanitarnej - www.pah.org.pl 2 Środki dydaktyczne: arkusze szarego papieru, klej, nożyczki, flamastry, kolorowe karteczki, taśma samoprzylepna Literatura: • • • • • • • • • • • • • • • Ulrich Baer, Gry dyskusyjne. Materiały pomocnicze do pracy z grupą, Wydawnictwo KLANZA, wydanie I, Lublin 1997 Edyta Brudnik, Anna Moszyńska, Beata Owczarska, Ja i mój uczeń pracujemy aktywnie. Przewodnik po metodach aktywizujących, Zakład wydawniczy SFS, Kielce 2000 Anna Dodziuk, Kiedy rozpada się świat w: Wysokie Obcasy - dodatek do Gazety Wyborczej, 3 listopada 2001 r., nr 44 (136) Fundacja Polska Akcja Humanitarna, Raport z wyjazdu rekonesansowego do Iranu i wizytowania obozów dla Uchodźców afgańskich, 1-7 listopada 2001 r. Konstanty Gebert, Terroryści w: Gazeta Wyborcza nr 276, wydanie warszawskie z dnia 26.11.2001 r. Wojciech Giełżyński, Opcji dużo, wszystkie złe w: Tygodnik Powszechny, nr 47, 25.11.2001 r. Jim Hoagland, Mgła nad Afganistanem w: Rzeczpospolita, dodatek „Atak na Amerykę”, 23.11.2001 r. Wojciech Jagielski, Modlitwa o deszcz, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2002 r. Wojciech Jagielski, Reżim Talibów pada. Czy zwycięzcy będą potrafili się porozumieć? w: Gazeta Wyborcza nr 269, wydanie warszawskie z 17-18.11.2001 Wojciech Jagielski, Wojna w Afganistanie. Co po zajęciu Kabulu?, Gazeta Wyborcza nr 226, wydanie warszawskie z 14.11.2001 Michał Komar, Bartłomiej Sienkiewicz, Krwawiąc ziemię, zdobyć niebo w: Tygodnik Powszechny, nr 47z 25.11.2001 Siba Shakib, Nad Afganistanem Bóg już tylko płacze. Historia Shirin-Gol, Wydawnictwo Muza SA, Warszawa 2002 Jolanta Sierakowska-Dyndo, Afganistan, str. 9-22 w: Encyklopedia historyczna świata, tom X: Azja część 1, wyd. Agencja Publicystyczno-Wydawnicza OPRES, Kraków 2002 Radek Sikorski, Prochy świętych. Afganistan - czas wojny, Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, Warszawa 2002 Zygmunt Skrzednicki, Afganistan. Kraj przyszłości, Warszawa 1960 Przebieg zajęć: Czas Co trzeba zrobić? 5 min. 1. Rozmowa • zapoznaj uczniów z tematem zajęć • uprzedź uczniów, że będą mogli uczestniczyć w pomocy humanitarnej dla Afganistanu Materiały 5 min. 2. Afganistan - skojarzenia • poproś uczniów, żeby powiedzieli jakie mają skojarzenia z Afganistanem • zapisujesz je na szarym papierze lub na tablicy (forma zapisu - dowolna) arkusz szarego papieru lub tablica szkolna flamaster, taśma samoprzylepna Uwagi Możesz nawiązać do ubiegłorocznej edycji Akcji ”Złotówka dla dzieci w Afganistanie” Pomagamy w odbudowie Afganistanu i jego kultury - Scenariusz zajęć dla szkół podstawowych Polska Akcja Humanitara, Program Edukacji Humanitarnej - www.pah.org.pl 3 25 min. 5 min 25 min. 3. Kultura i historia Afganistanu - metoda 415 • poproś uczniów, aby bardzo uważnie przeczytali tekst dotyczący Afganistanu (każdy czyta po cichu, samodzielnie) • po przeczytaniu powiedz uczniom, że za chwilę będą pracować w małych grupach • wyjaśnij uczniom, że każda grupa otrzymuje inne zadanie (koniecznie daj uczniom opisane zadanie na kartce) Czas na wykonanie zadnia - 15 min. • I grupa- zaznacza na osi czasu wydarzenia dotyczące kultury Afganistanu II grupa - zaznacza na osi czasu wydarzenia polityczne • III grupa - obok miast zapisuje wydarzenia polityczne, nazwiska znanych osób, np.: artystów, władców, które związane są z danym miejscem • IV grupa - szuka w tekście informacji o zabytkach. Wpisuje je obok odpowiednich miast. • przedstawiciele grup prezentują dokonania swojej grupy • podsumuj wiadomości o Afganistanie. Zwróć uwagę uczniów na fakt, że historia i kultura Afganistanu są bogate. Przypomnij, z jakimi krajami graniczy Afganistan 4. Obraz Afganistanu • powiedz, że ludzie bardzo niewiele wiedzą o Afganistanie (nie mówi się o tym często w telewizji, w radio, prasie, w rodzinach, z rówieśnikami); • zapytaj uczniów, czego dowiedzieli się o Afganistanie po przeczytaniu tego tekstu, wspomnij także o dywanach z arabeskami. 5. Zniszczenie kultury Afganistanu przyczyny; metoda 2-4-8 • wyjaśniasz, że kultura Afganistanu, o której wcześniej mówiliśmy (wspaniałe zabytki), została zniszczona przez ponad 25 lat wojen (ze Związkiem Radzieckim, rządy talibów i wojnę przeciw talibom) • rozdaj tekst dotyczący zniszczeń kultury afgańskiej; poproś ucznia, żeby przeczytał głośno tekst • zadaj uczniom pytanie: „Jak zmieniłoby się wasze życie, gdyby ta sytuacja miała miejsce teraz w Polsce?” • Poproś uczniów, aby w parach postarali się odpowiedzieć na to pytanie (czas 2 min.); • poproś pary, aby przedyskutowały temat w oś czasu i mapa Afganistanu: • narysowane na dużym szarym papierze przez nauczyciela • lub powiększone na kartce A3 opis metody oraz tekst dla uczniów znajdziesz w materiałach pomocniczych mapa w załączniku flamastry "Podstawowe informacje o Afganistanie" tekst załączony flamastry, szary papier, taśma samoprzylepna fragment książki Wojciecha Jagielskiego "Modlitwa o deszcz" - tekst załączony tekst, który należy przeczytać uczniom znajdziesz w materiałach pomocniczych dla nauczyciela, jest to cytat z książki Wojciecha Jagielskiego „Modlitwa o deszcz”; uczniowie mogą wykorzystać informacje z tekstu wykorzystanego Pomagamy w odbudowie Afganistanu i jego kultury - Scenariusz zajęć dla szkół podstawowych Polska Akcja Humanitara, Program Edukacji Humanitarnej - www.pah.org.pl 4 czwórkach (czas 3 min.) poproś czwórki, aby przedyskutowały ten sam temat w ósemkach i zapisały swoje wnioski (czas 5 min.) • przedstawiciele ósemek przedstawiają wynik swojej pracy • podsumuj: wpływ wojny na życie zwykłych ludzi 6. Pomoc PAH w Afganistanie - rozmowa • rozdaj uczniom informację o działaniach PAH w Afganistanie • poproś uczniów, aby uważnie przeczytali tekst i w trakcie czytania zastanawiali się nad pytaniami: 1. jedna grupa - dlaczego PAH pomaga w Afganistanie? 2. druga grupa - na czym polega pomoc PAH w Afganistanie? • porozmawiaj z uczniami o pomocy udzielanej przez PAH w Afganistanie, możesz zadać pytania wcześniej postawione • poproś uczniów, aby odpowiedzieli na pytanie: „Co według ciebie PAH chce osiągnąć poprzez odbudowę i wyposażenie szkoły w Kabulu?” • zapisz odpowiedzi uczniów w punkcie trzecim • 10 min. 10 min. 7. Zakończenie - nasz udział w Akcji „Złotówka dla dzieci w Afganistanie”dywanik pomysłów • poinformuj uczniów o zbiórce, którą można zorganizować na różne sposoby, o konkursach związanych z Akcją, o informowaniu na różne sposoby swoich kolegów o Afganistanie, np.: kulturze i sytuacji obecnej; • rozdaj uczniom po 2-3 kolorowe karteczki, • zadaj pytania: „ Jakie macie pomysły na przeprowadzenie akcji? W jaki sposób chcielibyście pomóc przy zorganizowaniu Akcji?” • poproś uczniów, aby na karteczkach zapisali swoje pomysły (1 karteczka jeden pomysł) • każdy uczeń przykleja swoją karteczkę • odczytajcie pomysły całej klasy. "Pomoc Polskiej Akcji Humanitarnej w Afganistanie" tekst załączony Tekst dla uczniów znajdziesz w materiałach pomocniczych; w tym punkcie może być również przydatne przesłanie edukacyjne PAH (w materiałach pomocniczych dla nauczyciela) kolorowe karteczki, szary papier, taśma samoprzylepna Poradź uczniom, aby skorzystali ze strony internetowej akcji "Złotówka dla dzieci w Afganistanie" opis tej metody znajdziesz w materiałach dodatkowych Akcja "Złotówka dla dzieci w Afganistanie" w Internecie: www.pah.org.pl/zlotowka Pomagamy w odbudowie Afganistanu i jego kultury - Scenariusz zajęć dla szkół podstawowych Polska Akcja Humanitara, Program Edukacji Humanitarnej - www.pah.org.pl 5 Materiały pomocnicze: • • • Podział na grupy Odlicz 1, 2, 3 Data urodzenia: Uczniowie ustawiają się w szeregu, według daty urodzenia. Nie jest ważny rok urodzenia; ważny jest dzień i miesiąc. Na początku stoją uczniowie urodzeni w styczniu, na końcu uczniowie urodzeni w grudniu. Dzielimy uczniów według miesiąca urodzenia. Jeśli grupa się nie zna, rozdajemy uczestnikom zajęć kolorowe karteczki. Prosimy, aby każdy napisał na karteczce swoje imię i przykleił je do ubrania. Uczestników zajęć dzielimy według kolorów karteczek. Metoda 415 Trzeba podzielić dużą grupę na małe czteroosobowe grupki, których członkowie będą siedzieli obok siebie. Każda grupa otrzymuje zadanie, które musi być precyzyjnie sformułowane. Wszystkie grupy pracują w tym samym pomieszczeniu, jedynie członkowie poszczególnych grup kierują do siebie krzesła. Po 15 minutach pracy, grupy zdają skrótową relację z osiągniętego wyniku. Metoda ta nosi nazwę 415, ponieważ czteroosobowe grupy wykonują zadani w czasie 15 minut.. Należy też podkreślić, że uczestnicy dyskusji powinni przebywać w tym samym pomieszczeniu. Wpływa to na szybszy przebieg rozmowy, a pojawiający się gwar towarzyski eliminuje lęk przed wyrażaniem swoich opinii. Dywanik pomysłów Każdy uczeń dostaje po 2-3 kartki; na jednej kartce zapisują jeden pomysł na rozwiązanie danej sytuacji lub problemu; potem uczniowie przyczepiają swoje kartki na dużym arkuszu papieru i odczytują swoje pomysły; każdy uczeń dostaje jeden punkt i stawia go przy rozwiązaniu problemu, które jest jego zdaniem najlepsze; podliczenie punktów; rozwiązanie z największą ilością punktów jest najlepsze; krótka dyskusja na temat danego wyboru. Dodatkowe informacje dla nauczyciela: Przesłanie edukacyjne Polskiej Akcji Humanitarnej Trzeba pomagać Każdy człowiek - niezależnie od wieku, zamożności czy innych względów - może i powinien pomagać Pomoc nie może odbierać godności Pomagając trzeba zwrócić uwagę na potrzeby osób, na rzecz których działamy. Pomoc nie jest pozbyciem się tego, co nie jest nam potrzebne, lecz dzieleniem się tym, czego i my nie mamy pod dostatkiem Pomoc nie może uzależniać Pomoc nie może uzależniać - dlatego warto zastanowić się jak pomagać, by potrzebujący mogli pomóc sobie sami Pomoc trzeba dobrze zorganizować Możesz pomóc - zawsze jednak musisz zbadać potrzeby Pomagamy w odbudowie Afganistanu i jego kultury - Scenariusz zajęć dla szkół podstawowych Polska Akcja Humanitara, Program Edukacji Humanitarnej - www.pah.org.pl 6 Podstawowe informacje o Afganistanie • Afganistan - kraj wyżynno-górski, położony w Azji Środkowej; nie ma dostępu do morza • Afganistan graniczy z Turkmenistanem, Uzbekistanem, Tadżykistanem, Iranem, Pakistanem i Chinami. • Góry Hindukusz dzielą kraj na część północną i południową i są przedłużeniem najwyższych gór świata. • Dzięki systemom nawadniania, uprawia się tu zboża i owoce; hodowane jest wiele gatunków bydła, owce, kozy. • Językami oficjalnymi w Afganistanie są: pasztu i dari. Oba te języki zapisywane są alfabetem arabskim. • 99% ludności Afganistanu to wyznawcy islamu. Różnorodność narodowościowa Afganistanu wynika z dziedzictwa wielkich migracji i najazdów. Duże grupy stanowią Pasztunowie, Tadżycy, a także Uzbecy, Hazarzy i Turkmeni. • Szczególne położenie Afganistanu sprawiło, że na jego historię miała wpływ kultura m.in.: mezopotamska, indyjska, irańska, grecka, rzymska i chińska. • Pierwsze miasta w Afganistanie powstawały 4000-2000 lat p.n.e., a najstarsze zapiski pochodzą z X w. p.n.e. dotyczą one założyciela dynastii Aspa. • W IV w. p.n.e., po okresie panowania perskiego, wkroczył do Afganistanu Aleksander Macedoński, który założył szereg istniejących do dziś miast, jak: Herat, Farah, Kandahar, a ludność poznała i obficie czerpała z dziedzictwa kultury i filozofii greckiej. • Po śmierci Aleksandra trwało grecko-baktryjskie państwo Baktria ze stolicą w Balch, mieście starym jak Babilon. W tym czasie na tereny afgańskie dotarła również nauka Buddy przekazana później do Chin i Japonii. • Od I w. n.e. Budda był przedstawiany na bogato zdobionych i przejrzystych tkaninach. Później, pod wpływem kultury indyjskiej, Budda przedstawiany jest wystrojony w bransoletki, naszyjniki i turban. • Za panowania dynastii Kuszanów (do 226 r. n.e.), powstała bogata sztuka dworska, architektura pałacowa i sakralna (świątynie wykute w skałach, klasztory), malarstwo ścienne, gliniane posążki i ogromne figury wykuwane w skałach, jak posągi Buddy w Bamijanie (wykute w skalnym zboczu góry). Zabytki z tych czasów znaleziono w rejonach miast Dżalalabad, Begram (płaskorzeźby z kości słoniowej), Kabul (świątynie), Ghazna • W VII i VIII w. n.e. Afganistan podbijali Arabowie, którzy przynieśli ze sobą wiarę islamu i nowe style artystyczne. • W IX w. powstały ogromne płaskorzeźby przedstawiające dzikie zwierzęta i wojowników. Całe średniowiecze w imperium rządzonym między innymi przez dynastię Ghaznawidów, tworzyli wybitni poeci i myśliciele perscy (np. Farruchi). • W XII w. powstał przepiękny, o tajemniczych dziejach, wpisany w 2002 r. na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, minaret (wieża, z której zwołuje się ludzi na modlitwę) w Dżam. • W latach 1207-73 żył i tworzył urodzony w Balchu Dżalaludin Rumi, autor arcydzieł poezji, prozy, kazań. • Za panowania dynastii Timurydów, od XIV w., a zwłaszcza pod opieką Ibrahima Szach Rucha (XV w.), nastąpił wielki rozwój sztuki w Heracie, mieście wpisanym na Listę UNESCO, zwanym "miastem tysiąca ogrodów". Styl timurydzki to także wspaniała architektura, znana z ogromnych budowli pokrytych glazurowanymi płytkami i mozaiką o niebywałej trwałości koloru (granat, turkus, kość słoniowa) i blasku. Budynki miały kopuły o dyniowatym kształcie, łuki, minarety pokryte płytkami i ozdobnymi napisami. W tym stylu utrzymany był Meczet Wielki i kompleks Musallah (szkoła - czyli medresa; meczet i mauzoleum). Za Timuridów powstały też arcydzieła rzeźby w kamieniu, na przykład grobowce zdobione motywami roślinnymi i arabeskami. Pomagamy w odbudowie Afganistanu i jego kultury - Scenariusz zajęć dla szkół podstawowych Polska Akcja Humanitara, Program Edukacji Humanitarnej - www.pah.org.pl 7 • W mieście Herat żył i tworzył (1414-92) wielki poeta i myśliciel Nuraddin Abdurrachman Dżami, twórca dzieł poetyckich, filozoficznych, religijnych. • Ostatnie wojny przyniosły zniszczenie 3/4 miejskiej zabudowy Heratu, ocalały jednak najważniejsze zabytki. • W 1505 r. Zahir ud Din Muhammad Babur, zdobył Kabul, Kandahar, przejął władzę, a w 1525 r. podbił Indie, gdzie założył dynastię Wielkich Mogołów (umacniających w Indiach islam) • Afganowie wzmocnili się na tyle, że na początku XVIII w. uniezależnili się od Persów, Mongołów i Uzbeków i stworzyli zjednoczony kraj. W 1747 r. Ahmad Szach Durrani został wybrany na władcę Afganistanu przez wodzów zgromadzonych na Loja Dżirdze (wielkiej naradzie plemion). Poszerzył on granice kraju, dołączył Herat i Sistan a także Kaszmir. Stworzył potęgę Kandaharu. Ahmad Szach przywiózł do kraju uznawany za relikwię płaszcz proroka Mahometa. Syn Ahmada Szacha, Timur Szach, przeniósł stolicę z Kandaharu do Kabulu, rozbudowując z kolei to miasto. • W XIX wieku Rosja i Wielka Brytania ścigały się o wpływy w Afganistanie. Po trzech zaciętych wojnach afgańsko-brytyjskich ustalono granicę z Indiami (obecna granica z Pakistanem). Na przełomie wieków stworzono podstawy nowoczesnego systemu edukacji, opieki zdrowotnej, rozwijała się prasa. Narastał ruch na rzecz pełnego uniezależnienia się kraju. W 1919 r. Afganistan ogłosił niepodległość jako monarchia konstytucyjna. • W 1973 r. Daoud Khan obalił w Afganistanie monarchię, ogłosił kraj republiką • W 1978 r. Daoud Khan obalony został przez komunistyczny przewrót. Sprzeciwili się temu mudżahedini (opozycyjne ugrupowania plemienne). Na pomoc komunistom ruszyła armia radziecka. Rozpoczęła się wojna, która przyniosła chaos, śmierć, masowe uchodźstwo, zniszczenie miast i wsi. • Wycofanie się armii radzieckiej w 1989 r. nie przyniosło pokoju, w sprawy Afganistanu nadal mieszały się kraje sąsiednie, szczególnie Pakistan, skłócając mudżahedinów. Wojna domowa nie wygasła na dobre, nawet gdy władzę w prawie całym kraju przejęli talibowie (ugrupowanie gorliwych wyznawców islamu, pragnących stworzyć w Afganistanie państwo rządzone według skrajnie rozumianych reguł Koranu). • Afganistan słynie z rękodzieła (samowary), biżuterii i ręcznie tkanych dywanów (afganów, bucharów), w tradycyjne wzory na czerwonym tle, a także kilimów. Życie miast afgańskich toczy się przede wszystkim na bazarach, gdzie można kupić wszelkie towary i posłuchać plotek, oraz herbaciarniach, gdzie prócz herbaty spożyć można tradycyjny posiłek: baraninę z ryżem, warzywami i jogurtem. • Tradycyjnym sportem jest buzkaszi, gra podczas której konni jeźdźcy walczą o umieszczenie wypchanej skóry cielęcej w polu przeciwnika. Inne rozrywki uwielbiane przez Afgańczyków, a znane i na Zachodzie to: zapasy, piłka nożna, strzelectwo, biegi, a także puszczanie latawców, szachy. Afgańczycy uwielbiają i trzymają w domach ptaki śpiewające oraz drobne gryzonie. Z Afganistanu pochodzą też słynne charty afgańskie. • Przez 25 lat wojen zniszczono lub uszkodzono ogromną ilość wspomnianych wyżej zabytków kultury, zarówno starożytnych jak i z czasów późniejszych, zaś wykopaliska i zbiory muzealne grabili rabusie. Artyści nie mogli tworzyć, podupadło rzemiosło artystyczne. Talibowie zakazali kobietom, m.in.: kształcić się, pracować, samodzielnie wychodzić na ulicę. Wszystkim Afgańczykom zakazano słuchać muzyki, tradycyjnie towarzyszącej w codziennym życiu, czy czynić wizerunki istot żywych. Ten ostatni zakaz oznaczał nie tylko koniec fotografowania się czy zamknięcie kin i telewizji, ale i niszczenie dzieł sztuki. Szczególnie głośne stało się zniszczenie zbiorów antycznych figurek, pochodzących ze starożytnego Egiptu, Grecji, Rzymu, Indii. Znajdują się one w zbiorach muzeum w Kabulu. Wysadzono także w powietrze unikalne posągi Buddy w Bajman. Zniszczono zabytki buddyjskie i hinduistyczne w ruinach tysiącletniego miasta Ghazni. • Kabul bardzo ucierpiał w wyniku ostatnich wojen, zniszczono królewskie pałace Dar ul Aman, Golchana, kilkusetletnie ogrody Czehelsotun i Babura, starożytne twierdze Tadż Beg i Bala Hesar, mauzoleum Nadira Szacha, Błękitny Meczet; przetrwał marmurowy grobowiec Babura. • Polacy w ciężkich czasach otrzymywali pomoc. Możemy teraz nie tylko zatroszczyć się o zapewnienie Afgańczykom najprostszych, niezbędnych do przeżycia środków, ale także pomóc ocalić i rozwijać kulturę Afganistanu. Opracowanie: Karolina Zielińska, PAH Pomagamy w odbudowie Afganistanu i jego kultury - Scenariusz zajęć dla szkół podstawowych Polska Akcja Humanitara, Program Edukacji Humanitarnej - www.pah.org.pl 8 Pomagamy w odbudowie Afganistanu i jego kultury - Scenariusz zajęć dla szkół podstawowych Polska Akcja Humanitara, Program Edukacji Humanitarnej - www.pah.org.pl 9 Fragment książki Wojciecha Jagielskiego „Modlitwa o deszcz” Wojna ze Związkiem Radzieckim W wojennym zapamiętaniu wycinano też lasy, sady i ogrody, mogące posłużyć za chronienie albo znakomitą kryjówkę. Wrąbane zostały całe oazy. Z czasem przekształciły się one w martwe, nieprzyjazne ludziom pustynie, doskonale nadające się na pole bitwy. Nie mogli tam żyć kupcy, rolnicy, nauczyciele, inżynierowie i lekarze, coraz liczniej więc wyjeżdżali oni za granicę. Albo stawali się żołnierzami. (...) Zrabowane zostały bezcenne dzieła sztuki z kabulskich pałaców i muzeów; posążki, malowidła, starożytne monety. Wyłapano sokoły, orły i pawie, które z upodobaniem nabywali arabscy kupcy. Rabowano i wywożono na sprzedaż wszystko, co miało jakąkolwiek wartość - stada wielbłądów i dziką zwierzynę, samochody i maszyny z pozamykanych fabryk, cegły, drzwi i okna ze zburzonych domów, mąkę i złom. Na kabulskim lotnisku ktoś odkręcił i ukradł koła z ocalałych, unieruchomionych na pasach startowych samolotów, które nie mogły wzbić się w niebo, gdyż wcześniej ktoś inny opustoszył stojące w magazynach zbiorniki z paliwem. W końcu cały Afganistan został przerobiony na pole bitewne, a jego mieszkańcy na wojowników, bo tylko oni mogli tam jeszcze żyć. Rządy talibów Czas mijał, a talibowie nic nie tracili ze swojego rewolucyjnego (...) ferworu. Wszystko miało być, jak Pan Bóg przykazał. A przykazania boże zostały zapisane w Koranie, który talibowie odczytywali najbardziej dosłownie. Zakazali tańca, muzyki i instrumentów muzycznych, które jako grzeszne, nieczyste palili na ulicznych stosach. Zakazali hazardu i wszystkich innych rozrywek i przyjemności, bo odciągały wiernych od modlitwy. Zakazali wesel, zabaw, hucznych uroczystości, a nawet świętowania Nowego Roku. Zakazali hodowli śpiewających ptaszków, które wystawiane w klatkach za okna domów napełniały zaułki hałaśliwym świergotem. (...) Zakazali wiernym wędrówek po cyberprzestrzeni, prowadzących niechybnie na manowce. Za grzeszne, świętokradcze uznali także fotografie, malowidła i rzeźby przedstawiające żywe istoty. Kazali niezwłocznie zniszczyć dziecinne zabawki - lalki, ołowiane żołnierzyki, pluszowe misie i pieski, a także wszystkie posążki, obrazy i fotografie przedstawiające żywe istoty. (...) Egzekucje telewizorów, głucha cisza, jaka zapadła w mieście po głoszeniu zakazu słuchania grzesznej według talibów muzyki, obowiązkowe modły w meczetach, zepchnięcie kobiet na, a nawet poza margines społeczeństwa były ceną, jaką mieszkańcy Kabulu byli gotowi zapłacić za to, co ich zdaniem zyskiwali: za pokój i spokojne życie. (...) Fragmenty książki Wojciecha Jagielskiego pt. "Modlitwa o deszcz" wykorzystane za zgodą Wydawnictwa W.A.B. Dziękujemy. Pomagamy w odbudowie Afganistanu i jego kultury - Scenariusz zajęć dla szkół podstawowych Polska Akcja Humanitara, Program Edukacji Humanitarnej - www.pah.org.pl 10 Pomoc Polskiej Akcji Humanitarnej (PAH) w Afganistanie Stała misja humanitarna PAH w Afganistanie działa od czerwca 2002 r. Biuro Misji mieści się w Kabulu i jest w nim zatrudnionych dwóch pracowników. Zadaniem Misji w Kabulu jest realizacja projektu, który polega na odbudowie i wyposażeniu Średniej Szkoły Muzyczno-Plastycznej w Kabulu. Szkoła znajduje się w najbardziej zniszczonej części Kabulu Dehbori. Budynki zostały zniszczone w 70%, ponieważ stacjonowały tam oddziały wojska, które ostrzeliwały okoliczne wzgórza, a ze wzgórz ostrzeliwano szkołę. Wielu nauczycieliartystów musiało wyjechać z Afganistanu. Pod rządami talibów lekcje muzyki zostały zawieszone, a nauczyciele otrzymali zakaz wstępu na teren szkoły. Muzyka była zakazana w całym Afganistanie. Pod ścisłym nadzorem talibów działała tylko okrojona sekcja artystyczna. Nie było wolno robić zdjęć, ani malować i rzeźbić. Dziewczynkom nie wolno było chodzić do szkoły. Pracownicy PAH w Kabulu zawieszają tablicę informacyjną Przed dojściem do władzy talibów dyplom ukończenia tej szkoły otwierał młodym artystom drzwi do wielu zagranicznych uczelni artystycznych. Jednym z nauczycieli był słynny na cały Afganistan rzeźbiarz Mohamad Yousof Khan. Inni znani nauczyciele to między innymi Azizudin (wyroby z ceramiki), Mustafa Khan (kaligrafia), Qadir Khan (wzornictwo). Wielu innych artystów-pedagogów uczyło uzdolnione artystycznie dzieci śpiewu, muzyki, malowania, rzeźby i lepienia z gliny. Szkoła powstała w 1352 roku (w 1973 r. według naszego kalendarza) jako muzyczna; potem rozszerzono ją o dział artystyczny. Wtedy szkoła liczyła sobie około 170 uczniów. Zaraz po obaleniu rządów talibów setki uzdolnionych artystycznie dzieci zgłosiło się do egzaminu kwalifikującego na nowy rok szkolny. Mimo zniszczonych budynków i braku podstawowych materiałów do prowadzenia zajęć, zostały uruchomione zajęcia dla 50 dzieci w wieku od 12 do 18 lat, które uczyło 18 nauczycieli. Do szkoły zaczęły chodzić również dziewczynki, co pod rządami talibów było zabronione. Dziesiątki innych dzieci nie ma możliwości uczenia się, gdyż na razie działa tylko mała sekcja artystyczna. Sekcji muzycznej, z braku instrumentów i nauczycieli, nie udało się jeszcze uruchomić. Szkoła w Kabulu odbudowana z pieniędzy zebranych podczas ubiegłorocznej akcji Nauczyciele-artyści przebywający na emigracji zadeklarowali, że wrócą do szkoły na początku nowego roku szkolnego (marzec - październik 2003). Dyrekcja szkoły i PAH liczą, że rozbudowane sekcje muzyczne i artystyczne zaczną działać od nowego roku szkolnego w odbudowanej przez PAH szkole. Otwarcie i funkcjonowanie szkoły jest ważne nie tylko dla podniesienia poziomu edukacji, ale dla odrodzenia kulturalnego życia Afganistanu. Średnia Szkoła Muzyczno-Plastyczna ma w planie aktywne poszukiwanie uzdolnionych artystycznie dzieci, zorganizowanie, wspieranie i promowanie zajęć pozalekcyjnych w szkołach podstawowych (rysunek, rzeźba, glina, malowanie, teatr, taniec). PAH zamierza promować dokonania i wyroby uczniów Szkoły, jako element narodowej kultury afgańskiej, w Afganistanie oraz w Polsce. Pomagamy w odbudowie Afganistanu i jego kultury - Scenariusz zajęć dla szkół podstawowych Polska Akcja Humanitara, Program Edukacji Humanitarnej - www.pah.org.pl 11
