pobierz - Gmina Środa Wlkp.

Powstanie
Wielkopolskie
1918/1919
było
powstaniem
narodowym,
jednym
z najważniejszych wydarzeń w dziejach Polski. Wyzwoliło Wielkopolskę spod zaboru pruskiego i nie
zezwoliło na oderwanie Jej od Macierzy. Wybuchło 27 grudnia 1918r w odpowiedzi na demonstracje
Niemców przeciwnych wizycie w Poznaniu Ignacego Jana Paderewskiego. Tego samego dnia
wieczorem wiadomość o wybuchu Powstania dotarła do Środy na plebanię do proboszcza
ks. Mieczysława Meissnera. Przywiózł ją Jan Stangert z Zaniemyśla. Natychmiast rozpoczęto
działania mobilizacyjne. Na probostwo został wezwany ppor. Alfred Milewski z Kijewa. Rozesłano
gońców (skautów ) z wiadomością wstawienia się na probostwie do Edmunda Bembnisty, Adama
Woźnego, Wincentego Jankiewicza. Posłano również po Janusza Milewskiego z Jarosławca,
Józefa Milewskiego i Witolda Milewskiego z Bieganowa razem z Janem Marią Milewskim, który
w okresie świąt przebywał u wujostwa. Przyjechali też bracia Rembowscy z Wyszakowa.
Duszą i motorem tych działań był niestrudzony, pełen zapału i inicjatyw ks. Mieczysław
Meissner, który w porozumieniu z Alfredem Milewskim i Januszem Milewskim podjęli decyzję
o przystąpieniu do organizowania kompanii ochotników. Rozsyłano umyślnych, dzwoniły dzwony,
rozlegały się sygnały na trąbkach. W tę noc z 27/28 grudnia 1918r Stary Rynek od lat „ nie widział”
takiej rzeszy ludzi. Z blisko 450. osobowej grupy ochotników z miasta i okolic wyselekcjonowano:
podoficerów Franciszka Małeckiego syna włodarza z Bieganowa, Władysława Fiedlera
ze Środy poborowego z artylerii pruskiej (zaprzyjaźniony z Witoldem Milewskim),
Stanisława Kamińskiego włodarza z Jarosławca oraz starszych strzelców. Z rzeszy ochotników przy
wyborze żołnierzy kierowano się następującymi zasadami: wybierano krewnych, znajomych,
zdrowych, wesołych, młodych, nie obarczonych wielodzietnymi rodzinami, którzy mieli za sobą
długoletnią służbę na frontach I wojny światowej- uwzględniając ich rodzaj broni. Tym sposobem
sformowano kompanie piechoty w sile 120 ludzi.
Otrzymała ona oficjalną nazwę „ 1 Ochotnicza Kompania Średzka”. Dowódcą kompanii
został Alfred Milewski, zastępcą i dowódcą 1 plutonu Jan Maria Milewski, na dowódcę 2 plutonu
wyznaczono Józefa Milewskiego, adiutantem i oficerem do zleceń specjalnych został wyznaczony
Witold Milewski. Janusz Milewski objął komendanturę obwodowej komendy uzupełnień. Siostry
Miłosierdzia zadbały o aprowizację.
Po uformowaniu kompania wkroczyła do średzkiej Kolegiaty. Na wzorze Roty
ks. Mieczysław Meissner przyjął przysięgę od żołnierzy i zapowiedział im, że po wieki wieków 27
grudnia w tym kościele odbywać się będzie Msza Święta w intencji Powstańców. I tak jest do dziś z wyjątkiem 1939-1944. Z Kolegiaty kompania pomaszerowała do komendy obwodowej, rozdano
karabiny, bagnety i po 100 sztuk amunicji wcześniej już zabezpieczonej. Porannym pociągiem
o godz. 7.30 1 Ochotnicza Kompania Średzka pojechała na pomoc walczącemu Poznaniowi.
Poznański dworzec był już w polskich rękach. W kolumnie czwórkowej maszerowali średzianie
przez most Dworcowy, ulicą Towarową, Rycerską, Św. Marcina i Marcinkowskiego do Bazaru.
Rozpoczęły się zadania bojowe.
W Środzie natomiast już dawno, bo od początku listopada 1918r ks. Meissner organizował
przejęcie władzy od Niemców, powołał do życia Radę Robotników i Żołnierzy, organizował Straż
Ludową. Przejęto Dworzec, Pocztę. Takim sposobem zdołano w krótkim czasie obalić władzę
i organizować polską rzeczywistość.
Średzka Komendantura Uzupełnień wystawiła:
1 Ochotniczą Kompanię Średzką
dowódca ppor. artylerii Alfred Milewski
dowódca 1 plutonu wachmistrz Jan Maria Milewski
dowódca 2 plutonu kapral Józef Milewski
adiutant dowódcy bombardier Witold Milewski
stanowisko sanitarne obejmuje Jan Goliński z Kijewa i Lucyna Milewska z Bieganowa
15 stycznia 1919r kupiec bławatny Adam Woźny ze Środy wręcza ppor. Alfredowi Milewskiemu
sztandar ufundowany przez Matkę kupca Wiktorię (10 lipca 1960r przekazany do Muzeum
Narodowego w Poznaniu).
2 Kompania Średzka wystawiona 9.01.1919 r.
dowódca Antoni Pospieszalski
adiutant Walenty Grzelaszyk
dowódca 1 plutonu Stanisław Strauchmann
dowódca 2 plutonu Wincenty Siwek
dowódca 3 plutonu Władysław Strabel
3 Kompania
dowódca Nikodem Dykczak
4 Kompania
dowódca asp. ofic. Ignacy Nowak
zastępca dowódcy Stefan Namysłowski
Cztery kompanie średzkie utworzyły III batalion, który wszedł w skład 8 Pułku Strzelców
Wielkopolskich. 6 marca 1920r z 15 Dywizją średzianie rozpoczęli walki na Ukrainie, 25 kwietnia
1920r 62 P.P. rozpoczął szlak bojowy przeciw bolszewikom.
Ci, którzy pozostali w Środzie znakomicie kierowani przez oddanych Polsce ludzi budowali
drogi, remontowali budynki i budowle, organizowali szkoły podstawowe i średzkie liceum. Pracowali
w gospodarstwach, rzemiośle i kupiectwie. Służyli wielką pomocą społeczną dla tych, którzy jej
potrzebowali.
Opracowała:
Maria Mielcarzewicz
Bibliografia:
Bogusław Polak
Marek Rezler
Walki Powstania Wielkopolskiego 1918/1919
Koszalin 2010
Marek Rezler
Powstanie Wielkopolskie
Poznań 2008
Ziemia Średzka w dobie Powstania Wielkopolskiego 1918/1919
Janusz Karwat
Środa Wlkp. 2009
Przeciw Pruskiemu Zaborcy
Ludwik Gomolec
Bogusław Polak
1979