Wi´cej o kwaĘnych deszczach

1
Zakwaszenie
Êrodowiska
Wi´cej o kwaÊnych deszczach
autor: Kliment Mindjov
Scenariusz lekcji opracowany na podstawie materia∏ów dostarczonych przez
Szwedzki Sekretariat ds. KwaÊnych Deszczów.
MyÊl
przewodnia
Czas trwania
Pora roku
Miejsce
Materia∏y
Przedmioty
Cele
Metody
Zakwaszenie Êrodowiska sta∏o si´ jednym z powa˝niejszych
zagro˝eƒ wspó∏czesnego uprzemys∏owionego spo∏eczeƒstwa.
Nale˝y podjàç skuteczne dzia∏ania w celu rozwiàzania
tego problemu.
2 godziny lekcyjne
Dowolna
Sala lekcyjna
Tablica, arkusz papieru, odtwarzacz wideo,
film wideo „Seks, siarka i przemys∏ rybny”
Biologia, geografia, chemia, godzina wychowawcza
• UÊwiadomienie uczniom ró˝nych aspektów problemu
zakwaszenia Êrodowiska.
• Wskazanie prostych technicznych i organizacyjnych
metod przeciwdzia∏ania temu zjawisku.
Wyk∏ad, film, dyskusja
Wprowadzenie
W latach 50. w´dkarze i rybacy zauwa˝yli, ˝e zmniejszy∏a si´ iloÊç ryb w jeziorach po∏udniowej
Skandynawii. Dzisiaj w samej Szwecji ponad 14 000 jezior ma podniesiony poziom kwasowoÊci
wody. Problem ten dotyczy równie˝ Wielkiej Brytanii i rejonu wysokich Alp.
Wi´cej o kwaÊnych deszczach
157
1
Zakwaszenie
Êrodowiska
Wra˝liwoÊç na zanieczyszczenia atmosferyczne oraz zanieczyszczenie wody, powietrza i gleby
jest ró˝na dla ró˝nych organizmów. Najbardziej wra˝liwe na nià sà ryby, porosty, niektóre
grzyby i ma∏e organizmy wodne.
Co czwarte drzewo w Europie jest powa˝nie uszkodzone przez kwaÊne deszcze, co powoduje
znacznà utrat´ igliwia i liÊci.
Wysoki poziom zakwaszenia gleby
sprzyja wymywaniu minera∏ów,
obni˝ajàc zawartoÊç substancji
od˝ywczych, a co za tym idzie.
˝yznoÊç gleby. Powoduje on równie˝
podwy˝szone st´˝enie zawartoÊci
metali ci´˝kich, a te hamujà rozk∏ad
substancji organicznych w glebie.
BezpoÊrednim zagro˝eniem dla zdrowia
ludzi mo˝e byç wdychanie szkodliwych
zwiàzków. PoÊrednio na kondycj´
cz∏owieka wp∏ywa spo˝ywanie
produktów z terenów ska˝onych
(zakwaszone gleby powodujà
wbudowywanie trujàcych zwiàzków i metali ci´˝kich w ∏aƒcuch pokarmowy).
Zwiàzki siarki i azotu zawarte w powietrzu przyspieszajà procesy korozji metalu i kamienia.
Szczególnie wra˝liwe na te zanieczyszczenia sà takie metale, jak ˝elazo, miedê i bràz,
a z kamieni wapienie, marmury i piaskowce, z których zbudowane sà zabytkowe obiekty
i pomniki.
Wysokie st´˝enie azotu w glebach, skutek intensywnego nawo˝enia zwiàzkami azotowymi,
ale tak˝e kwaÊnych deszczów, w powa˝nym stopniu niszczy ró˝norodnoÊç biologicznà wód
Êródlàdowych. Azot dostaje si´ do nich w konsekwencji erozji, sp∏ywów powierzchniowych
czy przesiàkania. To samo zjawisko ma równie˝ wp∏yw na stan czystoÊci mórz, powodujàc
nadmierny rozwój glonów, co prowadzi do niedoborów tlenu w wodzie morskiej.
Prawie ca∏oÊç zanieczyszczenia dwutlenkiem siarki i tlenkami azotu pochodzi ze spalania w´gla
i produktów ropopochodnych. Paliwa te sà równie˝ g∏ównà przyczynà zanieczyszczenia atmosfery
dwutlenkiem w´gla. To w∏aÊnie dwutlenek w´gla przyczynia si´ do powstawania efektu
szklarniowego (cieplarnianego), a w konsekwencji do globalnych zmian klimatu.
Przebieg zaj´ç
158
1
2
Korzystajàc z powy˝szych informacji, wyjaÊnij uczniom zjawisko powstawania kwaÊnych
deszczów i zakwaszenia. Staraj si´ dostosowaç zasób informacji do poziomu wiekowego
uczniów.
3
4
Obejrzyjcie z uczniami szwedzki film „Seks, siarka i przemys∏ rybny”.
PodkreÊl, ˝e kwaÊne deszcze powodujà uszkodzenie liÊci i przyczyniajà si´ do wymierania
lasów, zakwaszenia wód powierzchniowych, niszczenia zabytków i pomników kultury,
jak równie˝ w powa˝nym stopniu wp∏ywajà na stan zdrowia ludzi i zwierzàt. Zapytaj
uczniów, czy znane sà im obszary leÊne w Polsce, które uleg∏y zniszczeniu pod
wp∏ywem kwaÊnych deszczów.
Przeprowadê burz´ mózgów na temat:
• Jak mo˝emy przeciwdzia∏aç powstawaniu kwaÊnych deszczów?
• Wyniki zapisz na tablicy lub arkuszu papieru. Przeprowadü dyskusj´, wzbogacajàc
jà informacjami zawartymi w cz´Êci Przypadki.
Wi´cej o kwaÊnych deszczach
Kontynuacje
PoproÊ uczniów, aby poszukali skutków oddzia∏ywania kwaÊnych deszczów (uszkodzone liÊcie
drzew, budynki, zabytki i pomniki). Zach´ç ich do dyskusji na ten temat w gronie rodzinnym.
1
Zakwaszenie
Êrodowiska
Przypadki: CO MO˚NA ZROBIå?
Ograniczenie emisji tlenków siarki i azotu le˝y w zakresie mo˝liwoÊci cz∏owieka
i przyrody.
Mo˝na podjàç nast´pujàce inicjatywy:
• wyposa˝yç silniki samochodów w katalizatory spalin, a zak∏ady energetyczne
w skuteczne systemy oczyszczania spalin,
• odsiarczaç paliwo przed procesem spalania,
• korzystaç raczej z gazu ziemnego ni˝ z paliw sta∏ych,
• u˝ywaç nawozów azotowych z umiarem i przechowywaç je w bezpieczny sposób,
• zwi´kszyç wykorzystanie odnawialnych êróde∏ energii – wiatru, s∏oƒca, wody,
êróde∏ geotermalnych, biomasy itd.,
• usprawniç system transportu w kierunku ekologicznego rozwoju z preferencjà dla
transportu zbiorowego i kolejowego, a ograniczeniem transportu samochodowego,
• wprowadzaç termoizolacj´ budynków i mierniki zu˝ycia energii,
• wprowadzaç efektywne i energooszcz´dne technologie.
Wi´cej o kwaÊnych deszczach
159