pobierz pdf - Centrum Edukacji Przyrodniczo

pobierz pdf - Centrum Edukacji Przyrodniczo

Zintegrowany system edukacji przyrodniczo-leœnej
w Nadleœnictwie Krynki
Dla osoby nieobeznanej z sekretami przyrody,
przechadzka na ³onie natury jest
jak zwiedzanie galerii wype³nionej
cudownymi dzie³ami sztuki,
z których dziewiêæ na dziesiêæ odwróconych
jest twarz¹ do œciany
Thomas Henry Huxley 1865 rok
Znana XVI-wieczna anegdota, której bohaterem jest s³yn¹cy z patriotyzmu i politycznej
m¹droœci b³azen Zygmunta I Starego i Zygmunta Augusta, dotyka naszej, jak¿e polskiej, egocentrycznej cechy. Na wielu sprawach znamy siê wszyscy i z determinacj¹ godn¹ wa¿niejszych
problemów, uparcie podtrzymujemy swój pogl¹d. Otó¿ Stañczyk – bo o nim tu mowa – wygra³
zak³ad ze swym pryncypa³em, twierdz¹c, ¿e w Krakowie, spoœród wielu zawodów, najwiêcej
jest lekarzy. Na leczeniu bowiem, jak twierdzi³, znaj¹ siê wszyscy. Dla potwierdzenia swej tezy,
obwi¹zawszy twarz rzucaj¹c¹ siê w oczy bia³¹ szmat¹, poszed³ na krakowski rynek miêdzy
przekupki i kupuj¹cych mieszczan. Okaza³o siê, ¿e nie by³o osoby, która by zbola³emu od
chorego zêba Stañczykowi (tak to wygl¹da³o), nie ordynowa³a jedynego, najlepszego jej zdaniem, sposobu na tê przykr¹ przypad³oœæ.
Podobnie jest z takimi pojêciami jak edukacja i ekologia. Terminy te – s³owa wytrychy –
odmieniane przez wszystkie przypadki pojawiaj¹ siê w tekstach mówionych i pisanych, na
noœnikach tradycyjnych i elektronicznych. Truizmem jest twierdzenie, ¿e edukacja jest wa¿na,
¿e edukowaæ trzeba i tak dalej. Co wiêcej zwykle doskonale wiemy, kto powinien siê ni¹ zajmowaæ i dlaczego tego nie robi. Nasz ogólny pogl¹d na ten temat, zreszt¹ czêsto niezam¹cony
szczegó³ami, sprawia, i¿ bez namys³u odpowiadamy – edukacja to …. No w³aœnie i znów te
schody. Odwo³ajmy siê zatem do jednej z wielu definicji, która powiada, ¿e edukacja to zespó³
dzia³añ, których celem jest wdra¿anie cz³owieka w wartoœciowe ¿ycie poprzez kszta³towanie
i wychowanie zgodnie z panuj¹cymi w danym spo³eczeñstwie wzorcami i celami.
Profesor £ukasz Turski, wspó³twórca Centrum Kopernika, przypomnia³ ostatnio, ¿e cz³owiek przeciêtnie nie wiêcej ni¿ 5% swojego ¿ycia spêdza na formalnej nauce, a o poziomie jego
wiedzy de facto decyduje tzw. kszta³cenie permanentne. Jak¿e wielu z nas o tym nie pamiêta,
a mo¿e tylko nie zdajemy sobie z tego sprawy.
Pracownicy nadleœnictw z du¿¹ rezerw¹, a nawet z wyraŸnym sceptycyzmem, odnosz¹ siê
do obowi¹zku prowadzenia edukacji przyrodniczo-leœnej. Traktuj¹ go wrêcz, jako swego rodzaju „kuku³cze jajo”. Zastanawiaj¹ siê przy tym nierzadko, dlaczego zamiast zajmowaæ siê
sadzeniem, ochron¹, pielêgnowaniem, pozyskiwaniem drewna – jednym s³owem lasem – maj¹
wyrêczaæ profesjonalnych edukatorów.
–
–
–
–
Czy mo¿e dlatego, ¿e:
kochaj¹ spo³eczeñstwo, a spo³eczeñstwo niewyedukowane winno ich martwiæ,
wiedz¹ wiêcej od innych o przyrodzie i edukacj¹ maj¹ zajmowaæ siê, by to udowodniæ,
tak¹ maj¹ fantazjê, a i czasu wolnego nadmiar,
ka¿¹ im, wiêc siê tym zajmuj¹, ale, co sobie myœl¹, to sobie myœl¹,
Studia i Materia³y CEPL w Rogowie
R. 13. Zeszyt 1 (26) / 2011
175
–
–
wiedz¹, ¿e niedostatek profesjonalnej informacji o œrodowisku naturalnym jest zwykle szkodliwy dla przyrody, a wiêc i dla lasów,
maj¹ œwiadomoœæ, ¿e brak wiedzy przyrodniczo-leœnej determinuje niesprawiedliw¹ ocenê
pracy i zawodu leœnika.
Trudno nie zauwa¿yæ, ¿e powy¿sze odpowiedzi s¹ tyle merytoryczne, co prowokacyjne.
I chocia¿ ¿adnej z nich nie da siê oderwaæ od rzeczywistoœci, to nie sposób nie przyznaæ, ¿e
najskuteczniejszym sposobem zapewnienia zrozumienia i poparcia dla pracy leœnika jest kszta³towanie, przez m¹dr¹ edukacjê, w³aœciwej postawy spo³eczeñstwa wobec lasów i problemów
leœnictwa. Nie ma uniwersalnej metody nauczania. I dobrze, bowiem ludzka fantazja nie zna
granic, a droga naszego rozwoju jest wypadkow¹ ró¿nych koncepcji. Jedn¹ z nich, w obszarze
edukacji przyrodniczo-leœnej, wypracowano w Nadleœnictwie Krynki. Zak³ada ona, ¿e edukacja przyrodniczo-leœna jest swoistym produktem (ryc. 1), który poddaje siê zabiegom marketingowym i reaguje na popyt oraz poda¿.
Ryc. 1. Zintegrowany produkt edukacyjny Nadleœnictwa Krynki
Fig. 1. Integrated educational product of Krynki Forest Inspectorate
Podstawow¹ funkcj¹ ka¿dego produktu jest zaspokajanie okreœlonych potrzeb potencjalnych nabywców (klientów). By przybli¿yæ nieco filozofiê budowy naszego, specyficznego produktu w aspekcie jego u¿ytecznoœci, a jednoczeœnie nie uwik³aæ siê w nadmiar naukowych
dywagacji pos³u¿my siê piêciopoziomow¹ analiz¹ Kotlera:
– poziom pierwszy – po¿ytek podstawowy winien zapewniæ zaspokojenie podstawowych
potrzeb zainteresowanego (wiedza przyrodniczo-leœna),
– poziom drugi – produkt podstawowy gwarantuje spe³nienie przypisanych mu g³ównych
funkcji (infrastruktura, ludzie wyposa¿eni w niezbêdny zakres wiedzy),
– poziom trzeci – produkt jest oczekiwany, poniewa¿ odpowiada potrzebom potencjalnego
nabywcy (atrakcyjnoœæ, przyjaznoœæ, dostêpnoœæ),
– poziom czwarty – istnieje mo¿liwoœæ rozszerzenia produktu o elementy pozytywnie zaskakuj¹ce (niekonwencjonalna postaæ produktu),
– poziom pi¹ty – produkt potencjalny w wyniku mo¿liwego rozwoju osi¹gnie now¹ jakoœæ
(wzbogacanie infrastruktury, zmiana sposobu przekazu).
176
Waldemar P. Sieradzki Zintegrowany system edukacji przyrodniczo-leœnej...
Tak opisawszy nasz produkt o nazwie „Zintegrowany system edukacji przyrodniczo-leœnej” odnajdziemy potwierdzenie, z jednej strony jago kompletnoœci, z drugiej zaœ u¿ytecznoœci. St¹d ju¿ tylko krok do rozszyfrowania samej nazwy produktu, która odzwierciedla cztery
jego synergicznie powi¹zane sk³adowe: edukacjê publiczn¹ rozproszon¹, edukacjê lokaln¹ skoncentrowan¹, ekoturystykê i wzorce:
Edukacja publiczna rozproszona
Wykorzystuje dla swych celów: telewizjê, radio, internet, prasê, publikacje, filmy, ró¿norakie emanacje sztuki i konkursy. Wszystkie te formy edukacji w³aœciwie eksploatowane s¹ wa¿ne, skuteczne i komplementarne. Nieco wiêcej uwagi warto poœwiêciæ konkursom. W naturze
wiêkszoœci ludzi le¿y sk³onnoœæ do rywalizacji. Wprawdzie ¿al nam przegranych, ale dostrzegamy, podziwiamy i zapamiêtujemy zwyciêzców. Wiemy to w Nadleœnictwie Krynki z autopsji. Uzyskanie tytu³u Lidera Polskiej Ekologii, czy angielskiego Gold Winner Green Apple5
(fot. 1) zwróci³o uwagê zaskakuj¹co szerokiego gremium nie tylko na to, czym leœnicy zajmuj¹
siê w ramach swych obowi¹zków, ale i na to, co realizuj¹, bo potrafi¹ i chc¹ robiæ, na rzecz
œrodowiska naturalnego.
Fot. 1. W 2010 roku Nadleœnictwo Krynki zosta³o wyró¿nione nagrod¹ Green
Apple w konkursie brytyjskiej organizacji pozarz¹dowej The Green Organization
za opracowanie i wdro¿enie „Zintegrowanego systemu kszta³towania i ochrony œrodowiska naturalnego w Puszczy Knyszyñskiej” (fot. W. P. Sieradzki)
Photo 1. In 2010, the Forest Krynki was
awarded with the Green Apple in competition of the British NGO The Green Organization for developing and implementing an „integrated development and environmental protection in the Forest Knyszyñska”
Edukacja lokalna skoncentrowana
Wykorzystuje niepowtarzalny obiekt jakim jest Silvarium z szeregiem œcie¿ek i wêz³ów
edukacyjnych, „Galeri¹ na skraju puszcz” oraz „Przytulisko” – oœrodek rehabilitacji dzikich
ptaków i ma³ych ssaków. W koncepcji prezentowanego produktu tzw. wêz³y edukacyjne, czyli
obiekty, które przez swój unikalny charakter nie tylko przybli¿aj¹ naturê, ale i powoduj¹ zapadanie w pamiêæ informacji istotnych dla wiedzy przyrodniczo-leœnej.
Brytyjska organizacja pozarz¹dowa The Green Organization od kilkunastu lat przyznaje nagrodê Green
Apple Awards za najlepsze dzia³ania i inicjatywy z ca³ego œwiata na rzecz ochrony œrodowiska. Celem organizacji jest nie tylko nagradzanie najlepszych w zakresie ochrony œrodowiska, ale tak¿e umo¿liwienie innym
naœladowanie wyró¿nionych dzia³añ przez ich publiczne rozpowszechnianie (www.thegreenorganisation.info)
5
Studia i Materia³y CEPL w Rogowie
R. 13. Zeszyt 1 (26) / 2011
177
Edukacja przez ekoturystykê
Niezwykle istotna w filozofii zintegrowanego systemu, chocia¿ nie do koñca doceniana
nawet przez leœników, którzy obawiaj¹ siê „wpuszczenia” do lasu du¿ej iloœci turystów. Rzecz
jednak w tym, by las umiejêtnie udostêpniæ dla potrzeb ludzi, a tych z kolei przygotowaæ na
wizytê w lesie (dwie poprzednie formy edukacji). Dobrym przyk³adem rozwi¹zania tego problemu jest interaktywny przewodnik po lasach Nadleœnictwa Krynki – „Obie¿yLas”. Jest to
swoisty oprowadzacz leœnymi szlakami po fascynuj¹cym œwiecie, w którym cz³owiek, przyroda i historia tworz¹ niezwyk³y, powi¹zany uk³ad. Odnajdujemy tu 12 warstw tematycznych,
przybli¿aj¹cych trasy: piesze, rowerowe, konne i samochodowe.
Edukacja przez wzorce
Jeden z najskuteczniejszych sposobów nauczania. Có¿ mo¿e bowiem bardziej przekonaæ
i zapaœæ w pamiêæ, ni¿ dobry przyk³ad. Omawiany produkt ekologiczny wykorzystuje w tym
celu hydrobotaniczne oczyszczalnie œcieków, utylizacjê toksycznych materia³ów (pokrycia eternitowe), retencjonowanie wody i alternatywne Ÿród³a energii. Na szczególn¹ uwagê zas³uguje
wykorzystanie energii odnawialnej, czego unikalnym przyk³adem s¹ funkcjonuj¹ce w Nadleœnictwie pompy ciep³a.
Japoñczycy powiadaj¹, ¿e wizja bez dzia³ania to marzenie, a dzia³anie bez wizji, to koszmar. W tym mini eseju chcia³em przedstawiæ wizjê, któr¹ od kilku lat poddajemy w nadleœnictwie weryfikacji przez dzia³anie. I bez zbêdnej megalomani mogê, jak s¹dzê, stwierdziæ, ¿e
efekty mierzone zainteresowaniem nasz¹ ofert¹ (ponad 25 tys. goœci rocznie) zdaj¹ siê potwierdzaæ s³usznoœæ obranej drogi. Nie mniej za HB Swope muszê jednak przyznaæ, i¿ " Nie mam
recepty na sukces, s³u¿ê za to przepisem na niepowodzenie. Spróbujcie zadowoliæ wszystkich". Dlatego te¿ nasza propozycja nie ma ambicji uniwersalizmu, jest zapewne jedn¹ z wielu,
nie mniej ciekawych, oferowanych przez jednostki Lasy Pañstwowe.
Literatura
NOTATKI / NOTES
http://www.bialystok.lasy.gov.pl/web/krynki
www.obiezylas.pl
Summary. An integrated system of natural forest education in the Forest
District Krynki. The author presents a successful concept of the natural forest
education in the Forestry Krynki as a specific product. It consists of four zones
synergistically linked to educational extracurricular activity: a public – directed
to broad social bodies, specialized care – realized in the centers of natural forest
education, environmental natural forest protection, and forest eco sharing.
Waldemar P. Sieradzki
Nadleœnictwo Krynki
[email protected]
178
Waldemar P. Sieradzki Zintegrowany system edukacji przyrodniczo-leœnej...