spis_tresci - Wydawnictwo Naukowe Scholar

Warszawa 2013
Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości
tom VI
Redaktor naukowy serii:
prof. dr hab. Andrzej Szpociński
Recenzent:
dr hab. prof. UW Jerzy Bartkowski
Redaktor prowadząca:
Anna Raciborska
Redakcja:
Jan E. Okuniewski
Korekta:
Joanna Barska
Projekt okładki:
Marta Kurczewska
Copyright © 2013 by Authors
ISBN 978-83-7383-663-1
ISBN CC 978-83-61067-26-9
ISBN ISP PAN 978-83-64091-14-8
Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o.
ul. Krakowskie Przedmieście 62, 00-322 Warszawa
tel./fax 22 8289391, 22 8265921, 22 8289563
dział handlowy: jak wyżej w. 105, 108
e-mail: [email protected]
http://www.scholar.com.pl
Wydanie pierwsze
Skład i łamanie: WN Scholar
Druk i oprawa: KM DRUK, Łódź
SPIS
TREŚCI
Andrzej Szpociński
Wprowadzenie. Przeszłość w dyskusjach publicznych ..............
9
Kaja Kaźmierska
Rola pamięci zbiorowej we współczesnym społeczeństwie
– czy łatwo ją określić? ..................................................................
Wstęp ...........................................................................................
„Niepokojąca teraźniejszość” .......................................................
Pamięć zbiorowa a współczesne podmioty społeczne ................
Zakończenie .................................................................................
Bibliografia ...................................................................................
19
19
20
29
34
35
Monika Żychlińska
Herosi pośród ruin.
Kod romantyczny jako fundament polskiej polityki historycznej
na przykładzie Muzeum Powstania Warszawskiego .....................
Fenomen Muzeum Powstania Warszawskiego ...........................
Misja Muzeum Powstania Warszawskiego – weryfikacja historii ...
Powstanie warszawskie apoteozą wolności .................................
Tematy pominięte w narracji Muzeum Powstania
Warszawskiego ........................................................................
Romantyczna ideologizacja powstania warszawskiego ...............
Bibliografia ...................................................................................
Ludmiła Władyniak
Mit powstania warszawskiego.
Próba rekonstrukcji na podstawie wybranych tekstów kultury ...
Trauma wielkiej wojny ..................................................................
Powstanie warszawskie jako jeden z głównych czynników
traumatogennych .....................................................................
Powstanie warszawskie jako mit ..................................................
39
41
44
45
47
49
54
57
57
58
61
5
Powstanie warszawskie w niewoli popkultury ..............................
Powstanie warszawskie w komiksie .............................................
Analiza wizualna komiksów ..........................................................
Mit powstania warszawskiego we współczesnej kulturze polskiej .....
Bibliografia ...................................................................................
Ewa Siellawa-Kolbowska
Pamięć zbiorowa i upamiętnianie wydarzeń 17 stycznia 1945 roku
w Warszawie ........................................................................................
Wstęp ...........................................................................................
Dlaczego 17 stycznia 1945 roku w Warszawie? ..........................
Co się wydarzyło 17 stycznia 1945 roku w Warszawie?
Trzy perspektywy .........................................................................
Miejsca pamięci – wspólne czy osobne, „spoiwa” czy „odpady”? ..
Dlaczego pomniki? .......................................................................
O metodologii ...............................................................................
Pamięć o wydarzeniach 17 stycznia 1945 roku w Warszawie .....
Postawy wobec pomników żołnierzy radzieckich w Polsce .........
Co zrobić z pomnikami żołnierzy radzieckich w Polsce?
Co robić z kłopotliwymi pamiątkami z przeszłości? ......................
Bibliografia ...................................................................................
Joanna Gubała
Obchody rocznicy likwidacji Litzmannstadt Ghetto
jako przykład powrotu określonych treści pamięci zbiorowej
za sprawą zinstytucjonalizowanych praktyk upamiętniania ......
Renesans pamięci o łódzkim getcie .............................................
Praktyki upamiętniające jako nośniki pamięci zbiorowej ..............
Obchody rocznicy likwidacji Litzmannstadt Ghetto
– przeszłość i teraźniejszość ........................................................
Podsumowanie .............................................................................
Bibliografia ...................................................................................
6
Mateusz Magierowski
Pogrom kielecki w polskim dyskursie publicznym
i praktyce upamiętniania po 1989 roku ........................................
Pierwsze próby upamiętnianie trudnej historii. Dwa typy
duskyrsywnych reprezentacji pogromu ........................................
Upamiętnianie 50. rocznicy pogromu kieleckiego i jego społeczne
reperkusje .....................................................................................
Rekategoryzacja, personalizacja i pamięć szerszej perspektywy
– nowe formy upamiętniania ........................................................
Bibliografia ...................................................................................
62
63
63
75
80
85
85
86
88
90
92
95
96
100
104
108
111
111
112
114
123
124
127
128
134
136
141
Magdalena Lemańczyk
„Wielka ucieczka” we współczesnym dyskursie
polsko-niemieckim .........................................................................
Sytuacja ludności niemieckiej a kontekst historyczny
„wielkiej ucieczki” .........................................................................
„Wielka ucieczka” a polityka historyczna ......................................
Bibliografia ...................................................................................
147
149
154
160
Karolina Ciechorska-Kulesza
Odkryć i oswoić. Przeszłość lokalna według liderów
i mediów byłego województwa elbląskiego .................................
Liderzy i media wobec przeszłości ...............................................
Przeszłość granic – granice przeszłości ......................................
Między oswajaniem przeszłości a poszukiwaniem genius loci ....
Bibliografia ...................................................................................
165
166
168
173
182
Kamilla Biskupska
Jak wygląda bitwa pod Grunwaldem?
Pamięć społeczna w obrazach przestrzeni publicznej
– dyskursywna analiza medialnych wyobrażeń wydarzeń
historycznych .................................................................................
Wstęp ...........................................................................................
Wizualizacja pamięci ....................................................................
Analiza dyskursu a materiał wizualny ..........................................
Materiał badawczy .......................................................................
Fotografia – zwierciadło rzeczywistości? .....................................
Analiza materiału empirycznego ..................................................
Zakończenie – kilka słów o ekspansji prywatności ......................
Bibliografia ...................................................................................
185
185
185
187
189
189
191
204
205
Krystian Połomski
Krajobraz oraz miejsca kultu i pamięci
– spojrzenie z perspektywy lokalnej .............................................
Niechciane dziedzictwo kulturowe – jak to rozumieć
i co się z nim dzieje? ....................................................................
Niechciane dziedzictwo kulturowe w Lutowiskach
– jak powstało? ............................................................................
Historia Lutowisk po 1951 roku ....................................................
Krajobraz i (nie)pamięć – propozycja badawcza ..........................
Krajobraz, pamięć i ruiny synagogi ..............................................
Krajobraz, pamięć i cmentarz żydowski .......................................
Jakie z tego wnioski? ...................................................................
Bibliografia ...................................................................................
209
210
212
214
216
218
221
223
225
7
Jacek Nowak
Narracje grup mniejszościowych wobec dominującego
dyskursu większości ......................................................................
Wspólnotowe przepracowywanie pamięci o przeszłości ..............
Pamięć jednostki w konfrontacji z pamięcią kolektywną ..............
Potwierdzenie swojego miejsca w przestrzeni społecznej ...........
Przemilczenia i brak upamiętniania ..............................................
Zmiana utrwalonych w świadomości opinii publicznej obrazów
przeszłości ...................................................................................
Historia Polski w dyskursie światowym ........................................
Bibliografia ...................................................................................
8
227
228
233
237
241
242
245
247
Krzysztof Malicki
Europejski uniwersalizm czy polska martyrologia?
Spór o przekaz historii w polskich muzeach
w latach 2004–2013 ...........................................................................
Bibliografia ...................................................................................
249
262
Noty o Autorach ..............................................................................
265