Autoreferat: Dr Dorota Zielinska

Autoreferat: Dr Dorota Zielinska-Długosz
[email protected]
I.
Osiągnięcia naukowe
Z wykształcenia jestem filologiem angielskim i fizykiem. Oba kierunki studiów
magisterskich ukończyłam na UJ, gdzie również w 1996 roku uzyskałam tytuł doktora
nauk humanistycznych w dziedzinie językoznawstwa na podstawie rozprawy Postulates
for an operatorial-analogical model of language presented against the background of
cognitive grammar. Wprawdzie pracę zawodową zaczynałam w 1987 jako fizyk (w
największym wówczas na świecie laboratorium cząstek elementarnych im. Fermiego pod
Chicago i na Uniwersytecie Northeastern w Bostonie), od 1993 roku do dzisiaj jestem
zatrudniona jako językoznawca na UJ. Najpierw jako doktorant, potem asystent, a
wreszcie jako adiunkt.
Moje zainteresowania językoznawcze koncentrują się wokół istoty języka
naturalnego. Z racji mojego wykształcenia, pracuję w ramach paradygmatu nauk
empirycznych, w ujęciu Mario Bunge (1972, 2003). Moje badania dotyczą zatem
przecięcia się obszarów językoznawstwa, oraz metodologii nauki.. Biorąc pod uwagę tę
perspektywę, oraz współczesny stan wiedzy o języku i funkcjonowaniu mózgu podzielam
pogląd Gabriela Altmanna (1978), że wyjaśnienia przyczynowo-skutkowe w języku są
mało prawdopodobne. Bronię stanowiska również po raz pierwszy sformułowanego
przez Altmana, że język jest samo-organizującą się i samo-regulująca się strukturą
ograniczoną kognitywnymi możliwościami człowieka, powstałą w rezultacie społecznych
interakcji. Stąd uważam, ze szczegółowy przebieg historii powstania języka miał
decydujący wpływ na jego obecny kształt, a zatem w szczególności, wyjaśniające prawa
językowe dotyczyć mogą wyłącznie zależności pomiędzy statystycznymi cechami
korpusów językowych. (Analogicznie jak w biologii, gdzie z tych samych przyczyn nie
ma sensu pytanie o algorytm określający wzrost konkretnego dziecka jako funkcji
wzrostu jego taty i mamy, a pyta się o to jak jest skorelowany statystycznie wzrost dzieci
ze wzrostem ich rodziców.)
Wyniki moich badań przedstawiłam dotąd najpełniej w rozdziale “The
mechanism of the form-content correlation process in the paradigm of empirical
1
sciences” (praca o objętości oddzielnej osobnej monografii) przyjęta do tomu
Perspectives in Philosophy and Pragmatics pod redakcją Alessandro Capone, Franco Lo
Piparo, Marco Carapezza w wydawnictwie Springer. Wspomniana prace jest naturalnym
rozwinięciem badań przedstawionych w moich dwóch wcześniejszych publikacjach w
Journal of Pragmatics (czasopismo z listy filadelfijskiej - czyli klasy Int1 wg.
klasyfikacji ERIH), w kilku artykułach w Journal of Technical Writing and
Communication, w rozdziale książki wydanej przez Baywood Publishers, USA, w
Lincom Europe Academic Publisher, oraz najszerzej w wydanej przez Wydawnictwo
Uniwersytetu Jagiellońskiego książce Proceduralny model języka. Językoznawstwo w
paradygmacie nauk empirycznych. Tę ostatnią z właśnie wymienionych prac
przedstawiam jako dzieło wskazane do oceny.
Rozprawa ta stanowi oryginalny wkład do nauki z kilku powodów.
Zanalizowawszy wpływ procesu poznania na kształt uzyskiwanej wiedzy, a w
szczególności problem określenia znaczeń elementarnych w języku – po pierwsze
przedstawiam w rozprawie zupełnie nową propozycję mechanizmu kategoryzacji i
złożenia językowego (procesu korelacji formy ze znaczeniem). Po drugie, wychodząc z
tego samego typu rozważań, wskazuję na konieczność konstruowanie teorii językowych
bazując na mierzalnych parametrach, (przynajmniej w paradygmacie empirycznym). Po
trzecie zaproponowaną teorię kategoryzacji i złożenia językowego (korelacji formy z
treścią) zastosowałam do uzasadnienia zjawiska preferowanej kolejności pewnych klas
semantycznych przymiotników w grupach nominalnych, wskazując na słuszność teorii
(formowania się korelacji znaczenia z formą, zatem kategoryzacji językowej i złożenia)
poprzez weryfikację opartego o nią modelu. Weryfikacja modelu dotyczyła tu zarówno
potwierdzenia znanych faktów jak i przewidzenia i potwierdza pewnych nowych
zależności. Tym samym, wspomniana analiza z jednej strony ilustruje możliwość
zastosowania do badań językoznawczych metodologii1 zgodnej z zasadami nauk
empirycznych w ujęciu Bunge (1972), a z drugiej pozwala lepiej zrozumieć konkretne
zjawisko językowe. Kolejnym wkładem do nauki jest polemika z tezą Kuhna, że kolejne
1
Natomiast w 2007, tj. równolegle z moja pracą, pracę na temat kolejności przymiotników w polskich
grupach nominalnych opublikowała prof. E. Tabakowska, Jednak praca prof. Tabakowskiej oparta jest o
metodologie przeciwstawną metodologii nauk empirycznej zatem wyniki prof. Tabakowskiej i moje są
wzajemnie niekompatybilne. Ich zestawienie może jednak służyć celom pedagogicznym tj doskonale
ilustrują istotę różnicy proponowanych metodologii.
2
paradygmaty naukowe są do siebie nieprzystawalne i całkowicie inne. Tymczasem
pokazuję, że podobnie jak postuluje to mój model kategoryzacji pojęć w języku
naturalnym, pojęcia teorii naukowych również są osadzone i nabierają znaczenia w
relacji do funkcji, jakie zajmowały w poprzednich teoriach. (Porównaj na przykład
znaczenie pojęcia masy u Newtona, potem u Einsteina w szczegółowej teorii względności,
wreszcie w ogólnej teorii względności).
Wracając do kolejności prepozycyjnych przymiotników w grupach nominalnych,
to powszechnie znane anglistom zjawisko okazuje się występować między innymi
również w tak odległych językach jak: chiński, niemiecki, fiński, węgierski, włoski i
francuski (w odbiciu lustrzanym), a także w języku polskim, co sugeruje jego
uniwersalny charakter. Z powodu stosunkowo dowolnego szyku wyrazów w języku
polskim, zjawisko to nie było wcześniej zauważone przez polonistów2, tym niemniej jak
pokazałam i w naszym języku ojczystym istnieje wyraźna statystyczna preferencja do
ustawiania przymiotników w grupach nominalnych reprezentujących pewne klasy
semantycznych przed przymiotnikami reprezentującymi pewne inne klasy. W rozprawie
uzasadniam, że zaobserwowane ustawienie z jednej strony zwiększa precyzję tak
zbudowanych systemów semiotycznych, podnosi precyzję niektórych wypowiedzi
zbudowanych przy ich pomocy, jak i w pewnych sytuacjach zmniejsza wysiłek związany
z procesem interpretacji. Z postulowanych przyczyn tego zjawiska wynikają też pewne
inne, dotąd nie badane korelacje statystyczne, których istnienie również udało mi się
wykazać w dwóch korpusach językowych BNC i IPI PAN Korpus języka polskiego.
Wprawdzie zaproponowana i dalej rozwijana metodologia mogłaby się wydawać
odległa od tego do czego przyzwyczajona jest większość językoznawców, to po pierwsze
pokazuję jej efektywność. Po drugie, jest ona głęboko osadzona nie tylko w filozofii
przyrody, ale i w językoznawstwie. Jeżeli chodzi o językoznawstwo, to chodzi tu o
językoznawstwo funkcjonalne wywodzące się od M.A. K Halliday’a, (obecnie najbliżej
sprecyzowane poprzez stanowisko językoznawców skupionych wokół Five Graces
group), wskazanie na rolę historii powstania w konstytucji języka (na przykład także u
2
Wbrew temu co zarzucał mi prof. Laskowski, zjawiska tego nie tylko nie omawiała prof. Topolińska
(1985), ale w pozycji tej prof. Topolińska wręcz stwierdza tam, że takich badań wówczas nie było, ani w
języku polskim, ani w językach słowiańskich.
3
Andrzeja Pawelca), badania tych pragmatyków-kontekstualistów, którzy podkreślają
prymarną rolę społecznej sytuacji użytkowania języka – pragmemes - w procesie
interpretacji (Jacob Mey, Aleksandro Capone), oraz istotnie o językoznawstwo
Zipfowskie. Moja propozycja różni się od tego ostatniego uznaniem istotnej roli modeli
w poznaniu (nie tylko zjawisk językowych), a nie wyłącznie samych teorii. To znaczy
wypowiadam się za przyjęciem paradygmatu nauk empirycznych w ujęciu Bunge (1972)
(później wraz z Bunge (2003)) co przeciwstawiam oparciu się Zipfowców na
współczesnej teorii systemów samo-organizujących się wpisanych w filozofię przyrody
w ujęciu Bunge (1967). Uważam, że uwzględnienie roli modeli3 pozwala na poszerzenie
perspektywy badawczej i przybliżenie językoznawstwa Zipfowskiego w paradygmacie
empirycznym Bunge (1967) do obszaru badań wspomnianych prac kontekstualistów i
funkcjonalistów.
Podsumowując, moje prace badawcze w tym rozprawa habilitacyjna,
przedstawiają nowatorską (o ile mi wiadomo na skalę światową) propozycję metodologii
językoznawczej, choć osadzoną mocno w istniejących, uznanych badaniach. Mimo, że
nie jest łatwo przebić się z poglądami będącymi w opozycji do dominujących trendów,
nowatorstwo moich rozwiązań zaowocowało powołaniem mnie na recenzenta do Journal
of Pragmatics, oraz na członka zespołu redakcyjnego wydawanej w Springer serii
Perspectives in Pragmatics, Philosophy & Psychology. Aspekty i implikacje moich
obecnych poglądów odzwierciedlają również moje publikacje w czasopismach klasy Int2
ERIH, tj. w ESL (25 cytowań), Journal, Journal of Intercultural Pragmatics, jak również
w artykuły w tomach zbiorowych wydawanych przez wydawnictwa o międzynarodowym
zasięgu Lincom Europe Academic Publishers, (Niemcy) oraz Baywood Publishing
Company, (USA), Ważnym miejscem, gdzie również umieszczam publikacje
odzwierciedlające moje poszukiwania mechanizmu językowego jest też w amerykańskie
czasopismo Journal of Technical Writing and Communication. (Z racji miejsca wydania
ten tytuł nie jest klasyfikowanym przez Europejskią bazę ERIH. Wyjaśnię więc, że jest to
czasopismo z przeszło 30 letnią tradycją, indeksowane między innymi w Sociological
Abstracts, Research into Higher Education Abstracts, Infornmation Scence Abstract,
3
Z polskich autorów, szeroko za samodzielna rolą modeli w naukach wypowiada się Teresa Grabińka
(1984) metodologiem nauki.
4
Institute de l’information Scientific et Technique, oraz Engineering Index, Engineering
Information Inc. wydawane przez znane na świecie wydawnictwo Baywood Publishing
Company, Amityville, NY, USA. Journal of Technical Writing and Communication
skierowany jest do teoretyków i praktyków komunikacji, zatem najogólniej rzec biorąc
dotyczy zagadnienia braku redukcjonistycznego związku pomiędzy przesłaniem tekstu, z
jego zakodowaną treścią – stąd mój wybór na lokowanie tam swoich
nieredukcjonistycznych poglądów.) Łącznie opublikowałam tam 5 artykułów, 4 z nich są
ściśle związane z omawianymi zagadnieniami, ostatni wspólnie z prof. Teresą Grabińką,)
Od 1995 roku jestem też członkiem komitetu redakcyjnego tego czasopisma.
Całkowita lista moich publikacji liczy łącznie 37 pozycji (też pod drugim
nazwiskiem D.(orota) W.(anda) Długosz) + (2 dalsze w druku). Z tego 16 to pozycje
międzynarodowe, także w takich wydawnictwach jak Elsevier, Oxford University Press,
wkrótce 17-ta w Springer. Na pozostałe 21 pozycji składają się artykuły kategorii N
(między innymi 5 w Linguistica Silesiana), oraz niesklasyfikowane, jak np. artykuł w
Biuletynie Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, wystąpienia na międzynarodowych
konferencjach, między innymi na europejskiej konferencji językoznawstwa korpusowego
w Anglii. Będąc asystentem, dwukrotnie otrzymałam wyróżnienie w konkursach na
najlepszą pracę naukową roku Towarzystwa Asystentów UJ. Kilka pozycji z mojej listy
publikacji dotyczy pedagogiki – nauki pisania tekstów korzystając z tradycji
piśmiennictwa użytkowego (technical writing), nauki wymowy, oraz nauki czytania
bardzo małych dzieci. Ta ostatnia propozycja opisana w ELT Journal wykorzystuje
praktyczną metodę nauki czytania całymi słowami Glena Domana, która to metoda ta
okazuje się mieć uzasadnienie w moim najnowszym spojrzeniu na język opartym o
paradygmat systemism cum emergentism (Bunge, 2003). (Opisuję to w kończonej
książce.) Inny cykl prac, które ukazał się w Linguistica Silesiana, dotyczy przeglądu
badań mózgu rzutujących na umiejętności językowe, ze szczególnym rozważeniem
metodologii badań, aby pokazać jak działa używana aparatura i co rzeczywiście mierzy.
W tym miejscu muszę zaznaczyć, że w 2007 roku ubiegałam się już o stopień
doktora habilitowanego na UJ. Wszyscy recenzenci jednogłośnie stwierdzili, że
mój dorobek spełnia wymagania na stopień doktora habilitowanego. Natomiast
jeden z czterech recenzentów, polonista strukturalista, negatywnie ocenił samą
moją rozprawę. Z tego powodu RWF UJ dwukrotnie nie dopuściła mnie do
5
kolokwium habilitacyjnego. Zgadzam się, że książka zawiera merytorycznie
nieistotne redaktorskie uchybienia, co na pewno usunę w razie wznawiania
książki. Jednak zasadnicza krytyka, jak to argumentowałam w skutecznym
odwołaniu do CKSTN, a czego nie miałam okazji wyjaśnić RWF UJ, wynikała z
z oceny badań w paradygmacie nauk empirycznych poprzez strukturalizm. Na
skutek moich odwołań, postępowanie habilitacyjne skierowano na Radę Wydziału
Neofilologii UAM. (Stało się tak pomyłkowo mimo mojej prośby w odwołaniu do
CKSTN o skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez uniwersytet
Łódzki, gdzie prowadzone są badania korpusowe, zatem takie jakie stanowią
istotny wkład mojej pracy.) Rada Wydziału Neofilologii UAM przyjęła mój
dorobek i rozprawę, o czym świadczy dopuszczenie mnie do drugiej części
kolokwium habilitacyjnego. Elementem kolokwium, który tym razem został
skrytykowany był wykład habilitacyjny. Obecnie jednak wykład habilitacyjny nie
jest już wymagany do uzyskania stopnia doktora habilitowanego, stąd ubiegam
się o ten stopień ponownie według zasad nowej ustawy. Tym bardziej, że
konsekwencje poglądów prezentowanych przeze mnie w rozprawie z 2007 roku,
tj. opis języka jako procesu, stanowi obecnie gwałtownie zyskujący na
popularności nowy paradygmat dla językoznawstwa za oceanem (skupiony wokół
Five Graces group) i po części w Europie (reprezentowany przez Zipfowców.)
Ten ostatni nurt reprezentuje też przede wszystkim, coraz prężniejszy nurt
językoznawstwa w paradygmacie nauk empirycznych.
Od czasu poprzedniego otwarcia przewodu habilitacyjnego w 2007 roku
ukazały się moje 2 dalsze artykuły w Polsce, oraz 2 artykuły w wydawnictwach
zagranicznych, co pokazuje spis publikacji oraz baza Publish or Perish. Jak już
wspomniałam, przyjęty został do druku w Springer (z przewidywaną datą
ukazania się koniec 2011) mój trzeci zdecydowanie najważniejszy artykuł – (105
stron maszynopisu). Wskazuje on na dalszy, znaczny rozwój moich badań od
czasu gdy ubiegałam się o habilitacje, oraz przede wszystkim potwierdza
słuszność kierunku badań z tamtych wcześniejszych prac. Dwa lata temu
zostałam też członkiem komitetu redakcyjnego serii książkowej Springer
Perspectives in Pragmatics, Philosophy and Psychology. Obecnie dopracowuję
kolejną książkę, przedstawiającą obecny stan moich badań. (Gdy streszczenie
uzyskanych wyników przesłałam jako artykuł, do prof. Reinhard Koehlera
redaktora JQL i springerowskiej serii książkowej o tej tematyce, usłyszałam w emailu „The text is in line and up to date with respect to the philosophy of science,
and it addresses interesting topice”. Równocześnie profesor Koehler stwierdził, że
zawarte treści bardziej nadaje się na książkę, niż artykuł, składając mi propozycję
6
takiego rozszerzenia przesłanej pracy. W kolejnym e-mailu prof. Koehler
kontynuował. „I have presented your ms to Prof. Altmann who agrees with me in
that it might become a nice book in the SQL series.” [wydawnictwo Springer- DZ]
Drugą propozycję napisania książki również dla wydawnictwa Springer i
przedstawienia moich badań otrzymałam od prof. Alessndro Capone, w serii do
której redakcji zostałam ostatnio zaproszona Tak więc mam podstawy
przypuszczać, że moja kolejna kończona obecnie książka bazująca na
wspomnianym artykule ukaże się już w Springer, w jednej z powyższych serii.
Ponieważ książka którą podaję jako dzieło do oceny i dorobek do 2007 roku były
już recenzowany, pozwolę sobie zacytować fragmenty z recenzji wspomnianej
wcześniej prof. Teresy Grabińskiej metodologa nauki, laureatki przyznawanej co
pięć lat Nagrody Kopernikańskiej.
Cel jaki sobie postawiła p. dr Zielińska-Długosz w monografii jest bardzo
ambitny. Rozziew metodologiczny między naukami empirycznymi i naukami
humanistycznymi wydaje się być tak duży, że przepływ doświadczeń między nimi
uznaje się za niemożliwy. P. dr Zielińska-Długosz pokazuje, że jest to jeszcze
jeden stereotyp. … Książka Habilitantki jest opracowaniem dwóch poważnych
zagadnień (rozdział I i II , oraz III), z których każde z osobna mogłoby być
tematem pracy habilitacyjnej. W rozdziale I i II sformułowane są nowe
zagadnienia metodologiczne podstawy koncepcji języka i uzasadniona jest
potrzeba wyjścia poza dotychczasowe modele języka. Rozdział III poświęcony
jest weryfikacji zbudowanego przez autorkę modelu proceduralnego języka.
(str.1) … Habilitantka wykorzystuje zatem metodę empiryczna w badaniach
języka umacniając językoznawstwo jako dziedzinę pokrewną metodologicznie
naukom empirycznym. Tym bardziej, ze opiera modelowany aspekt języka na
wielkościach mierzalnych, parametrach korpusów językowych, zgodnie z
postulatem wyprowadzonym w rozdziale I, konkretnie – zgodnie z postulatem,
aby opis modelowanego zjawiska był poznawalny dla obserwatora.
Obiektywną w sensie empirycznej powtarzalności, poznawalności języka może
zapewnić badanie jego aspektów statystycznych. To, ze językoznawstwo
metodologicznie traktowane jak nauka empiryczna ma opisywać język za pomocą
statystycznych parametrów korpusów językowych nie jest stanowiskiem
odosobnionym…... Pod względem merytorycznym książka p. Dr ZielińskiejDługosz jest pozycja wartościową nowatorską nie tylko na gruncie polskiego
językoznawstwa, ale na arenie międzynarodowej. (str. 4/5) …
…. Przedstawiony dorobek p. dr Doroty Zielińskiej dowodzi samodzielności
badawczej i zdolności twórczej Habilitantki, jak i rzadko spotykanej odwagi w
7
wytyczaniu nowych szlaków badawczych. Osiągnięcia p. dr Zielińskiej-Długosz
już zostały docenione, głównie za granicą. Samodzielnym badaczem Habilitantka
już jest. Czas aby mogła kształcić nowe kadry uczonych i kierować zespołami
badawczymi.” (str 7 – podsumowanie).
A tak o moim dorobku pisał do CKSTN językoznawca prof. Alessandra Capone,
miedzy innymi redaktor naczelny wspominanego Perspectives in Pragmatics
Philosophy and Psychology, autor licznych artykułów na liście filadelfijskiej.
Dr Dorota Zielinska is busy with research on the semantics/pragmatics
debate that has intrinsic merits and also great potential for future
discoveries. I was greatly positively impressed by her long article
appeared in the Journal of pragmatics in which she expressed important
ideas on semantics and the selective power of the context to make certain
semantic configurations salient. I must say that Dorota Zielinska is an
important ambassador of the Polish Academic world and I trust that her
great promise and talent will result in a further paper which I encourage
her to submit to the Journal of pragmatics, keeping into account the
advice I gave her. Usually very few people obtain my academic attention
and she is perhaps the only scholar in pragmatics at an international
level who I trust will become an eminent authority. I am a friend and a
colleague of Kasia Jaszczolt, another Polish scholar who brought fame to
the Polish Academy and of Anna Wierzbicka, another scholar whose world
reputation highlights the merits of the Polish Academic world. Dorota
Zielinska's merits are accompanied by a natural modesty and I understand
that objectively the academic world today has changed considerably. She is
a gentle lady of old times, and this is a virtue. I never forget that one
of my Oxford teachers, Sir peter Strawson, was himself a gentleman of old
times and a model of modesty.
I give my full support to Dr Dorota Zielinska for her academic merits as she has
fully persuaded me that she is a new important voice in the semantics/pragmatics
debate and I understand that the Polish Academy should be honoured to have such
an important member.
Działalność dydaktyczna
II.
1.
Jestem członkiem komitetów redakcyjnych:
serii książkowej Perspectives in Pragmatics, Philosophy & Psychology
wydawnictwa Springer
 czasopisma Journal of Technical Writing and Communication wydawanego
przez Baywood Publishing Company, USA

8
2.


Jestem recenzentem dla
Journal of Pragmatics
Journal of Technical Writing and Communication
3.
Wypromowałam około 30 magistrantów, oraz napisałam dodatkowe 20 recenzji
innych prac magisterskich.
4.
Uczestniczyłam w 2 międzynarodowych projektach badawczych na temat filozofii
i pragmatyki zakończonych publikacjami książkowymi wydanymi w Lincom
Europa Academic Publishers (Monachium) oraz w Springer.
5.
Wygłosiłam referat na największej europejskiej konferencji językoznawstwa
korpusowego w Europie w Birmingham w 2007 roku. Przedstawiałam też swoje
badania na kilku międzynarodowych i krajowych konferencjach organizowanych
w Polsce.
6.
Jestem (lub byłam) członkiem następujących towarzystw naukowych: American
Computational Linguistics Association, Polskie Towarzystwo Językoznawcze,
European Astronomical Society.
7.
Prowadziłam zajęcia dydaktyczne jako pracownik Uniwersytetu Northeastern w
Bostonie - w Instytutach Fizyki oraz Anglistyki (1987-1992), a od 1993 do
dzisiaj jestem zatrudniona w Uniwersytecie Jagiellońskim w Instytucie Filologii
Angielskiej. W tym okresie w Bostonie prowadziłam ćwiczenia i laboratoria z
fizyki, zajęcia z Technical Writing i Freshman Writing; w Krakowie liczne
ćwiczenia, seminaria i wykłady związane z językoznawstwem i nauczaniem
języka angielskiego jako języka obcego (w Krakowie). Przez kilka lat
prowadziłam też zajęcia z komunikacji w biznesie w programie MBA
zorganizowanym w Krakowie wspólnie przez ówczesną Akademię Ekonomiczną
(obecnie Uniwersytet) oraz i Uniwersytet Tiside, UK.
8.
Działalność popularyzatorską reprezentują moje artykuły w Modern English
Teacher (Prentice Hall) oraz w Poradniku językowym.
9.
Recenzowałam książki umieszczając je zarówno w czasopismach krajowych,
Kwartalnik Neofilologiczny, jak i o zasięgu międzynarodowym Canadian Journal
of Linguistics, Journal of Intercultural Pragmatics.
9