socjologia w medycynie

Projekt „OPERACJA SUKCES – unikatowy model kształcenia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Medycznego w Łodzi odpowiedzią na potrzeby
gospodarki opartej na wiedzy” współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, w ramach Programu Operacyjnego
Kapitał Ludzki.
KARTA PRZEDMIOTU
1. Nazwa przedmiotu
SOCJOLOGIA W MEDYCYNIE
2. Numer kodowy
HUM03c
3. Język, w którym prowadzone są zajęcia
polski
4. Typ kursu
obowiązkowy
5. Grupa treści kształcenia
nauki podstawowe
6. Poziom studiów według klasyfikacji bolońskiej
studia magisterskie
7. Rok studiów/semestr
II rok/semestr 3
8. Formuła przedmiotu
wykłady/seminaria
9. Liczba godzin zajęć
30
10. Rodzaj zajęć z uwzględnieniem podziału godzin
wykłady w wymiarze 20 godzin; seminaria w wymiarze 10 godzin
11. Liczba kredytów ECTS
1
12. Jednostka dydaktyczna prowadząca przedmiot
Zakład Socjologii
Katedra Nauk Humanistycznych
13. Imię i nazwisko osoby egzaminującej lub zaliczającej przedmiot
dr hab. n. hum. prof. nadzw. Mieczysław Gałuszka
14. Imię i nazwisko osoby prowadzącej wykłady
dr hab. n. hum. prof. nadzw. Mieczysław Gałuszka
15. Osoby prowadzące zajęcia
dr hab. n. hum. prof. nadzw. Mieczysław Gałuszka, dr n. hum. Magdalena
Wieczorkowska, mgr Dorota Jołkiewicz, mgr Bożena Walerjan
16. Wymagania wstępne i wymagania równoległe
znajomość podstawowych problemów z zakresu przedmiotu „Wiedza o
społeczeństwie”
17. Zaliczenie przedmiotu jest wymagane przed rozpoczęciem zajęć z:
nie dotyczy
18. Cele i założenia nauczania przedmiotu
Kształcenie w zakresie socjologii medycyny dotyczy rozumienia i wyjaśniania
przyczyn procesów i zjawisk społecznych, gromadzenia, strukturalizowania i
wykorzystywania informacji dla tworzenia diagnoz społecznych przydatnych w
medycynie i opiece zdrowotnej, umiejętności społecznych i interpersonalnych
takich jak np. praca w zespole, komunikowanie się z pacjentami i personelem
medycznym, wsparcie społeczne, wrażliwość na potrzeby innych, umiejętność
rozwiązywania konfliktów. Wiedza z zakresu socjologii medycyny stanowi
komplementarny składnik wiedzy społecznej i medycznej niezbędnej dla
wykonywania zawodu lekarza.
Cele dotyczące wiedzy:
• Zintegrowana znajomość wiedzy, teorii i praktyki socjologicznej przydatnej
do analizy i interpretacji przemian współczesnego świata, zwłaszcza
w zakresie medycyny i opieki zdrowotnej;
• Opanowanie umiejętności łączenia wiedzy społecznej z wiedzą medyczną
oraz konceptualizacji dyskursu biomedycznego z rozwijanym w naukach
humanistycznych, dotyczącym postępu biotechnologicznego i rozwoju
społeczeństwa opartego na wiedzy;
• Większe rozumienie świata i człowieka, opanowanie kompendium wiedzy
na temat istotnych zjawisk i procesów społecznych występujących
we współczesnym świecie.
Cele dotyczące umiejętności:
• Opanowanie umiejętności podejmowania działań odpowiadających
na potrzeby pozamedyczne pacjentów: posługiwania się pojęciami i
językiem nauk społecznych do opisu zjawisk z zakresu zdrowia, choroby,
niepełnosprawności, starzenia się i poprawy jakości życia;
• Umiejętność interpretacji danych urzędowych dotyczących problemów
systemu zdrowotnego oraz gromadzenia danych o środowisku społecznym
w którym żyje pacjent i jego rodzina;
• Umiejętność szukania różnych źródeł informacji społecznych i kulturowych
przyczyniających się do wyjaśniania procesów zmiany w medycynie i opiece
zdrowotnej.
Cele dotyczące postaw:
• Internalizacja wartości, wzorów i norm społecznych niezbędnych do realizacji
zadań profesji lekarskiej w zmieniającym się świecie;
• Przełamywanie barier w komunikowaniu społecznym i nabycie kompetencji
w zakresie komunikacji interpersonalnej lekarza z pacjentem;
• Rozwijanie etosu zawodowego i atrybutów profesji lekarskiej w zakresie
wiedzy, umiejętności, kwalifikacji, jako celowych i systematycznych działań
budujących kompetencje praktyczne do wykonywania zawodu.
19. Metody dydaktyczne
Prezentacja multimedialna, praca grupowa, prezentacje indywidualne, studium
przypadku, dyskusja moderowana, dyskusja panelowa. Podstawą pracy ze
studentami na seminariach są wskazane do przeczytania teksty.
20. Wykaz literatury podstawowej i uzupełniającej
Literatura podstawowa:
− Wybrane elementy socjologii zdrowia i choroby. Tobiasz-Adamczyk B, Wyd.
Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2000;
− Zdrowie i choroba. Wybrane problemy socjologii medycyny. Barański J,
Piątkowski W, Oficyna Wydawnicza ATUT, Wrocławskie Wyd. Oświatowe,
Wrocław 2002;
− Socjologia: Płeć kulturowa i seksualność (rozdz. 5), Socjologia ciała – zdrowie,
choroba i starzenie się (rozdz. 6), Rodziny (rozdz.7), Przestępczość i dewiacja
(rozdz. 8). Giddens A, PWN, Warszawa, 2004.
− Komunikowanie się lekarza z pacjentem. Barański J, Waszyński E., Steciwka A.
(red.) , Wyd. ASTRUM, Wrocław 2000.
Literatura uzupełniająca:
− Medical Sociology. Cockerham WH, 9th Edition Pearson Hall, Upper Saddle
River, New Jersey, 2004;
− Zdrowie. Blaxter M, Wyd. Sic, Warszawa 2009;
− Społeczne i kulturowe powinności medycyny. Tożsamość zawodowa i
atrofia moralna. Gałuszka M, Wyd. WTN, Wrocław 2003;
− Zdrowie i choroba w społeczeństwie ryzyka biomedycznego. Gałuszka M
(red.), Wyd. Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, Łódź 2008;
− Patologie społeczne. Pospiszyl I, PWN, Warszawa 2008.
21. Forma i warunki zaliczenia przedmiotu, w tym zasady dopuszczenia do egzaminu
Zaliczenie z oceną: test jednokrotnego wyboru obejmujący problematykę
omawianą na wykładach i seminariach.
Końcowa ocena z przedmiotu uwzględnia także aktywny udział studentów
w zajęciach: przygotowanie referatów, prezentacja problemów, udział
w dyskusji, aktywność studenta w wykonywaniu zadań grupowych, obecność
na wykładach i ćwiczeniach.
22. Treści merytoryczne budujące wiedzę
Wykłady:
Socjologia zdrowia, choroby i medycyny
Przedmiot, pojęcia i kierunki socjologii. Klasyczna socjologia medycyny i jej
krytyka. Wybrane teorie socjologiczne i ich zastosowanie w interpretacji faktów
medycznych: funkcjonalizm, interakcjonizm symboliczny, socjobiologia, teoria
konfliktu, teoria modernizacji.
Podstawowe metody badawcze socjologii i ich zastosowanie w naukach
medycznych i praktyce klinicznej
Społeczeństwo wiedzy. Koncepcje wiedzy medycznej. Podstawowe założenia
przyjmowane w nauce. Cele nauk społecznych. Rewolucja naukowa i
paradygmaty. Plany badawcze i struktura procesu badawczego. Metody
obserwacyjne. Badania sondażowe. Badania ilościowe i jakościowe i ich
wykorzystanie w medycynie. Społeczeństwo informacyjne a rozwój wiedzy
medycznej.
Socjologia ciała
Płeć biologiczna versus płeć kulturowa w analizach socjologicznych. Kultura
a spostrzeganie ludzkiego ciała. Ciało w procesie kształtowania kulturowego.
Cywilizowanie ciała. Racjonalizacja ciała. Kim jest kobieta? Dyskurs
feministyczny. Kim jest mężczyzna? Biologiczne podłoże patriarchatu i męskiej
dominacji. Męskie problemy współczesnych mężczyzn. Ciało dla medycyny.
Ciało
ponowoczesne.
Biotechnologia
dla
ciała
w
społeczeństwie
ponowoczesnym.
Społeczne uwarunkowania zdrowia i choroby
W jaki sposób definiujemy zdrowie? Zdrowie jako: dyspozycja, proces, wartość.
Społeczne konstruowanie zdrowia i choroby. Socjalizacja zdrowotna. Status
socjo-ekonomiczny a zdrowie. Styl życia a zdrowie. Osobowość a zdrowie.
Zachowania zdrowotne. Zmiana zachowań zdrowotnych. Zdrowie a klasa
społeczna. Zdrowie a płeć. Zdrowie a rasa.
Kultura jako system aksjo-normatywny
Wartości i normy społeczne. Semiotyczne i aksjologiczne kryterium kultury
symbolicznej. Kultura a zdrowie. Wpływ kultury na postawy i przekonania
dotyczące zdrowia i choroby. Społeczne i kulturowe ramy zachowań
zdrowotnych. Kapitał społeczny a zdrowie. Tożsamość społeczna a zdrowie.
Kompetencja interkulturowa a postrzeganie zdrowia i choroby. Obraz zdrowia,
choroby i medycyny w mediach masowych.
Modele zdrowia i opieki medycznej
Biomedyczny model zdrowia. Krytyka modelu biomedycznego. Holistyczne
podejście do zdrowia. Konsumeryzm. Medycyna i zdrowie w zmieniającym się
świecie. Nierówności w dostępie do usług medycznych.
Medycyna jako system władzy- wiedzy
Medycyna jako władza - wiedza według Foucaulta. Przykłady medykalizacji
jednostki i społeczeństwa. Organizacja opieki zdrowotnej jako władza. Obszar
władzy kliniki. Kluczowe problemy klinik w Polsce. Dominująca pozycja kliniki i
lekarza wobec pacjenta. Zasada swobody klinicznej. Zasada paternalizmu
klinicznego. Biowładza w społeczeństwie ponowoczesnym.
Komunikacja społeczna w systemie opieki zdrowotnej
Poziomy komunikowana w medycynie. Modele relacji lekarz – pacjent.
Komunikowanie interpersonalne lekarza z pacjentem. Komunikowanie werbalne.
Język medycyny z perspektywy laika. Komunikowanie niewerbalne. Empatia i
argumenty perswazyjne. Zakłócenia w komunikowaniu lekarza z pacjentem. Jak
prowadzić rozmowę z pacjentem. Kontakty lekarz – pacjent oparte na
współpracy i wspólnym rozwiązywaniu problemów zdrowotnych.
Funkcjonowanie i dysfunkcjonalność instytucji medycznych
Społeczne aspekty reformy systemu zdrowotnego. Sprawiedliwa alokacja
ograniczonych środków medycznych. Społeczeństwo ryzyka i biomedycyna
ryzyka. Patologie organizacyjne w systemie zdrowotnym. Negocjacje i skuteczne
rozwiązywanie konfliktów. Korupcja i działania antykorupcyjne w systemie
ochrony zdrowia.
Społeczne i kulturowe uwarunkowania pracy lekarzy
Wiedza medyczna jako treść pracy zawodowej lekarza. Merytokratyczna
koncepcja edukacji lekarskiej. Teoretyczny model profesji lekarskiej według
Freidsona. Atrybuty wiedzy profesjonalnej. Prestiż społeczny zawodów
medycznych. Zaufanie społeczne do lekarzy. Kryzys profesji lekarskiej w
społeczeństwie ryzyka biomedycznego.
Seminaria:
Zdrowie i choroba jako kategorie społeczne
Pojęcie zdrowia – definicje oraz subiektywne kryteria zdrowia. Pojęcie choroby –
ujęcie obiektywne i subiektywne. Społeczny kontekst zdrowia i choroby.
Zachowania w zdrowiu i chorobie. Medyczne i socjologiczne modele choroby.
Społeczna rola chorego. Społeczne funkcjonowanie w chorobie.
Struktura i dynamika rodziny, modele rodziny, zdrowie rodziny
Rodzina w teorii socjologicznej. Funkcjonalizm. Teorie feministyczne. Związki
między rodziną a zdrowiem i chorobą jednostki. Socjalizacja zachowań ważnych
dla zdrowia w rodzinie. Rodzina i jej rola w chorobie. Wpływ choroby na zmiany
w funkcjonowaniu rodziny. Sposób radzenia sobie rodziny z chorobą jej
członków. Przemoc i nadużycia w życiu rodzinnym. Spór o wartości rodzinne.
Wybrane patologie społeczne
Społeczne i zdrowotne konsekwencje bezrobocia i biedy. Teorie dewiacji.
Stereotypy i uprzedzenia. Dewiacja samotnicza- samobójstwa. Uzależnienia:
alkoholizm, narkomania. Patologie seksualne. Handel ludźmi. Przestępstwa z
nienawiści - terroryzm. Aspekty przemocy – ofiary i sprawcy przemocy. Sposoby i
strategie walki z przestępczością w społeczeństwie ryzyka.
Niepełnosprawność jako problem społeczny
Niepełnosprawni
w
społeczeństwie.
Położenie
społeczne
osób
niepełnosprawnych.
Skala
i
przyczyny
zjawiska
niepełnosprawności.
Upośledzenie,
niepełnosprawność
i
ciało.
Kulturowe
wyznaczniki
niepełnosprawności. Uprzedzenia i stereotypy wobec niepełnosprawności.
Prawa obywatelskie i prawodawstwo przeciw dyskryminacji. Doświadczanie
wykluczania społecznego.
Socjologiczne aspekty starości, umierania i śmierci
Gerontologia społeczna. Stereotypy starości i starzenia się. Położenie społeczne
ludzi starszych. Konsekwencje społeczne procesu starzenia się. Klasyczne i
współczesne kryterium śmierci biologicznej. Aspekt psychologiczny i społeczny
śmierci. Proces umierania. Problemy umierającego człowieka, jego rodziny i
personelu medycznego. Instytucjonalizacja śmierci.
23. Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje
Student po zakończeniu kursu socjologii w medycynie:
− potrafi zastosować różne kierunki i teorie socjologiczne do wyjaśnienia zjawisk
związanych z medycyną, zdrowiem, chorobą, niepełnosprawnością i
śmiercią;
− zna podstawowe metody badawcze nauk społecznych i potrafi je
wykorzystać do badania problemów ochrony zdrowia i medycyny, umie
gromadzić dane o środowisku społecznym oraz interpretuje dokumenty
instytucjonalne;
− wyjaśnia, dlaczego zdrowie i choroba są skorelowane z płcią i rasą; wyjaśnia,
dlaczego w różnych kulturach pozycja społeczna wpływa na dostęp do
usług zdrowotnych;
− umie opisać różnice pomiędzy modelami: biomedycznym, holistycznym i
konsumerycznym zdrowia i opieki zdrowotnej oraz dokonać krytycznej ich
analizy;
− potrafi wykorzystać modele pojęciowe opisujące wzajemne zależności
między zdrowiem i strukturą społeczną; od nierówności w dostępie do zdrowia
poprzez analizę czynników socjo-ekonomicznych, stylu życia i kapitału
społecznego;
− zna zasady poprawnej komunikacji z pacjentem, umie rozmawiać
z pacjentem i doskonalić swój warsztat komunikacji interpersonalnej, posiada
umiejętność budowania partnerskich relacji z pacjentem;
− wyjaśnia, na czym polega władza medycyny w społeczeństwie ryzyka
biomedycznego i wskazuje procedury jej ograniczania zgodnie z zasadami
poszerzania autonomii pacjenta i dialogowej koncepcji komunikacji lekarzpacjent;
− potrafi wyjaśnić zjawisko korupcji w opiece zdrowotnej, wskazać sposoby
przeciwdziałania korupcji wśród lekarzy, zna instytucje zajmujące się
działaniami antykorupcyjnymi;
− umie opisać przemiany dokonujące się w profesji lekarskiej pod wpływem
procesów cywilizacyjnych i rozwoju wiedzy społeczeństwa; rozumie na czym
polega zawodowa wiedza lekarska, zawodowe umiejętności i kwalifikacje.
24. Opis efektów kształcenia na poszczególnych zajęciach w grupach studenckich (1012 osobowych)
Student po zakończeniu zajęć:
− potrafi wykazać ścisły związek między chorobą a nierównością społeczną
oraz wskazać przyczyny społecznego i kulturowego zróżnicowania stanu
zdrowia;
− posiada umiejętność włączania rodziny pacjenta i środowiska społecznego w
proces terapeutyczny i rehabilitacyjny oraz wykazuje się znajomością
udzielania wsparcia społecznego;
− rozumie przyczyny zjawiska patologii społecznych, wyjaśnia społeczne i
ekonomiczne przyczyny alkoholizmu, narkomanii, przemocy domowej, biedy,
bezrobocia oraz wskazuje zadania systemu medycznego w przeciwdziałaniu
tym patologiom;
− potrafi zaprezentować podstawowe problemy gerontologii społecznej i
wskazać zakres badań społecznych przydatnych do rozwiązywania
problemów ludzi starszych i niepełnosprawnych;
− posiada umiejętność i kompetencje współpracy z pielęgniarką środowiskową
i pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu medycznych i pozamedycznych
problemów pacjentów.
25. Kontynuacja przedmiotu przewidziana na zajęciach z:
Etyka lekarska
Prawo medyczne
26. Zalecane kursy fakultatywne i zajęcia uzupełniające
27. Informacje dodatkowe dostępne są pod adresem
e-mail: [email protected]