Komunikacja publiczna do/z restauracji

SPIS TREŚCI:
SESJA POSTEROWA
Kowalewska-Kalkowska H., Wielowymiarowe metody analizy danych w szacowaniu zasięgu
oddziaływań odmorskich w układzie hydrograficznym dolnej Odry i Zalewu Szczecińskiego ……….…
3
Duda F., Jokiel J., Jereczek-Korzeniewska K., Woźniak E., Wpływ form eksploatacji torfu na
współczesne warunki hydrologiczne torfowisk wysokich typu bałtyckiego ……………………………….…..
4
Hołub B., Geografia plemion wschodniosłowiańskich (Ukraina) ……………………………………………………
4
Lisowska M., Żmudzka E., Uwarunkowania cyrkulacyjne produkcji energii elektrycznej z energii
wiatru na Pomorzu Zachodnim …………..…..……………………………………………………………………………………
6
Marosz K., Zmienność poziomu morza na wybranych stacjach Morza Bałtyckiego w latach 18112014 …………………………………………………………………………………………………………………………………………….
Mężyński M., Kowalewska-Kalkowska H., Hydrologiczne uwarunkowania turystyki wodnej
w województwie lubuskim …………..…..……………………………………………………………………………………..……
7
Pietruszyński Ł., Wpływ wybranych uwarunkowań geograficznych na zmiany jakości wody oczek
w zlewni Borucinki………………………………………..………..………………...………………….…..………..………………..
8
7
PANEL HYDROLOGIA I METEOROLOGIA WOBEC WYZWAŃ WSPÓŁCZESNOŚCI
Kirvel I., Zasoby wodne Białorusi i ich współczesne zmiany……………………………………………………………
9
Graf R., Integracja przestrzenna i funkcjonalna systemu zarządzania zasobami wodnymi na
przykładzie Metropolii Poznań ………………………………………………………………………………………………………
10
Bokwa A., Stres cieplny a miejska wyspa ciepła w Krakowie w okresie letnim 2015 roku ..........…….
11
Cieśliński R., Zmiany reżimu hydrochemicznego Jeziora Jamno wynikające z postępującej
zabudowy hydrotechnicznej …………………………………….…………………………………….…………………………….
11
Habel M., Odnowa transportu rumowiska klastycznego dolnej Wisły poniżej Zbiornika
Włocławskiego ………………………………………………………………..……….………………………………………….……….
13
Owczarek M., Warunki biotermiczne na terenie Kampusu Uniwersytetu Gdańskiego w latach
2014-2015 ……………………………………………………………….………..……………………………………………………….… 14
Marosz M., Wieloletnia zmienność cyrkulacji atmosferycznej w obszarze atlantycko-europejskim
1900-2012 ………………………………………………………………………..………………………………………………………….
14
PANEL WSPÓŁCZESNE WYZWANIA GEOGRAFII SPOŁECZNO-EKONOMICZNEJ
Nowak E., Analizy strukturalno-geograficzne jako narzędzie w określeniu specjalizacji oraz branż
dominujących w gospodarce regionów …………………………………………………………..……………..……………..
14
Kulawiak A., Determinanty rozwoju przedsiębiorczości w małym mieście - ujęcie geograficzne
15
Szymańska W., Funkcja administracyjna w polskich badaniach geograficznych …………………………… 16
Dej M., Jarczewski W., Dyskretny urok geografii .....................……………………………….……………………
16
Górski A. S., Klasyfikacja miast na podstawie czynników demograficznych w obszarze rdzenia
i szerszej strefie miejskiej (LUZ) .…..………………….........................……………………………….……………………
17
Tarkowski M., Geografia wobec wyzwań gospodarki o obiegu zamkniętym…………….…………………..
18
Przybylska L., Dzielnica Wzgórze św. Maksymiliana w Gdyni. Przykład procesu sakralizacji
przestrzeni w skali lokalne j ……………………………………..……………………………………………………………..…..
18
PANEL KRAJOBRAZ JAKO INSPIRACJA W BADANIACH GEOGRAFICZNYCH
Łanczont M., Madeyska T., Komar M., Hołub B., Usytuowanie stanowisk paleolitycznych
w krajobrazach przedkarpackiej strefy lessowej – problemy badawcze przykład
rekonstrukcji ……………….…………………………………………………………..………….…………………….……….………
19
Kistowski M., Studium transformacji oraz kierunków kształtowania i ochrony krajobrazu w
otoczeniu Trójmiasta na przykładzie transektu Gdańsk – Kartuzy …………………………………….…………
20
Zieliński P., Sokołowski R. J., Wronko B., Jankowski M., Fedorowicz S., Standzikowski K.,
Zapis zmian późnoglacjalnych warunków środowiskowych we fluwialno-eolicznej sukcesji ………...
21
Sadoń-Osowiecka T., Rola edukacji geograficznej w rozumieniu świata – idee i realia ………….……
22
Jereczek-Korzeniewska K., Woźniak E., Jokiel J., Duda F., Kształtowanie świadomości
ekologicznej u dzieci na przykładzie projektu: „mo-CZARY – zajęcia edukacyjne dzieci i młodzieży
poświęcone problematyce obszarów podmokłych w województwie omorskim”.……………………………
22
2
Wielowymiarowe metody analizy danych w szacowaniu zasięgu
oddziaływań odmorskich w układzie hydrograficznym
dolnej Odry i Zalewu Szczecińskiego
prof. US, dr hab. Halina Kowalewska-Kalkowska
(Uniwersytet Szczeciński)
Odra należy do największych rzek w zlewisku Morza Bałtyckiego, zarówno pod
względem powierzchni dorzecza, jak i wielkości odpływu. Od Gozdowic do jej ujścia do
Roztoki Odrzańskiej ma charakter rzeki nizinnej, o bardzo małych spadkach zwierciadła wody.
Zmienność stanów wody na tym odcinku uwarunkowana jest przez sezonowy rytm dopływu ze
zlewni Odry oraz wpływ morza. Wysokie stany wody notowane są w czasie wezbrań
sztormowych, w okresach zwiększonego dopływu ze zlewni Odry tj. w czasie wezbrań
roztopowych i opadowych oraz podczas tworzenia się zatorów lodowych. Niskie stany wody
związane są z niżówkami letnimi bądź letnio-jesiennymi Odry, obniżonym poziomem wody
w Morzu Bałtyckim w pierwszej połowie roku oraz obniżeniami sztormowymi.
Celem pracy było wykrycie wzajemnych relacji pomiędzy stanami wody Zatoki
Pomorskiej a stanami wody w układzie hydrograficznym dolnej Odry i Zalewu Szczecińskiego
oddziaływań
odmorskich
w
tym
układzie
oraz
oszacowanie
zasięgu
w różnych sytuacjach hydrologicznych. W badaniach wykorzystano odczyty stanów wody
z lat 1995-2014 ze stacji wodowskazowych zlokalizowanych w dolnym biegu Odry, na Zalewie
Szczecińskim oraz u wybrzeży Zatoki Pomorskiej. Zastosowano wielowymiarowe statystyczne
metody analizy danych, tj. analizę regresji wielorakiej, analizę skupień, analizę składowych
głównych oraz analizę czynnikową.
Zastosowane metody statystyczne pozwoliły wykryć powiązania pomiędzy stanami
wody odczytanymi na wodowskazach zlokalizowanych na obszarze wodnym ujścia Odry
i oszacować zasięg oddziaływań odmorskich w różnych sytuacjach hydrologicznych.
W analizie skupień procedurę grupowania oparto na metodzie Warda, zaś funkcję
podobieństwa wyliczono metodą korelacji Pearsona. Analizę składowych głównych oraz
analizę czynnikową przeprowadzono w celu identyfikacji głównych składników/czynników
kształtujących zmienność stanów wody na tym obszarze. Ładunki czynnikowe wyodrębniono
w oparciu o metodę składowych głównych. Macierz czynnikową poddano następnie rotacji
metodą Varimax w celu zredukowania dwuznaczności interpretacji wyników.
Przeprowadzone badania wskazały na złożony obraz alochtonicznych przyczyn
hydrologicznych determinujących zmienność stanów wody w układzie dolnej Odry i Zalewu
Szczecińskiego. Analiza wzajemnych relacji zachodzących pomiędzy stanami wody na
obszarze wodnym ujścia Odry wykazała, że zasięg oddziaływań odmorskich w układzie dolnej
Odry i Zalewu Szczecińskiego zależał nie tylko od odległości od morza (najsilniejszy na
zalewie), ale był zmienny w ciągu roku i uzależniony od wielkości dopływu wody ze zlewni
Odry (najsilniejszy przy jego niewielkim dopływie). Wyróżnione w czasie analiz główne
składowe/ czynniki mają związek z dopływem wody ze zlewni Odry oraz wpływem
oddziaływań odmorskich.
3
Wpływ form eksploatacji torfu na współczesne warunki hydrologiczne
torfowisk wysokich typu bałtyckiego
mgr Filip Duda, mgr Joanna Jokiel, dr Katarzyna Jereczek-Korzeniewska, dr Ewa Woźniak
(Uniwersytet Gdański)
Torfowiska wysokie typu bałtyckiego (torfowiska bałtyckie), to rodzaj torfowisk
wysokich, które występują w pasie pobrzeży i pojezierzy Południowobałtyckich. Ze względu
na charakterystyczny wypukły kształt, określane są również jako torfowiska kopułowe. Na
skutek postępującej antropopresji, były one poddawane przekształceniom: odwodnieniu,
eksploatacji torfu, przeorywaniu, bądź zalesianiu. Zmiany w ich sieci hydrograficznej,
pokrywie glebowej, ukształtowaniu terenu i pokrywie roślinnej, będące widocznym efektem
tych przekształceń, wywarły znaczący wpływ na warunki wodne torfowisk bałtyckich
i współcześnie żadne z nich, nie posiada już całkowicie naturalnych stosunków wodnych
(Herbichowa 1999).
Obecne w literaturze modelowe podejście do zagadnienia obiegu wody na torfowiskach
wysokich (np. Ingram 1978, 1982, Iwanow 1953, 1975), prowadzi do daleko idących
uproszczeń w opisie ich warunków hydrologicznych. Torfowiska wysokie traktowane są jako
obiekty jednorodne hydrologicznie, dlatego też problematyczne i często bezcelowe jest
odnoszenie tych modeli do obiektów przekształconych.
Dopiero w pracach hydrologicznych z początku lat 90. XX w. (np. Bragg i in. 1991),
a w szczególności w publikacjach związanych z ochroną torfowisk i renaturalizacją ich
stosunków wodnych (np. Joosten, Clarke 2002, Holden i in. 2004, 2007) zainteresowano się
warunkami wodnymi torfowisk zmienionych antropogenicznie.
Jednym z najbardziej degradujących rodzajów działalności człowieka na torfowiskach
jest eksploatacja torfu, często łącząca się z odwodnieniem torfowiska. Pozyskiwanie torfu może
przybierać różne formy i cechować się różną intensywnością.
Celem pracy jest przedstawienie jaki wpływ na warunki wodne torfowisk wysokich typu
bałtyckiego mają różne rodzaje eksploatacji. Zakres pracy obejmuje Czarne Bagno –
torfowisko bałtyckie w dolinie dolnej Łeby. O jego wyborze zadecydowało to, że jest to jedne
z niewielu tego typu torfowisk, gdzie prowadzono eksploatację torfu kilkoma odmiennymi
metodami na różnych jego fragmentach. Ponadto, pomimo dużego nasilenia przemian, znaczne
fragmenty torfowiska nie uległy całkowitej degradacji są kwalifikowane, wg Załącznika I
Dyrektywy Siedliskowej, jako 7120 – Torfowiska wysokie zdegradowane, zdolne do naturalnej
i stymulowanej regeneracji (Herbichowa 2011).
Geografia plemion wschodniosłowiańskich (Ukraina)
mgr Beata Hołub
(Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie)
Etnogeneza Słowian, która przybrała formę sporu pomiędzy zwolennikami koncepcji
autochtonicznej i allochtonicznej, dyskutowana jest od wielu wieków. Pierwsze wzmianki
o Słowianach żyjących nad Dunajem pochodzą z greckich źródeł historycznych z VI w. n.e.
Niektórzy badacze dopatrują się słowiańskich analogii w plemieniu Neurów, które na obszarze
4
Podola i Wołynia zostało opisane przez Herodota z Halikarnasu w V w. p.n.e. Źródła
archeologiczne i pisane, wsparte ekspertyzami palinologicznymi dowodzą raczej wschodniej
lokalizacji kolebki Prasłowian, a jako potencjalne praźródła wschodniosłowiańskiego etnosu
wskazywane są kultury: praska (Podole, Wołyń i Przedkarpacie Ukraińskie), Pieńkowska
(środkowa i dolna część dorzecza Prutu, Dniestru i Dniepru) oraz Kołoczyn (dorzecze Desny,
Sejmu i górnego Dniepru), mające swoje korzenie w kulturze kijowskiej. Dyskusyjna natomiast
pozostaje słowiańska atrybucja etniczna w stosunku do kultury Bancerowszczyna-Tuszemla
w górnym dorzeczu Dniepru, Niemna i Dźwiny (Godłowski 2000; Parczewski 2005).
Historyczno-archeologiczne zestawienia porównawcze wskazują, iż nosicielami kultury
praskiej byli Sklawinowie, kultury Pieńkowskiej – Antowie, a kultury Kołoczyn – Wenetowie
(Fusek, Zábojnik 2005; Jordanes).
W X w. plemiona wschodniosłowiańskie zamieszkiwały terytorium sięgające od
Jez. Ładoga na północy po ujście Dunaju i Karpaty na południu. Zachodnią granicę stanowiły
górne części dorzeczy: Sanu, Bugu i Dźwiny, a wschodnią wyznaczały górne odcinki Wołgi,
Oki, źródła Donu po ujście Samary i Dniepru. Obszar Wołynia i Podola zajmowali Dulebowie,
z których wyłonili się Wołynianie zwani też Bużanami. Na wschód od Wołynian, w poleskich
lasach osiedlili się Drewlanie. Od północy, bagniste tereny nad Prypecią i Sożą zajęli
Drogowiczanie, bardziej przystępne również nad Sożą - Radymicze i dalej na wschód nad Oką,
Wiatycze. Z kolei Polanie założyli gród kijowski. Wschodnie rubieże nad Desną, Sejmem i Sulą
zajmowali Siewierzanie. W dorzeczu dolnego Naddnieprza, środkowego biegu Południowego
Bugu oraz rzeki Tiasmyn ulokowali się Ulicze, w IX w. przemieszczając się na obszar
międzyrzecza Dniestru i Prutu. Natomiast na lewym brzegu Dunaju po dolne Naddniestrze
zamieszkiwali Tywercy. Biali Chorwaci upodobali sobie Karpaty i ich przedgórze (Nestor;
Stupnicki 1869; Sedow 1982).
Poszukując śladów słowiańskich wpływów w przestrzeni geograficznej, np. w nazwach
rzek, okazało się, że większość z nich nie jest słowiańska a bałtyjska, zarówno w Polsce jak
i na Ukrainie (Udolph 1990; Toporow, Trubaczew 1962). Na Ukrainie występują również
nazwy irańskie i trackie (np. Prut, Seret). Hydronimy bałtyjskie i irańskie nakładają się na siebie
na granicy strefy lasów mieszanych i lasostepów, w dorzeczu Sejmu. Jest to obszar, na którym
funkcjonowali Siewierzanie uważani za odpowiednik plemienia Zeriuani (Labuda 1960), od
którego „wszystkie plemiona słowiańskie wyszły” (Geograf Bawarski). Z kolei np. nazwa
Strwiąż jest przykładem hydronimu już zachodniosłowiańskiego (Nalepa 2000).
Praca ta jest prezentacją przestrzennego stanu osadnictwa wschodniosłowiańskiego w X
w. w granicach współczesnej Ukrainy oraz próbą inwentaryzacji geograficznych śladów jego
funkcjonowania.
Literatura:
Fusek G., Zábojnik J., 2005, Schyłek starożytności i początek wczesnego średniowiecza
w północnej części Kotliny Karpackiej, [w:] P. Kaczanowski, M. Parczewski (red.) Archeologia
o początkach Słowian, Kraków: 562-566.
Geograf Bawarski, Opis grodów i plemion na północ od Dunaju
Godłowski K., 2000, Pierwotne siedziby Słowian. Wybór pism, M. Parczewski (red.), Kraków.
Herodot z Halikarnasu, 2011, Dzieje, przekł. S. Hammer, Sp.Wyd. Czytelnik, s.648.
Jordanes, 1984, Getica, przekł. E. Zwolski, Kasjodor i Jordanes. Historia gocka czyli
Scytyjska Europa, Lublin, s. 91-171.
Labuda G., 1960, Fragmenty dziejów Słowiańszczyzny Zachodniej, Poznań.
Nalepa J., 2000, Pogranicze polsko-ruskie do połowy wieku XIV a archaiczne hydronimy
i toponimy: weryfikacja „weryfikacji”, Slavia Antiqua, t. 41, s. 27-48.
5
Nestor, 2014, Powieść minionych lat, przekł. F. Sielicki, Źródła średniowieczne. Powieść
minionych lat, Wrocław, s. 220.
Parczewski M., 2005, Podstawy lokalizacji pierwotnych siedzib Słowian, [w:]
P. Kaczanowski, M. Parczewski (red.) Archeologia o początkach Słowian, Kraków, s. 65-75.
Sedow W.W., 1982, Wostocznyje sławianie w VI-XIII ww., Moskwa, s. 327.
Stupnicki H., 1869, Galicya pod względem topograficzno-geograficzno-historycznym, Lwów,
s. 175.
Toporow W.N., Trubaczew O.N., 1962, Lingwisticzieskij analiz gidronimow wierchniewo
Podnieprowja, Moskwa.
Udolph J., 1990, Die Stellung der Gewässernamen Polens innerhalb der alteuropäischen
Hydronimie, Heidelberg.
Uwarunkowania cyrkulacyjne produkcji energii elektrycznej
z energii wiatru na Pomorzu Zachodnim
mgr, Monika Lisowska, dr hab. Elwira Żmudzka
(Uniwersytet Warszawski)
Zmniejszające się zasoby paliw kopalnych i zwiększające się zanieczyszczenie atmosfery
produktami, powstałymi w wyniku produkcji energii w konwencjonalnych elektrowniach,
przyczyniły się do wzrostu zainteresowania odnawialnymi źródłami energii. W ostatnich latach
energia wiatrowa stała się jednym z najpopularniejszych alternatywnych źródeł energii.
W 2013 roku w Polsce moc zainstalowanych turbin wiatrowych wyniosła 3389,54 MWh, co
stanowiło 61,5% mocy wszystkich odnawialnych źródeł energii (www.ure.gov.pl). Dzięki
szybkiemu rozwojowi technologicznemu siłowni wiatrowych, energetyka wiatrowa jest
obecnie najszybciej rozwijającym się sektorem alternatywnych źródeł energii w Polsce.
Produkcja energii elektrycznej w siłowniach wiatrowych jest zależna od warunków
meteorologicznych i cyrkulacyjnych. Celem opracowania jest określenie warunków
cyrkulacyjnych, sprzyjających dużej produkcji energii na Pomorzu Zachodnim. W badaniach
wykorzystano dane z lat 2008-2009, pochodzące z 50-metrowego masztu pomiarowego
w Żeńsku. Na podstawie średnich 10-minutowych prędkości wiatru obliczono średnią moc
wiatru, a następnie produkcję energii elektrycznej. Wyznaczono okresy z najmniejszą
(≤0,1 percentyla) i największą (≥0,9 percentyla) produkcją energii. Warunki cyrkulacyjne
opisano za pomocą składowych lokalnego wiatru geostroficznego, wskaźnika wirowości na
powierzchni izobarycznej 700 i 1000 hPa (obliczonych w odniesieniu do obszaru Pomorza
Zachodniego) oraz Kalendarza typów cyrkulacji atmosferycznej Lityńskiego. Posługując się
współczynnikiem korelacji Spearmana zbadano związki produkcji energii elektrycznej ze
składowymi wiatru geostroficznego i wskaźnikiem wirowości. Obliczono również wielkość
produkcji energii w typach cyrkulacji atmosferycznej, a także prawdopodobieństwo
warunkowe wystąpienia dni z produkcją energii ≥ 0,9 percentyla. Dodatkowo scharakteryzowano warunki cyrkulacyjne w okresach z największą produkcją energii elektrycznej.
Badania pokazały, że średnia moc wiatru w ciągu roku wyniosła w Żeńsku 202 W∙m-2,
a produkcja energii elektrycznej 1764 kWh∙rok-1. W chłodnej połowie roku moc wiatru była
jeszcze większa - osiągnęła 260 W∙m-2, generując 1134 kWh energii (64% całkowitej rocznej
produkcji energii). Miesiącem o największej produkcji energii elektrycznej był marzec,
a najmniejszej lipiec. Wykazano m.in., że cyklonalne ukształtowanie powierzchni izobarycznej
6
700 i 1000 hPa sprzyja dużej mocy wiatru. Stwierdzono istotne statystycznie związki produkcji
energii ze składową strefową lokalnego wiatru geostroficznego.
Zmienność poziomu morza na wybranych stacjach Morza Bałtyckiego
w latach 1811-2014
mgr Katarzyna Marosz
(Uniwersytet Gdański)
Analiza długookresowych trendów zmienności poziomów morza jest istotna z punktu
widzenia potencjalnego zagrożenia stref przybrzeżnych, szczególnie w kontekście
obserwowanej globalnej zmiany klimatu, która między innymi skutkuje wzrostem poziomu
morza. Zmiany te zależą też od specyfiki obszaru badań, dlatego też zagadnienie to należy
rozpatrywać w skali regionalnej. Wieloletnie wahania poziomu morza w rejonie Bałtyku, w
przeciwieństwie do innych akwenów, są nie tylko wynikiem obserwowanej zmiany klimatu ale
również zachodzącemu procesowi izostazji.
Morze Bałtyckie posiada niespotykaną na skalę światową liczbę długich ciągów
pomiarowych poziomu morza sięgających XVIII wieku, w tym najdłuższą na świecie Sztokholm (od 1774). Dane wykorzystane w analizie pochodzą z dziewięciu stacji
mareograficznych zlokalizowanych w obrębie Morza Bałtyckiego: Świnoujście (1811-1999),
Kungsholmsfort (1887-2014), Sztokholm (1889-2014), Visby (1916-2014), Ratan (18922014), Kemi (1920-2014), Mantyluoto (1910-2014), Haima (1928-2014), Kłajpeda (18982011), które posiadają ponad około i ponad stuletnie serie pomiarowe. Dane (średnie roczne
i średnie miesięczne wartości poziomu morza) pobrano z bazy Permanent Service for Mean Sea
Level (PSMSL). Celem pracy bała roczna i sezonowa analiza zmienności poziomu morza.
Zakres czasowy, obejmujący ponad 100 lat (1811-2014), umożliwił wiarygodną estymację
zachodzących tendencji.
Hydrologiczne uwarunkowania turystyki wodnej w województwie lubuskim
mgr Mariusz Mężyński, prof. US, dr hab. Halina Kowalewska-Kalkowska
(Uniwersytet Szczeciński)
Ważnym elementem środowiska geograficznego, warunkującym organizację
wypoczynku, są wody powierzchniowe, które występują w postaci rzek, śródlądowych
zbiorników naturalnych (jeziora) i sztucznych (stawy, zbiorniki retencyjne) oraz mórz
i oceanów. Większe zbiorniki wodne albo ich skupiska wpływają na powstanie mikroklimatu
w danym regionie oraz tworzą specyficzny krajobraz. Z tych powodów niemal każdy zbiornik
wodny można zawrzeć w definicji przestrzeni rekreacyjnej. Występowanie zbiorników
wodnych jako elementu danej przestrzeni podnosi wskaźnik atrakcyjności obszaru
turystycznego dla inwestycji. Przydatność wód powierzchniowych dla rekreacji i turystyki
zależy od kilku cech: powierzchni akwenu, cech fizycznych i chemicznych wód (czystości,
7
przezroczystości, temperatury), głębokości akwenu, rodzaju dna i typu brzegu umożliwiającego dostęp do lustra wody.
Województwo lubuskie należy do najzasobniejszych w wodę powierzchniową regionów
Polski. Czynniki decydujące o tym to: gęsta sieć strumieni, rzek i kanałów oraz duża liczba
jezior. Głównymi rzekami przepływającymi przez obszar województwa są: Odra, Warta,
Noteć, Obra i Drawa. Rzeki województwa są ciekami nizinnymi, w związku z tym nie
obserwuje się gwałtownych spływów wód i zaskakujących powodzi. Ogromnym atutem
województwa jest ponad 600 jezior. Nie ma gminy, w której nie byłoby jeziora, a są i takie jak
gmina Bierzwnik, gdzie jest ich aż 38. Największe skupiska jezior występują w północnej i
wschodniej części województwa, a do największych należą: Sławskie, Osiek, Niesłysz,
Paklicko Wielkie, Lipie, Lubikowskie. Szlaki wodne prowadzą stąd do kilku województw:
wielkopolskiego, zachodniopomorskiego i dolnośląskiego oraz do Niemiec.
Celem artykułu jest wskazanie obszarów na terenie województwa lubuskiego, które są
najlepiej przygotowane pod miejsca wypoczynku i rekreacji oraz pod kwalifikowaną turystykę
wodną (kajakową i żeglarską). Wskazano również te miejsca, gdzie lokalizacja miejsc
wypoczynku i rekreacji oraz rozwój turystyki kwalifikowanej mogą być utrudnione ze względu
na zagrożenie powodziowe lub zły stan jakościowy wód.
Wpływ wybranych uwarunkowań geograficznych na zmiany
jakości wody oczek w zlewni Borucinki
mgr Łukasz Pietruszyński
(Uniwersytet Gdański)
Celem prowadzonych badań jest rozpoznanie prawidłowości dotyczacych
funkcjonowania oczek na obszarach młodoglacjalnych na obszarze zlewni Borucinki
(Pojezierze Kaszubskie). Badania prowadzono na 10 zbiornikach. Oczka typowano do badań
w ten sposób by różniły się sposobem użytkowania zlewni, typem hydrologicznym oraz
powierzchnią. Autorzy ocenili w jaki sposób zagospodarowanie zlewni wpływa na jakość wód
oczek, dodatkowo zbadali czy okresowe zmiany funkcji hydrologicznej (włączanie zbiorników
do odpływu powierzchniowego) znacząco modyfikuje jakość ich wody. Uzyskane wyniki
potwierdzaja, iż użytkowanie zlewni oczka ma decydujący wpływ na jakość jego wody.
Zasadniczą przyczyną zwiększania stężeń badanych jonów i biogenów jest sąsiedztwo
gospodarstw rolnych, mogących zanieczyszczać pobliskie zbiorniki. Nie zauważono sezonowej
zmienności koncentracji biogenów w oczkach, wynikającej z postępujących po sobie pór roku.
Istotne zmiany jakości wody po przez tworzącą się epizodycznie sieć hydrograficzną, łącząca
ze sobą pojedyńcze zagłębienia odnotowano jedynie w przypadku azotu ogólnego.
Interesującym okazał się również fakt, iż oczka stale bezodpływowe, w których teoretycznie
w sposób ciągły akumulują się zanieczyszczenia spływające ze zlewni, odznaczają się dobrymi
warunkami hydrochemicznymi.
8
Zasoby wodne Białorusi i ich współczesne zmiany
prof. dr hab. Ivan Kirvel
(Akademia Pedagogiczna w Słupsku)
Terytorium Białorusi liczy obecnie 20 781 rzek, około 11 tys. jezior, 153 zbiorniki wodne
oraz 1306 niewielkich zbiorników retencyjnych i 19 państwowych gospodarstw rybnych.
Łączna długość rzek wynosi 90 631 km. Jednak 19 291 rzek (około 80%) to rzeki małe, których
długość nie przekracza 10 km. Średnia gęstość sieci rzecznej wynosi
0,44 km/km2. Wartości maksymalne są charakterystyczne dla północy kraju, gdzie
w odrębnych zlewniach sięgają one 0,60-0,80 km/km2. Wartości minimalne 0,23 – 0,30 km/km2
notowane są na południu Białorusi. Około 45% powierzchni Białorusi przypada na zlewisko
Bałtyku, a 55% na zlewisko Morza Czarnego. Właściwości warunków klimatycznych
przyczyniają się do tego, że ze 146km3 opadów rocznych, 110km3 paruje do atmosfery i tylko
34km3 transformują się w odpływ terenowy, co stanowi tylko 25%. Jeszcze 25,7km3 odpływu
rocznie pochodzi z sąsiednich terytoriów, co łącznie wynosi 57,9km3 rocznie. W roku
o niskim stanie wód przy ich zapełnieniu 95% zmniejszają się one odpowiednio do 37,2km2.
Na podstawie przeprowadzonych badań uściślono zasoby wodne Białorusi. Dokonano
ilościowej oceny zasobów wodnych w zlewniach głównych rzek, stwierdzając że sumaryczne
powierzchniowe zasoby Białorusi praktycznie nie zmieniły się. Wyjaśniono zwiększenie
odpływu w zlewniach Prypeci i Zachodniej Dźwiny, oraz zmniejszenie odpływu w innych
zlewniach. Przy analizie wodności według województw Białorusi ustalono zwiększenie
zasobów powierzchniowych w Brzeskim i Homelskim. Dla województwa Grodzieńskiego
charakterystyczne było ich zmniejszenie , z powodu spadku wodności Niemna. Zmiany wód
powierzchniowych Białorusi i ich reżimu hydrologicznego w dzisiejszych warunkach można
wyjaśnić zwiększeniem intensywności ogólnej cyrkulacji atmosfery. W celu uściślenia
zasobów wodnych Białorusi opracowano mapę odpływu jednostkowego rzek. Analiza
porównawcza map opracowanych dla różnych okresów potwierdza wyniki uzyskane przy
analizie wodności głównych zlewni rzek. Przy analizie transformacji reżimu hydrologicznego
wód Białorusi wykazano, że eksploatacyjne zasoby słodkich wód podziemnych zostały nie
zmienione. W okresie ostatnich 10 lat odznaczono zwiększenie poszukiwanych zapasów wód
podziemnych na 287,92 m3 na dobę. Przy analizie transformacji poszukiwanych
eksploatacyjnych zapasów według kategorii ustalono, że zapasy wód podziemnych kategorii
A i B zwiększyły się, C2 - nieznacznie się zmniejszyły, a zapasy kategorii C1 zmniejszyły się
z 466,5 do 61,0 m3 na dobę. Analiza głównych wskaźników reżimu hydrochemicznego
wykazała zmniejszenie zanieczyszczeń rzek Białorusi. Jednak na niektórych odcinkach rzek
Swisłoczy, Jasieldy, Berezyny, Dniepru, Niemna jakość wód powierzchniowych jest
niedostateczna.
9
Integracja przestrzenna i funkcjonalna systemu zarządzania zasobami
wodnymi na przykładzie Metropolii Poznań
prof. UAM, dr hab. Renata Graf
(Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu)
Uwzględniając założenia koncepcji: integracji Ramowej Dyrektywy Wodnej,
Zintegrowanego Zarządzania Zasobami Wodnymi oraz zarządzania wielopłaszczyznowego,
przeprowadzono analizę stanu systemu zarządzania zasobami wodnymi w obszarze Metropolii
Poznań w zakresie stopnia jego integracji przestrzennej i funkcjonalnej oraz skuteczności
i efektywności działań, zakładających realizację celów środowiskowych. W obszarze
metropolitalnym, obejmującym miasto Poznań i 21 sąsiadujących gmin o różnym statusie
rejestruje się zarówno wzrost zapotrzebowania na wodę pitną i dla celów produkcji, jak również
potrzebę ochrony wód, a także zabezpieczenia i minimalizacji zagrożeń związanych
z wystąpieniem ekstremalnych zjawisk hydrologicznych. Rozpatrując uwarunkowania
klimatyczne i hydrologiczne scharakteryzowano potencjał zasobowy metropolii w zakresie
rozwoju funkcji wodnogospodarczych. Na etapie diagnozowania stopnia integracji systemu
wykorzystano m.in. referencyjne i tematyczne bazy danych przestrzennych oraz materiały
źródłowe: KZGW, PIG-PIB, RZGW i WIOŚ w Poznaniu oraz MasterPlan dla obszaru dorzecza
Odry. Analiza pozwoliła zidentyfikować problemy związane z kształtowaniem, użytkowaniem
i ochroną zasobów wodnych w obszarze metropolitalnym, które interpretowano na poziomie
ryzyka (zagrożenia) i rodzaju presji identyfikowanych w rożnych skalach przestrzennych
i czasowych, jak np. ryzyko: nieosiągnięcia celów środowiskowych (lokalizacja metropolii w
obszarze zagrożonych jednolitych części wód powierzchniowych), wzrostu presji na stan
zasobów wód powierzchniowych i podziemnych (zmniejszenie powierzchni biologicznie
czynnej, lokalizacja zabudowy przy terenach cennych przyrodniczo) oraz ryzyko powodziowe.
W tym zakresie analizowano związki przestrzenne między zlewniami (jcwp) i gminami
wchodzącymi w skład metropolii, których charakter pozwoli w przyszłości realizować
odpowiednie kierunki integracji systemu zarządzania zasobami wodnymi na poziomie
metropolitalnym i lokalnym z uwzględnieniem strategii rozwoju poszczególnych gmin.
Wskazano, że realizacja celów wodnogospodarczych, zintegrowanych z celami
środowiskowymi w Metropolii Poznań, przyczynia się do występowaniem zjawisk i konfliktów
o dużym nasileniu, stąd wymaga zapewnienia wysokich standardów w zagospodarowaniu
przestrzennym łącznie z uwzględnieniem podejścia interdyscyplinarnego, wielosektorowego
oraz wieloletniego planowania i szerokiej współpracy wielu grup interesariuszy. Większej
integracji działań metropolitalnych można spodziewać się w przypadku gmin „wewnętrznych”,
tzn. zlokalizowanych w centralnej części Metropolii Poznań, niż w przypadku gmin położonych
w „strefie brzegowej”, które sąsiadują dodatkowo z gminami spoza obszaru metropolitalnego.
Dodatkowym elementem utrudniającym integrację przestrzenną i funkcjonalną systemu
zarządzania zasobami wodnymi jest stały rozwój wielkomiejskiego układu przestrzennego
metropolii, w którego strukturze wyróżniają się strefy stałego oddziaływania i tereny
potencjalnych możliwości rozwojowych.
10
Stres cieplny a miejska wyspa ciepła w Krakowie
w okresie letnim 2015 roku
dr hab. Anita Bokwa
(Uniwersytet Jagielloński)
W roku 2015 wystąpiły w Europie w okresie letnim wyjątkowo długie okresy z niezwykle
wysoką temperaturą. Spowodowało to znaczny wzrost stresu cieplnego, zwłaszcza w obszarach
zurbanizowanych. Niniejsza praca prezentuje zróżnicowanie przestrzenne stresu cieplnego w
Krakowie w półroczu ciepłym 2015 roku na podstawie automatycznych pomiarów temperatury
powietrza w 21 punktach reprezentujących obszary miejskie i pozamiejskie (Bokwa 2010).
Wykorzystano pomiary wykonywane rejestratorami HOBO (HOBO® PRO series Temp Data
Logger, Onset Computer Corporation, Pocassette, MA, USA), z częstością co 5 minut. Dla
poszczególnych punktów pomiarowych obliczono liczbę dni gorących (t max 25,0-29,9°C), dni
upalnych (tmax≥30,0°C) oraz nocy tropikalnych (t min ≥ 20,0°C). Wyznaczono liczbę fal
upałów. Za falę upałów przyjęto okres przynajmniej trzech dni z t max ≥ 30,0°C. Ponadto
obliczono długość trwania okresów z temperaturą 25,0-29,9°C oraz ≥30,0°C w poszczególnych
punktach. Zróżnicowanie przestrzenne stresu cieplnego zestawiono z intensywnością miejskiej
wyspy ciepła, którą wyznaczono metodą przedstawioną w pracy Bokwy i in. (2015). Wyniki
dla roku 2015 przedstawiono na tle wyników dla lat 2010-2014, uzyskanych z pomiarów
automatycznych, oraz dla wyników z lat 2001-2012, uzyskanych z pomiarów na stacjach
meteorologicznych Balice, Ogród Botaniczny i Igołomia (Bokwa, Limanówka 2014).
Bokwa A., 2010, Wieloletnie zmiany struktury mezoklimatu miasta na przykładzie Krakowa,
Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytet Jagelloński, Kraków,
http://www.geo.uj.edu.pl/publikacje.php?id=000155&page=monografie&pozycja=30&menu=3
Bokwa A., Hajto M. J., Walawender J.P., Szymanowski M., 2015, Influence of diversified
relief on the urban heat island in the city of Kraków, Poland, Theoretical and Applied
Climatology, 122:365–382.
Bokwa A., Limanówka D., 2014, Effect of relief and land use on heat stress in Kraków,
Poland. – DIE ERDE 145 (1-2): 34-48
Zmiany reżimu hydrochemicznego Jeziora Jamno
wynikające z postępującej zabudowy hydrotechnicznej
prof. UG, dr hab. Roman Cieśliński
(Uniwersytet Gdański)
Stosunki wodne na świecie, w tym obraz sieci hydrograficznej, ulegają ciągłym zmianom,
wynikającym z oddziaływania na nie szeregu procesów naturalnych oraz oddziaływań
antropogenicznych. Te drugie, ze względu na ich intensyfikację, szczególnie dobrze widoczne
są w ostatnim dwustuleciu. W konsekwencji możemy obserwować zmiany nie tylko ilościowe,
lecz także jakościowe. Dobrym przykładem tego typu oddziaływań mogą być jeziora, gdzie
mamy do czynienia z wodami stojącymi, a więc bardziej narażonymi na wpływy negatywnej
działalności człowieka. Jednym z obiektów, gdzie dynamika zmian może być największa są
jeziora położone w strefie brzegowej morza. Wynika to z jednoczesnego nakładania się
oddziaływania dwóch środowisk – lądowego i morskiego, które powodują zmiany
11
w poziomach wody oraz zmiany składu jakościowego ich wód. Na to wszystko nakłada się
działalność człowieka, który w sposób bezpośredni lub pośredni wpływa na cechy
hydrologiczne danego obiektu. W ostatnich latach odnotowuje się wiele przykładów takich
oddziaływań, lecz najbardziej spektakularnym wydają się zmiany jakie zaszły na jeziorze
Jamno i Kanale Jamneńskim łączącym to jezioro z morzem. Szczególnie budowa wrót
przeciwsztormowych była inwestycją, która zmieniła bardzo szybko reżim hydrochemiczny
samego jeziora. Pod pojęciem reżimu hydrochemicznego należy rozumieć charakterystyczny
przebieg zmian składu chemicznego oraz właściwości fizycznych wód, a także zmian
hydrologicznych. Tak więc celem niniejszej pracy jest określenie zmian ilościowych
i jakościowych wód Jeziora Jamno w wyniku zabudowy hydrotechnicznej jej zlewni, ze
szczególnym uwzględnieniem budowy wrót przeciwsztormowych. Główne prace polegały na
kwerendzie materiałów źródłowych oraz pracach terenowych w okresie przed budową wrót
przeciwsztormowych (lata 2002-2008) i po ich budowie (rok 2015), podczas których wykonano
kartowanie hydrograficzne oraz pobór próbek wody do dalszych analiz laboratoryjnych.
Głównym i najbardziej widocznym efektem wpływu powstałych wrót
przeciwsztormowych jest zmiana stanu jakościowego wód jeziora Jamno, a w szczególności
zmiana stężeń wskaźników odmorskich np. przewodności właściwej. Rozpatrując wyniki
uzyskane dla tego wskaźnika można stwierdzić, że w wodach jeziora Jamno przed wykonaniem
wrót na Kanale Jamneńskim jej wartości świadczyły o wpływie wód morskich na jezioro.
Według Cieślińskiego (2011) średnie wartości w latach 2002-2008 dla poszczególnych
punktów pomiarowych mieściły się w zakresie od 925 do 1185 µS·cm-1. Wartości na poziomie
1000 i więcej µS·cm-1 świadczą o wpływie wód morskich (Choiński, Lange, 1996). Wartości
minimalne wahały się od 591 do 693 µS·cm-1, zaś wartości maksymalne od 2150 do 2870
µS·cm-1. Współczynnik zmienności był znaczny i wahał się od 39,7 do 45,6. Z kolei dla
jedynego punktu zlokalizowanego na Kanale Jamneńskim średnia wartość przewodności
właściwej wyniosła 1899 µS·cm-1, zaś zakres zmienności w latach 2002-2008 wahał się od 855
do 6995 µS·cm-1. Współczynnik zmienności był na poziomie około 60%. Po wybudowaniu
wrót przeciwsztormowych założono stałą i automatyczną sieć monitoringową, na którą składały
się 4 punkty pomiarowe. Jeden zlokalizowany został na Kanale Jamneńskim (5.57 m n.p.m.
Amsterdam), zaś trzy pozostałe na jeziorze Jamno na przystaniach Koszałek (5.58 m n.p.m.
Amsterdam), Łabusz (5.59 m n.p.m. Amsterdam) i Mielno (5.58 m n.p.m. Amsterdam)
(www.hydrowskaz.pl). W przypadku Kanału Jamneńskiego wielkość przewodności właściwej
w okresie od 25 września 2013 roku do 20 września 2015 roku wahała się w zakresie od
250 µS·cm-1 do 14430 µS·cm-1. Średnia dla całego okresu wyniosła 1832 µS·cm-1. Tak duża
zmienność uzyskanych wyników wskazuje o intensywnym oddziaływaniu ze strony morza
i możliwym oddziaływaniu wyłącznie spływu lądowego. Z kolei przewodność właściwa
notowana na jeziorze Jamno wahała się w zakresie od 110 do 830 µS·cm-1 (Koszałek), od 220
do 680 µS·cm-1 (Łabusz) i od 290 do 1170 µS·cm-1 (Mielno). Średnia dla całego okresu wyniosła
odpowiednio na poszczególnych punktach pomiarowych 452 µS·cm-1, 424 µS·cm-1
i 712 µS·cm-1. Potwierdzeniem powyższych stwierdzeń były również badania terenowe
wykonane w dniu 15 lipca 2015 roku, gdzie odnotowano wielkość przewodności właściwej
w wodach jeziora Jamno na poziomie 394 µS·cm-1, zaś w wodach Kanału Jamneńskiego
wartość 508 µS·cm-1.
Na podstawie uzyskanych wyników można stwierdzić, że w jeziorze Jamno w zasadzie
nie obserwuje się wartości przewodności właściwej przekraczającej 1000 µS·cm-1, co świadczy
o zdecydowanym wysłodzeniu zbiornika w porównaniu do okresu przed wykonaniem wrót
przeciwsztormowych. Wysokie wartości przewodności notowane w kanale potwierdzają
wcześniejsze obserwacje, że istnieje okresowe zjawisko intruzji wód morskich w głąb lądu,
w tym kanał, lecz powstałe wrota przeciwsztormowe uniemożliwiają skutecznie jakikolwiek
napływ do jeziora wód morskich. Tylko w przypadku jednego punktu pomiarowego (Mielno)
w kilku dniach pomiarowych odnotowano wartości przewodności przekraczające 1000 µS·cm12
1
, lecz prawdopodobnie przyczyną ich nie jest napływ wód morskich poprzez Kanał Jamneński,
lecz napływ wód morskich drogą podziemną, o czym wspominał w swojej pracy Choiński
(1981). Jest to tym bardziej prawdopodobne, że punkt pomiarowy w Mielnie znajduje po
północnej stronie linii brzegowej jeziora i ma najkrótszą odległość od linii brzegowej Morza
Bałtyckiego.
Reasumując, można stwierdzić, że reżim hydrochemiczny wód Jeziora Jamno w wyniku
postępującej zabudowy hydrotechnicznej uległ intensywnej zmianie.
Literatura:
Choiński A., 1981, Związek wód gruntowych mierzei jeziora Jamno z wodami morskimi
i jeziornymi, Badania Fizjograficzne nad Polską Zachodnią, tom XXXIV, Seria A, Geografia
Fizyczna, s. 47–67.
Choiński A., Lange W., 1996, Zmienność przewodności elektrycznej właściwej wód jeziora
Jamno, Rocznik Fiz.-Geogr., t. 1, UG, Wyd. DJ, Gdańsk, s. 19 - 24.
Cieśliński R., 2011, Geograficzne uwarunkowania zmienności hydrochemicznej jezior
wybrzeża południowego Bałtyku, Wyd. UG, Gdańsk.
Odnowa transportu rumowiska klastycznego dolnej Wisły
poniżej Zbiornika Włocławskiego
dr Michał Habel
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego
Praca dotyczy wpływu stopni piętrzących na zaburzenie w ciągłości ruchu rumowiska
klastycznego. Deficyt w transporcie rumowiska klastycznego jest uzupełniany poniżej zapór w
wyniku erozji wgłębnej, często też bocznej. Proces erozji wgłębnej przyczynia się do odnowy
rumowiska wleczonego (częściowo zawiesiny), zakumulowanego w górnej czaszy zbiornika, a
objawia się w postaci funkcjonowania strefy erozyjnej. Z kolei poniżej strefy erozyjnej rozciąga
się strefa intensywnej agradacji rumowiska. Dolna Wisła, ze względu na zróżnicowany
charakter zabudowy hydrotechnicznej na odcinku od Włocławka do jej przekopu pod Świbnem
posiada skompilowany układ stref transportu i akumulacji rumowiska. Autorzy prezentują
metody dzięki którym możliwe stało się określenie przestrzennego rozkładu materiału
transportowanego w korycie rzecznym (rumowiska wleczonego oraz transportowanego w
zawieszeniu). Wykorzystanie metod porównywania obrazów sonarowych (batymetrycznych)
oraz użycie sensora do bezpośrednich pomiarów wielkości cząstek oraz pomiary koncentracji
rumowiska pozwoliło osiągnąć interesujące rezultaty badań.
13
Bio-thermal conditions on the campus of the University of Gdańsk in the
years 2014 -2015/ Warunki biotermiczne na terenie Kampusu Uniwersytetu
Gdańskiego w latach 2014-2015
Małgorzata Owczarek
(Uniwersytet Gdański)
Campus of the Universityof Gdańsk is situated in Gdańsk Oliwa, which is part of
urbanized agglomeration. The analysis based on time series of daily meteorological data from
the new automatic weather station located within campus area. Automatic measurement has
been run since January 2014. The Universal Thermal Climate Index (UTCI) was applied to
describe the occurrence of thermal stress on the campus in the years 2014-2015. The results
present an application of meteorological data from the new measuring point. They allow to
increase knowledge on biometeorological conditions of the Gdańsk aglomeration.
Wieloletnia zmienność cyrkulacji atmosferycznej w obszarze
atlantycko-europejskim 1900-2012
dr Michał Marosz
(Uniwersytet Gdański)
Cyrkulacja atmosferyczna jest dominującym czynnikiem kształtującym warunki
klimatyczne w umiarkowanych szerokościach atmosferycznych. Celem badań była analiza
wieloletniej zmienności form cyrkulacji atmosferycznej w tzw. obszarze atlantyckoeuropejskim zwyczajowo ograniczonym koordynatami 40°W-40°E oraz 35°N-75°N. Zakres
czasowy analizy obejmował 112 lat (1900-2012). Wyodrębnienie typów opierało się na
zastosowaniu Sztucznych Sieci Neuronowych (a dokładniej Sieci Kohonen’a) w celu
określenia spektrum możliwych form cyrkulacji atmosferycznej, charakteryzowanych przez
wzorce pola SLP (Sea Level Pressure – ciśnienie atmosferyczne na poziomie morza), nad
obszarem badań. Dane wykorzystane w analizie pochodziły z bazy 20th Century Reanalysis
opracowanej i utrzymywanej przez NOAA-CIRES. Zmienna wykorzystana w analizie to średnia
dobowa wartość SLP. Zastosowana metoda w połączeniu z długim okresem analizy pozwoliła
na wiarygodne oszacowanie długookresowych tendencji oraz struktury sezonowej
występowania wydzielonych typów cyrkulacji.
Analizy strukturalno-geograficzne jako narzędzie w określeniu specjalizacji
oraz branż dominujących w gospodarce polskich regionów
dr hab. prof. UJK Ewa Nowak
(Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach)
Obecna polityka rozwoju kraju wymaga zindywidualizowanego podejścia do różnych
terytoriów, dla których poszukuje się potencjałów rozwojowych. Zapewnienie spójności
14
wewnętrznej kraju ma być osiągnięte poprzez promowanie integracji funkcjonalnej, tj.
tworzenie warunków dla rozprzestrzeniania się czynników rozwoju i wykorzystanie potencjału
wewnętrznego wszystkich terytoriów. W badaniach zjawisk geograficznych mamy do
czynienia ze zmiennymi wielowymiarowymi. W analizach przestrzennych opisujemy
zróżnicowanie terytorialne w przekroju regionów oraz według branż (sektorów) w czasie, co
pozwala na identyfikację procesów specjalizacji, koncentracji i konkurencyjności. Geografia
jako nauka wypełnia wiele funkcji: informacyjną, diagnostyczną, prognostyczną, planistyczną
oraz pomaga podejmować decyzje w zarządzaniu regionem. Do realizacji tych funkcji
współczesna geografia wspierana jest przez statystykę, ekonometrię i Systemy Informacji
Przestrzennej. Celem opracowania jest opisanie struktury regionalnej Polski, określenie
regionalnych profili aktywności branżowych, określenie cech regionów wykazujących wysoki
poziom konkurencyjności i szybko się rozwijających. Służą do tego metody analizy
przestrzennej Shift-Share Analysis (SSA) oraz klasyfikacji hierarchicznej i niehierarchicznej.
W szczególności jest to próba dekompozycji tempa wzrostu na efekty: strukturalny (branżowy)
i geograficzny. Wyniki analizy dostarczają informacji, które wskazują kluczowe dla rozwoju
regionu rodzaje działalności. Podsumowaniem analizy oceny zróżnicowania struktur jest
grupowanie jednostek przestrzennych w klasy podobne według zróżnicowania branżowego.
Zakres analizy empirycznej obejmuje obszar Polski podzielony na 16 regionów (województw)
oraz 66 podregionów NTS3 w okresie 2009-2013. Analiza przesunięć udziałów (SSA) to
narzędzie badawcze, które pozwala na określenia zmian poziomu rozwoju poszczególnych
branż gospodarki według województwa czy podregionów na tle rozwoju obszaru
referencyjnego (odpowiednio: kraju, województwa), w przyjętych ramach czasowych.
Technika ta, wykorzystuje dekompozycję czynników wzrostu i wskazuje czynniki, zmian
w strukturze funkcjonalnej regionu. Odbywa się to poprzez analizowanie trzech składowych:
1) efekt potencjału badanego obszaru (PO); 2) efekt struktury, np. przedsiębiorczości
gospodarczej na danym terenie (SP); 3) efekt geograficzny konkurencyjności rozpatrywanej
jednostki (KO). Określenie specjalizacji regionów i podregionów za pomocą analizy SSA
umożliwia porównanie wdrażanych koncepcji inteligentnej specjalizacji regionów (Smart
Specialisation), założonych w Regionalnych Strategiach Innowacji na lata 2015-2020.
Inteligentna specjalizacja - to stosunkowo prosty definicyjnie pomysł koncentracji środków
publicznych na ograniczonej liczbie priorytetów, w celu wzmocnienia przewag
konkurencyjnych istniejących lub nowych obszarów. Według przyjętej Strategii „Europa 2020”
regiony muszą wykazać swoje mocne i słabe strony, rozwijać się ze szczególnym
uwzględnieniem innowacji i postępu technologicznego w kilku kluczowych polach
koncentracji. Przeprowadzone postępowanie wykaże czy inteligentne specjalizacje są podobne
do profili branżowych regionów polskich.
Determinanty rozwoju przedsiębiorczości
w małym mieście - ujęcie geograficzne
dr Anita Kulawiak
(Uniwersytet Łódzki)
Ostatnie ćwierćwiecze XX wieku to okres ekspansywnego rozwoju drobnej
przedsiębiorczości. W ślad za tym, w okresie ostatnich kilkudziesięciu lat nastąpił też
dynamiczny rozwój badań nad przedsiębiorczością. Nauka o przedsiębiorczości uzyskała nie
tylko status odrębnej subdyscypliby nauk o zarządzaniu, ale równolegle problematyka ta
zaczęła być także podejmowana na gruncie innych dyscyplin nauk społecznych, w tym również
15
geografii, w której stosunkowo dużo miejsca poświęca się czynnikom determinującym
powstawanie nowych firm. Niniejszy artykuł wpisuje się w ten trend. Przedstawiono w nim
bowiem wybrane determinanty rozwoju przedsiębiorczości indywidualnej w małym mieście na
przykładzie Aleksandrowa Łódzkiego. W szczególności zaprezentowano w nim autorskie
wyniki badań nad cechami społeczno-demograficznymi osób podejmujących decyzję
o uruchomieniu własnej działalności gospodarczej, takimi jak: płeć, wiek, wykształcenie,
aktywność zawodowa. Ponadto, sformułowano odpowiedzi na kilka pytań m.in.: jakie są
motywy rozpoczęcia własnej działalności gospodarczej przez osoby z różnych grup
demograficzno-społecznych, jaki jest związek między poziomem bezrobocia, a uruchomieniem
własnej działalności i jakie są bariery uruchomienia własnej działalności. Artykuł został oparty
o wyniki badań ankietowych.
Funkcja administracyjna w polskich badaniach geograficznych
dr Wioletta Szymańska
(Akademia Pomorska w Słupsku)
Zagadnienia funkcji i struktury funkcjonalnej jednostek osadniczych pozostaje w polu
zainteresowań wielu geografów. Ich podejścia i rozwiązywanie najważniejszych problemów w
tej materii ulegały zmianom zarówno z powodu rozwoju myśli geograficznej, jak
i w kontekście przemian w szeroko rozumianej rzeczywistości społeczno-gospodarczej.
Współcześnie wraz z postępującym rozwojem społeczno-gospodarczym, zmianą podejść do
zarządzania i funkcjonowania jednostek administracyjnych bardzo istotne wydaje się
zweryfikowanie możliwości analiz funkcjonalnych prowadzonych przez geografów.
W proponowanym wystąpieniu dokonany zostanie przegląd polskiego dorobku geograficznego
w zakresie badań funkcjonalnych ze szczególnym uwzględnieniem interpretacji funkcji
administracyjnej.
Dyskretny urok geografii
dr Magdalena Dej, dr Wojciech Jarczewski
(Instytut Rozwoju Miast, Kraków)
W dobie globalizującego się świata kontekst miejsca, czyli przestrzenny wymiar zjawisk
wciąż ma znaczenie, mimo iż zwolenników zyskuje teza głosząca koniec geografii czy wręcz
jej „śmierć” (Bauman 2000). Faktem jest jednak, iż w ostatnich latach w Polsce coraz bardziej
uwidacznia się marginalizacja geografii jako dziedziny wiedzy, a w szczególności geografii
społeczno-ekonomicznej. Mówić tu można o 2 jej wymiarach: marginalizacji znaczenia „istoty
geografii” – przestrzeni, co związane jest z postępującymi procesami globalizacji, oraz
marginalizacji geografii jako dyscypliny naukowej. Ta ostatnia wynika z jednej strony z coraz
węższych specjalizacji, a z drugiej – z dychotomii geografia fizyczna/geografia społecznoekonomiczna, która w ostateczności prowadzi do słabości całej dyscypliny. Jej przyczyny stara
się zdiagnozować m. in. J. Bański (2010), który zauważa iż „dyscyplina, dryfując na peryferie
polskiej nauki, rozpływała się w postaci szeregu coraz luźniej ze sobą powiązanych kierunków
i specjalizacji badawczych. Dryfowi temu sprzyjały prądy nieudolnych zmian organizacyjnych
i reformy nauki”. Jednocześnie zauważa on iż peryferyzacja ta pociąga za sobą zjawisko
nieprzyznawania się do bycia geografem w środowisku naukowym: „Uwidocznił się również
16
kompleks geografów, dla których bycie geografem jest rzeczą >>wstydliwą<<”. Wynikiem
tego jest np. zmiana nazw instytutów i zakładów – geografia jest w nich elementem
uzupełniającym, lub nawet jej brak, natomiast wiodącą rolę zaczynają odgrywać: gospodarka
przestrzenna, studia regionalne, ochrona środowiska itp. Marginalizacja ta dotyczy zwłaszcza
geografii społeczno-ekonomicznej, czego objawem jest m. in. systematyczny spadek
absolwentów tej dyscypliny oraz zmniejszająca się liczba grantów badawczych przyznawanych
geografom społeczno-ekonomicznym. Zjawiska te mają charakter samonapędzającego się
mechanizmu, co rodzi obawy o kondycję geografii w najbliższych dziesięcioleciach.
Przed artykułem postawiono następujące pytania badawcze:
• Dlaczego następuje regres geografii społeczno-ekonomicznej odzwierciedlany spadkiem
liczby studentów oraz małą liczbą grantów?
• Jakie są inne objawy spadku znaczenia tej dyscypliny?
• Jakie działania można podejmować by poprawić pozycję geografii społecznoekonomicznej?
W artykule skupiono się na analizie zmieniającej się liczby absolwentów geografii we
wszystkich ośrodkach kształcących geografów w Polsce w ostatnich 10 latach.
Przeanalizowano również wyniki wszystkich konkursów Narodowego Centrum Nauki w
panelach HS4, HS5 oraz HS6 ogłaszanych w tym okresie pod kątem grantów przyznawanych
geografom społeczno-ekonomicznym. Opierając się na doświadczeniach pracy geografów w
Instytucie Rozwoju Miast w Krakowie opisano jeden z możliwych scenariuszy wzmacniania
geografii społeczno-ekonomicznej w Polsce.
Literatura:
Bański J., 2010, Stan krytyczny geografii – krytyka stanu, Przegląd Geograficzny, 82 (3), s. 320.
Bauman Z., 2000, Ponowoczesność jako źródło cierpień, Wydawnictwo Sic!, Warszawa.
Klasyfikacja miast na podstawie czynników demograficznych w obszarze
rdzenia i szerszej strefie miejskiej (LUZ)
mgr Adam Sebastian Górski
(Uniwersytet Jana Kochanowskiego Kielce)
Miasta i procesy w nich zachodzące stają się przedmiotem analiz specjalistów z różnych
dziedzin. Geografia a zwłaszcza geografia społeczo-ekonomiczna jako dział nauki traktująca
rzeczywistość jako efekt działalności człowieka w przestrzeni, staje się jednym z kluczowych
podejść do złożoności zmian jakie mają miejsce we współczesnych miastach. Coraz częściej
analizy procesów zachodzących w miastach nie ograniczają się do jego granic
administracyjnych a próbują delimitować jego obszary funkcjonalne. Jednym z takich podejść
jest wyznaczanie szerszej strefy miejskiej (LUZ). Jest ona określana na podstawie
intensywności dojazdów do pracy ze strefy podmiejskiej (obszar z którego 15% i więcej
ludności dojeżdża codziennie do pracy do miasta ,,rdzenia”). Takie ujęcie przestrzeni miejskiej
pozwala na analizę zjawiska suburbanizacji, a więc zmian jakie dokonują się w aspekcie
społecznym i przestrzennym w obszarach zurbanizowanych. Analizę procesów suburbanizacji
oparto o miasta wojewódzkie a także o wybrane byłe miasta wojewódzkie (Częstochowa,
Radom, Koszalin, Płock). Do analizy posłużyły dane statyczne obejmujące zmiany liczby
ludności w rdzeniu miasta i jego LUZ w latach 2001-2011, a także zmiany powierzchni miast
i ich stref. Dzięki prześledzeniu zmian demograficznych w wybranych obszarach możliwa stała
się ich klasyfikacja ze względu na intensywność procesów demograficznych (zmiana liczby
17
ludności w mieście ,,rdzeniu i jego szerszej strefie miejskiej). Klasyfikacja ta wskazuje na skalę
procesu suburbanizacji rozumianej jako zwiększenie liczby ludności w strefie podmiejskiej
przy jednoczesnym zmniejszeniu się liczby mieszkańców miasta ,,rdzenia”. Analizy zmian
demograficznych w miastach i ich szerszych strefach miejskich a także zmiany powierzchni
badanych obszarów pozwalają nie tylko na prześledzenie dynamiki procesu suburbanizacji ale
także wskazują na kształtowanie się specyficznych potrzeb grup wiekowych w analizowanych
obszarach. Tym samym dzięki klasyfikacji miast pod względem zmian demograficznych
(intensywności procesu suburbanizacji), możliwe staje się planowanie przyszłych inwestycji w
mieście i jego LUZ z uwzględnieniem potrzeb ich mieszkańców.
Geografia wobec wyzwań gospodarki o obiegu zamkniętym
dr Maciej Tarkowski
(Uniwersytet Gdański)
Celem opracowania jest zarysowanie konsekwencji wdrożenia gospodarki opartej na
wiedzy dla rozwoju lokalnego i regionalnego. Wobec coraz ostrzej zarysowujących się granic
wzrostu globalnej gospodarki, znaczenia nabiera koncepcja gospodarki o obiegu zamkniętym.
Jej istotą jest przejście od liniowego modelu gospodarki, w której odpady stanowią ostatni cykl
życia produktu, do modelu w którym stają się one ponownie wykorzystywanym surowcem.
Idea gospodarki o obiegu zamkniętym nie ogranicza się tylko do upowszechnienia recyklingu
odpadów. Zakłada odejście od konsumpcyjnego modelu życia oraz częściową deglobalizację
gospodarki, gdyż domykanie obiegu materii i energii jest łatwiejsze i bardziej efektywne
w układach lokalnych. Będzie to najprawdopodobniej oznaczać osłabienie roli korzyści skali
i aglomeracji, jako kluczowych czynników lokalnej i regionalnej konkurencyjności a tym
samym daleko idące przetasowania wśród ośrodków będących liderami gospodarki w skali
globalnej, europejskiej i krajowej.
Dzielnica Wzgórze św. Maksymiliana w Gdyni. Przykład procesu
sakralizacji przestrzeni w skali lokalnej
dr Lucyna Przybylska
(Uniwersytet Gdański)
Celem referatu jest wykazanie, że zidentyfikowane we wcześniejszej pracy autorki
(Przybylska 2014) następujące kierunki (trendy) współczesnego procesu sakralizacji
przestrzeni publicznych w Polsce jak monumentalizm, usieciowienie, flagizacja, festiwalizacja,
prywatyzacja i unifikacja, występują także w skali lokalnej – dzielnicy miasta. W pracy
wykorzystano metody: analizy i krytyki piśmiennictwa, badania dokumentów oraz sondażu
diagnostycznego (wywiad z proboszczem).
Opracowanie dotyczy jednej z 22 dzielnic statutowych miasta Gdyni. Praca obejmuje
przede wszystkim przejawy religijności w przestrzeni wiernych Kościoła rzymsko-katolickiego
- dominującego w mieście wyznania oraz w mniejszym stopniu najliczniejszej mniejszości
religijnej w mieście, czyli Świadków Jehowy. Większa część opracowania skupia się na
obiekcie kultu jakim jest kościół św. Antoniego Padewskiego (z lat 50. XX wieku) wraz
18
z przylegającym do niego klasztorem i kaplicą ojców franciszkanów (z lat 30. XX wieku).
W pracy omówiono zarówno materialne przejawy religijności w dzielnicy (kościół, kaplice,
domy zakonne, krzyże, kapliczki), jak i niematerialne (dźwięk dzwonów, nazwy miejsc
publicznych, rytuały). Zakres czasowy pracy dotyczy przede wszystkim lat 1989-2015.
Usytuowanie stanowisk paleolitycznych w krajobrazach przedkarpackiej
strefy lessowej – problemy badawcze i przykłady rekonstrukcji
prof. dr hab. Maria Łanczont (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie),
prof. dr hab. Teresa Madeyska (Instytut Nauk Geologicznych PAN), prof. dr hab. Maryna Komar
(Narodowe Muzeum Historii Naturalnej NAN Ukrainy, Narodowa Akademia Nauk Ukrainy),
mgr Beata Hołub (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej)
W badaniach ostatnich kilkudziesięciu lat prowadzonych na terenach lessowych
północnego przedpola Karpat po pas wyżyn metakarpackich wykazane zostały pewne
prawidłowości usytuowania stanowisk paleolitycznych. Ich zasadnicze cechy wynikają z typu
łowiecko-zbierackiej gospodarki człowieka w plejstocenie. Przedział czasu, z którego
zachowały się ślady tego osadnictwa, mieści się między przedostatnim interglacjałem (MIS 7)
a schyłkiem ostatniego glacjału (MIS 2). Dane wynikające z szerokiego zakresu opracowań
analitycznych dały podstawy do rekonstrukcji dawnej rzeźby, pokrywy glebowej i szaty
roślinnej oraz odtworzenia cech klimatu we wspomnianym okresie, a w dalszej kolejności
uściślenia wiedzy o zależnościach człowieka od przyrody. W badaniach tych istotna rola
przypadła analizie przestrzennej przy pomocy narzędzi GIS wykonanej na przykładach
konkretnych stanowisk, która dotyczyła uwarunkowań morfologicznych i topoklimatycznych
ich lokalizacji, jak i rozmieszczenia zespołów roślinnych w sąsiedztwie. W związku z często
obserwowanym przemieszczeniem zabytków w części stanowisk pod wpływem stokowych
procesów peryglacjalnych problemy pierwotnego ich usytuowania wymagały uściślenia, co
było możliwe dzięki wielkopłaszczyznowym wykopaliskom archeologicznym.
Na podstawie analizy usytuowania stanowisk względem zróżnicowanych składowych
środowiska przyrodniczego możliwe jest wykazanie pewnej specyfiki lokalizacji i wspólnych
walorów, które mogły mieć istotny wpływ na motywacje osadnicze paleolitycznych ludzi.
Podstawowe, powszechnie znane czynniki lokalizacji osadnictwa paleolitycznego obejmują
dostępność surowca krzemiennego lub innego kamiennego, dostęp do wody i preferowane
formy rzeźby. W rezultacie badań można stwierdzić, że do najistotniejszych elementów
środowiska przyrodniczego omawianego obszaru, warunkujących jego atrakcyjność
krajobrazową dla osadnictwa należą:
1) Bliskość dolin rzecznych, których rola była wielofunkcyjna: a) jako szlaków
komunikacyjnych i tranzytowych oraz jako korytarzy ekologicznych, b) z powodu obecności
eksponowanych form rzeźby dolinnej, ważnych dla usytuowania obozów jak i strategii
łowiecko-zbierackiej, c) jako naturalnych pastwisk dla zwierzyny łownej występujących
w strefach den dolinnych, oraz d) wynikająca z refugialnego charakteru dolin dla roślinności
drzewiastej.
2) Kontrasty środowiskowe na granicach regionów a tym samym naturalne zróżnicowanie
siedlisk (geo- i bioróżnorodność), a zwłaszcza sąsiedztwo gór, dające możliwość ich penetracji
łowieckiej.
W skali lokalnej położenie stanowisk wskazuje na doskonałą znajomość funkcjonowania
przyrody przez ludzi paleolitu oraz na przemyślane decyzje biorące pod uwagę: warunki
ekspozycji i nasłonecznienia, osłony od przeważających wiatrów, cechy bezpieczeństwa (np.
19
od powodzi), widnokrąg obserwacji, a także niekiedy obecność naturalnych schronisk skalnych
(w obszarach Podola, Miodoborów, Podhala).
Studium transformacji oraz kierunków kształtowania i ochrony krajobrazu
w otoczeniu Trójmiasta na przykładzie transektu Gdańsk – Kartuzy
prof. UG dr hab. Mariusz Kistowski
(Uniwersytet Gdański)
Otoczenie Trójmiasta stanowi jeden z głównych obszarów suburbanizacji w Polsce. Obok
nielicznych pozytywnych jej skutków, wśród których głównym jest wzrost podaży mieszkań,
powoduje ona wiele negatywnych procesów. Jedynym z nich jest silna degradacja krajobrazu,
zarówno w aspekcie funkcjonalno-strukturalnym, jak i wizualno-fizjonomicznym.
Rozpoznanie tych procesów oraz propozycje realizacji działań w zakresie kształtowania
i ochrony krajobrazu, powinny stanowić jeden z podstawowych elementów dokumentów
planistycznych formułowanych na szczeblu metropolii, gminy i miejscowości, stanowiąc
równocześnie jeden z kierunków realizacji tzw. Ustawy krajobrazowej, obowiązującej od
września 2015 r. Dzięki temu może powstać szansa na zapobieżenie dalszej degradacji
krajobrazu. Prezentowane studium zawiera propozycję sposobu przeprowadzenia takiego
rozpoznania i sformułowania działań, zilustrowane jej zastosowaniem dla transektu Gdańsk –
Kartuzy o powierzchni 224 km2. Przy zastosowaniu szerokiego zakresu numerycznych
materiałów źródłowych (m.in. BDOT10k, mapy topograficzne 1:10.000, numeryczny model
terenu 1 m, mapy leśne 1:10.000, mapy glebowo-rolnicze 1:5.000, inwentaryzacje
i waloryzacje przyrodnicze gmin, ortofotomapy 0,5 m), dokonano rozpoznania podstawowych
elementów struktury krajobrazu oraz walorów przyrodniczych, kulturowych i krajobrazowych. W zakresie wybranych typów pokrycia terenu, najpełniej oddających procesy
transformacji krajobrazu, przeprowadzono analizę zmian, które zaszły w ostatnim
ćwierćwieczu. Rozpoznano lokalizację i charakter obiektów, które powoduję degradację
walorów wizualnych krajobrazu. Przy zastosowaniu szerokiego zakresu oprogramowania GIS
(m.in. MapInfo, ArcGIS, Saga GIS), wspomaganego oprogramowaniem statystycznym,
przeprowadzono analizy i oceny dotyczące m.in.:
• zróżnicowania krajobrazu (wskaźniki entropii, rozwinięcia granic jednostek krajobrazu),
• pełnienia przez krajobraz funkcji ekologicznych (układ płatów i korytarzy ekologicznych),
• zaspokajania przez krajobraz potrzeb turystyczno-wypoczynkowych,
• degradacji walorów wizualnych krajobrazu w wyniku analizy ekspozycji czynnej i biernej
obiektów degradujących, transformacji zasięgu zabudowy, wyrobisk, lasów i wód stojących
w latach 1987-2012.
Analizy i oceny stanowiły punkt wyjścia dla sformułowania rekomendacji w zakresie
ochrony i kształtowania krajobrazu. Zaproponowano modyfikację dotychczas obowiązujących
oraz wprowadzenie nowych reżimów ochronnych oraz strefowanie obszaru, służące
zróżnicowaniu stosowanych polityk przestrzennych. Było to niezbędne, w świetle wykazanego
wyraźnego spadku (z wyjątkami) natężenia procesów degradacyjnych i ich skutków ze
wschodu na zachód.
20
Zapis zmian późnoglacjalnych warunków środowiskowych
we fluwialno-eolicznej sukcesji
dr Robert J. Sokołowski (Uniwesytet Gdański), dr hab. Barbara Wronko (Uniwersytet Warszawski),
dr hab. Michał Jankowski (Uniwersytet Mikołaja Kopernika), prof. dr hab. Stanisław Fedorowicz
(Uniwersytet Gdański), mgr Karol Standzikowski (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej)
Sukcesja fluwialno-eoliczna jest bardzo powszechna na obszarze Niżu
Środkowoeuropejskiego i jest typowa dla akumulacji w strefie peryglacjalnej ostatniego
zlodowacenia. W jej budowie rozpoznano cztery generacje pokryw piaszczystych: dwa
poziomy późnopleniglacjalnych, starszych pokryw (Older Coversand I i II), rozdzielonych
poziomem bruku deflacyjnego (Beuningen Gravel Bed) oraz dwa poziomy późnoglacjalnych,
młodszych pokryw (Younger Coversand I i II). Obie generacje pokryw oddziela poziom
organogeniczny (Lower Loamy Bed), natomiast młodsze pokrywy odseparowane są poziomem
gleby kopalnej typu Usselo (Kasse i in., 2007). Studia sedymentologiczne sukcesji na obszarze
Polski i zachodniej Ukrainy, datowania luminescencyjne badanych osadów
i radiowęglowe poziomów glebowych udokumentowały trzy jednostki deponowane na
przełomie vistulianu i holocenu: fluwialną, fluwio-eoliczną i eoliczną (Zieliński i in., 2015).
Jednostka fluwialna była deponowana w środowisku rzeki roztokowej. Funkcjonowała
ona w surowych warunkach klimatycznych z dobrze rozwiniętym ciągłym permafrostem.
Datowania luminescencyjne wskazują jej depozycję do końca plenivistulianu lub początku
późnego vistulianu. Jednostka fluwio-eoliczna powstała w następstwie naprzemiennej
depozycji fluwialnej i eolicznej, podczas poprawy warunków klimatycznych skutkującej
występowaniem permafrostu, o zasięgu co najwyżej nieciągłym. Depozycja jednostki przypada
na najstarszy dryas, a w części wschodniej badanego obszaru jej koniec datowany jest na starszy
dryas. Dalsza poprawa warunków klimatycznych skutkowała rozwojem siedlisk tundry
otwartej (w bøllingu), zapisanej w postaci inicjalnych gleb glejowych, wykształconych w
stropie osadów fluwio-eolicznych. Jednostka eoliczna powstała w wyniku akumulacji eolicznej
w obrębie pokryw i wydm w starszym i młodszym dryasie. Jest ona związana ze znacznym
wzrostem drenażu, będącego następstwem degradacji permafrostu. W obrębie tej jednostki
występują inicjalne gleby bielicowe i koluwialne z okresu allerødu, które wskazują na sukcesje
lasów borealnych.
Badania prowadzone były w ramach grantu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa
Wyższego N N 306 197639 i środków na Badania Statutowe WNoZiGP UMCS.
Literatura:
Kasse, C.,Vandenberghe, D., DeCorte, F., Vandenhaute, P., 2007. Late Weichselian fluvio-aeolian
sands and coversands of the type locality Grubbenvorst (southern Netherlands): sedimentary
environments, climate record and age. Journal of Quaternary Science 22, s. 695-708.
Zieliński P., Sokołowski R.J., Woronko B., Jankowski M., Fedorowicz S., Zaleski I.,
Molodkov A., Weckwerth P., 2015. The depositional conditions of the fluvio-aeolian
succession during the last climate minimum based on the examples from Poland and NW
Ukraine, Quaternary International 386, s. 30-41.
21
Rola edukacji geograficznej w rozumieniu świata – idee i realia
dr Teresa Sadoń-Osowiecka
(Uniwersytet Gdański)
Autorka prezentuje założenia edukacji geograficznej, której znaczenie zaczyna się po
długiej przerwie doceniać w krajach zachodnich jako przygotowanie młodych ludzi do
rozumienia niejednoznacznego, pełnego sprzeczności, skomplikowanego świata, zarówno
w aspektach przyrodniczych, jak i społeczno-gospodarczych. W naszej polskiej rzeczywistości
edukacyjnej nie docenia się roli geografii, jednocześnie narzekając na brak dziedziny, która
mogłaby pomóc scalić wiedzę uczniów. Taką rolę według Nałkowskiego pełnić winna
geografia szkolna, która ma uczyć myślenia. Tymczasem wiedza geograficzna przekazywana
w szkole uległa atomizacji i szczególnego typu „obiektywizacji”, co sprowadza się tylko do
znajomości faktów, a nie czynienia z nich materii do głębszych przemyśleń.
Kształtowanie świadomości ekologicznej u dzieci na przykładzie projektu:
„mo-CZARY – zajęcia edukacyjne dzieci i młodzieży poświęcone
problematyce obszarów podmokłych w województwie pomorskim”
dr Katarzyna Jereczek-Korzeniewska, dr Ewa Woźniak, mgr Joanna Jokiel, mgr Filip Duda
(Uniwersytet Gdański)
W czasie roku szkolnego 2014/2015 z uczniami szkół podstawowych, gimnazjalnych
zrealizowano projekt pt. „moCZARY - zajęcia edukacyjne dla dzieci i młodzieży poświęcone
problematyce obszarów podmokłych w woj. pomorskim” Projekt miał na celu wzbudzenie
u młodych ludzi pozytywnych emocji w stosunku do przyrody. Główny nacisk położono na
tematykę związaną z obszarami podmokłymi objętymi ochroną rezerwatową. Placówki
edukacyjne wybrane do realizacji przedsięwzięcia zlokalizowane były w sąsiedztwie obszarów
podmokłych tj. rezerwatów: Beka, Piaśnickie Łąki, Czarne Bagno, Łebskie Bagno i Bielawa.
Do realizacji zajęć wykorzystano metody aktywizujące uczniów – gry planszowe
i symulacyjne, prezentacje doświadczeń oraz możliwość wykonywania doświadczeń przez
uczniów, praca z literaturą (proza i poezja, w której znaleźć można motywy związane
z obszarami podmokłymi), zajęcia plastyczne i kreatywne. Dla każdej grupy wiekowej zostały
przygotowane odpowiednie scenariusze zajęć (przedszkole, szkoła podstawowa klasy: 1-3 oraz
4-6, gimnazjum,) w różnych wariantach czasowych.
Głównym założeniem projektu było podniesienie poziomu wiedzy na temat mokradeł –
ich różnorodności i bogactwa przyrodniczego, mechanizmów rządzących specyficznym
obiegiem wody, ich roli w przyrodzie. Poprzez poszerzenie wiedzy młodych ludzi o środowisku
naturalnym w trakcie zajęć prowadzonych w przyjaznej formie, dalekiej od częstej szkolnej
rutyny, postanowiono kształtować pozytywne nastawienie do przyrody oraz konieczności
i sposobów jej ochrony.
Tematyką zajęć było środowisko przyrodnicze i jego zasoby ze szczególnym
zwróceniem uwagi na walory znajdujące się w niedużej odległości od szkół. Choć zajęcia
dotyczyły dziedziny zdecydowanie przyrodniczej to łączyły ze sobą elementy humanistyczne
22
i sportowe. Była to wyraźna podpowiedź jak treści przyrodnicze włączać w tematykę zajęć
pozornie nie związanych z przyrodą i dzięki temu uatrakcyjnić lekcje.
Autorzy przedsięwzięcia zakładali możliwość wykształcenia u jego uczestników
zdolności do dokonywania wyborów odpowiedzialnych, choć niepopularnych oraz
kształtowanie ekologicznych postaw, wspieranie postaw wrażliwych, otwartych i świadomych.
Taką postawę uczniowie mogą przekazać też w swoim najbliższym otoczeniu (rodzina).
W dalszej perspektywie czasu przekaz projektu przełoży się realnie na poprawę stanu
środowiska naturalnego. Założenie projektu jest przede wszystkim takie, aby społeczności
mieszkające w pobliżu rezerwatów chroniących obszary podmokłe doceniły ich wartość,
poczuły się dumne, że zamieszkują tak wyjątkowe tereny, a dzięki temu przestały je niszczyć
(często nieświadomie).
23
Komunikacja publiczna do/z restauracji "KALINÓWKA"
Do restauracji można dojechać:
1. Pomorską Koleją Metropolitalną - do stacji Gdańsk Brętowo; dalej ok. 10 min. pieszo
2. Autobusem nr 116 z dworca PKP Gdańsk Wrzeszcz w bezpośrednie sąsiedztwo restauracji
PKM - dojazd do restauracji Kalinówka
GdańskWrzeszcz
Gdańsk Strzyża
Gdańsk Niedźwiednik
Gdańsk Brętowo
19:40
19:43
19:46
19:49
19:55
19:58
20:01
20:04
20:10
20:13
20:16
20:19
20:28
20:31
20:34
20:37
20:40
20:43
20:46
20:49
PKM - powrót z restauracji Kalinówka
Gdańsk Brętowo
Gdańsk Niedźwiednik
Gdańsk Strzyża
GdańskWrzeszcz
22:14
22:16
22:19
22:24
22:29
22:31
22:34
22:38
22:44
22:46
22:49
22:53
23:50
23:52
23:55
23:59
24
00:38
00:40
00:43
00:47
AUTOBUS 116
Wrzeszcz
Potokowa
19:48
20:35
21:34
Potokowa
Wrzeszcz
21:02
22:02
22:45