Lectio tertia - Konrad Dominas

Język łaciński z elementami kultury antycznej
Studia Środkowoeuropejskie
dr Konrad Dominas
Lectio tertia
Deklinacja II. Przymiotniki I i II deklinacji. Czasownik posiłkowy sum, esse.
Composita z esse.
Źródła prezentacji:
O. Jurewicz, L. Winniczuk, J. Żuławska,
Język łaciński. Podręcznik dla lektoratów szkół wyższych, Warszawa 1995.
S. Kalinowski, Aurea dicta. Złote myśli, Kraków 1997.
www.konrad-dominas.pl
[email protected]
dr Konrad Dominas
Pracownia Humanistycznych Studiów Interdyscyplinarnych
WFPiK UAM Poznań
Język łaciński z elementami kultury antycznej
Studia Środkowoeuropejskie
Lectio tertia
Trzy sentencje łacińskie
Alma Mater
Matka Karmicielka
Wiedeński statut uniwersytecki
Alter ego
Drugi ja
Cyceron, O przyjaźni, 21,80
Amicus certus in re
incerta cernitur
Pewnego przyjaciela poznaje się w
trudnej sytuacji
Cyceron, O przyjaźni, 17,64
www.konrad-dominas.pl
[email protected]
dr Konrad Dominas
Pracownia Humanistycznych Studiów Interdyscyplinarnych
WFPiK UAM Poznań
Język łaciński z elementami kultury antycznej
Studia Środkowoeuropejskie
Lectio tertia
Zwroty i skróty
de iure
według prawa, prawnie, formalnie
dictum
powiedzenie
D.O.M (Deo Optimo Maximo)
Bogu Najlepszemu Najwyższemu
dramatis personae
osoby dramatu, uczestnicy wydarzenia
e.c. (exempli causa)
na przykład
www.konrad-dominas.pl
[email protected]
dr Konrad Dominas
Pracownia Humanistycznych Studiów Interdyscyplinarnych
WFPiK UAM Poznań
Język łaciński z elementami kultury antycznej
Studia Środkowoeuropejskie
Lectio tertia
Deklinacja II – uwagi ogólne
Do deklinacji drugiej należą rzeczowniki rodzaju męskiego, zakończone w nom. sing.
na -us, -er, oraz rzeczowniki rodzaju nijakiego zakończone w nom. sing. na -um.
Wszystkie rzeczowniki tej deklinacji mają gen. sing. zakończony na -i.
Rzeczowniki rodzaju nijakiego mają acc. i voc. sing. równe nom.; w pluralis nom.,
acc. i voc. mają końcówkę -a.
Rzeczowniki II deklinacji rodzaju męskiego, zakończone na -us, mają w voc. sing.
końcówkę -e; natomiast imiona własne zakończone w nom. sing. na -ius oraz rzeczonik
filius (syn) mają w voc. sing. końcówkę -i (voc. sing. Publi, Cai, fili).
Zapis słownikowy: dominus, i m; puer, eri m; oppidum, i n.
www.konrad-dominas.pl
[email protected]
dr Konrad Dominas
Pracownia Humanistycznych Studiów Interdyscyplinarnych
WFPiK UAM Poznań
Język łaciński z elementami kultury antycznej
Studia Środkowoeuropejskie
Lectio tertia
Deklinacja II (-us) – odmiana
Pluralis
Singularis
us
Nom.
servi
servi
i
Gen.
servorum
Dat.
servo
o
Dat.
servis
is
Acc.
servum
um
Acc.
servos
os
Abl.
servo
o
Abl.
servis
is
Voc.
serve
e
Voc.
servi
i
Nom.
servus
Gen.
www.konrad-dominas.pl
[email protected]
i
orum
dr Konrad Dominas
Pracownia Humanistycznych Studiów Interdyscyplinarnych
WFPiK UAM Poznań
Język łaciński z elementami kultury antycznej
Studia Środkowoeuropejskie
Lectio tertia
Deklinacja II (-er) – odmiana
Pluralis
Singularis
Nom.
puer
er
Nom.
pueri
i
Gen.
pueri
i
Gen.
puerorum
Dat.
puero
o
Dat.
pueris
is
Acc.
puerum
um
Acc.
pueros
os
Abl.
puero
o
Abl.
pueris
is
Voc.
puer
er
Voc.
pueri
i
orum
puer, puĕri – chłopiec; gener, genĕri – zięć; socer, socĕri – teść; vesper, vespĕri –
wieczór
www.konrad-dominas.pl
[email protected]
dr Konrad Dominas
Pracownia Humanistycznych Studiów Interdyscyplinarnych
WFPiK UAM Poznań
Język łaciński z elementami kultury antycznej
Studia Środkowoeuropejskie
Lectio tertia
Deklinacja II (-um) – odmiana
Pluralis
Singularis
um
Nom.
oppida
oppidi
i
Gen.
oppidorum
Dat.
oppido
o
Dat.
oppidis
is
Acc.
oppidum
um
Acc.
oppida
a
Abl.
oppido
o
Abl.
oppidis
is
Voc.
oppidum
um
Voc.
oppida
a
Nom.
oppidum
Gen.
www.konrad-dominas.pl
[email protected]
a
orum
dr Konrad Dominas
Pracownia Humanistycznych Studiów Interdyscyplinarnych
WFPiK UAM Poznań
Język łaciński z elementami kultury antycznej
Studia Środkowoeuropejskie
Lectio tertia
Przymiotniki I i II deklinacji
m
f
N
II
I
II
Singularis
Nom.
-us, -a,
-um
bonus, bona, bonum
-er,
-a,
-um
miser, misera, miserum
Gen.
-i, -ae,
-i
boni, bonae, boni
-i,
-ae,
-i
miseri, miserae, miseri
Przymiotniki o trzech zakończeniach: -us, -a, -um (np. altus, alta, altum) i -er, -a, -um (np.
miser, misera, miserum) odmieniają się w rodzaju męskim i nijakim według deklinacji II, w
rodzaju żeńskim według deklinacji I.
www.konrad-dominas.pl
[email protected]
dr Konrad Dominas
Pracownia Humanistycznych Studiów Interdyscyplinarnych
WFPiK UAM Poznań
Język łaciński z elementami kultury antycznej
Studia Środkowoeuropejskie
Lectio tertia
Przymiotniki I i II deklinacji - odmiana
Singularis
II
m
Pluralis
I
f
II
n
II
m
I
f
II
n
Nom.
altus
alta
altum
alti
altae
alta
Gen.
alti
altae
alti
altorum
altarum
altorum
Dat.
alto
altae
alto
altis
altis
altis
Acc.
altum
altam
altum
altos
altas
alta
Abl.
alto
alta
alto
altis
altis
altis
Voc.
alte
alta
altum
alti
altae
alta
www.konrad-dominas.pl
[email protected]
dr Konrad Dominas
Pracownia Humanistycznych Studiów Interdyscyplinarnych
WFPiK UAM Poznań
Język łaciński z elementami kultury antycznej
Studia Środkowoeuropejskie
Lectio tertia
Przymiotniki I i II deklinacji - odmiana
Singularis
II
m
I
f
Pluralis
II
n
II
m
I
f
Nom.
miser
misera
miserum miseri
Gen.
miseri
miserae
miseri
miserorum miserarum
miserorum
Dat.
misero
miserae
misero
miseris
miseris
miseris
Acc.
miserum
miseram
miserum miseros
miseras
misera
Abl.
misero
misera
misero
miseris
miseris
Voc.
miser
misera
miserum miseri
miserae
misera
www.konrad-dominas.pl
[email protected]
miseris
miserae
II
n
misera
dr Konrad Dominas
Pracownia Humanistycznych Studiów Interdyscyplinarnych
WFPiK UAM Poznań
Język łaciński z elementami kultury antycznej
Studia Środkowoeuropejskie
Lectio tertia
Czasownik posiłkowy esse (być) – odmiana
Singularis
Pluralis
1
sum – jestem
sumus – jesteśmy
2
es – jesteś
estis – jesteście
3
est – jest
sunt – są
Imperativus
2
es! – bądź
este! – bądźcie
Infinitivus
esse – być
www.konrad-dominas.pl
[email protected]
dr Konrad Dominas
Pracownia Humanistycznych Studiów Interdyscyplinarnych
WFPiK UAM Poznań
Język łaciński z elementami kultury antycznej
Studia Środkowoeuropejskie
Lectio tertia
Composita z esse
Tłumaczenie
Composita
absum, abesse
jestem nieobecny
adsum, adesse
jestem obecny, jestem pomocny, pomagam
desum, deesse
brak mnie, jestem nieobecny
insum, inesse
jestem w czymś, mieszczę się
intersum, interesse
biorę udział
obsum, obesse
szkodzę
praesum, praeesse
jestem na przedzie, przewodzę
possum, posse
mogę
prosum, prodesse
pomagam
www.konrad-dominas.pl
[email protected]
dr Konrad Dominas
Pracownia Humanistycznych Studiów Interdyscyplinarnych
WFPiK UAM Poznań