Gry filmowe - Filmoteka Szkolna

Gry filmowe
Jacek Szczerba
„Gazeta Wyborcza” z 27.05.1996
W „Grach ulicznych” Krzysztof Krauze opowiada o morderstwie politycznym sprzed lat. To
interesujca próba, cho nie w peni udana.
Stanisaw Pyjas, student polonistyki na UJ, wspópracownik KOR-u , zosta zamordowany
w Krakowie w maju 1977 roku. Jego ciao znaleziono w bramie przy ul. Szewskiej. Sprawcy zabójstwa,
prawdopodobnie ubecy, nie s znani do dzi. Bohaterowie „Gier ulicznych” rozgrywajcych si w roku 1995:
pracujcy w prywatnej telewizji dziennikarz Janek (Redbad Klijstra) i operator Witek (Robert Gonera) dostaj
kaset wideo z nagraniem sugerujcym, e za mier Pyjasa odpowiedzialny jest znany polityk, senator
zabiegajcy o wysokie urzdy. Przed laty by przyjacielem Pyjasa, ale pono take konfidentem UB
o pseudonimie „Ketman”. Janek i Witek próbuj dociec prawdy, prowadz ledztwo niczym postaci
z „Obywatela Kane'a” czy „Czowieka z marmuru”.
Brama, gdzie znaleziono zwoki Pyjasa, pojawia si niedawno w „Spisie cudzoonic” Jerzego
Stuhra. Bohater filmu przywiód tam skandynawskiego naukowca, którego oprowadza po Krakowie. Stuhr
uy jednak tego tragicznego motywu cokolwiek ironicznie; to jeden z przykadów niezrozumiaego dla wiata
polskiego „zapltania”: zapatrzenia w przeszo, upodobania do martyrologii i nie zaleczonych kompleksów.
Formalna dbao
Scenarzyci „Gier ulicznych”, Jerzy Morawski i Krzysztof Krauze, postpili inaczej. Spraw Pyjasa
uczynili kanw filmu sensacyjnego z wyrazistymi odniesieniami do wspóczesnoci. Zadbali zwaszcza o jego
form, blisk gustom modych widzów. Operator ukasz Komicki zamieni „Gry uliczne” w kola w stylu
Olivera Stone'a. Tam filmow poklejono tu z tam wideo. Doczono wstawki animowane i dokumentalne
– np. gdy uopowcy czstuj Janka czekoladkami, na ekranie ogldamy krótki reporta z zakadów Wedla
(dawniej 22 Lipca): ptasie mleczko pdzi po tamie produkcyjnej, za fabryk odwiedza tow. Gierek.
Komicki adnie „podglda” wiat kamer, ustawia j w zaskakujcych miejscach, odkrywa urod
drobiazgów, na które zwykle nie zwracamy uwagi, jak choby kurz opadajcy ze schodów.
Stone uywa montaowych wariacji (z rónym zreszt skutkiem), by lepiej scharakteryzowa swych
bohaterów i odda atmosfer przedstawianej epoki. Krauze nie jest w tym tak finezyjny, cho umie
poprawnie opowiada.
Zastanawiam si tylko, jaki cel przywieca realizacji „Gier ulicznych”. Najpewniej autorzy pragnli
przybliy modym widzom „mroki PRL-u”. Wiele za z tamtej epoki ostao si przecie do dzi. Naiwnoci
jest sdzi, e jestemy od niej wolni. Wikszo byych ubeków, z którymi rozmawiaj bohaterowie filmu,
wietnie si urzdzia w nowej rzeczywistoci, z partiami postkomunistycznymi u wadzy.
Nie bez znaczenia jest fakt, i Janek, zreszt tak jak i grajcy go aktor, to w poowie Holender.
Rodzina czeka na niego w Amsterdamie. Chopak zawsze moe wyjecha, oderwa si od mczcej
„polskoci”. A jednak tego nie robi. Wiedza wynikajca z przeszoci zmienia go. Podobnie moe sta si
z odbiorcami filmu.
Kilka pyta
W „Grach ulicznych” brakuje kilku rzeczy. Opozycja sprzed lat scharakteryzowana jest nazbyt
pobienie: ot, idealici opierajcy si zej, narzuconej si wadzy, przyjmuj egzystencjalne pozy, czytaj
„Gr w klasy” Cortazara etc. Reyser nie powica te duo miejsca „Ketmanowi”, a to chyba ciekawa figura.
Inteligent, wtyczka, który zna zakazany wówczas „Zniewolony umys” Miosza. Po pseudonimie, jaki wybra,
mona przypuszcza, e prowadzi perwersyjn gr z samym sob.
Inna sprawa to filmowy wizerunek wspóczesnych modych. Janek i Witek s spryciarzami dnymi
przygód. Umiej podej swych rozmówców, gdy trzeba, nawet oszuka. Dugo liczy si dla nich gównie
ekscytujcy materia do filmowego reportau. I ten ich styl ycia. Zachodni samochód, due niedbale
urzdzone mieszkanie czy moe raczej strych, picie, trawka, panienki, odbieranie telefonu ze szczoteczk
do zbów w ustach. To nie rzeczywisto, tylko wyobraenie o niej rodem z amerykaskich seriali. Modzi
nad Wis nie s tacy, cho pewnie niektórzy chcieliby by.
I to jest wanie gówny mankament „Gier ulicznych”. Wpisujc si w konwencj filmu sensacyjnego
Krauze powiela zbyt wiele klisz. Ogldajc film prdko ukadamy list ewentualnych zakocze: 1. Janek
www.filmotekaszkolna.pl
i Witek narobi duo ha
asu w mediach, z
api par „p
otek”, ale g
ównych winowajców nie dosign.
2. Bd nazbyt dociekliwi i jak Ikar, któremu s
oce roztopi
o wosk na skrzyd
ach, bo pofrun
za wysoko,
run w dó
. 3. Zrezygnuj pojwszy, e prawda nikogo ju dzi nie obchodzi, e ludzie gotowi s przymkn
oko na z
o, jeli tylko pozwoli si im normalnie y. Pomy
ka w przewidywaniach raczej nie wchodzi w gr.
Nie dziwi te w „Grach ulicznych” modne dzi w kinie cytaty z innych filmów, znaczce odniesienia
do klasyki. Kto chce, bdzie móg
zastanowi si, skd np. Krauze „poyczy
” gsi nad rzek i jakie dzie
o
Antonioniego przywieca
o ostatniej scenie filmu.
Zawiedli mnie w „Grach ulicznych” aktorzy, zw
aszcza grajcy dwójk bohaterów. Sprawiaj
wraenie „puszczonych” przez reysera. Mieli by zapewne swobodni i naturalni. S niestety zagubieni i za
czsto le sprzedaj, po amerykasku lune, dialogi.
Trudno przewidzie, czy m
odzi „kupi” film Krauzego, tak jak wczeniej zaakceptowali „M
ode wilki”,
a odrzucili „S
odko gorzkiego”. Ciekawe te, czy okae si on filmem interwencyjnym, tzn. przyczyni si do
wyjanienia, jak to naprawd by
o ze mierci Pyjasa, o co opinia publiczna zabiega bezskutecznie od lat.
www.filmotekaszkolna.pl