Ska³ki jurajskie w Olsztynie

Czêstochowa
Ska³ki jurajskie w Olsztynie 5626
Potok Z³oty
Lokalizacja:
województwo œl¹skie
powiat czêstochowski
gmina Olsztyn
miejscowoϾ Olsztyn
Rejon geograficzny:
Wy¿yna Œl¹sko-Krakowska
Wy¿yna Krakowsko-Czêstochowska
Wy¿yna Czêstochowska
Jednostka geologiczna:
monoklina œl¹sko-krakowska
1
2
3
4
5
W powiecie Czêstochowskim, na wschód od miejscowoœci
Olsztyn, znajduje siê grupa kilku ska³ek górnojurajskich. Opisywany obiekt tworz¹: Góra Zamek, Góra Cegielnia, Ostra
Górka, Góra Kielniki oraz kamienio³om znajduj¹cy siê na
zboczu Góry Kielniki. Wymienione grupy ska³ek rozdzielone
s¹ rozleg³ymi, po³ogimi obni¿eniami, wype³nionymi przez
czwartorzêdowe piaski pochodzenia eolicznego.
W okolicznych niewielkich wkopach i ³omach oraz
w kamienio³omie na Górze Kielniki (którego œciany ulegaj¹
jednak systematycznemu zarastaniu) mo¿na zobaczyæ utwory wystêpuj¹ce w pod³o¿u ska³ek. S¹ to p³ytowe wapienie
g¹bkowe z prze³awiceniami margli. Same ska³ki zbudowane s¹ z wapieni skalistych, które powsta³y jako budowle
wêglanowe. Na ich zwietrza³ych powierzchniach widoczne
s¹ liczne g¹bki oraz mikrobiality. Centralne czêœci budowli
wykszta³cone s¹ w formie stromatolitów (budowli laminowanych); g¹bki mo¿na tutaj spotkaæ tylko sporadycznie.
W stropowych partiach najwy¿szych ska³ek wzrasta ponownie udzia³ biolitytów mikrobialno – g¹bkowych. Zarówno
wapienie p³ytowe, jak i wapienie skaliste s¹ odmianami facjalnymi utworów górnej jury (ok. 161-155 mln lat temu).
WyraŸnie zaznaczone szczeliny w wapieniach skalistych
s¹ pionowe i skoœne. Strome spêkania ciosowe zwi¹zane s¹
z naprê¿eniami tektonicznymi masywu. Nielicznie
wystêpuj¹ce po³ogie szczeliny o niewielkich, kilku stopniowych
nachyleniach s¹ dwojakiej genezy. Czêœæ z nich jest zwi¹zana
z procesami wietrzenia i odprê¿eniem masywu, a czêœæ
podkreœla pierwotne powierzchnie nieci¹g³oœci. Wzd³u¿
osi najwiêkszego obni¿enia, to jest pomiêdzy Gór¹ Zamek
i Ostr¹ Górk¹, a Cegielni¹ i Statkówk¹, przebiega jeden z
uskoków regionalnych. Na terenie tym silnie jest rozwiniêta
rzeŸba krasowa. Znajduje siê tu kilka jaskiñ: Zamkowa (22
m d³ugoœci), Schronisko pod Zamkiem, Jaskinia w Kielnikach
(100 m d³ugoœci) i Jaskinia Magazyn w Kielnikach (44 m
d³ugoœci).
Pomiêdzy ska³kami prowadzi wiele œcie¿ek pozwalaj¹cych
na bezpieczne dotarcie i poruszanie siê miêdzy nimi.
192
5624
4378
4380
Opisany zespó³ ska³ek tworzy malowniczy jurajski krajobraz, typowy dla tego typu obiektów. Na Górze Zamkowej
znajduj¹ siê ruiny zamku warownego z XIV w., z wyraŸnie
zachowanymi wie¿ami i zabudowaniami, jak równie¿ fragmentami murów. Ruiny zosta³y objête ochron¹ konserwatorsk¹; s¹ one przyk³adem wykorzystania morfologii terenu
do celów obronnych.
Obiekt znajduje siê na obszarze Parku Krajobrazowego
„Orlich Gniazd” oraz w Zespole Parków Krajobrazowych
Województwa Œl¹skiego. Przebiega przezeñ Szlak Orlich
Gniazd.
Dogodne po³o¿enie obiektu, przy drodze krajowej
Czêstochowa-Jêdrzejów, oraz zaledwie 3 minutowe dojœcie
od rynku Olsztyñskiego sprzyja licznym odwiedzinom
turystów i miejscowej ludnoœci. Bogactwo œwiata roœlin
(endemiczny gatunek przytuliny krakowskiej, rosn¹cej tylko
na Olsztyñskich Ska³ach, skalnicy gronkowej wystêpuj¹cej
tylko w dwóch stanowiskach, przy czym jedno znajduje siê
na omawianym terenie), dodatkowo wzbogaca atrakcyjnoϾ
opisywanego obiektu.
The Jurassic cliffs in Olsztyn
East of Olsztyn village the group of Upper Jurassic
(161--155 Ma) cliffs is located: the Góra Zamkowa, the
Góra Cegielnia, the Ostra Górka and the Góra Kielniki
with a quarry cut in its slope. The stratigraphy includes
spongeous limestones with marl intercalations followed by
platy limestones exposed in the upper part of the quarry.
The overlying massive limestones form the cliffs. Central
parts of the cliffs are composed of stromatolites which are
laminated carbonate buildups. Vertical and oblique fractures
are well-marked. The cliffs are separated by broad, flat depressions filled with Quaternary aeolian sands. The karst
morphology is well-developed and several caves are known
from the area: the Zamkowa, the Schronisko pod Zamkiem,
the Kielniki Cave and the Magazyn (Warehouse) Cave in
Olsztyn
Kielniki. Atop the Góra Zamkowa (Castle Hill) there are
ruins of castle from the XIVth century – towers, fragments
of buildings and walls. The ruins are protected by the monu-
1
ment conservation survey. The site is located in the Orle
Gniazda (Eagle’s Nests) Landscape Park and belongs to the
Group of Landscape Park of the Silesian District.
2
4
3
5
Wybrana literatura: 58, 172, 239, 289, 427
Autor karty stanowiska dokumentacyjnego i fotografii:
K. Król (2005)
193