Program Samorządowy - Prawo i Sprawiedliwość

Program
Samorządowy
WOJEWÓDZTWO
DOLNOŚLĄSKIE
Październik 2006
Szanowni Państwo,
rok temu, dzięki głosom Wyborców, wzięliśmy na siebie odpowiedzialność za kraj i za Polaków. Podjęliśmy się trudnego zadania naprawy państwa i stworzenia IV Rzeczypospolitej na fundamentach
prawa i sprawiedliwości. Mieliśmy pomysł na nową Polskę i stworzyliśmy Program Polski Solidarnej.
Dziś, przed wyborami samorządowymi, mamy konkretne propozycje i rozwiązania. Chcemy być bliżej ludzi. Chcemy nadal brać
odpowiedzialność za całą Polskę, każde województwo, każdy powiat,
każdą gminę. Jesteśmy dobrze przygotowani do tego zadania.
Aby w pełni wykorzystać szanse rozwoju, jakich Polska do tej pory
nie miała, przygotowaliśmy Samorządowe Programy Wojewódzkie,
które zamierzamy zrealizować.
Prezes partii
Prawo i Sprawiedliwość
4
Spis treści
Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
Diagnoza społeczno-gospodarcza
Dolnego Śląska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
Przestrzeń i środowisko . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
Obszar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
Stan i ochrona środowiska przyrodniczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
Zanieczyszczenie powietrza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
Zanieczyszczenie wód powierzchniowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
Rozwój demograficzny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Ludność – stan i struktura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Czynniki rozwoju ludnościowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zasoby pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
13
13
14
15
Rozwój gospodarczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
Gospodarka – stan i struktura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
Bogactwa naturalne i ich gospodarcze wykorzystanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
Podmioty gospodarcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
Przemysł . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Turystyka, wypoczynek i lecznictwo uzdrowiskowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Rolnictwo i leśnictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Wspieranie rozwoju gospodarczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
19
20
21
24
Infrastruktura techniczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
Komunikacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
Sieć drogowa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Sieć kolejowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Komunikacja lotnicza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Żegluga śródlądowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
25
26
27
27
Techniczne systemy zasilania i obsługi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
Zaopatrzenie w wodę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Odprowadzanie i oczyszczanie ścieków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Gospodarka odpadami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zaopatrzenie w gaz. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Elektroenergetyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zaopatrzenie w ciepło . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Telekomunikacja. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
5
27
28
30
30
31
31
32
Infrastruktura społeczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Edukacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Niepełnosprawność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Problemy uzależnień . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Pomoc społeczna. Przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu . . . . . . . . .
Aktywność obywatelska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Kultura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Ochrona zdrowia i pomoc społeczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Bezpieczeństwo publiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Analiza SWOT Województwa Dolnośląskiego
w przekrojach zastosowanych w Podstawach Wsparcia Wspólnoty
(odejście od uniwersalnej analizy SWOT) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Obszary priorytetowe Samorządowego
Programu PiS Rozwoju Województwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Polityka transportowa i utrzymanie dróg publicznych . . . . . . . . . . . . . . . . .
Ochrona Zdrowia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Tworzenie nowych miejsc pracy i walka z bezrobociem . . . . . . . . . . . . . . .
Polityka prorodzinna i pomoc społeczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Bezpieczeństwo publiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Modernizacja miasteczek i terenów wiejskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Ochrona środowiska, gospodarka wodna, ochrona przeciwpowodziowa . .
Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Edukacja i szkolnictwo wyższe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Turystyka i rekreacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
35
35
36
38
40
41
42
43
45
46
57
57
58
59
61
62
62
63
64
65
66
Program Inwestycyjny dla Województwa Dolnośląskiego . . . . . . . . . 71
6
DIAGNOZA
SPOŁECZNO-GOSPODARCZA
DOLNEGO ŚLĄSKA
Aby stworzyć dobry program działania dla województwa, trzeba najpierw
przeprowadzić diagnozę regionu oraz dokonać analizy SWOT, czyli zestawienie słabych i mocnych stron Dolnego Śląska oraz szans i zagrożeń, które
przed nim stoją. To będzie podstawa do określenia potrzeb naszego regionu
i do sformułowania programu dla rozwiązania istniejących problemów.
7
8
Przestrzeń i środowisko
Obszar
W
ojewództwo dolnośląskie położone jest w południowo-zachodniej części Polski. Od zachodu graniczy z Niemcami, od południa z Republiką Czeską, od wschodu z województwem opolskim, na północnym wschodzie sąsiaduje z województwem wielkopolskim, zaś od strony
północno-zachodniej z lubuskim. Stolicą regionu jest Wrocław, położony
w niewielkiej odległości od stolic sąsiednich krajów europejskich. Sprawia to,
że miasto oraz przynależny doń region mają atrakcyjną lokalizację w europejskiej przestrzeni gospodarczej.
Na południu województwa znajdują się obszary górskie (Sudety), na
północnym zachodzie rozciąga się równina, biegnąca od województwa opolskiego aż do powiatu głogowskiego, nazywana Niziną Śląską, zaś wschodnie,
równinne obszary województwa, noszą nazwę Niziny Śląsko-Łużyckiej. Rzeka Odra, żeglowna na całej długości od Wrocławia do Morza Bałtyckiego,
przepływa przez województwo dolnośląskie w środkowo-wschodniej i w północnej części regionu. Klimat Dolnego Śląska jest umiarkowany. Na Nizinie
Śląskiej zimy mają łagodny przebieg, natomiast górzyste, południowe obszary
województwa należą do najzimniejszych w kraju i charakteryzują się obfitymi
opadami atmosferycznymi.
Województwo obejmuje obszar 19948 km2, co stanowi 6,4% powierzchni
całego kraju. Pod względem zajmowanego obszaru Dolny Śląsk ma 7 miejsce
wśród 16 województw. Z ogólnej powierzchni regionu 29,8% przypada na
grunty leśne, 60,6% na użytki rolne i są to proporcje podobne do tych, jakie występują w innych częściach kraju. Udział użytków rolnych w regionie
dolnośląskim znacznie przewyższa średnią dla krajów UE, wynoszącą 40,9%
ogólnej powierzchni. Ponadto 3,6% ogólnej powierzchni województwa zajmują tereny komunikacyjne, a 2,6% – tereny osiedlowe.
Stan i ochrona środowiska przyrodniczego
Pod względem różnorodności biologicznej i rangi walorów krajobrazowych województwo dolnośląskie należy do najbardziej atrakcyjnych w kraju.
9
Program Samorządowy
Jednocześnie na terenie województwa występuje znaczny odsetek obszarów
zdewastowanych i zdegradowanych, obejmujących również miejsca najbardziej wartościowe przyrodniczo.
W celu zachowania najcenniejszych walorów środowiska i zapobiegania jego
dalszej degradacji na terenie województwa jest tworzony regionalny system
ochrony przyrody, stanowiący część systemu krajowego i obejmujący wszystkie
formy ochrony prawnej, wymienione w ustawie o ochronie przyrody. Obecnie
ochronie podlega 20,2% powierzchni województwa (docelowo ok. 35–40%).
Pod tym względem województwo dolnośląskie zajmuje jedno z końcowych
miejsc w kraju (w kraju chroni się prawnie przeciętnie 32,5% powierzchni
ogólnej). Na 1 mieszkańca województwa dolnośląskiego w 2003 roku przypadała ponadto niemal dwukrotnie mniejsza powierzchnia obszarów prawnie
chronionych aniżeli przeciętnie w kraju (1892 m2 wobec 2664 m2).
Obszary zdewastowane i zdegradowane na terenie województwa dolnośląskiego są związane przede wszystkim z działalnością wydobywczą i przemysłową; znaczny udział mają tu również tereny byłych sowieckich baz
wojskowych. Do najbardziej zdegradowanych i wymagających rekultywacji
obszarów należą: tereny LGOM-u, związane z wydobyciem i przetwarzaniem
miedzi oraz odpadami poflotacyjnym; obszar wałbrzysko-noworudzki, będący do niedawna terenem wydobycia węgla kamiennego; obszar turoszowski,
związany z wydobyciem węgla brunatnego; tereny byłych baz wojskowych
w dawnych województwach legnickim i jeleniogórskim oraz tereny wydobycia surowców skalnych.
Zanieczyszczenie powietrza
Na terenie województwa dolnośląskiego funkcjonuje wiele zakładów
uciążliwych dla atmosfery (prawie 10% ogólnej liczby takich zakładów w kraju). Ponadto na obszarze pogranicza polsko-niemieckiego i polsko-czeskiego
występuje znaczne skupienie zakładów związanych z przemysłem wydobywczym i energetycznym.
Województwo dolnośląskie znajduje się w grupie województw o najwyższej ilości zanieczyszczeń emitowanych do atmosfery. W województwie dolnośląskim w 2003
roku wyemitowano do powietrza 14375,1 tys. ton gazów i 12,8 tys. ton pyłów. Mimo
wyraźnego ograniczenia emisji zanieczyszczeń, zwłaszcza pyłowych, stanowią one
znaczny odsetek globalnej emisji gazów i pyłów na terenie Polski. W przypadku emisji
gazów jest to 6,5%, a w przypadku pyłów – 9,5% ogółu krajowej emisji.
Wysoki poziom zanieczyszczeń powietrza dotyczy w szczególności obszarów aglomeracji miejsko-przemysłowych Wrocławia, Legnicko-Głogowskiego Okręgu Miedzio10
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
wego, Wałbrzycha oraz rejonu powiatów: zgorzeleckiego, części bolesławieckiego, lubańskiego, lwóweckiego i jeleniogórskiego.
Zanieczyszczenie wód powierzchniowych
Powierzchnia gruntów pod wodami w województwie dolnośląskim
(według stanu w dniu 1 stycznia 2004 roku) wynosi 378 km2, co stanowi niespełna 1,9% ogólnego obszaru regionu (w kraju – średnio 2,7%).
Województwo dolnośląskie ma dobrze rozwiniętą sieć rzeczną, szczególnie lewobrzeżnych dopływów Odry, ale zasoby wód są niewielkie. Wody płynące zajmują jedynie 111,4 km2 powierzchni. Na system wodny województwa (oprócz rzek) składają się również jeziora, stawy i zbiorniki retencyjne.
Łączna powierzchnia wód śródlądowych stojących wynosi 143,3 km2.
W 2003 roku na potrzeby gospodarki narodowej i ludności pobrano
386,7 hm3 (w 1999 roku – 406,4 hm3) wody. Struktura zużycia wody w regionie dolnośląskim jest wyraźnie odmienna od charakteryzującej kraj i przedstawia się następująco: rolnictwo i leśnictwo – 37,9% (w kraju – 9,7%), zaopatrywanie sieci wodociągowej, z przeznaczeniem głównie dla gospodarstw
domowych – 33,4% (w kraju – 15,8%) i przemysł – 28,7% (w kraju – 74,5%).
Wody powierzchniowe w województwie dolnośląskim narażone są na
stałe zagrożenie zanieczyszczeniami, związanymi z działalnością bytową i gospodarczą ludności. Głównym źródłem zanieczyszczeń są ścieki komunalne
odprowadzane poprzez systemy kanalizacji z gospodarstw domowych i zakładów przemysłowych. Istotną grupą ścieków są również ścieki odprowadzane
bezpośrednio do wód powierzchniowych z zakładów przemysłowych za pośrednictwem ich własnych systemów kanalizacyjnych.
O zanieczyszczeniu rzek Dolnego Śląska decydują przede wszystkim ponadnormatywne stężenia związków biogennych, a także zły stan sanitarny
wód. Mimo wyraźnej poprawy w ostatnich latach, nadal zbyt długie odcinki
dolnośląskich rzek prowadzą wody pozaklasowe tak pod względem fizykochemicznym jak i sanitarnym.
11
12
Rozwój demograficzny
Ludność – stan i struktura
W
edług stanu z dnia 31 marca 2004 roku województwo dolnośląskie zamieszkane było przez 2896,7 tys. osób, co stanowiło 7,6%
ludności Polski. W latach 1999-2004 ludność regionu zmniejszyła się o ponad
80 tys. Co do wielkości zaludnienia region dolnośląski zajmuje 5 miejsce wśród
województw kraju (po mazowieckim, śląskim, wielkopolskim i małopolskim).
Województwo dolnośląskie wyróżnia się wysokim – choć malejącym – poziomem urbanizacji demograficznej. W końcu I kwartału 2004 roku w miastach regionu zamieszkiwało 71,1% ogółu ludności, podczas gdy w końcu 1999
roku notowano 71,5% udział ludności miejskiej w regionie. Proces ten związany jest z wyraźnie postrzeganym zjawiskiem suburbanizacji, polegającym
na migracji ludności zwłaszcza dużych ośrodków miejskich i osiedlaniu się jej
w pobliskich miejscowościach wiejskich. Pod tym względem województwo
dolnośląskie zajmuje 2 miejsce w kraju (po województwie śląskim – 78,9%;
w kraju przeciętnie 61,6% ludności zamieszkuje w miastach).
W województwie dolnośląskim do największych miast pod względem
liczby ludności w 2003 roku należały:
• Wrocław – 637,5 tys. (w 1999 roku – 636,8 tys.)
• Wałbrzych – 128,8 tys. (w 1999 roku – 135,7 tys.)
• Legnica – 106,5 tys. (w 1999 roku – 109,2 tys.)
• Jelenia Góra – 88,0 tys. (w 1999 roku – 93,4 tys.)
Gęstość zaludnienia województwa wynosi 145 osób na km2, w kraju zaś
122 osoby na km2. Pod tym względem region dolnośląski zajmuje 3 miejsce
w kraju (po śląskim i małopolskim) i przekracza przeciętny wskaźnik dla krajów UE-15 (120 osób na km2). Niemal 52% ogółu ludności województwa
stanowią kobiety (w kraju – 51,6%). Na 100 mężczyzn przypada 108,2 kobiet
(przeciętnie w kraju 106,6), a pod tym względem region dolnośląski znajduje
się na 3 miejscu w kraju (po łódzkim i mazowieckim).
Struktura ludności województwa dolnośląskiego według wieku wskazuje, iż
społeczeństwo regionu jest nieco starsze aniżeli przeciętnie w kraju. Mediana wieku ludności (tzw. wiek środkowy) województwa dolnośląskiego osiąga ponad 36
lat, podczas gdy przeciętnie w kraju wynosi niespełna 35 lat. W ostatnich latach
notuje się wyraźny proces starzenia się społeczeństwa dolnośląskiego. W końcu
grudnia 2003 roku udział ludności w wieku przedprodukcyjnym w regionie wy13
Program Samorządowy
nosił 20,1% (w kraju – 21,9%), ludności w wieku produkcyjnym – 64,5% (w kraju
– 62,9%), a ludności w wieku poprodukcyjnym – 15,3% (w kraju – 15,2%). W 2003
roku ludność w wieku 65 i więcej lat stanowiła 13,2% (w 1999 roku 12,1%) ogółu
mieszkańców województwa dolnośląskiego (w kraju zaś nieco mniej – 13,0%).
W okresie między kolejnymi spisami powszechnymi (tj. NSP`1988
i NSP`2002) nastąpiły wyraźne zmiany w strukturze gospodarstw domowych. Ich liczba w tym okresie wzrosła o ponad 107 tys., lecz zmniejszyła się
ich przeciętna wielkość. Według stanu w czerwcu 2002 roku ludność regionu
tworzyła 1066,9 tys. gospodarstw domowych.
O ile w 1988 roku przeciętne dolnośląskie gospodarstwo domowe liczyło 3,01 osób, to według NSP`2002 – 2,69 osób. Proces ten widoczny jest
zwłaszcza w miastach, gdzie przeciętne gospodarstwo domowe liczy jedynie
2,55 osoby (na terenach wiejskich – 3,14 osoby). Potwierdzeniem malejącej
wielkości gospodarstw domowych jest także spadek udziału gospodarstw liczących ponad 2 osoby z 58,7% do 49,4%. Jest to niewątpliwie odzwierciedleniem malejącej w ostatnich latach liczby urodzeń, co ma nie tylko podłoże
demograficzne, ale i ekonomiczne, równie istotne.
Województwo dolnośląskie charakteryzuje się wysokim odsetkiem osób
z wykształceniem wyższym, wynoszącym 10,3% ludności w wieku 15 lat
i więcej (wyniki NSP’2002), co plasuje województwo na 5 miejscu w kraju
(po mazowieckim, pomorskim, małopolskim i zachodniopomorskim), przy
średniej krajowej 10,2%. Jednak rozmieszczenie ludności posiadającej ten
poziom wykształcenia jest wyraźnie zróżnicowane na niekorzyść terenów
wiejskich. Ludność wiejska regionu jedynie w 4,1% legitymuje się wyższym
wykształceniem (w skali przestrzeni wiejskiej kraju odsetek ten wynosi 4,3%).
W miastach natomiast odsetek ten jest ponad 3-krotnie wyższy (12,6% wobec 13,7% w miastach kraju). Ponadto około 34,4% ludności województwa
dolnośląskiego posiada wykształcenie średnie i policealne (w kraju 32,6%),
zasadnicze zawodowe – 24,1% (w kraju – 24,1%), a podstawowe (ukończone,
nieukończone i bez wykształcenia) – 31,2% (w kraju – 33,1%).
Czynniki rozwoju ludnościowego
Tendencje dynamiki procesów demograficznych są m.in. pochodną ruchu
naturalnego ludności i ruchów migracyjnych. Przyrost naturalny w województwie
dolnośląskim wykazuje wartości ujemne (w 2003 roku wyniósł -1,38 na 1000 ludności, a w 1999 roku -0,97). Podobnie jest w skali kraju (w 2003 roku przyrost
naturalny na 1000 ludności wynosił -0,37). Szczególnie niekorzystne są wysokie
14
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
ujemne poziomy przyrostu naturalnego w podregionie jeleniogórsko-wałbrzyskim
(-2,07‰) oraz we Wrocławiu (-2,37‰). Relatywnie korzystniejsza sytuacja ma
miejsce w podregionie legnickim (+0,43‰). Dynamikę demograficzną regionu
obrazuje także wskaźnik liczby urodzeń żywych przypadających na 1 zgon. Pod
tym względem region dolnośląski prezentuje się niekorzystnie, zajmując 12 miejsce wśród województw kraju (w 2003 roku wysokość tegoż wskaźnika wynosiła
0,857 wobec 0,961 przeciętnie w kraju). Poziom tego wskaźnika w regionie pogarsza się z roku na rok. Ponadto ubytek ludności w województwie dolnośląskim
następował w wyniku migracji ludności. Saldo migracji ludności wynosiło w 2003
roku -0,8‰. Widoczny jest zatem wzrost natężenia tego zjawiska.
Zasoby pracy
Liczba pracujących w województwie dolnośląskim (według stanu
w grudniu 2003 r.) wynosiła ogółem 895,1 tys. osób. Pod względem rozmiarów zatrudnienia region dolnośląski zajmuje 6 miejsce wśród województw
kraju (po mazowieckim, śląskim, małopolskim, wielkopolskim i łódzkim).
Dolnośląskie charakteryzuje się jednak specyficzną strukturą pracujących.
Jednym ze wskaźników charakteryzujących strukturę gospodarczą regionu
jest sektorowa struktura pracujących. W województwie dolnośląskim z sektorem usług związanych jest prawie 57% ogółu pracujących (w tym z sektorem
usług rynkowych – 32,7%, a nierynkowych – 24,3%), z sektorem przemysłowym – 32,8%, a z sektorem rolniczym – 10,2%. W strukturze pracujących
w Polsce uwidacznia się natomiast relatywnie wysoki udział sektora rolniczego oraz niższe udziały sektora przemysłowego i usługowego. W krajach Unii
Europejskiej w rolnictwie pracuje 4,5% ogółu pracujących (od 1,7% w Wielkiej Brytanii do 17,7% w Grecji), w sektorze przemysłowym – 29,3% (od
21,7% w Holandii do 36% w Portugalii), a w sektorze usługowym – 66,2%
(od 50,4% w Portugalii do 75,0% w Holandii).
Na koniec września 2004 roku w ewidencji powiatowych urzędów pracy pozostawało 255,9 tys. bezrobotnych. W porównaniu do największej liczby bezrobotnych, jaką zanotowano w lutym 2003 roku, bezrobocie zmniejszyło się o ponad 37 tys. osób. W sierpniu 2004 roku stopa bezrobocia w regionie wynosiła
22,6%, w kraju zaś 19,1%. Pod tym względem województwo dolnośląskie znajduje się na 5 miejscu w kraju (po warmińsko-mazurskim – 29,2%, zachodniopomorskim – 26,7%, lubuskim – 26,2% i kujawsko-pomorskim – 23,5%). Do jednostek terytorialnych województwa dolnośląskiego, w których w sierpniu 2004
roku na 100 ludności aktywnej zawodowo przypadało najmniej zarejestrowanych
15
Program Samorządowy
bezrobotnych, zaliczyć należy Wrocław (12,7%), Jelenią Górę (15,9%), powiat
polkowicki (16,7%) oraz powiat lubiński (17,6%). Najwyższe stopy bezrobocia
w sierpniu 2004 roku dotyczyły natomiast powiatów: złotoryjskiego (33,7%),
lwóweckiego (33,2%), górowskiego (32,4%) i kłodzkiego (32,2%).
Szczególnie niekorzystna jest sytuacja młodzieży na rynku pracy. Na koniec
września 2004 roku niemal 57,7 tys. bezrobotnych stanowiły osoby w wieku
18-24 lat (22,5% ogółu zarejestrowanych bezrobotnych). W latach 1999-2003
problem ze znalezieniem pracy przez młodych ludzi w województwie dolnośląskim zaostrzał się (jego natężenie mierzone stopą bezrobocia wśród tej grupy
społeczności zwiększyło się wyraźnie). Taki stan jest odwróceniem sytuacji obserwowanej statystycznie w krajach UE, gdyż sytuacja młodych ludzi poszukujących pracy uległa w nich wyraźnej poprawie. O ile w regionie dolnośląskim
stopa bezrobocia wśród młodzieży do 25 lat wynosiła w 2003 roku 46,8%, to
w „starych” krajach Unii Europejskiej jej poziom zaledwie przekraczał 15%.
Jedną z niekorzystnych cech, którą stwierdza się również w strukturze
bezrobotnych, jest niski odsetek osób z wykształceniem wyższym (we wrześniu 2004 roku jedynie 4,4% ogółu bezrobotnych, a w końcu 1999 roku 1,7%).
Niemal 2/3 bezrobotnych w województwie dolnośląskim ma jedynie wykształcenie podstawowe, gimnazjalne lub zasadnicze zawodowe.
Trudności ze znalezieniem pracy na tym terenie mają charakter zarówno
ilościowy, jak też jakościowy. Chociaż w latach 1999-2000 udział bezrobotnych
pozostających bez pracy ponad rok zmniejszył się, to od 2001 roku widoczne jest, nieregularne wprawdzie, pogorszenie sytuacji w tym zakresie. Mimo
zmniejszenia populacji tej grupy bezrobotnych, ich odsetek zwiększył się – według ewidencji urzędów pracy – do 51,2% we wrześniu 2004 roku. Natomiast
według reprezentatywnych badań statystycznych udział bezrobotnych długoterminowych w regionie w końcu 2003 roku wyraźnie przekracza 53%.
Gospodarcze trudności województwa i całego kraju odbijają się bardzo niekorzystnie na sytuacji kobiet. We wrześniu 2004 roku 53,1% ogółu zarejestrowanych
bezrobotnych stanowiły kobiety. W latach 1999-2003 stopa bezrobocia wśród kobiet
zwiększyła się w regionie dolnośląskim z 15,9% do 26,0%. Jest to poziom niemal
3-krotnie wyższy od występującego w 15 krajach „starej” Unii Europejskiej (8,9%).
Stopa bezrobocia wśród kobiet w regionie jest ponadto wyższa o 5,6 punktów od
wskaźnika ogólnokrajowego w tym zakresie.
W strukturze bezrobocia w województwie dolnośląskim znaczący udział
stanowią mieszkańcy wsi (we wrześniu 2004 roku – 85,1 tys. osób, tj. 33,3%
ogólnej liczby bezrobotnych; w 1999 roku bezrobotni z terenów wiejskich
stanowili ponad 36%).
16
Rozwój gospodarczy
Gospodarka – stan i struktura
Bogactwa naturalne i ich gospodarcze wykorzystanie
W
ojewództwo dolnośląskie zajmuje czołową pozycję w kraju pod
względem ilości i różnorodności występujących tu surowców
mineralnych. Istniejące zasoby kopalin użytecznych stanowią podstawę dla
rozwoju przemysłu wydobywczego oraz wielu innych gałęzi przemysłu, bazujących na produktach górnictwa i kopalnictwa, jak m.in.: energetyka, hutnictwo miedzi i metali nieżelaznych, budownictwo i drogownictwo, produkcja ceramiki szlachetnej i budowlanej oraz inne.
Najważniejsze dla gospodarki regionu są: eksploatacja rud miedzi i srebra
przez KGHM „Polska Miedź” S.A. w Legnicko-Głogowskim Okręgu Miedziowym, wydobycie węgla brunatnego przez KWB „Turów” w gminie Bogatynia, pozyskiwanie różnego rodzaju kamieni drogowych i budowlanych, glin
ogniotrwałych (ze złoża Rusko-Jaroszów) oraz gazu ziemnego.
Dolny Śląsk zajmuje 3 miejsce w kraju pod względem wydobycia węgla
brunatnego (po województwach łódzkim i wielkopolskim). W roku 2003 wydobyto ponad 10 mln ton węgla brunatnego, co stanowiło 16,6% wydobycia
krajowego. Na terenie monokliny przedsudeckej w rejonie Legnicy i Ścinawy
udokumentowano duże i bogate złoża tego surowca, stanowiące ponad 27%
geologicznych zasobów bilansowych kraju.
Na terenie województwa dolnośląskiego znajduje się blisko 600 udokumentowanych złóż kopalin skalnych, w tym kamieni drogowych i budowlanych, kruszywa naturalnego oraz surowców ilastych ceramiki budowlanej.
Dolny Śląsk zajmuje przy tym 1 miejsce w Polsce pod względem wielkości
zasobów i wydobycia kamieni drogowych i budowlanych. Znajduje się tu ponad 50% całości krajowych zasobów tych surowców. Województwo dolnośląskie zajmuje także 1 miejsce w Polsce w wydobyciu różnego rodzaju kruszyw
naturalnych. Żwiry, pospółki i piaski występują na całym obszarze województwa, z przewagą północnej i środkowej jego części.
Pod względem wydobycia surowców ilastych ceramiki budowlanej Dolny Śląsk zajmuje czołowe miejsce w kraju. Mimo dużych zasobów udokumentowanych złóż kaolinów, poza złożem Maria III eksploatowanym
w Nowogrodźcu, nie są one wykorzystywane, przede wszystkim z powodu
17
Program Samorządowy
ich niskiej użyteczności po wzbogaceniu. Ponadto wydobycie glin ogniotrwałych daje województwu 2 pozycję w Polsce (po mazowieckim). Najważniejszym złożem jest Rusko-Jaroszów, z którego pochodzi prawie 82%
krajowej produkcji. Eksploatacja iłów kamionkowych ze złóż dolnośląskich
stanowi natomiast około 35% krajowego wydobycia tego surowca. Dolny
Śląsk (z 19% udziałem) zajmuje 2 miejsce w wydobyciu gipsów i anhydrytów (po świętokrzyskim).
Na terenie województwa istnieją też bogate i różnorodne złoża wód mineralnych i leczniczych, w tym radoczynnych i termalnych. Wykorzystywane
są w lecznictwie sanatoryjnym, rozlewnictwie i eksploatacji naturalnego CO2.
Występują przede wszystkim w rejonie sudeckim (zachodnia i centralna część
Kotliny Kłodzkiej, pas Wałbrzych – Bolków, Góry Izerskie). Poza Sudetami
źródła wód mineralnych znajdują się jedynie w Przerzeczynie Zdroju (wody
siarczkowe) i rejonie Trzebnicy (wody chlorkowe). Wody Lądka Zdroju (radoczynne wody termalne), Kudowy Zdroju (szczawy arsenowe) oraz Szczawna Zdroju (szczawy wodorowęglanowo-sodowe) są unikatowe w skali kraju.
Podmioty gospodarcze
Na terenie województwa w systemie REGON zarejestrowano (według
stanu w czerwcu 2004 roku) ponad 305,5 tys. podmiotów gospodarczych,
w tym 17,6 tys. spółek prawa handlowego oraz 4939 firm z udziałem kapitału zagranicznego. W sektorze publicznym zarejestrowanych jest niespełna
15 tys. podmiotów gospodarczych, a w sektorze prywatnym – ponad 290 tys.
Zdecydowaną większość podmiotów zarejestrowanych w sektorze prywatnym na Dolnym Śląsku stanowią zakłady osób fizycznych (ponad 80%).
Miernikiem przedsiębiorczości lokalnych społeczności w okresie transformacji gospodarki jest zwykle liczba zarejestrowanych podmiotów gospodarczych, przypadająca na każdy tysiąc ludności. Wskaźnik przedsiębiorczości
w 2003 roku wynosił w województwie dolnośląskim 105,5, zaś w Polsce – 93,8.
Pod tym względem województwo sytuuje się na wysokiej 3 pozycji w Polsce.
W strukturze podmiotów gospodarczych według rodzaju prowadzonej
działalności widoczny jest wysoki udział firm funkcjonujących w następujących sekcjach:
• sekcja G – Handel hurtowy i detaliczny, naprawa pojazdów mechanicznych, motocykli oraz artykułów użytku osobistego i domowego – 101666
podmiotów (33,2% ogółu zarejestrowanych podmiotów),
• sekcja K – Obsługa nieruchomości, wynajem, nauka i usługi związane z prowadzeniem działalności gospodarczej – 57321 podmiotów (18,7% ogółu),
18
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
• sekcja F – Budownictwo – 30110 podmiotów (9,8% ogółu),
• sekcja D – Przetwórstwo przemysłowe – 28074 podmioty (9,2% ogółu),
• sekcja I – Transport, gospodarka magazynowa i łączność – 22738 podmiotów (7,4% ogółu).
Wśród podmiotów prowadzących działalność gospodarczą na terenie województwa dolnośląskiego przeważają małe firmy (jest ich ok. 95% ogólnej
liczby podmiotów), zatrudniające do 9 pracowników.
Od początku procesu transformacji systemowej na terenie województwa
dolnośląskiego obserwuje się napływ kapitału zagranicznego. Cechą charakterystyczną województwa jest zatem wysoki, i wciąż rosnący, wskaźnik spółek
z udziałem kapitału zagranicznego. Pod względem liczby podmiotów z udziałem kapitału zagranicznego (4939 podmiotów w czerwcu 2004 roku; 4834
podmioty w grudniu 2003 roku, a 4378 podmiotów w końcu 2000 r.) województwo dolnośląskie zajmuje 2 miejsce w kraju (po mazowieckim). Na 10
tys. mieszkańców w 2004 r. przypadało 17,1 (w 2000 roku – 14,7) przedsiębiorstw z udziałem kapitału zagranicznego, podczas gdy przeciętnie w kraju
– 13,1. Podmioty z udziałem kapitału zagranicznego prowadzą działalność
głównie w zakresie handlu (38,7% ogółu) i przemysłu (26,4%).
Przemysł
Województwo dolnośląskie należy do najbardziej uprzemysłowionych regionów kraju. Wartość produkcji sprzedanej przemysłu województwa
w 2003 roku wyniosła 40560,0 mln zł, a w I połowie 2004 roku – 24264,3
mln zł (7,83% produkcji przemysłowej kraju), co lokuje region na 4 miejscu
w Polsce (po śląskim, mazowieckim i wielkopolskim). Podmioty gospodarcze
prowadzące działalność przemysłową wykazują istotne zróżnicowanie branżowe. Branżami dominującymi w województwie są: produkcja artykułów
spożywczych i napojów, produkcja chemikaliów i wyrobów chemicznych,
produkcja maszyn i urządzeń, górnictwo węglowe, górnictwo i kopalnictwo
miedzi, surowców skalnych, zaopatrzenie w energię elektryczną, gaz i wodę,
przemysł ceramiczny i szklarski oraz produkcja tkanin i odzieży.
Województwo dolnośląskie zajmuje wysokie miejsca w kraju w produkcji
wyrobów przemysłowych, m.in.:
• 1 miejsce w produkcji domowych chłodziarek i zamrażarek (67,8% produkcji krajowej),
• 1 miejsce w produkcji domowych pralek i wirówek elektrycznych,
19
Program Samorządowy
• 2 miejsce w produkcji tkanin bawełnianych i bawełnopodobnych (po województwie łódzkim),
• 2 miejsce w produkcji środków do prania i mycia (po województwie mazowieckim),
• 3 miejsce w produkcji soli (po województwach kujawsko-pomorskim
i wielkopolskim),
• 4 miejsce w produkcji cukru (po województwach: kujawsko-pomorskim,
lubelskim i wielkopolskim),
• 5 miejsce w produkcji energii elektrycznej (po województwach: łódzkim,
śląskim, mazowieckim i wielkopolskim).
W przemyśle dolnośląskim w 2004 roku zatrudnionych było 230,3 tys.
osób, o 40 tys. mniej niż w 2000 roku. To efekt niekorzystnej koniunktury dla
wielu branż przemysłu, a także przestarzałych na ogół technologii i urządzeń
produkcyjnych.
Turystyka, wypoczynek i lecznictwo uzdrowiskowe
Ukształtowanie geograficzne, warunki środowiska przyrodniczego
oraz zasoby kulturowe i historia regionu, powodują, że turystyka na Dolnym
Śląsku jest jedną z podstawowych sfer działalności w województwie dolnośląskim.
Region jest dość dobrze zagospodarowany i wyposażony w infrastrukturę turystyczną w porównaniu z innymi obszarami Polski. Na terenie
Dolnego Śląska w lipcu 2003 roku funkcjonowały łącznie 782 obiekty
noclegowe turystyki zbiorowego zakwaterowania dysponujące 49,6 tys.
miejsc noclegowych (8,3% ich ogólnej liczby w kraju). Województwo dolnośląskie zajmuje 4 miejsce w kraju pod względem liczby miejsc w bazie
noclegowej ogółem (po województwach: zachodniopomorskim, pomorskim i małopolskim).
Wśród ponad 14,6 mln osób, korzystających w 2003 roku z noclegów w kraju, co dziewiąta osoba zajmowała miejsce w obiektach noclegowych turystyki
w województwie dolnośląskim. Liczba korzystających z noclegów w dolnośląskich obiektach turystyki w 2003 roku sięga 1,6 mln osób. Cudzoziemcy przybywający na Dolny Śląsk i korzystający z noclegów w 2003 roku stanowili 371,6
tys. osób, czyli 23,3% ogółu. Potwierdza to rosnące zainteresowanie regionem
ze strony turystów zagranicznych (w 1999 roku dolnośląskie obiekty noclegowe odwiedziło jedynie 237,6 tys. osób, czyli 19,5% przyjeżdżających ogółem).
20
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
Niemal 81% wszystkich turystów zagranicznych wybiera hotele jako miejsce
noclegu. Zdecydowanie największą grupę turystów zagranicznych stanowili
Niemcy (52,7% ogółu cudzoziemców korzystających z noclegów).
Istotnymi elementami wspomagającymi rozwój ruchu turystycznego na Dolnym Śląsku są liczne przejścia graniczne z Republiką Czeską i z Niemcami.
Potencjał lecznictwa uzdrowiskowego tworzą przede wszystkim specyficzne właściwości klimatu, zasoby surowców leczniczych oraz infrastruktura
świadczenia usług. Na terenie Dolnego Śląska funkcjonuje 11 uzdrowisk statutowych spośród 41 w całej Polsce. Województwo dolnośląskie posiada bogate i różnorodne, choć nierównomiernie rozmieszczone, zasoby surowców
leczniczych. Dysponuje także rozwiniętą siecią placówek świadczących usługi
leczniczo-uzdrowiskowe. Piąta bowiem część wszystkich placówek lecznictwa uzdrowiskowego funkcjonujących w Polsce została umiejscowiona na
terenie Dolnego Śląska.
Główną częścią potencjału lecznictwa uzdrowiskowego w regionie dolnośląskim dysponują szpitale (25) i sanatoria uzdrowiskowe (17). W województwie dolnośląskim w tychże placówkach lecznictwa uzdrowiskowego
w końcu 2003 roku czynnych było 5,2 tys. łóżek (w 1999 roku – 6039 łóżek).
Spośród ponad 523 tys. leczonych stacjonarnie kuracjuszy w skali kraju, 64,1
tys. osób kuracje odbywało w regionie dolnośląskim. Jednak niepokojącym
zjawiskiem jest zmniejszanie się bazy lecznictwa uzdrowiskowego w regionie
oraz ogólnej liczby kuracjuszy.
Rolnictwo i leśnictwo
Województwo dolnośląskie jest znacznie zróżnicowane pod względem
warunków do prowadzenia działalności rolniczej. Decydują o tym zarówno istniejące warunki naturalne (jakość gleb), klimatyczne, jak też struktura
użytkowania gruntów. Użytki rolne w województwie dolnośląskim stanowiły w czerwcu 2003 roku 58,0% ogólnej jego powierzchni (w kraju przeciętnie – 51,7%). W strukturze użytków rolnych dominują grunty orne (82,6%
wobec 78,2% w kraju). Natomiast użytki zielone (łąki i pastwiska) zajmują
16,8% powierzchni użytków rolnych w województwie dolnośląskim (w kraju
– 20,3%). Ogólnie biorąc, grunty orne zajmują 45,1% ogólnej powierzchni
województwa dolnośląskiego (w kraju – 40,5%). Spośród prawie 900 tys. ha
gruntów ornych Dolnego Śląska jedynie ok. 8% stanowią grunty I i II klasy
bonitacyjnej.
21
Program Samorządowy
Według wyników Powszechnego Spisu Rolnego z 2002 roku na terenie
województwa dolnośląskiego funkcjonowało 83343 gospodarstw indywidualnych (dysponujących powyżej 1 ha użytków rolnych). Średnia wielkość
gospodarstwa indywidualnego wynosiła 9,6 ha użytków rolnych, była więc
nieco większa niż średnia dla Polski (7,4 ha), jednak dużo niższa niż w krajach Unii Europejskiej (19,0 ha w 1995 roku). Ponad połowa gospodarstw
(48519) znajdowała się w grupie obszarowej 1,01-4,99 ha użytków rolnych,
co świadczy o ich bardzo znacznym rozdrobnieniu. Gospodarstw o powierzchni użytków rolnych ponad 10000 ha na terenie województwa dolnośląskiego – według wyników PSR`2002 – jest jedynie 61, w tym 20 gospodarstw indywidualnych.
Ponad połowa gmin województwa (głównie w pasie centralnym) charakteryzuje się korzystnymi lub bardzo korzystnymi warunkami środowiska
przyrodniczego dla produkcji rolniczej (wskaźnik waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej powyżej 70 pkt. według IUNG Puławy). W obszarze
tym powinna rozwijać się intensywna gospodarka rolnicza. Pozostały obszar
województwa to obszar przenikania się funkcji rolniczej z innymi funkcjami
– gospodarką leśną (obszar północny i południowy), gospodarką rybacką, turystyką itp.
Plony zbóż podstawowych osiągnięte w 2003 roku wynosiły w województwie 33,4 dt/ha, podczas gdy w Polsce były znacznie niższe – 28,3 dt/ha. Pod
względem wysokości plonów zbóż podstawowych region dolnośląski zajmuje
2 miejsce w kraju (po województwie opolskim). W większości krajów Unii
Europejskiej plony zbóż podstawowych są zdecydowanie wyższe (przykładowo: ok. 61dt/ha w Danii, ok. 63 dt/ha w Niemczech, ok. 66 dt/ha w Wielkiej
Brytanii, ok. 74 dt/ha we Francji). Nieco wyższe aniżeli przeciętnie w kraju
były także dolnośląskie plony ziemniaków (180 dt/ha wobec 179 dt/ha w kraju; 9 miejsce wśród regionów kraju). W krajach UE plony ziemniaków są
wyraźnie wyższe (np. ok. 365 dt/ha we Francji, ok. 390 dt/ha w Niemczech
i w Wielkiej Brytanii, ok. 400 dt/ha w Danii, ok. 430 dt/ha w Holandii, ok.
490 dt/ha w Belgii i w Luksemburgu). Plony natomiast buraków cukrowych
w regionie są relatywnie niskie i wyniosły w 2003 roku 366 dt/ha, a przeciętnie w Polsce – 410 dt/ha (np. w Niemczech – ok. 530 dt/ha, w Hiszpanii – ok.
580 dt/ha, a we Francji – ok. 760 dt/ha).
Relatywnie mniej rozwiniętym działem rolnictwa na Dolnym Śląsku
jest hodowla zwierząt. Pogłowie bydła (119,2 tys. sztuk w grudniu 2003
roku) stanowi zaledwie 2,26% pogłowia zwierząt w kraju. Nieznacznie
wyższe wskaźniki notuje się w hodowli trzody chlewnej, której pogłowie
22
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
w marcu 2004 roku liczyło 442,66 tys. sztuk (2,82% pogłowia krajowego – co plasuje region na 12 miejscu wśród województw kraju). Pogłowie owiec w końcu 2003 roku liczyło w regionie 12,7 tys. sztuk, drobiu
(głównie kurzego) – ponad 6 mln sztuk. Województwo dolnośląskie wyróżnia się w kraju najniższym poziomem produkcji żywca rzeźnego i mleka w przeliczeniu na 1 ha użytków rolnych. Produkcja żywca rzeźnego
w 2003 roku w regionie dolnośląskim wyniosła jedynie 172,6 tys. ton, co
stanowiło tylko 3,6% produkcji krajowej. Odnośnie zaś mleka krowiego,
to jego produkcja w województwie sięgała 260 mln litrów, czyli jedynie
2,2% krajowej produkcji.
Wyraźnie dominującą rolę w produkcji zwierzęcej odgrywa obecnie sektor prywatny, w tym głównie gospodarstwa indywidualne. W posiadaniu tego
sektora znajduje się 96,7% stanu pogłowia bydła oraz niemal 100% trzody
chlewnej oraz owiec.
Wartość skupu produktów rolnych w regionie dolnośląskim wyniosła
w 2003 roku 1444,8 mln zł, co stanowiło jedynie 5,7% jego ogólnokrajowej
wartości. Bardziej wymowne jest przeliczenie wartości skupu rolnego na
100 ha użytków rolnych. Pod tym względem rolnictwo dolnośląskie zajmuje
9 miejsce w kraju, realizując skup produktów o wartości 1390 zł z każdego
ha użytków rolnych (w kraju przeciętnie 1567 zł, a w województwie wielkopolskim niemal 2600 zł). W strukturze skupu produktów rolnych na terenie
regionu przeważają produkty roślinne (65,6%).
Lasy w województwie dolnośląskim zajmują powierzchnię 569,3 tys. hektarów, co stanowi 28,5% ogólnego obszaru, gdy średnia lesistość kraju wynosi 28,6%. Większość lasów stanowi własność publiczną (97,7% ogólnej powierzchni lasów), w tym znaczna część pozostaje w zarządzie Dyrekcji Lasów
Państwowych we Wrocławiu (w roku 2003 – 534,1 tys. ha). Lasy prywatne
zajmują ponad 13,2 tys. ha (2,3% ogólnej powierzchni lasów).
Województwo dolnośląskie należy do obszarów o najwyższym poziomie
uszkodzenia drzewostanów. Na obszarze regionu niemal 2/3 powierzchni lasów została zaliczona do lasów ochronnych (w kraju przeciętnie ok. 40%).
Gospodarcze wykorzystanie lasów w województwie dolnośląskim jest relatywnie bardziej intensywne aniżeli w skali kraju. Na 100 ha powierzchni lasów w 2003 roku pozyskano w regionie 397,1 m3 (tj. o prawie 30 m3 więcej
niż w 1999 roku 367,3 m3) drewna (grubizny), podczas gdy w kraju – 321,4
m3. Pod tym względem Dolny Śląsk plasuje się na 2 miejscu w kraju (po
województwie opolskim). Drewno pozyskuje się głównie z lasów będących
własnością Skarbu Państwa i pozostających w zarządzie Lasów Państwowych.
23
Program Samorządowy
Wspieranie rozwoju gospodarczego
Instytucje rozwoju regionalnego to przede wszystkim agencje rozwoju
regionalnego i lokalnego, powołane do bezpośredniej realizacji przedsięwzięć
rozwojowych i koordynacji działań innych podmiotów regionalnych. Należy zaliczyć tu również instytucje wspierające przedsiębiorczość, inkubatory
przedsiębiorczości, ośrodki wspierania biznesu, ośrodki informacji gospodarczej, promocji, fundusze kapitałowe oraz inne instytucje pozarządowe (stowarzyszenia, kluby). Do aktywnie działających agencji, które współpracują
z wieloma innymi instytucjami na terenie województwa, należą:
1. Agencja Rozwoju Regionalnego „Agroreg” w Nowej Rudzie,
2. Agencja Rozwoju Regionalnego „ARLEG” S.A. w Legnicy,
3. Dolnośląska Agencja Rozwoju Regionalnego w Wałbrzychu,
4. Karkonoska Agencja Rozwoju Regionalnego w Jeleniej Górze,
5. Wrocławska Agencja Rozwoju Regionalnego we Wrocławiu.
Centra Transferu Technologii pełnią rolę pośrednika opracowującego
i wyszukującego wśród podmiotów naukowo-badawczych projekty o charakterze innowacyjnym, mogące nadawać się do komercjalizacji. W Polsce istnieją trzy takie centra, w tym jedno we Wrocławiu.
Na terenie województwa funkcjonują trzy Specjalne Strefy Ekonomiczne:
1. Kamiennogórska SSE Małej Przedsiębiorczości (podstrefy w Kamiennej
Górze, Nowogrodźcu i Jaworze),
2. Legnicka SSE (podstrefy w Legnicy, Legnickim Polu, Polkowicach, Krzywej, Lubinie i Złotoryi),
3. Wałbrzyska SSE (podstrefy: Wałbrzych, Dzierżoniów, Kłodzko, Nowa
Ruda, Kudowa Zdrój, Jelcz-Laskowice, Żarów i Nysa).
Ustanowienie Specjalnych Stref Ekonomicznych jest przedsięwzięciem
zmierzającym do zdynamizowania transformacji gospodarczej gminy oraz
jej bliższego i dalszego otoczenia. Nieco inny charakter nadano Kamiennogórskiej Strefie Ekonomicznej Małej Przedsiębiorczości. Zgodnie ze swoją
nazwą nastawiona jest ona na niewielkich inwestorów. Atutem tej Strefy jest
przede wszystkim położenie w bezpośrednim sąsiedztwie granicy Czech (rejon Kamiennej Góry) i Niemiec (rejon Nowogrodźca).
Silnym obszarem koncentracji działań gospodarczych jest także aglomeracja wrocławska. Obok funkcjonujących już układów gospodarczych (Długołęka, Bielany) utworzone zostały nowe obszary aktywności gospodarczej
(strefy aktywności gospodarczej w Oławie, Siechnicach, Marcinkowicach
i Kątach Wrocławskich).
24
Infrastruktura techniczna
Komunikacja
Sieć drogowa
S
ieć drogowa województwa dolnośląskiego należy do najgęstszych
w kraju. Regionalna sieć dróg publicznych o twardej nawierzchni
liczyła w końcu 2003 roku prawie 18,1 tys. km długości. Wskaźnik ich gęstości wynosił 90,7 km/100 km2, przy średniej krajowej 79,6 km/100 km2. Pod
tym względem region dolnośląski lokuje się na 4 miejscu w kraju (po województwach: śląskim, małopolskim i świętokrzyskim).
Długość dróg o twardej nawierzchni na obszarze województwa dolnośląskiego, według kryterium przynależności, wynosi:
• drogi krajowe
1 319,4 km
• drogi wojewódzkie
2 408,6 km
• drogi powiatowe
8 376,1 km
• drogi gminne
5 979,1 km
Do najważniejszych dróg przebiegających przez Dolny Śląsk należy zaliczyć:
• autostradę A-18 (d. A-12) / A-4 (E-36 / E-40/: Berlin – Olszyna – Wrocław
– Opole – Katowice – Kraków, funkcjonującą jako trasa o autostradowym
przekroju z odcinkami o jednej jezdni, łączącą się w węźle Krzywa z drogą
nr 4 do Zgorzelca przez Bolesławiec i dalej, poprzez system autostrad niemieckich z Europą Zachodnią;
• drogę międzynarodową E-65 (nr 3), łączącą Dolny Śląsk przez Ziemię
Lubuską ze Szczecinem i przechodzącą przez północne i zachodnie obszary województwa (Lubin, Legnica i Jelenia Góra) do przejścia granicznego z Republiką Czeską w Jakuszycach;
• drogę międzynarodową E-67 (nr 8), łączącą centralną Polskę (Warszawa
– Łódź) przez Wrocław – Kłodzko przez przejście graniczne z Republiką
Czeską w Kudowie Zdroju, bądź od Kłodzka drogą nr 30 (d. 381) w Boboszowie;
• drogę międzynarodową E-261 (nr 5), łączącą północne obszary Polski
przez Poznań, Leszno, Wrocław, Bolków do połączenia z drogą nr 3 i dalej
jako droga nr 5 (d. 371), przez Kamienną Górę, do przejścia granicznego
z Republiką Czeską w Lubawce.
25
Program Samorządowy
Drogom publicznym regionu towarzyszy prawie 4,5 tys. mostów i wiaduktów oraz 5 przepraw promowych.
W regionie znacząco rozwija się motoryzacja, pociągająca za sobą potrzebę rozbudowy sieci drogowej i wzrostu bezpieczeństwa ruchu drogowego.
W 2003 roku na 1000 ludności w województwie dolnośląskim przypadały
273 (w 1999 roku – 183) zarejestrowane samochody osobowe i 52 (w 1999
roku – 37) samochody ciężarowe, w kraju zaś wskaźniki te kształtowały się
na poziomie 294 i 57. Pod względem liczby samochodów osobowych na
1000 mieszkańców region dolnośląski zajmuje odległe 10 miejsce wśród województw kraju (najwyższy wskaźnik cechuje województwo wielkopolskie
– 365). W „starych” krajach Unii Europejskiej wskaźniki zmotoryzowania
ludności są wyraźnie wyższe (przykładowo: ok. 300 w Portugalii, ok. 440 we
Francji, ok. 470 w Austrii, ok. 510 w Niemczech, ok. 540 we Włoszech).
Sieć kolejowa
W ostatnich latach na Dolnym Śląsku wyraźnie zmniejszyła się długość czynnych linii kolejowych, a w ślad za tym ich przestrzenna dostępność.
Według stanu w końcu 2003 roku w województwie dolnośląskim eksploatowanych było 1797 km (w roku 1999 – 2042 km) linii kolejowych, co stanowiło 8,8% łącznej ich długości w całym kraju. Pod względem gęstości sieci
linii kolejowych województwo dolnośląskie (9,0 km linii kolejowych na 100
km2) zajmuje trzecie miejsce wśród regionów kraju (po województwie śląskim – 16,4 km na 100 km2 i opolskim – 9,1 km). Jest to wyraźnie więcej niż
średnia dla kraju, która w 2003 roku wynosiła 6,6 km linii kolejowych na 100
km2. Także w relacji do krajów Unii Europejskiej Dolny Śląsk prezentuje się
korzystnie.
Główne trasy kolejowe w województwie (magistralne i pierwszorzędne)
są zelektryfikowane. Długość linii zelektryfikowanych w końcu 2003 roku
wynosiła 1047 km. Na terenie regionu nie są eksploatowane linie wąskotorowe.
Do najważniejszych linii kolejowych należą linie magistralne:
E-30, AGTC, AGC; Zgorzelec – Węgliniec – Legnica – Wrocław – Opole;
E-59, AGTC; Poznań – Leszno – Wrocław;
C-E 59, Zielona Góra – Głogów – Ścinawa – Wrocław;
C 59/2, AGTC; Wrocław – Kamieniec Ząbkowicki – Kłodzko – Międzylesie.
Głównym węzłem kolejowym województwa jest Wrocław, a ważną rolę
odgrywają także stacje: Legnica, Wałbrzych Główny, Jelenia Góra, Jaworzyna
Śląska, Węgliniec, Kamieniec Ząbkowicki, Oleśnica, Głogów i Zgorzelec.
26
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
Komunikacja lotnicza
Komunikacja lotnicza na Dolnym Śląsku jest stosunkowo dobrze rozbudowana. Głównym lotniskiem województwa jest Port Lotniczy Wrocław
S.A. na Strachowicach (lotnisko wojskowe, współużytkowane). Lotnisko
obsługuje nie tylko połączenia krajowe, lecz także międzynarodowe (m.in.
Frankfurt n/Menem i Monachium). W ostatnich latach widoczny jest wyraźny rozwój ruchu lotniczego wrocławskiego lotniska.
Wielkość ruchu lotniczego w Porcie Lotniczym Wrocław S.A. w 2003
roku przedstawia się następująco:
• ruch pasażerski krajowy:
pasażerowie (przyloty i odloty) 168 300 (w 1999 roku – 125 500)
• ruch pasażerski międzynarodowy:
pasażerowie (przyloty i odloty) 116 000 (w 1999 roku – 65 960)
Wrocław jest czwartym co wielkości, w krajowym ruchu pasażerów, portem lotniczym (po Warszawie, Gdańsku i Krakowie). Jego znaczenie w zagranicznym ruchu pasażerskim jest zdecydowanie mniejsze.
Pozostałe lotniska sanitarne, sportowo-usługowe, agrotechniczne i lądowiska zlokalizowane są w Mirosławicach, Szewcach-Szymanowie, Jeleniej
Górze, Lubinie, Miliczu, Świebodzicach, Bystrzycy Kłodzkiej i w Orsku oraz
w Legnicy i Krzywej dwa nieeksploatowane już lotniska posowieckie.
Żegluga śródlądowa
Odra stanowi szlak komunikacyjny od Kędzierzyna-Koźla do ujścia
w Szczecinie (742 km). Dla prowadzenia transportu wodnego rzeka została
skanalizowana na odcinku 228 km od Kędzierzyna-Koźla do Brzegu Dolnego (łącznie z Kanałem Gliwickim). Odrzańska droga wodna połączona jest
z zachodnim systemem dróg wodnych przez kanał Odra – Hawela, Odra
– Szprewa i Łabę oraz ze wschodnim systemem dróg wodnych przez Wartę,
Noteć, Kanał Bydgoski, Brdę i Wisłę. Na odcinku Odry przechodzącej przez
województwo dolnośląskie zlokalizowane są porty we Wrocławiu (Port Miejski i Port Popowice), w Malczycach i Głogowie. Dwa ostatnie porty użytkowane są w ograniczonym stopniu do przewozów towarów masowych.
Techniczne systemy zasilania i obsługi
Zaopatrzenie w wodę
Źródłem wody dla zbiorowego zaopatrzenia miast i miejscowości
wiejskich województwa dolnośląskiego są wody podziemne i powierzch27
Program Samorządowy
niowe. W 2003 roku na zaopatrzenie wodociągów komunalnych pobrano
188 hm3 wody, z tego 62,6 hm3 wód powierzchniowych oraz 125,4 hm3 wód
podziemnych. Z wód podziemnych czwartorzędowych i trzeciorzędowych
zasilana jest większość wodociągów służących do zbiorowego zaopatrzenia
ludności w wodę. Z wód powierzchniowych zaopatrywane są w wodę największe miasta województwa, tj. Wrocław, Legnica, Jelenia Góra oraz częściowo Wałbrzych, a także inne jednostki miejskie i wiejskie, położone głównie
na terenach górskich i podgórskich województwa.
Według stanu na koniec 2003 roku łączna długość rozdzielczej sieci wodociągowej w województwie dolnośląskim wynosiła niemal 12,6 tys. km
(czyli o ponad 1,2 tys. km więcej aniżeli w końcu 1999 roku). Sieć miejska,
licząca 4648,0 km, stanowi niespełna 37% ogólnej długości rozdzielczej sieci wodociągowej, sieć zlokalizowana na terenach wiejskich liczy natomiast
7934,4 km.
Wszystkie miasta w województwie posiadają wodociągi komunalne, natomiast tereny wiejskie są wyposażone w tego rodzaju urządzenia techniczne w różnym stopniu. W 2003 roku z sieci wodociągowej korzystało 90,5%
mieszkańców regionu, podczas gdy w skali kraju 85,2%. Świadczy to o relatywnie wyższym poziomie infrastrukturalnego wyposażenia regionu w tym
zakresie. Z wodociągu sieciowego korzysta 96,4% ogółu ludności miast województwa dolnośląskiego, w kraju zaś odsetek ten wynosi 94,3%. Pod względem powszechności korzystania z wodociągu przez ludność miejską Dolny
Śląsk zajmuje 5 miejsce w kraju. Ponadto możliwości korzystania z wodociągu sieciowego dotyczą 75,7% ludności miejscowości wiejskich regionu (w
skali kraju z tych urządzeń korzystać może 70,5% ludności wiejskiej).
Mimo widocznej poprawy zaopatrzenia ludności wiejskiej w wodę, nadal
wiele wsi zaopatrywanych jest z indywidualnych źródeł – przeważnie z przydomowych studni kopanych.
Wielkość ogólnego zużycia wody dostarczonej siecią wodociągową w 2003
roku wyniosła 129,2 hm3, w tym przez gospodarstwa domowe 101 hm3 (w
miastach – 81,3 hm3, a na terenach wiejskich – 19,7 hm3).
Odprowadzanie i oczyszczanie ścieków
Z dostarczaniem wody nierozerwalnie związany jest problem odprowadzania i oczyszczania ścieków. Łączna długość rozdzielczej sieci kanalizacyjnej w województwie dolnośląskim w końcu 2003 roku wyniosła prawie
5,9 tys. km (czyli o ponad 1,3 tys. km więcej niż w 1999 roku). Z sieci tej
korzysta ponad 65% ogółu ludności zamieszkującej w regionie (w kraju zaś
28
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
przeciętnie 57,4%). Pod tym względem dolnośląskie zajmuje 4 lokatę w kraju
(za województwami: zachodniopomorskim, pomorskim i śląskim).
Znaczna część sieci kanalizacyjnej związana była przestrzennie z miastami (3641,7 km, tj. 61,7%). W 2003 roku z urządzeń tych korzystać mogło
przeciętnie 83,8% ludności miejskiej województwa, a w skali miast kraju
wskaźnik ten był niewiele niższy i wynosił 83,4%. Należy podkreślić, iż na
terenach wiejskich Dolnego Śląska funkcjonuje coraz gęstsza sieć kanalizacyjna (w 2003 roku długość tej sieci wynosiła już prawie 2,3 tys. km, podczas
gdy w 1999 roku o ok. 1 tys. km mniej). W 2003 roku z kanalizacji sieciowej
korzystać mogło tylko 19,4% mieszkańców wsi (w kraju przeciętnie jedynie
15,9%). Nadal powszechnie ścieki wiejskie odprowadzane są do osadników
gnilnych.
Wobec wysokiego poziomu zanieczyszczenia wód powierzchniowych, zagadnieniem o szczególnym znaczeniu dla jakości środowiska jest odpowiednie wyposażenie jednostek osadniczych w oczyszczalnie ścieków. W 2003
roku oczyszczaniu ścieków służyły 293 oczyszczalnie komunalne i przemysłowe o łącznej dobowej przepustowości ponad 1,3 mln dam3. Według stanu
w końcu 2003 roku w województwie dolnośląskim funkcjonowało 138 komunalnych biologicznych oczyszczalni ścieków oraz 57 oczyszczalni pozwalających na podwyższone usuwanie biogenów. Procesom oczyszczania w tych
obiektach poddano łącznie 104,9 hm3 ścieków.
Komunalne oczyszczalnie ścieków w województwie dolnośląskim w 2003
roku swym zasięgiem obejmowały 73,7% (w 1999 roku – 67,1%) ogółu ludności, podczas gdy w kraju wyraźnie mniej (jedynie 58,2%). Istniejące oczyszczalnie ścieków różnią się pod względem technicznym i technologicznym, co
w konsekwencji daje różny stopień oczyszczania ścieków. Ponadto widoczne są wyraźnie dysproporcje przestrzenne w ich rozmieszczeniu. Stąd też
w zasięgu obsługi komunalnych oczyszczalni ścieków pozostaje 95,4% ogółu
ludności miejskiej, lecz jedynie 20,2% (w 1999 roku – 12,5%) mieszkańców
miejscowości wiejskich.
Na terenach wiejskich sukcesywnie budowane są lokalne oczyszczalnie
ścieków wraz z siecią kanalizacyjną lub sieci kanalizacji sanitarnej, odprowadzające ścieki z obszarów wiejskich do istniejącej oczyszczalni miejskiej. Nadal jednak w niemałych ilościach odpady ciekłe (zwłaszcza z terenów wiejskich) wywożone są do oczyszczalni ścieków. W 2003 roku do oczyszczalni
ścieków wywieziono 1058,1 dam3 nieczystości ciekłych, w tym 733,4 dam3
z gospodarstw domowych
29
Program Samorządowy
Gospodarka odpadami
Na terenie województwa dolnośląskiego eksploatowanych jest 101 komunalnych wysypisk odpadów o łącznej powierzchni wynoszącej ponad 320
ha (stanowi to prawie 9,7% powierzchni tego typu składowisk w kraju). Pod
względem powierzchni tych wysypisk region zajmuje 2 miejsce w kraju (po
województwie wielkopolskim).
W 2003 roku na terenie województwa zebrano łącznie prawie 934,7 ton
odpadów komunalnych, z których większość (916,5 tys. ton, czyli 98,1%
ich ogólnego tonażu) zdeponowano na składowiskach, a jedynie niespełna
13,8 tys. ton (1,5%) unieszkodliwiono w spalarniach i kompostowniach. Zdecydowana większość komunalnych odpadów stałych pochodzi z gospodarstw
domowych. Na każdego mieszkańca regionu przypadają 322 kg zebranych
odpadów komunalnych (przeciętnie na mieszkańca kraju znacznie mniej
– 260 kg). Pod tym względem dolnośląskie zajmuje 2 miejsce w kraju (za
województwem zachodniopomorskim – 332 kg).
Oprócz odpadów komunalnych na terenie województwa występują również odpady przemysłowe. Odpady te składowane są na ponad 50 składowiskach przemysłowych. Pod względem ilości wytworzonych odpadów przemysłowych województwo dolnośląskie znajduje się w czołówce województw
Polski. W roku 2003 na terenie Dolnego Śląska wytworzono 32821,9 tys. ton
odpadów przemysłowych uciążliwych dla środowiska, co stanowiło 27,2%
ogółu odpadów wytworzonych na terenie Polski (2 miejsce w kraju po województwie śląskim). Z ilości tej 77,0% odpadów zostało wykorzystanych
gospodarczo, a 20,3% unieszkodliwionych. Spośród odpadów unieszkodliwionych 99% stanowiły odpady gromadzone na składowiskach własnych poszczególnych zakładów przemysłowych.
Zaopatrzenie w gaz
Województwo dolnośląskie charakteryzuje się stosunkowo gęstą siecią przewodów gazowych. Łączna długość sieci gazowej w regionie wynosi
7368,1 km, w tym 2111,2 km stanowi sieć przesyłowa. Natomiast długość
rozdzielczej sieci gazowej w województwie dolnośląskim w 2003 roku wyniosła 5257 km, z tego w miastach 4144,6 km, a w miejscowościach wiejskich
jedynie 1112,3 km (w 1999 roku tylko 4735 km, w tym 3828 km zlokalizowanych na terenach miejskich). Z gazu sieciowego korzysta obecnie ponad 65%
ludności regionu, w kraju natomiast wskaźnik powszechności korzystania
z gazu sieciowego jest wyraźnie niższy (54,2%). Odnośnie powszechności korzystania z sieci gazowej widoczne jest wyraźne zróżnicowanie przestrzenne.
30
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
Z sieci tej bowiem korzysta 87,8% ludności miejskiej regionu dolnośląskiego,
lecz jedynie 9,3% ludności wiejskiej (w kraju odpowiednio: 76,1% i 19,2%).
Pod względem dostępności sieci gazowej dla mieszkańców miast dolnośląskie
zajmuje 2 miejsce w kraju (po podkarpackim).
W 2003 roku z dostaw gazu sieciowego korzystało 656,2 tys. (w 1999
roku prawie 646 tys.) odbiorców (gospodarstw domowych), z tego 633,6 tys.
z miast, a jedynie 22,6 tys. z terenów wiejskich. Wielkość zużycia gazu przez
gospodarstwa domowe w województwie dolnośląskim wyniosła ponad 319
hm3, w tym w miastach – 295,0 hm3. Pod względem wielkości zużycia gazu
sieciowego Dolny Śląsk plasuje się na 5 miejscu w kraju (po województwach:
wielkopolskim, mazowieckim, śląskim i małopolskim).
Elektroenergetyka
Na terenie województwa dolnośląskiego zlokalizowane są obiekty
elektroenergetyczne mające istotny wpływ na bezpieczeństwo energetyczne
kraju. W 2003 roku elektrownie regionu wyprodukowały łącznie 12380,6
GWh energii elektrycznej. Łączna moc zainstalowana w elektrowniach regionu wynosi 2876 MW, z tego 2553,0 MW w elektrowniach cieplnych i 57,5
MW w ponad 50 elektrowniach wodnych. Pod względem zainstalowanej
w elektrowniach mocy województwo dolnośląskie zajmuje 5 miejsce w kraju
(po województwach: śląskim, łódzkim, mazowieckim i wielkopolskim).
W 2003 roku zużycie energii elektrycznej przez gospodarstwa domowe
województwa dolnośląskiego wynosiło 1784,5 GWh, co stanowiło prawie
8,1% zużycia ogólnokrajowego. Wzrost liczby urządzeń odbiorczych stosowanych w gospodarstwach domowych wpływa w decydującym stopniu na
poziom jednostkowego zużycia energii elektrycznej na 1 mieszkańca. W 2003
roku przeciętny mieszkaniec regionu zużywał w gospodarstwie domowym
615,1 kWh, a w kraju nieco więcej, bo 577,3 kWh. W miastach jednostkowe
zużycie energii elektrycznej jest wyższe aniżeli na terenach wiejskich (odpowiednio w 2003 roku: 665,3 GWh wobec 490,8 GWh na 1 mieszkańca).
Zaopatrzenie w ciepło
Ogrzewnictwo na terenie województwa dolnośląskiego oparte jest
głównie na zdecentralizowanym systemie dostaw energii cieplnej, lecz ze
względów ekonomicznych oraz ochrony środowiska coraz większą rolę,
zwłaszcza w miastach, odgrywa system sieciowy. Infrastrukturę ogrzewnictwa
w 2003 roku stanowiły: kotłownie w liczbie 1450, przesyłowe sieci cieplne
o długości 744,3 km oraz 292,6 km sieci połączeniowych (z tego 271,3 km
31
Program Samorządowy
w miastach i jedynie 21,3 km w miejscowościach wiejskich). Pod względem
długości połączeniowej sieci cieplnej województwo dolnośląskie zajmuje jednak dopiero 12 miejsce w kraju.
Wytwarzaniu energii cieplnej w regionie służą głównie kotły węglowe,
choć coraz częściej stosowane są kotły zasilane gazem ziemnym lub olejem
opałowym. Województwo dolnośląskie jest regionem, którego kotłownie są
najlepiej wyposażone w urządzenia chroniące atmosferę przed zanieczyszczeniami (urządzenia odpylające, instalacje odsiarczania, palniki niskoemisyjne,
itp.).
Ilość energii cieplnej, przeznaczonej na cele ogrzewania, oraz kubatura
ogrzewanych obiektów wyraźnie wzrastają. W 2003 roku w regionie dolnośląskim na cele komunalno-bytowe sprzedano łącznie prawie 18 mln GJ energii
cieplnej, z tego 15,4 mln GJ dla ogrzewania budynków mieszkalnych, a niespełna 2,6 mln GJ na potrzeby w zakresie ogrzewania urzędów i instytucji.
Zdecydowana większość produkowanej energii cieplnej wykorzystywana
jest na cele komunalno-bytowe w miastach (ponad 99%). W 2003 roku centralnie ogrzewane obiekty posiadały łączną kubaturę przekraczającą 124 tys.
dam3, a w tym prawie 69 tys. dam3 dotyczy budynków mieszkalnych. Pod
względem wielkości kubatury budynków mieszkalnych centralnie ogrzewanych region dolnośląski zajmuje 7 miejsce w kraju. Znaczna część mieszkań,
szczególnie w starej zabudowie, wyposażona jest w indywidualne urządzenia grzewcze funkcjonujące na paliwo stałe lub gaz, przy czym zdecydowana
większość korzysta z paliwa stałego, co skutkuje niestety zanieczyszczeniem
środowiska naturalnego.
Telekomunikacja
Według stanu w końcu grudnia 2003 roku połączeniom telefonicznym
w województwie dolnośląskim sprzyjało funkcjonowanie 1062,2 tys. standardowych łączy głównych (w 1999 roku ich liczba wynosiła prawie 835 tys.).
Stanowiło to niemal 8,7% ogólnej liczby tychże urządzeń w kraju. W 2003
roku prawie 75% ogólnej liczby telefonicznych łączy głównych pozostawało w dyspozycji abonentów prywatnych. Spośród ponad 790 tys. prywatnych
abonentów telefonicznych jedynie 151,7 tys. (tj. 19,2%) stanowią mieszkańcy
wsi. O poziomie dostępności telefonii świadczy również liczba telefonicznych
standardowych łączy głównych, przypadająca na 1000 mieszkańców. W 1999
roku liczba tych łączy na 1000 mieszkańców wynosiła w Polsce niespełna 261,
podczas gdy w województwie dolnośląskim – ponad 280. Także w roku 2003
region dolnośląski prezentował się pod tym względem korzystnie. Na 1000
32
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
mieszkańców w Polsce przypadało bowiem 321 telefonicznych łączy głównych (w tym niemal 248 prywatnych), a w regionie – ponad 366 (w tym
prawie 273 prywatnych). Pod tym względem region dolnośląski zajmuje 2
pozycję wśród województw kraju (po mazowieckim – ponad 371).
Należy jednak zauważyć istotne dysproporcje między miastami i terenami wiejskimi województwa. O ile bowiem w 2003 roku na 1000 mieszkańców miast przypadało niemal 310 prywatnych abonentów telefonicznych, to
w przeliczeniu na ludność wiejską wskaźnik ten osiąga poziom jedynie 181
abonentów. W krajach Unii Europejskiej dostępność telefonii przewodowej jest relatywnie wyższa aniżeli w regionie dolnośląskim i w kraju. Przykładowo ok. 400 łączy przypada na 1000 mieszkańców w Hiszpanii, ok. 490
w Austrii, ok. 520 w Grecji, ok. 550 w Niemczech, ok. 630 w Danii i ok. 680
w Szwecji.
W regionie dolnośląskim – według stanu z grudnia 2003 roku – funkcjonowało także prawie 7,6 tys. ogólnodostępnych aparatów telefonicznych,
z tego 6048 w miastach i 1535 w miejscowościach wiejskich. W tym zakresie
region dolnośląski jest relatywnie korzystniej wyposażony (każdy z ogólnodostępnych aparatów telefonicznych przypada na 382 mieszkańców regionu,
w kraju zaś prawie 450).
W regionie działają ponadto operatorzy telefonii komórkowej (cyfrowej
GSM i analogowej) oraz zlokalizowane są stacjonarne obiekty radiokomunikacyjne, służące do przekazywania na odległość, za pośrednictwem fal radiowych, informacji dźwięku, obrazu i transmisji danych.
33
34
Infrastruktura społeczna
Edukacja
S
ystem szkolnictwa na Dolnym Śląsku obejmuje ponad 2700 szkół
i placówek, do których uczęszcza ponad 660 tys. dzieci, młodzieży
i dorosłych. We wrześniu 2003 roku w regionie dolnośląskim funkcjonowały
1004 placówki wychowania przedszkolnego, w tym 499 przedszkoli (sieć tych
placówek ulega stałemu uszczuplaniu; w 1999 roku było ponad 1,1 tys. placówek, w tym 505 przedszkoli). W placówkach tych w 2003 roku przebywało
ponad 46,4 tys. dzieci (niemal 20 tys. mniej niż w 1999 roku). Regionalną sieć
szkół podstawowych dla dzieci i młodzieży (bez specjalnych) na początku
roku szkolnego 2003/2004 tworzyło 818 szkół, w tym 765 podległych gminom (w roku 1999/2000 funkcjonowało 1021 szkół podstawowych). Na sieć
gimnazjów składało się 370 placówek, w tym 324 szkoły gminne (w roku 1999
czynne były 354 gimnazja). Do szkół podstawowych w tym samym okresie
uczęszczało 195,1 tys. (w 1999 roku ponad 276 tys.) uczniów, do gimnazjów
zaś 116,5 tys. (w 1999 roku jedynie ponad 44 tys.).
Na początku roku szkolnego 2003/2004 funkcjonowało 998 szkół ponadgimnazjalnych i ponadpodstawowych, do których uczęszczało ponad 160 tys.
uczniów. Ponadto wymienić należy 355 szkół policealnych i pomaturalnych
(26,2 tys. uczniów) oraz 39 szkół artystycznych, do których uczęszcza prawie
4,5 tys. uczniów. Większość szkół ponadgimnazjalnych (ponad 90%) zlokalizowana jest w miastach. Do największych ośrodków szkolnictwa ponadgimnazjalnego należą miasta: Wrocław, Jelenia Góra, Legnica, Wałbrzych, Świdnica, Lubin, Bolesławiec, Kłodzko i Dzierżoniów.
Istotną rolę w dolnośląskim systemie edukacji odgrywają szkoły wyższe,
a wśród nich w szczególności: Uniwersytet Wrocławski, Politechnika Wrocławska, Akademia Ekonomiczna im. Oskara Langego, Akademia Rolnicza,
Akademia Medyczna im. Powstańców Śląskich, Akademia Wychowania Fizycznego, Akademia Sztuk Pięknych, Akademia Muzyczna. Rok akademicki
2003/2004 rozpoczęło 160,7 tys. studentów w 29 szkołach wyższych. Pod
względem liczby studiujących w szkołach wyższych region dolnośląski plasuje się na 4 miejscu w kraju (po województwach: mazowieckim, śląskim
i małopolskim). Na 100 tys. mieszkańców Dolnego Śląska przypada 5544 studentów, podczas gdy w kraju średnio 4835 studentów. Wskaźniki te są wyższe
35
Program Samorządowy
od charakteryzujących większość krajów Unii Europejskiej (przeciętnie ok.
3200 studentów na 100 tys. mieszkańców). Przykładowo w Niemczech na
100 tys. mieszkańców przypada ok. 2600 studentów, w Austrii i w Holandii –
ok. 3000 studentów, we Francji i w Grecji – ok. 3500 studentów, a w Irlandii
– ok. 3700 studentów. Większość uczelni ma swoje siedziby we Wrocławiu.
Placówki szkolnictwa wyższego funkcjonują także w innych miastach regionu, a mianowicie w Legnicy, Wałbrzychu i Jeleniej Górze. Ponadto w kilku
innych ośrodkach działalność edukacyjną prowadzą wydziały, filie i punkty
konsultacyjne szkół wyższych.
Niepełnosprawność
Za osobę niepełnosprawną przyjęło się uznawać taką osobę, która posiada odpowiednie orzeczenie wydane przez organ do tego uprawniony, lub
osobę, która takiego orzeczenia nie posiada, lecz odczuwa ograniczenie sprawności w wykonywaniu czynności podstawowych dla swojego wieku (zabawa,
nauka, praca, samoobsługa, itp.). Kategorie osób niepełnosprawnych można
podzielić na dwie podstawowe podgrupy:
• osoby niepełnosprawne prawnie – takie, które posiadają odpowiednie aktualne orzeczenie, wydane przez organ do tego uprawniony,
• osoby niepełnosprawne tylko biologicznie – takie, które nie posiadają
orzeczenia, ale mają (lub odczuwają) całkowicie lub poważnie ograniczoną zdolność do wykonywania czynności podstawowych.
Na podstawie danych z roku 2002 możemy stwierdzić, że 15% ogółu mieszkańców województwa dolnośląskiego to osoby niepełnosprawne.
W momencie badania ich liczba wynosiła 435,8 tys. Oznacza to, że co siódmy
mieszkaniec Dolnego Śląska, podobnie jak w skali całego kraju, to osoba niepełnosprawna. Wśród osób niepełnosprawnych największą grupą były osoby
posiadające orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności (28,8%) oraz
osoby, którym orzeczono umiarkowany stopień niepełnosprawności (26,5%).
Dokładne statystyki prezentuje poniższa tabela:
36
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
Osoby niepełnosprawne
ogółem
w tys.
w%
435,8
100
201,8
46,3
234,1
53,7
358,6
82,3
miasta
w tys.
w%
302,2
100
139,2
46,1
163
53,9
250,4
82,9
wieś
w tys.
w%
133,6
100
62,6
46,8
71,1
53,2
108,3
81
346,6
79,5
242,2
80,2
104,4
78,1
100,5
115,3
125,6
5,2
23,1
26,5
28,8
1,2
69,9
82,6
86,2
3,5
23,1
27,3
28,5
1,1
30,6
32,7
39,5
1,7
22,9
24,5
29,5
1,3
w wieku 0-15 lat z uprawnieniami do zasiłku pielęgnacyjnego
12,0
2,8
8,1
2,7
3,8
2,9
Tylko biologicznie
77,2
17,7
51,8
17,1
25,4
19,0
2,2
15,6
6,3
45,6
2,1
15,1
3,1
22,2
2,3
16,6
wyszczególnienie
ogółem
mężczyźni
kobiety
prawnie – razem
w wieku 16 lat
i więcej o stopniu niepełnosprawności:
znacznym
umiarkowanym
lekkim
nieustalonym
odczuwające ograniczenie sprawności
całkowite
poważne
9,4
67,8
Źródło: NSP 2002
Wśród osób niepełnosprawnych przeważają kobiety – 53,7%, mężczyźni
stanowią 46,3% tej populacji. Jak podaje WUS we Wrocławiu, liczba osób
niepełnosprawnych, przypadająca na 1000 mieszkańców województwa dolnośląskiego, wynosiła 150 osób, przy czym wskaźnik ten w miastach był niższy (146 osób) niż na wsi (161). Porównując te współczynniki z ogólnokrajowymi, możemy zauważyć, iż wskaźniki ogólnokrajowe są nieco niższe niż
dolnośląskie: ogółem na 1000 mieszkańców Polski przypadają 143 osoby niepełnosprawne, na wsi – 155, w miastach 136. Takie natężenie zjawiska i wyższe wskaźniki dla Dolnego Śląska w porównaniu z ogólnokrajowymi mogą
37
Program Samorządowy
wynikać między innymi z większej ilości osób w wieku poprodukcyjnym na
terenie województwa dolnośląskiego w porównaniu ze skalą całego kraju.
Liczba osób niepełnosprawnych na Dolnym Śląsku wykazuje stały wzrost.
Niepełnosprawność towarzyszy procesom starzenia się ludności. Wiek jest
jednym z najistotniejszych czynników determinujących stan zdrowia, określający daną osobę jako niepełnosprawną. Osoby niepełnosprawne na Dolnym Śląsku to na ogół osoby starsze.
Osoby niepełnosprawne mają niższy poziom wykształcenia niż osoby
w pełni sprawne. Wynika to z barier architektonicznych w szkołach i uczelniach wyższych, barier w komunikowaniu się z resztą środowiska, problemów związanych z dojazdem do miejsca kształcenia, wyposażeniem w sprzęt
rehabilitacyjny oraz pomoce dydaktyczne, a także barier psychologicznych.
Podstawowym problemem niepełnosprawnych Dolnoślązaków jest mała aktywność zawodowa, przekładająca się na bardzo wysoki poziom bezrobocia
w tej grupie społecznej. Podjęcie zatrudnienia przez osoby niepełnosprawne
jest procesem złożonym z dwóch etapów: pierwszy dotyczy podjęcia decyzji
o wejściu na rynek pracy, a drugi polega na podjęciu zatrudnienia. Na Dolnym Śląsku aż 84,1% osób niepełnosprawnych prawnie jest nieaktywnych
zawodowo w porównaniu z 44,5% w populacji osób sprawnych. Natomiast
osoby niepełnosprawne aktywne zawodowo są tylko nieznacznie częściej
bezrobotne niż osoby sprawne aktywne zawodowo (25,4% w porównaniu
z 25,5%). W związku z tym można twierdzić, że niepełnosprawność wpływa na wskaźnik aktywności zawodowej, a nie na wskaźnik bezrobocia. Stąd
głównym problemem osób niepełnosprawnych na Dolnym Śląsku jest ich
poziom aktywności zawodowej czyli wejście na rynek pracy.
Ponieważ społeczeństwo polskie starzeje się, a niepełnosprawność skorelowana jest z wiekiem, można przypuszczać, że także zjawisko niepełnosprawności dotykać będzie większej ilości osób niż do tej pory. W związku z tym
konieczne będzie zintensyfikowanie działań zarówno instytucjonalnych, jak
i pozainstytucjonalnych, na rzecz tej kategorii ludności.
Problemy uzależnień
Liczba osób uzależnionych na Dolnym Śląsku wykazuje stały wzrost
i obniżenie wieku inicjacji alkoholowej i narkotycznej. Badania ankietowe,
które zostały przeprowadzone w lecie (czerwiec – lipiec) 2003 r. z inicjatywy Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, miały na
38
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
celu określenie zmian w wielkości i strukturze spożycia napojów alkoholowych po spadku cen napojów spirytusowych w wyniku obniżenia akcyzy.
Poniżej zostały przedstawione populacje osób z terenu województwa dolnośląskiego, u których występują różne kategorie problemów alkoholowych:
Liczba mieszkańców województwa dolnośląskiego: 2 901 106
Osoby uzależnione od
alkoholu
Osoby pijące szkodliwie
Dorośli żyjący w otoczeniu
alkoholika (współmałżonkowie, rodzice)
Dzieci wychowujące się w rodzinach alkoholików
ok. 2% populacji
58 022
ok. 4% populacji
116 044
ok. 4% populacji
116 044
5-7% populacji
145 055 – 203 077
38 681 osób dorosłych
Przemoc domowa/Ofiary prze- 2/3 osób dorosłych oraz 2/3 dzieci
oraz od 48 351 do 67 692
mocy domowej w rodzinach
z tych rodzin
dzieci z rodzin z problez problemem alkoholowym
mem alkoholowym
Liczba osób bezrobotnych na tere- ok.20% osób z tej grupy
Bezrobocie
nie województwa dolnośląskiego
stanowi grupę ryzyka
270,400
– ok. 54 080
Porównanie wyników uzyskanych w 2003 r. z wynikami z 2002 r. wskazuje na wzrost średniego spożycia napojów alkoholowych o 15%. Najwyższy
wzrost odnotowano w konsumpcji napojów spirytusowych – o 25%. Spożycie wina zwiększyło się o 13%, a piwa o 5%. W efekcie zmian w konsumpcji
poszczególnych napojów alkoholowych zmieniła się struktura spożycia alkoholu. Jeszcze w 2002 r. blisko 52% alkoholu wypijano pod postacią piwa, a ok.
39 % pod postacią napojów spirytusowych. W 2003 r. udział piwa w spożyciu
spadł do niespełna 48 %, a udział napojów spirytusowych wzrósł do prawie
44%. Udział wina w ogólnym spożyciu nie uległ zmianie i pozostaje na poziomie prawie 9%.
Osoby, których roczną konsumpcję wylicza się na poziomie przekraczającym 12 litrów 100% alkoholu, traktuje się jako nadmiernie pijące. Trzeba zauważyć, że grupa ta zwiększyła się o ponad 1/3. Ponadto, co ważniejsze, wzrost
konsumpcji alkoholu oznacza wzrost koncentracji spożycia. Powiększenie
grupy osób nadmiernie pijących oznaczać może nasilenie rozpowszechnienia problemów zdrowotnych i społecznych związanych z alkoholem. Ryzyko
powstawania takich problemów jest bowiem w tej grupie największe. Istot39
Program Samorządowy
ny statystycznie wzrost odsetka nadmiernie pijących wystąpił również wśród
uczniów i studentów. Na poziomie ogółu badanych uczniów i studentów odsetek ten uległ więcej niż podwojeniu, zaś wśród mężczyzn o statusie ucznia
lub studenta – prawie potrojeniu.
Podobnie wygląda sytuacja związana z używaniem substancji psychoaktywnych, w oparciu o wskaźnik osób przyjętych w danym roku na leczenie odwykowe. W 2001 r. przyjęto do lecznictwa stacjonarnego 9096 osób.
Oznacza to wzrost o 6% w stosunku do 2000 r., kiedy to przyjęto 8590 osób.
Wzrost między 2000 i 1999 r. był znacznie większy, bo o 25%. Duże zmiany
obserwuje się w strukturze wieku. Polegają one na konsekwentnym wzroście
odsetka osób w wieku 16-24 lat i zmniejszeniu w grupie 25-34 lat. Jeszcze
w 1997 r. odsetek pacjentów w wieku 16-24 lat kształtował się na poziomie
40%, a w 2001 r. wynosił już 57%. Liczby uzależnionych najmłodszych, tj.
do 15 roku życia, i najstarszych, tj. powyżej 45 roku życia, są względnie stałe.
W pierwszej grupie jest to 3-4%, a w drugiej 7-8%. Zwiększanie się liczby
osób uzależnionych z młodszych grup wiekowych jest kolejnym sygnałem
narastania tego zjawiska.
Pomoc społeczna
Przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu
Szacuje się, że najczęstszym powodem korzystania z instytucjonalnej pomocy społecznej jest ubóstwo. Jako powód trudnej sytuacji życiowej
zgłasza je aż 9,1% mieszkańców Dolnego Śląska. Niewiele mniej, bo 8,9%
mieszkańców województwa, korzysta z pomocy z powodu bezrobocia. Staje
się to zrozumiałe w sytuacji, gdy wskaźnik bezrobocia jest wysoki, a 84% bezrobotnych pozbawionych jest prawa do zasiłku. W dalszej kolejności znajdują
się: bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych (4% mieszkańców),
niepełnosprawność (2,7%), długotrwała choroba (2,5%) oraz potrzeba ochrony macierzyństwa (1,7%).
Ze świadczeń pomocy społecznej w roku 2004, biorąc pod uwagę realizację zarówno zadań zleconych jak i własnych gminy, skorzystało ogółem 9,7%
mieszkańców województwa dolnośląskiego. Więcej osób skorzystało z form
pomocy należących do zadań własnych gminy (6% osób), niż do zadań gminie zleconych (3,7%), zaś kwota świadczeń przypadająca na 1 osobę w ramach
realizacji zadań własnych wyniosła średnio 638 zł i jest niższa od kwoty na
1 osobę, przewidzianej w ramach zadań zleconych, która wynosi 1880 zł.
40
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
Z pomocy, oferowanej przez gminy w ramach zadań własnych, skorzystało
w 2004 r. 6% mieszkańców Dolnego Śląska, zaś średnia kwota świadczenia
przypadająca na 1 osobę wyniosła 638 zł.
Podsumowując można stwierdzić, że na terenie województwa dolnośląskiego, według bilansu potrzeb na rok 2004, działać będzie 291 placówek pomocy społecznej (są to dane dla placówek utrzymywanych ze środków publicznych), w których zaplanowano 14.299 miejsc. Łączny koszt utrzymania
wszystkich placówek według szacunków wyniesie 1.552.605.467,00 zł. Grupując placówki według typów świadczonej pomocy, odnotowano na terenie
województwa dolnośląskiego 68 domów pomocy społecznej, 50 ośrodków
wsparcia, dwie jednostki specjalistycznego poradnictwa, 7 mieszkań chronionych, 6 ośrodków interwencji kryzysowej, 153 placówki opiekuńczo-wychowawcze oraz 5 ośrodków adopcyjno-opiekuńczych.
Aktywność obywatelska
Infrastruktura społeczna Dolnego Śląska, na którą składają się następujące obszary: edukacja, kultura, ochrona zdrowia i pomoc społeczna,
bezpieczeństwo publiczne, w dużej mierze wypełniona jest przez działania
pomocnicze trzeciego sektora. Patrząc na problemy społeczności Dolnego
Śląska i niezaspokojone potrzeby mieszkańców, nie można zapominać o niewykorzystanej aktywności społecznej. Dlatego podejmowane są następujące
działania organizacji pozarządowych:
• walka z bezrobociem,
• pomoc w rozwiązywaniu problemów osób niepełnosprawnych,
• pomoc osieroconym społecznie i biologicznie,
• pomoc w problemach zdrowotnych społeczności lokalnej,
• walka z ubóstwem, trudną sytuacją mieszkaniową,
• pomoc w wyjściu z bezdomności, alkoholizmu, narkomanii,
• współdziałanie na polu edukacyjnym, kulturalnym, ochrony środowiska,
kultury fizycznej,
• rozwiązywanie problemów imigrantów, repatriantów, uchodźców,
• pomoc w dostępie do informacji i poradnictwa.
Na terenie Dolnego Śląska istnieje około czterech tysięcy zarejestrowanych i działających organizacji pozarządowych. Dolny Śląsk wyróżnia się aktywnością społeczną na tle innych województw. Wedle szacunków w naszym
regionie działa ok. 8.22% z ogółu zarejestrowanych w Polsce organizacji poza41
Program Samorządowy
rządowych. Działalność trzeciego sektora jest i może stać się jeszcze bardziej
komplementarna w stosunku do już istniejących praktyk i rozwiązań, zgodnie
z zasadami partnerstwa, pomocniczości, efektywności, wzajemnego poszanowania, jawności realizowanych zadań oraz legalności. Organizacje pozarządowe od dawna de facto są partnerem władz publicznych w wywiązywaniu się
przez nie z nałożonych obowiązków.
Kultura
Centrum kulturalnym województwa dolnośląskiego jest miasto Wrocław, skupiające największą liczbę wyspecjalizowanych urządzeń i instytucji
kultury i rozrywki. Oprócz Wrocławia znaczącą rolę w rozwoju kultury Dolnego Śląska pełnią Jelenia Góra, Wałbrzych i Legnica.
Do najważniejszych placówek kultury w regionie należą:
• domy i ośrodki kultury oraz kluby i świetlice – sieć placówek tego typu
obejmuje 267 jednostek, z tego 109 w miastach i 158 w miejscowościach
wiejskich; z placówek tych zdecydowana większość (254) pozostaje w gestii samorządu terytorialnego; łączna powierzchnia użytkowa tych instytucji wynosi 116,2 tys. m2, co daje regionowi 3 miejsce w kraju (po województwach małopolskim i śląskim); placówki te zaspokajają wiele potrzeb
kulturalnych lokalnych społeczności,
• biblioteki publiczne – ich liczba w końcu 2003 roku wynosiła 674 (łącznie
z filiami), a na 1000 mieszkańców przypadało 3707 woluminów bibliotecznych (w kraju przeciętnie – 3515 wol.); pod tym względem region
dolnośląski zajmuje 7 miejsce w kraju,
• biblioteki instytucji naukowych (łącznie 89 placówek, w tym m.in. Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich i Biblioteka Uniwersytecka)
oraz 26 bibliotek pedagogicznych,
• teatry dramatyczne – ich sieć w województwie tworzy 10 placówek (w tym
m.in. Teatr Polski, Teatr Współczesny, Teatr Dramatyczny im. J. Szaniawskiego, Teatr im. H. Modrzejewskiej, Teatr im. Cypriana Kamila Norwida,
Wrocławski Teatr Pantomimy), dysponujących łącznie 3572 miejscami na
widowni; pod tym względem region dolnośląski plasuje się na 4 miejscu
w kraju (po województwach mazowieckim, śląskim i małopolskim),
• Filharmonia im W. Lutosławskiego we Wrocławiu, Filharmonia Sudecka
w Wałbrzychu, Filharmonia Dolnośląska w Jeleniej Górze; trzy dolnośląskie filharmonie dysponują 1054 miejscami na widowni, co lokuje region
42
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
na 3 miejscu w kraju (po województwach śląskim, kujawsko-pomorskim
i mazowieckim),
• Opera i Operetka Dolnośląska we Wrocławiu,
• kina – ich regionalną sieć tworzy 51 placówek dysponujących 20,1 tys.
miejsc na widowni; większość placówek zlokalizowanych jest w miastach
(49); pod względem dostępności miejsc kinowych region zajmuje (wspólnie z województwem pomorskim) 2 lokatę w kraju (6,9 wobec 6,0 miejsc
na widowni na 1000 mieszkańców w kraju),
• placówki muzealne – w województwie funkcjonują 42 placówki tego rodzaju, których eksponaty i wystawy w 2003 roku zwiedziło 1064,2 tys.
osób; pod tym względem region plasuje się na 5 miejscu w kraju,
• archiwa: Archiwum Państwowe, Archiwum Archidiecezjalne, Centralne
Archiwum Oświatowe,
• stacje radiowo-telewizyjne i rozgłośnie radiowe o zasięgu regionalnym,
zlokalizowane we Wrocławiu, oraz rozgłośnie radiowe o zasięgu lokalnym
i lokalne telewizje kablowe,
• Wrocławska Wytwórnia Filmowa,
• redakcje i agencje prasowe gazet ogólnopolskich, regionalnych i lokalnych,
• wydawnictwa i oficyny wydawnicze, wydawnictwa naukowe.
Na Dolnym Śląsku odbywają się liczne, cykliczne imprezy kulturalne
o znaczeniu międzynarodowym, ogólnopolskim, regionalnym lub lokalnym.
Należą do nich m.in. imprezy teatralne, festiwalowe, koncertowe, wystawiennicze, często połączone z masowymi imprezami sportowo-rekreacyjnymi. Popularne imprezy kulturalne odbywają się zwłaszcza w większych ośrodkach
miejskich województwa dolnośląskiego.
Ochrona zdrowia i pomoc społeczna
Opieka zdrowotna w województwie dolnośląskim sprawowana jest
przez sieć placówek stacjonarnej i ambulatoryjnej opieki medycznej.
Sieć ambulatoryjnej podstawowej opieki zdrowotnej tworzą: 269 przychodni publicznych oraz 448 przychodni niepublicznych. W końcu 2003 roku na
terenie województwa dolnośląskiego funkcjonowały 73 szpitale ogólne (w tym
12 niepublicznych). Warto także nadmienić, że z ponad 186 tys. łóżek rzeczywistych w szpitalach kraju ponad 14,7 tys. znajdowało się na Dolnym Śląsku. Na
10 tys. mieszkańców w 2003 roku przypadało 50,7 łóżek szpitalnych (w kraju
43
Program Samorządowy
przeciętnie 48,7). Pod tym względem województwo zajmuje 5 miejsce w kraju
(po województwach: śląskim, łódzkim, lubelski i podlaskim). W krajach Unii
Europejskiej wskaźnik ten kształtował się w granicach od ok. 40 łóżek szpitalnych na 10 tys. mieszkańców w Danii, Irlandii, Portugalii i w Hiszpanii, ok. 50
łóżek w Szwecji i Wielkiej Brytanii, ok. 80 łóżek w Belgii i w Niemczech, ok.
90 łóżek w Austrii, do ok. 100 łóżek w Finlandii i ok. 120 łóżek we Francji.
Na Dolnym Śląsku zlokalizowanych jest także wiele placówek ochrony
zdrowia o znaczeniu krajowym, m.in.:
1. Oddział Hematologii Dziecięcej w Państwowym Klinicznym Szpitalu
Dziecięcym we Wrocławiu,
2. Szpital Chirurgii Plastycznej w Polanicy,
3. Dolnośląskie Centrum Gruźlicy i Chorób Płuc (w szczególności Oddział
Immunoterapii),
4. Centrum Rehabilitacji Ortopedycznej Wojewódzkiego Szpitala dla Dzieci
i Młodzieży w Trzebnicy.
W roku 2003 wskaźniki charakteryzujące obsługę ludności przez personel zatrudniony w służbie zdrowia w przeliczeniu na 10 000 mieszkańców
przedstawiały się następująco: 23,8 lekarzy (kraj – 23,4), 3,8 lekarzy stomatologów (kraj – 3,7) oraz 52 pielęgniarki (kraj – 48). Wskaźniki te potwierdzają
relatywnie wyższą dostępność do personelu służby zdrowia na terenie województwa dolnośląskiego. Na każdego lekarza w 2003 roku przypadało w regionie dolnośląskim ok. 420 mieszkańców, w kraju zaś przeciętnie 428 osób.
W krajach Unii Europejskiej wskaźnik ten mieścił się w granicach od ok. 190
osób na lekarza we Włoszech, ok. 240 osób w Hiszpanii, ok. 260 osób w Belgii i w Grecji, ok. 300 osób w Niemczech, ok. 360 osób w Danii i we Francji
do ok. 580 osób w Irlandii i ok. 640 w Wielkiej Brytanii. Zadania w zakresie
ochrony zdrowia, wynikające z kompetencji władzy państwowej, podzielono
na zadania rządowe i samorządowe.
Samorząd odpowiedzialny jest między innymi za realizowanie ustawowych zadań z zakresu zdrowia publicznego, promocji zdrowia i profilaktyki
zdrowotnej ze środków własnych, jak również przy wsparciu państwa. Zdrowie i jego promocja stanowią zatem zagadnienie bardzo złożone i znacznie
wykraczające poza problematykę i działalność medyczną. Ochrona zdrowia
stanowi zbiór działań, w tym głównie całościową politykę zdrowotną, która
ma wpływać na dokonanie indywidualnego wyboru, lepszego z punktu poprawy i zachowania zdrowia.
Wśród czynników, które wpływają na zdrowie, wyróżnia się 4 grupy: styl
życia 40-60%, środowisko fizyczne oraz społeczne życia i pracy 20%, czynniki
44
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
genetyczne 20% oraz służba zdrowia. Cały system opieki zdrowotnej (stan jej
zorganizowania, dostępność i stopień zabezpieczenia), który wywołuje największe spory społeczne oraz pochłania najwięcej środków, może rozwiązać
tylko 15-20% problemów społeczeństwa.
Promocja zdrowia, która obejmuje profilaktykę, edukację zdrowotną oraz
ochronę zdrowia, staje się ważnym elementem nowocześnie i perspektywicznie ujmowanej podstawowej opieki zdrowotnej. Celem promocji zdrowia jest
motywowanie ludzi do większej troski o własne zdrowie. Celem programów
promocji zdrowia jest tworzenie warunków oraz kształtowanie motywacji
i wiedzy w celu podejmowania działań na rzecz poprawy zdrowia społeczeństwa i związanej z nim jakości i długości życia.
W Województwie Dolnośląskim najważniejszą przyczynę zgonów stanowią choroby układu krążenia i choroby nowotworowe, a według roczników
statystycznych ostatnie lata wykazują również niepokojący wzrost występowania zaburzeń psychicznych.
Programy zdrowotne winny prowadzić do:
• wczesnego wykrywania chorób,
• poprawy jakości życia osób dotkniętych chorobą i ich rodzin,
• obniżenia śmiertelności spowodowanej zbyt późnym rozpoznaniem choroby,
• ograniczenia kosztów związanych z leczeniem.
W roku 2003 roku w województwie dolnośląskim znajdowały się 74 placówki stacjonarnej pomocy społecznej. W placówkach tych w końcu 2003
roku przebywało prawie 14 299 pensjonariuszy (w 1999 roku – 6884). Szczególne miejsce w sieci tych placówek zajmują 4 hospicja, dysponujące ponad
60 miejscami (w ciągu 2003 roku korzystało z nich 920 pacjentów), oraz 33
zakłady opiekuńczo-lecznicze i pielęgnacyjno-opiekuńcze.
Bezpieczeństwo publiczne
Województwo dolnośląskie należy do regionów kraju o wysokim stopniu zagrożenia przestępczością. Istotny wpływ w tym zakresie wywiera przygraniczne położenie. W analizowanym okresie notuje się wzrost przestępczości. Skoro bowiem w 1999 roku na terenie Dolnego Śląska stwierdzono ponad
103 tys. przestępstw, to w 2003 roku było ich już 127,9 tys., a I półroczu 2004
roku – prawie 67 tys. Pod względem natężenia przestępczości Dolny Śląsk
plasuje się na wysokich miejscach w kraju.
45
Analiza SWOT Województwa
Dolnośląskiego*
Strony silne
Słabe strony
Sytuacja makroekonomiczna, innowacyjność i inne ramowe uwarunkowania
• istniejące centra przemysłowe w branżach
z długą tradycją
• różnorodność przemysłu, dająca szansę na
stabilny i zrównoważony rozwój
• dobrze rozwinięte wybrane sektory przemysłu:
• górnictwo i przetwórstwo rud miedzi,
węgla brunatnego
• wydobycie surowców skalnych
• produkcja tkanin
• produkcja art. spożywczych i napojów
• produkcja wyrobów z drewna
• produkcja wyrobów chemicznych
• produkcja maszyn i urządzeń elektrycznych
• produkcja maszyn i aparatury elektrycznej
• produkcja wyrobów szklarsko-ceramicznych
• produkcja podzespołów i części pojazdów
mechanicznych
• pozycja KGHM na światowym rynku miedzi
• relatywnie wysoka atrakcyjność inwestycyjna, przede wszystkim w dłuższym
horyzoncie czasowym
• silne ośrodki przemysłowe i naukowe
• rozwój specjalnych stref ekonomicznych
• kształtowanie się Wrocławskiego Obszaru
Metropolitalnego
• kształtowanie się obszaru rozwojowego LGOM
• świadomość konieczności modernizacji
i gotowości do wprowadzania innowacji
w wielu dziedzinach gospodarki
• występowanie dobrze rozwiniętego sektora
usług okołobiznesowych
• wzrost wolumenu eksportu
• występowanie w regionie dobrze prosperujących firm zorientowanych na eksport
46
• stosunkowo duża liczba przedsiębiorstw,
przeżywających trudności gospodarcze
• niedostatecznie rozwinięty sektor usługowy (np.
rozdrobniony, słaby kapitałowo handel prywatny)
• zbyt wolne tempo wprowadzania przyszłościowych technologii w miejscowych
przedsiębiorstwach
• wysokie bezrobocie (również bezrobocie
długookresowe), spowodowane gospodarczą recesją i przemianami strukturalnymi
• mała zdolność przedsiębiorstw lokalnych do inwestowania ze względu na brak własnego kapitału
• słabo doceniana, niewystarczająca działalność marketingowa przedsiębiorstw
• duża liczba bardzo małych gmin, rozproszona struktura zasiedlenia
• niejasne stosunki własnościowe
• brak doświadczeń w bezpośrednim marketingu oraz łączeniu się w sieci
• niewystarczająca transgraniczna wymiana
doświadczeń
• brak powiązań w sieć i kooperacji między
przedsiębiorstwami
• zły stan techniczny wielu zabytków, głównie
rezydencjonalnych, obniżający ich atrakcyjność
turystyczną jako walorów krajoznawczych
• niezadowalający stan ilościowy oraz
standard urządzeń sanitarnych w miejscach
przebywania i obsługi turystów
• niedostosowany do standardów europejskich poziom bazy noclegowo-gastronomicznej, urządzeń rekreacyjnych i infrastruktury
turystycznej na obszarach wypoczynkowych
• brak wykorzystania wód termalnych do celów leczniczych i ekologicznego ogrzewania
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
Strony silne
Słabe strony
• brak centrów wystawienniczych
• występowanie dogodnych obszarów dla
rozmaitych inwestycji gospodarczych i two- • niski udział technologii informatycznych
i telekomunikacyjnych w usługach
rzenia miejsc pracy
• zdywersyfikowana struktura branżowa
w sektorze MSP
• powstawanie dużych, łatwo dostępnych
ośrodków handlu hurtowego i detalicznego
z pełnym asortymentem produktów
• wzrost udziału kapitału obcego w ukształtowaniu nowoczesnej struktury handlowej
i produkcyjnej
• organizacja licznych imprez targowych i wystawienniczych w większych miastach Dolnego
Śląska, a zwłaszcza we Wrocławiu, dających
szansę promocji przedsiębiorstw z regionu
• wspieranie regionów przygranicznych
europejskimi funduszami pomocowymi
• istnienie euroregionów ułatwiających działania transgraniczne
• dobre możliwości bezpośredniego dostępu
do rynku w kraju i za granicą ze względu
na bliskość dużych centrów miejskich
(w Saksonii np. Görlitz, Budziszyn, Drezno;
na Dolnym Śląsku: Wrocław, Jelenia Góra)
• bogate i zróżnicowane walory krajobrazowe – rzeźba terenu, szata leśna, wody
powierzchniowe, sprzyjające uprawianiu
turystyki wypoczynkowej i krajoznawczej
• łagodne warunki klimatyczne wyróżniające
region spośród pozostałych obszarów Polski
• obfite zasoby leczniczych wód mineralnych,
w tym termalnych, z rezerwami do zagospodarowania i wykorzystania dla celów
lecznictwa uzdrowiskowego
• górskie i podgórskie miejscowości turystyczne z XIX-wiecznymi tradycjami letniskowymi
i charakterystyczną stylową zabudową
sanatoryjno-pensjonatową
Zasoby ludzkie, równość szans i zagadnienia społeczne
• relatywnie wysoki odsetek mieszkańców
• braki w przygotowaniu profesjonalnej kadry
w wieku produkcyjnym (61.5% ogółu ludnoturystycznej do obsługi turystów, zwłaszcza
ści)
w zakresie znajomości języków obcych
47
Program Samorządowy
Strony silne
Słabe strony
• szybki przyrost kwalifikowanej kadry
• dobrze rozwinięta sie szkół ponadgimnazjalnych i rosnące wskaźniki skolaryzacji na
poziomie pełnej szkoły średniej
• silny wrocławski ośrodek akademicki z dużym potencjałem naukowo – badawczym
oraz rozwój szkolnictwa wyższego w innych
miastach regionu
• wzrost aspiracji edukacyjnych mieszkańców
regionu
• znacząca i wzrastająca aktywność obywatelska, wpływająca na rozwój Województwa
Dolnośląskiego
• profesjonalizm i zaangażowanie środowisk
realizujących zadania z zakresu integracji
społecznej, w tym pomocy społecznej
(organizacji pozarządowe oraz instytucje
administracji publicznej)
• innowacyjność w kreowaniu rozwiązań mających na celu przeciwdziałanie wykluczeniu
społecznemu
• silny ośrodek potencjału specjalistycznego
oraz naukowego w dziedzinie ochrony
zdrowia, turystyki uzdrowiskowej i rekreacji
oraz rehabilitacji leczniczej, zawodowej
i społecznej
• dostęp młodzieży do internetu w szkołach
• niski poziom wykształcenia pracujących
i osób bezrobotnych oraz duży udział osób
zagrożonych wykluczeniem społecznym
• przestarzała baza i niska elastyczność szkolnictwa zawodowego
• słabo rozwinięta oferta kształcenia ustawicznego
• niedostosowanie profili i kierunków kształcenia do specyfiki rynku pracy
• niski poziom mobilności zawodowej
• niewystarczająca infrastruktura pomocy
społecznej
• brak zintegrowanego podejścia do rozwiązywania problemów społecznych
• niedostatecznie rozwinięta sieć współpracy
między administracją publiczną a trzecim
sektorem
• niewłaściwa struktura bazy szpitalnej
• niewystarczający stopień przygotowania
partnerów społecznych do pozyskiwania
środków unijnych i krajowych
• brak stabilności i uregulowań prawnych
w obszarze polityki społecznej i zdrowotnej
Infrastruktura, aspekty przestrzenne, środowisko
• wysoki wskaźnik urbanizacji (71%) w porównaniu z przeciętną w Polsce (60,0%)
• przebieg europejskich korytarzy transportowych
• istniejące tereny preferowane do rozwoju
gospodarczego z dobrze rozwiniętą infrastrukturą techniczną
• relatywnie gęsta sieć miast o interesującej
historycznie zabudowie, które stanowić
mogą dobrą bazę małych regionalnych
centrów rozwoju
• występowanie różnorodnych wód mineralnych i leczniczych
48
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
Strony silne
Słabe strony
• duże rezerwy zasobów kopalin użytecznych
• zapewnione zaopatrzenie w energię,
istnienie elektrowni Turów na obszarze
województwa
• istnienie rozwiniętego systemu zaopatrywania w ciepło scentralizowane
• istniejąca nowoczesna sieć telefonii komórkowej
• dobrze rozwinięta sieć dróg o wskaźniku
gęstości powyżej średniej krajowej,
• sieć kolejowa o dużej gęstości, powyżej
średniej krajowej,
• istnienie Portu Lotniczego Wrocław S.A.,
lotnisk sanitarnych, sportowych i agrotechnicznych
• istnienie osi transportowej Odry dla przewozów towarowych i żeglugi pasażerskiej,
• wartości kulturowe o znaczeniu europejskim
(zabytki, zespoły pałacowo-klasztorne)
• istnienie trzech ośrodków o oddziaływaniu
subregionalnym w zakresie administracji,
sądownictwa, kultury oraz szkolnictwa
wyższego
• występowanie wód powierzchniowych
umożliwiających zagospodarowanie szlaków
wodnych, kajakowych i żeglarskich oraz uruchomienie pasażerskiej żeglugi turystycznej
na Odrze
• dobre warunki naturalne dla turystyki
zimowej z licznymi ośrodkami sportów
zimowych, zagospodarowanymi i przystosowanymi dla narciarzy
• interesujące przyrodnicze walory krajoznawcze o charakterze wielkoprzestrzennym
– parki narodowe i krajobrazowe, a także
rezerwaty i osobliwości przyrody
• liczne zasoby zabytkowe oraz pamiątki
historyczne: obiekty architektury i budownictwa, muzea i skanseny, stanowiska
archeologiczne, miejsca pielgrzymkowe,
obiekty martyrologii, imprezy kulturalne
i turystyczne
• niewystarczający stopień znajomości
regionalnych zasobów u potencjalnych
inwestorów
• duża liczba bardzo małych gmin, rozproszona struktura zasiedlenia, utrudniająca
tworzenie odpowiedniej infrastruktury
• niedostateczne wyposażenie w infrastrukturę techniczną i społeczną, szczególnie
w małych gminach przygranicznych
• słaba dostępność do internetu
• niewystarczające wykorzystanie odnawialnych surowców
• problem krajobrazów pogórniczych, wynikający z zaniedbań rekultywacyjnych (hałdy,
osadniki i wyrobiska)
• problem szkód górniczych (LGOM)
• niedostosowanie sieci infrastruktury, służącej transportowi, do obecnych potrzeb oraz
znaczna degradacja istniejącej sieci
• brak wystarczającej liczby obiektów mostowych na Odrze
• brak nowoczesnych obiektów targowych
• dekapitalizacja bazy uzdrowiskowej
• dekapitalizacja bazy mieszkaniowej
• słabe powiązanie komunikacyjne i gospodarcze powiatów północnych z pozostałą
częścią województwa
• brak pełnej sieci autostrad i dróg ekspresowych
• niewystarczająca dla obsługi regionu ilość
i stan przepraw mostowych na Odrze
i dopływach,
• zaniedbana i niewykorzystana gospodarczo
Odra
• zły stan techniczny infrastruktury ochrony
przeciwpowodziowej
• sieć kolejowa niedoinwestowana, zawieszanie przewozów, brak połączeń z centrum
kraju
• zbyt małe lotnisko, mała liczba połączeń
regionalnych i zagranicznych
49
Program Samorządowy
Strony silne
Słabe strony
• występowanie najwyższej klasy miejskich
zespołów zabytkowych oraz zabytków pocysterskich o znaczeniu międzynarodowym,
atrakcyjnych dla turystów zagranicznych
• silna baza uzdrowiskowa i wypoczynkowa,
przystosowana do obsługi ruchu turystycznego w okresie całorocznym o różnym
standardzie
• duże inwestycje w dziedzinie infrastruktury
technicznej
• istniejąca sieć infrastruktury technicznej, w tym magistrali gazociągowych,
umożliwiających stosowanie ekologicznych
systemów grzewczych, zwłaszcza w uzdrowiskach
• dolnośląski system informacji przestrzennej
• bogata sieć hydrograficzna i ukształtowanie
terenu sprzyjające retencjonowaniu wód
i poprawie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego
• zdekapitalizowana infrastruktura żeglugowa, wyeksploatowane nabrzeża i urządzenia portowe
• zbyt małe wykorzystanie możliwości
zastosowania gazu do celów grzewczych
w miejscowościach uzdrowiskowych, klimatycznych i wypoczynkowych
• zbyt mała przepustowość ogólnodostępnych
przejść granicznych, powodująca długie
oczekiwanie na wjazd i wyjazd z Polski
• brak ładu przestrzennego w zagospodarowaniu miejscowości, obszarów i tras
komunikacyjnych oraz niski poziom estetyki
otoczenia na terenach mieszkaniowych
• zniszczenia i zagrożenia lasów na najbardziej wartościowych obszarach turystycznych (Karkonosze, Góry Izerskie, Góry
Bystrzyckie)
• powszechny brak informacji turystycznej,
głównie oznakowania tras, kierunków
i obiektów do zwiedzania w dużych i średnich miastach
• brak internetowego spójnego systemu
informacji turystycznej
• brak tras systemowych, np. zwiedzanie
obiektów architektury przemysłowej, drewnianej architektury przysłupowej itp.
Rozwój obszarów wiejskich, rolnictwo
• korzystne warunki glebowo – klimatyczne
dla prowadzenia wielokierunkowej produkcji rolniczej
• korzystne warunki środowiska przyrodniczego do rozwoju gospodarki rybackiej, rolnictwa ekologicznego, turystyki i agroturystyki
• wzrastający poziom przedsiębiorczości
społeczności lokalnej
• podnoszenie się poziomu wykształcenia na
obszarach wiejskich
• różnicowanie się funkcji obszarów wiejskich
• korzystne położenie w stosunku do zagranicznych rynków zbytu
50
• pas obszarów górskich i podgórskich o gorszych warunkach gospodarowania
• słabo rozwinięta struktura obszarów wiejskich, powodująca wyludnianie się terenów
• słabo rozwinięta sieć komunikacji
• niekorzystna struktura agrarna gospodarstw
indywidualnych
• niski poziom wykształcenia ludności wiejskiej
• duży udział zatrudnienia w rolnictwie
• wysoka stopa bezrobocia
• duże zasoby siły roboczej na wsi
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
Strony silne
Słabe strony
• stosunkowo duży areał gruntów w zasobie
ANR (duże możliwości do poprawy struktury
obszarowej gospodarstw)
• tendencja przekazywania pod zalesienia
gruntów słabszej jakości, niegwarantujących
uzyskania opłacalnych plonów.
• stale rosnąca zasobność i średnia wieku
drzewostanów województwa dolnośląskiego
• produkcja ekologiczna
• niska świadomość ekologiczna ludności
wiejskiej
• zdekapitalizowana i skąpa baza skupu
i przemysłu rolno-spożywczego
• spadek aktywności zawodowej ludności
wiejskiej
• zły stan urządzeń melioracyjnych, brak
urządzeń nawadniających oraz niedostatek
zbiorników małej retencji
• brak zintegrowanych projektów i programów gospodarowania przestrzenią rolniczą
• wzrastająca liczba gospodarstw, zaprzestających jakiejkolwiek działalności gospodarczej
• niska intensywność produkcji zwierzęcej
• rozwój infrastruktury komunalnej, obejmujący mniej kosztowne elementy (wodociągi,
zaopatrzenie w gaz, telefonie), z małym
udziałem elementów drogich (sieć kanalizacyjna, oczyszczalnie ścieków, zakłady
utylizacji odpadów stałych)
• większa część obszarów przyrodniczych
chronionych znajduje się na obszarach
wiejskich i podlega różnym ograniczeniom użytkowania, co powoduje często
sprzeczność interesów społeczności lokalnej
i wymogów ochrony środowiska.
Sytuacja makroekonomiczna, innowacyjność i inne ramowe uwarunkowania
• racjonalna koncentracja i rozmieszczenie
potencjału dla wzmocnienia Wrocławskiego
Obszaru Metropolitalnego, pasma rozwojowego LGOM
• tworzenie pasm i obszarów wzmożonej
aktywności dla wzmocnienia spójności
gospodarczej i przestrzennej
• wykorzystanie europejskich korytarzy
transportowych dla tworzenia obszarów
aktywności gospodarczej
• wprowadzenie innowacyjnych technologii
w przemyśle, rozwój nowoczesnych usług
• jednostronne i uzależnione od koniunktury
ukierunkowanie na wybrane gałęzie gospodarki
• przenoszenie zarządów przedsiębiorstw
poza region
• brak postępu w uregulowaniu stosunków
własnościowych
• scentralizowany system podejmowania
decyzji
• niewystarczająca ilość kapitału na rozwój
działalności w małych i średnich zakładach
51
Program Samorządowy
Strony silne
Słabe strony
• wzrost konkurencyjności lokalnych przedsiębiorstw, szczególnie małych i średnich
• ułatwienie dostępu do kapitału
• wejście na nowe rynki w sąsiadujących
krajach
• rozwój handlu związanego z granicą (składy
celne, magazyny, handel hurtowy, markety)
• możliwość rozwoju przedsiębiorczości
w oparciu o fundusze strukturalne
• zwiększenie efektywności przy wykorzystywaniu programów pomocowych w celu
poprawienia atrakcyjności regionu dla
inwestorów
• przygotowanie szybkich i elastycznych koncepcji wspierania inwestorów (wewnętrznie
i zewnętrznie) przy zdobywaniu kwalifikacji
i wdrażaniu nowej wiedzy
• podniesienie jakości i renomy uczelni
• zasadnicza poprawa współpracy instytucjonalnej, stwarzająca bodźce do rozwoju
• kompleksowe i efektywne wykorzystywanie
narodowych programów wspierających
– większa świadomość osób działających
w regionie
• silne związki gospodarcze, naukowe i kulturalne regionu z odpowiednimi regionami
i partnerami w innych krajach; rozwój
turystyki biznesowej i kongresowej
• bliskie sąsiedztwo Niemiec jako źródła
napływu turystów, w tym zainteresowanych
poznawaniem kraju swoich przodków
– turystyka sentymentalna
• znaczne możliwości inwestowania i prowadzenia działalności turystycznej na terenach
dotychczas słabo wykorzystywanych
turystycznie
• brak udziału sektora prywatnego w działaniach ukierunkowanych na zdobywanie
kwalifikacji
• brak instrumentów finansowych w zarządzaniu regionem
• brak zainteresowania uczelniami i instytutami badawczymi znajdującymi się w regionie
• utrudnione przez bariery językowe kontakty
transgraniczne; brak znajomości języka
polskiego wśród dorosłego społeczeństwa
Niemiec
• niewystarczające informacje o prawnych
warunkach ramowych w krajach sąsiedzkich
• brak koordynacji i powiązania między
istniejącymi systemami informacyjnym
• niewystarczająca współpraca w zakresie
mediów
• konkurencyjność atrakcyjnych terenów turystycznych i warunków cenowych w najbliższym sąsiedztwie granicy państwowej – po
stronie czeskiej
• słabo rozwinięte ,,społeczeństwo informatyczne”, mały dostęp do internetu
Zasoby ludzkie, równość szans i zagadnienia społeczne
• stworzenie podstawowej infrastruktury
socjalnej i społecznej, mającej na celu jej
trwałe wykorzystywanie transgraniczne
52
• słabo rozwinięte „społeczeństwo obywatelskie“ – mała aktywność organizacji
pozarządowych oraz nieformalnych ruchów
obywatelskich
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
Strony silne
Słabe strony
• dopasowanie koncepcji edukacji i dokształcania do wymagań rynku pracy
• dobra współpraca samorządów w obszarze
edukacji
• poprawa infrastruktury edukacyjnej oraz
wyposażenia szkół w pracownie komputerowe z dostępem do internetu
• rozwój współpracy lokalnej i regionalnej
między podmiotami związanymi z rynkiem
pracy (szkoły, instytucje rynku pracy, partnerzy społeczni)
• możliwość rozwoju zasobów ludzkich oraz
wyrównania szans na rynku pracy poprzez
wykorzystanie EFS
• wspólne szkoły i przedszkola na pograniczu,
europejskie miasto Zgorzelec - Görlitz
• tworzenie projektów zmniejszających bariery związane z nieznajomością przepisów
prawnych i uwarunkowań partnerów zagranicznych (np. ENLARGE – NET, OderRegio)
• silna pozycja sektora pozarządowego w realizacji działań o charakterze społecznym
• korzystne uregulowania prawne, dotyczące
współpracy jednostek administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi
• partnerstwo samorządów lokalnych i organizacji pozarządowych w realizacji projektów
z wykorzystaniem unijnych środków finansowych
• potencjał ludzki i instytucjonalny zaangażowany w działania na rzecz integracji
społecznej grup i osób zagrożonych marginalizacją
• duży potencjał w zakresie ochrony zdrowia
• zwiększenie świadomości społecznej w obszarze problematyki wykluczenia społecznego
• opóźnienia w modernizacji bazy pomocy
społecznej
• niekorzystne trendy demograficzne i cywilizacyjne (np. starzenie się społeczeństwa,
uzależnienia, niepełnosprawność)
• rosnące nierówności społeczne w edukacji
• malejąca partycypacja państwa w kosztach
edukacji i nauki
• niewystarczający poziom finansowania służb
i jednostek świadczących usługi socjalne
• marginalizacja niektórych grup społecznych,
będąca wynikiem przemian społeczno
– gospodarczych
• bagatelizowanie znaczenia profilaktyki
społecznej
• istnienie negatywnych stereotypów hamujących integrację społeczną grup i osób
zagrożonych marginalizacją
• niewystarczające przestrzeganie uregulowań
prawnych w zakresie współpracy z trzecim
sektorem
• brak korelacji między podażą a popytem na
usługi medyczne
• brak przygotowania organizacyjno-technicznego do skonsumowania środków
pomocowych UE
• brak stabilności i/lub uregulowań prawnych
w obszarze polityki zdrowotnej i społecznej
• problemy rynku pracy, wynikające z akcesji
Polski do UE oraz nienadążanie za wymogami globalizacji
Infrastruktura, aspekty przestrzenne, środowisko
• zwiększenie atrakcyjności gospodarczej
regionu poprzez celowe wykorzystywanie
zasobów finansowych rozwijających infrastrukturę techniczną i socjalną
• dalsze pogorszenie się sytuacji finansowej w budżetach gminnych, powodujące
trudność przy utrzymaniu infrastruktury
technicznej i jej rozwoju
53
Program Samorządowy
Strony silne
Słabe strony
• poprawa transgranicznych połączeń telekomunikacyjnych
• zwiększenie ilości przejść granicznych
• oszczędna eksploatacja surowców mineralnych
w myśl zasady zrównoważonego rozwoju
• wykorzystanie zasobów surowców
mineralnych dla zrównoważonego rozwoju
gospodarczego
• rozbudowa połączeń transgranicznych jako
elementów europejskiej sieci transportowej
• modernizacja, przebudowa i budowa sieci
dróg krajowych i wojewódzkich zgodnie
ze standardami europejskimi, budowa
przepraw mostowych
• realizacja pełnego systemu dróg ekspresowych i autostrad
• modernizacja sieci kolejowej, infrastruktury
i taboru
• realizacja Programu dla Odry 2006 w zakresie utrzymania transportu rzecznego
i zabezpieczenia przeciwpowodziowego
• budowa, rozbudowa i modernizacja sieci kanalizacji i urządzeń wodno-kanalizacyjnych
• promowanie kierunku zmniejszania ilości
odpadów, zwiększenie wykorzystania odpadów na cele gospodarcze
• budowa międzygminnych zakładów utylizacji odpadów
• sukcesywny rozwój sieci gazowej
• uzyskiwanie energii odnawialnej (elektrownie wodne, wiatraki)
• spore zasoby terenów przeznaczonych w studiach i planach zagospodarowania przestrzennego pod budownictwo letniskowe,
rozwój funkcji rekreacyjnych i turystycznych
• tworzenie tras turystycznych (Droga Śródsudecka), zespołów muzealno-turystycznych
(Przestrzenne Muzeum Odry)
• tworzenie wspólnych transgranicznych
zespołów turystycznych (np. sportów zimowych z Czechami, architektury przysłupowej
z Niemcami i Czechami), transgranicznej
kolei turystycznej (Ring)
• niezadowalające wyposażenie w infrastrukturę techniczną jako przyczyna mniejszej
atrakcyjności regionu
• nasilenie się konfliktów między przemysłem,
ochroną przyrody i turystyką
• ograniczenie działań, mających na celu
usuwanie zanieczyszczeń ekologicznych
w niektórych rejonach
• ciągle zbyt duże wytwarzanie odpadów
• dalsza degradacja krajobrazu w wyniku
wydobycia surowców
• zaostrzenie się konfliktów między poszczególnymi dziedzinami wykorzystywania
terenów (np. budownictwo a działalność
gospodarcza), szczególnie w aspekcie
transgranicznym
• konflikty między górniczym (przemysłowym)
wykorzystaniem terenu a ochroną przyrody
i krajobrazu
• niezadowalający stan rozbudowy sieci telefonicznej w miastach na terenie pogranicza
• utrzymujące się niszczenie krajobrazu,
spowodowane odkrywkową eksploatacją
surowców mineralnych
• wzrost udziału ruchu pojazdów ciężkich
i pojazdów o nacisku na oś powyżej 8 ton
• możliwe opóźnienia w budowie i przebudowie sieci infrastruktury służącej transportowi
• szkodliwe oddziaływanie zanieczyszczeń
atmosferycznych, głównie przemysłowych
na obszarach turystycznych położonych
w sąsiedztwie stref zurbanizowanych
i uprzemysłowionych
• wysoki stopień zanieczyszczenia wód
powierzchniowych – rzek i akwenów,
wykluczający ich użytkowanie rekreacyjne
na cele kąpieliskowe oraz ograniczający
wykorzystanie jako szlaków wodnych
• niewystarczający system ochrony przeciwpowodziowej w dorzeczu Odry
• brak aktualnych zdjęć lotniczych i ortofotomapy
54
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
Strony silne
Słabe strony
Rozwój obszarów wiejskich, rolnictwo
• otwarcie możliwości wsparcia rozwoju
obszarów wiejskich środkami pomocowymi
i uzupełniającymi je środkami krajowymi
• możliwość rozwoju na obszarach wiejskich
działalności zbliżonej do rolnictwa i pozarolniczej w oparciu o EFS
• przyspieszenie procesu legislacyjnego
dostosowującego prawodawstwo krajowe
dotyczące wsi i rolnictwa do wymogów
unijnych
• współpraca ośrodków naukowych państw
sąsiadujących i rozwój realizowanych
wspólnie programów oświatowych
• realizacja deklaracji programowych dotyczących rozwoju obszarów wiejskich, zawartych
w projektach dokumentów rządowych
• korzystne warunki dla rozwoju agroturystyki
• utrzymanie większości zasobów leśnych
w zarządzie RDLP, co stanowi gwarancję
prowadzenia prawidłowej gospodarki leśnej
• budowa zintegrowanych systemów
infrastruktury technicznej na obszarach
intensywnego zagospodarowania i rozwój
indywidualnych systemów infrastruktury
technicznej dla kilku lub jednego gospodarstwa rolnego
• niekonsekwentna i niespójna polityka
Państwa dotycząca wsi i rolnictwa
• niechęć inwestorów do lokalizowania się na
obszarach słabo rozwiniętych
• zbyt wolny proces decentralizacji finansów
publicznych
• skomplikowany i zbiurokratyzowany system
uruchomiania funduszy pomocowych
• wzrost konkurencji związany z procesami
integracji i globalizacji.
• brak instytucjonalnych form skutecznego
wspierania rozwoju obszarów wiejskich
• brak ustawowej regulacji programowania,
planowania i realizacji prac w zakresie
organizacji rolnictwa
• zbyt mała baza usług dla potrzeb rolnictwa
i mieszkańców wsi
• wyłączanie z użytkowania rolniczego gruntów wysokiej jakości
• brak dużych przedsiębiorstw przetwórczych
• brak ustaw wykorzystania produkcji rolnej
(biopaliwa)
• nawarstwianie problemów technicznych
i finansowych, wynikających z niedostatku
systemów ochrony przeciwpowodziowej
i retencjonowania wód
Na podstawie przedstawionej wyżej diagnozy regionu oraz jego analizy
SWOT prezentujemy niniejszy program działań dla Województwa Dolnośląskiego oraz wykaz koniecznych inwestycji. Celem tych działań jest nasza
misja, której hasło brzmi:
„Dolny Śląsk dobrym miejscem do życia”.
*
W przekrojach zastosowanych w Podstawach Wsparcia Wspólnoty (odejście od uniwersalnej
analizy SWOT)
55
56
Obszary priorytetowe Samorządowego
Programu PiS Rozwoju Województwa
Polityka transportowa
i utrzymanie dróg publicznych
Cel strategiczny:
Dolny Śląsk regionem dobrze skomunikowanym
Cele operacyjne:
• Kształtowanie układów komunikacyjnych sprzyjających zrównoważonemu rozwojowi społecznemu i gospodarczemu regionu
Działania obejmą przedsięwzięcia zmierzające do kompleksowej modernizacji i przebudowy istniejących układów komunikacyjnych. Należy to czynić
w taki sposób, aby jak najbardziej efektywnie dokonywało się rozprzestrzenianie impulsów rozwoju społeczno-gospodarczego, generowanych w ośrodkach wzrostu. Dążyć należy do takiego kształtowania tych zjawisk, aby zachowywały one w pełni zasady zrównoważonego rozwoju i stałego podnoszenia
poziomu bezpieczeństwa.
• Rozwój i usprawnienie ponadregionalnej infrastruktury komunikacyjnej
Działania obejmą identyfikację ponadregionalnej infrastruktury komunikacyjnej z punktu widzenia jak najlepszego skomunikowania regionu z otoczeniem oraz
podejmowanie przedsięwzięć zmierzających do takiej jej przebudowy, aby jak najpełniej można było wykorzystać rentę położenia regionu. W ramach działań należy
uwzględnić istotną rolę europejskich korytarzy transportowych.
• Zrównoważony gałęziowo rozwój systemów transportowych
Celem tego działania jest odwrócenie tendencji polegającej na dominacji
transportu samochodowego, co związane jest z jego uciążliwością dla środowiska,
kosztami oraz stanem dróg. W związku z tym należy zwiększyć rolę komunikacji
kolejowej poprzez jej modernizację, remont szlaków kolejowych oraz dworców
i dostosowanie przewozów do potrzeb mieszkańców Dolnego Śląska.
• Bezpieczniejsza infrastruktura drogowa
Celem tego działania jest zmniejszenie liczby wypadków drogowych,
zwłaszcza z ofiarami śmiertelnymi. Prowadzi do tego modernizacja dróg,
zwłaszcza przebudowa odcinków szczególnie niebezpiecznych (tzw. czarne
punkty), budowa obwodnic miast oraz poprawa oznaczenia dróg.
57
Program Samorządowy
• Rozwój komunikacji kolejowej
Chcemy to osiągnąć poprzez następujące działania: rozwój połączeń dalekobieżnych, wymiana taboru, skrócenie czasu przejazdu dzięki modernizacji szlaków kolejowych, budowa połączenia z Warszawą, rozwój połączeń
lokalnych i turystycznych, modernizacja dworców i stacji, poprawa obsługi
pasażerów oraz rozwój logistyki – budowa centrów logistycznych i terminali
przeładunkowych oraz stworzenie zintegrowanego systemu transportowego.
• Rozwój transportu lotniczego
Służyć temu celowi mają: rozbudowa lotniska we Wrocławiu jako lotniska
regionalnego, lepsze wykorzystanie istniejących lotnisk lokalnych do celów
sportowych, sanitarnych i cargo, wykorzystanie lotnisk posowieckich w Krzywej i Legnicy oraz budowa nowego lotniska w Głogowie.
• Rozwój żeglugi śródlądowej
Należy podjąć działania w celu zwiększenia roli żeglugi śródlądowej
w transporcie. Trzeba zwiększyć nakłady na modernizację Odrzańskiej Drogi
Wodnej, rozbudować zbiorniki retencyjne w celu utrzymania drożności Odry
oraz rozbudować terminale przeładunkowe.
Ochrona Zdrowia
Cel strategiczny:
Dolny Śląsk regionem ze służbą zdrowia na europejskim
poziomie
Cele operacyjne:
• Zapewnienie dostępu do specjalistycznych świadczeń zdrowotnych wykonywanych w sposób optymalny i efektywny
Działania obejmą pomoc pacjentom i służbie zdrowia w efektywnym
wykorzystaniu dostępnego sprzętu i budynków oraz potrzebną współpracę.
Przedmiotem działań będzie dostosowanie pod względem fachowym i sanitarnym obiektów i urządzeń ochrony zdrowia do obowiązujących standardów
w celu zmniejszenia różnic w stanie zdrowia i w dostępie do specjalistycznych świadczeń zdrowotnych.
• Promocja zdrowia psychicznego oraz zapobieganie występowaniu zaburzeń psychicznych
Celem działania jest budowa systemu informacyjnego promującego zdrowy styl życia, dostępnego wszystkim mieszkańcom regionu, który poza funk58
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
cją informacyjną powinien monitorować, a w efekcie pobudzać do działań
zapobiegających zaburzeniom psychicznym.
• Rozwój opieki nad kobietami w ciąży i noworodkami
Działania obejmą pomoc kobietom ciężarnym, zwłaszcza będącym w trudnej sytuacji życiowej i materialnej, przeciwdziałając w ten sposób oddawaniu
noworodków do adopcji. Priorytetem jest zachęcanie do posiadania dzieci,
poprzez oferowanie pomocy w okresie popołogowym, a następnie w prawidłowej opiece nad noworodkiem.
• Rozwój usług opiekuńczych dla osób starszych
Działania mają na celu uwrażliwienie ludzi na pomoc sąsiedzką, co jest
szczególnie ważne w przypadku osób w podeszłym wieku lub obłożnie chorych, a także pełne wykorzystanie wolontariatu, co w konsekwencji doprowadzi do odciążenia pracowników służby zdrowia.
• Uporządkowanie sieci bazy szpitalnej Dolnego Śląska i modernizacja infrastruktury służby zdrowia
Budowa nowych szpitali – w zachodniej części Wrocławia nowy szpital
dziecięcy na ul. Koszarowej, dokończenie rozpoczętych inwestycji – Świdnica, Milicz, remonty istniejących szpitali (patrz program inwestycyjny).
• Restrukturyzacja finansowa służby zdrowia
Oddłużenie placówek służby zdrowia w celu osiągnięcia przez nie płynności finansowej.
Tworzenie nowych miejsc pracy
i walka z bezrobociem
Cel strategiczny:
Dolny Śląsk regionem niskiego bezrobocia
Cele operacyjne:
• Wspieranie inwestycji krajowych i zagranicznych, marketing gospodarczy
Dolnego Śląska
Działania będą zmierzać do zwiększenia instytucjonalnego potencjału obsługi inwestorów przez administrację publiczną. Działania obejmą również
projekty szkoleniowe, informacyjne i tworzenie platform internetowych,
ukierunkowanych na lepsze promowanie walorów regionu oraz zwiększające możliwości informowania o zachętach inwestycyjnych dla potencjalnych
inwestorów.
59
Program Samorządowy
• Tworzenie obszarów wzrostu i rozwoju
Działania obejmą wspieranie rozwoju aglomeracji i obszarów intensywnego kumulowania działalności gospodarczej, które stanowią ośrodki wzrostu społecznego i gospodarczego w skali regionu i kraju oraz wpływają na
zmniejszenie dystansu w rozwoju w stosunku do innych regionów Unii Europejskiej.
• Wspieranie rozwoju instytucji otoczenia biznesu
Działania polegać będą na wspieraniu otoczenia przedsiębiorstw i zostaną
ukierunkowane na likwidację barier formalnych i pozaformalnych w ich otoczeniu oraz podnoszenie ich konkurencyjności. Przedmiotem działań będzie
stworzenie sieci powiązań między jednostkami wspierającymi a przedsiębiorcami, upowszechnianie wiedzy na temat uwarunkowań i specyfiki gospodarki
regionu wśród przedsiębiorców oraz wspieranie regionalnych instytucji pomostowych działających między otoczeniem a gospodarką.
• Wzmacnianie innowacyjności i transferu technologii
Działania obejmą stworzenie w regionie nowych firm innowacyjnych,
propagowanie postaw innowacyjnych, tworzenie warunków do absorpcji
i dyfuzji innowacji. Przedmiotem działań będzie kreowanie i wzmacnianie
proinwestycyjnego układu instytucjonalnego, budowanie świadomości innowacyjnej w regionalnej społeczności oraz gromadzenie informacji i ich
udostępnianie publiczne na temat szeroko rozumianych zasobów innowacyjnych Dolnego Śląska. Działania obejmą również wspieranie przedsiębiorstw
pozyskujących nowe technologie poprzez identyfikację źródeł pozyskiwania
nowych technologii, ich promocję oraz finansowe wsparcie transferu technologii.
• Wspieranie rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw
Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw polegać będzie na eliminowaniu barier oraz ograniczeń dla ich funkcjonowania, występujących w procesach rynkowych, a stwarzanych przez otoczenie instytucjonalne lub nieuczciwą konkurencję. Działania obejmą także dostosowanie przedsiębiorstw
do rozwiązań prawnych UE.
• Promowanie produktów regionalnych
Celem będzie kreowanie specyficznej oferty rynkowej, obejmującej charakterystyczne dla Dolnego Śląska produkty, także niematerialne. Przedmiotem działania będzie wdrażanie nowych instrumentów promocji, w tym promocji eksportu tych produktów, a także stworzenie ram instytucjonalnych
i systemowych w celu wspierania działalności promocyjnej.
60
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
Polityka prorodzinna i pomoc społeczna
Cel strategiczny:
Dolny Śląsk regionem przyjaznym dla rodzin
Cele operacyjne:
• Tworzenie systemów opieki nad dzieckiem i rodziną
Działania mają na celu rozwój systemu opieki nad dzieckiem, wypracowanie założeń polityki prorodzinnej, budowę systemu opieki oraz aktywizacji
dzieci i młodzieży dotkniętych sieroctwem. Celem działań będzie także przyjęcie rozwiązań instytucjonalnych, pozwalających w sposób jak najbardziej
efektywny wspierać rodzinę i dzieci.
• Aktywizacja społeczna i opieka nad ludźmi starszymi
Przewidziane jest stworzenie rozwiązań, zmierzających do aktywizacji
osób starszych, w tym zapewnienie im systemowej opieki we wszystkich
dziedzinach życia społeczno-ekonomicznego. Jest to szczególnie ważne ze
względu na nasilające się zjawisko starzenia się społeczeństwa.
• Wyrównywanie szans kobiet i mężczyzn
Celem jest kompleksowe i trwałe wyrównywanie szans kobiet i mężczyzn
w społeczności regionalnej. Przedmiotem działania będą przedsięwzięcia edukacyjne i promujące postawy konwergencji w tym zakresie.
• Przeciwdziałanie marginalizacji społecznej i bezdomności
Celem działania będzie wspieranie inicjatyw zmierzających do identyfikacji źródeł ubóstwa w regionie, podnoszenie poziomu edukacji – w tym
wyrównywanie szans edukacyjnych dzieci najuboższych – oraz wrażliwości
społecznej, wdrażanie programów unijnych w tym zakresie, intensyfikacja
działalności na obszarach objętych bezrobociem strukturalnym, wzmacnianie
postaw przedsiębiorczych poprzez szkolenie, doradztwo, pomoc finansową,
gwarancje, rozwój instytucji okołobiznesowych.
• Profilaktyka uzależnień
Przedmiotem działań będzie propagowanie wśród młodzieży modelu życia bez używek, wzmocnienie roli rodziny i szkoły, budowa autorytetów i postaw piętnujących uzależnienia.
61
Program Samorządowy
Bezpieczeństwo publiczne
Cel strategiczny:
Dolny Śląsk regionem, w którym wszyscy czują się bezpiecznie
Cele operacyjne:
• Zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego regionu
Celem jest stworzenie nowoczesnego, sprawnego i efektywnego systemu
redystrybucji energii, zapewniającego racjonalną jej alokację i pełne bezpieczeństwo. Działania te skoncentrują się na poszerzeniu dostępu odbiorców
do energii oraz na dywersyfikacji źródeł pozyskiwania energii, ze szczególnym
uwzględnieniem energii odnawialnej. Działania zmierzać będą również do budowy rezerw gazu z wykorzystaniem naturalnych walorów morfologicznych
regionu, które mogą zaspokoić jego potrzeby w przypadku braku dostaw.
• Wypracowanie skutecznych form współpracy z policją
Podejmowane będą działania uświadamiające, jak powinna układać się
współpraca na linii policja – obywatele oraz jak pomoc policji jest niezbędna w utrzymaniu porządku. Przykładem takiej współpracy mogą być wspólne patrole mieszkańców z policją, uzgodniony z policją monitoring osiedli
mieszkaniowych, spotkania z mieszkańcami.
• Poprawa bezpieczeństwa w ruchu drogowym
Zainicjowane będą przedsięwzięcia, zmierzające do ograniczenia liczby
wypadków i kolizji drogowych, przy zaangażowaniu wszystkich podmiotów
współodpowiedzialnych za stan bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Działania
będą realizowane poprzez doposażenie podmiotów odpowiedzialnych w środki
i urządzenia techniczne dla poprawy bezpieczeństwa w ruchu drogowym.
Modernizacja miasteczek i terenów wiejskich
Cel strategiczny:
Dolny Śląsk regionem zasobnych i nowoczesnych wsi i małych
miast
Cele operacyjne:
• Podniesienie poziomu życia ludności wiejskiej
Przebudowa funkcjonalnej struktury wsi w regionie umożliwi korzystanie w pełni z najnowszych elementów infrastruktury poprzez zaangażowanie
środków zewnętrznych, w tym unijnych.
62
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
• Przekształcenie struktury agrarnej
Stworzone zostaną warunki do powstawania wysokotowarowych gospodarstw rolnych, ułatwiona będzie komasacja ziemi i jednocześnie zainicjowany wielofunkcyjny rozwój obszarów wiejskich, pojawią się na wsi miejsca
pracy poza rolnictwem, przede wszystkim w usługach.
• Rozwój pozarolniczej aktywności mieszkańców małych miast i wsi oraz
wykształcenie nowych funkcji dla terenów wiejskich
Działania obejmą aktywizację społeczności obszarów wiejskich poprzez
przedsięwzięcia dla organizowania miejsc pracy w działalności na rzecz rolnictwa i mieszkańców wsi, a także poprzez tworzenie różnorodnych pozarolniczych źródeł utrzymania dla rolników (np. agroturystyka).
• Zwiększanie potencjału produkcji leśnej
Poprzez racjonalną gospodarkę leśną, zalesianie nieużytków, racjonalizację
przemysłu drzewnego (wszystko przy przestrzeganiu zasady zrównoważonego rozwoju) można w pełni wykorzystać potencjał leśny regionu. Przedmiotem działań będzie wspieranie inicjatyw zmierzających do zwiększenia lesistości Dolnego Śląska i poprawy kondycji drzewostanu.
• Modernizacja i rozwój infrastruktury technicznej obszarów wiejskich
Działania obejmą podejmowanie oraz wspieranie przedsięwzięć skierowanych na modernizację istniejących elementów infrastruktury technicznej,
zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju. Przedmiotem aktywności
w tej dziedzinie będzie wspieranie inicjatyw dla pozyskania środków finansowych oraz wskazywania ich źródeł potencjalnym inwestorom, ze szczególnym
uwzględnieniem środków unijnych i pochodzących z innych źródeł publicznych, aby w sposób racjonalny wykorzystać zasoby endogeniczne regionu.
Ochrona środowiska, gospodarka wodna,
ochrona przeciwpowodziowa
Cel strategiczny:
Dolny Śląsk regionem zrównoważonego rozwoju
Cele operacyjne:
• Przeciwdziałanie degradacji obszarów peryferyjnych i zagrożonych marginalizacją
Działania obejmą identyfikację obszarów, w których procesy społecznogospodarcze zachodzą w sposób niezadowalający i znacznie odbiegają od
63
Program Samorządowy
średniej regionalnej. Zaplanowane przedsięwzięcia wykorzystają zasoby tych
obszarów i włączą je w pozytywne przemiany w regionie.
• Ograniczenie negatywnego oddziaływania odpadów komunalnych i przemysłowych na środowisko
Celem działań będzie poszukiwanie takich rozwiązań w gospodarce odpadami, które ograniczą maksymalnie ich uciążliwość dla środowiska (systemy recyklingu, segregacji i budowy składowisk spełniających normy Unii Europejskiej).
• Ochrona zasobów naturalnych poprzez ich racjonalne wykorzystanie
Zbudowanie systemu prawno-instytucjonalnego, sprzyjającego racjonalnemu wykorzystaniu zasobów naturalnych, rozwój edukacji ekologicznej na
terenach problemowych, eliminacja patologicznych i mało efektywnych rozwiązań gospodarczych i prawnych to podstawowe zadania w tej dziedzinie.
• Zapewnienie ochrony przeciwpowodziowej i zwiększenie retencji wód
Celem działań będzie wspieranie inicjatyw dla prowadzenia prawidłowej i kompleksowej gospodarki wodnej, zarówno w zakresie przedsięwzięć
ograniczających zagrożenie, jak i wykorzystujących zasoby wodne regionu dla
rozwoju gospodarczego, a także dążenie do realizacji przyjętych programów
z uwzględnieniem walorów środowiska naturalnego.
Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego
Cel strategiczny:
Dolny Śląsk regionem przyjaznym dla twórców i odbiorców
kultury
Cele operacyjne:
• Optymalizacja infrastruktury kulturalnej w regionie
Celem działań będzie pełna inwentaryzacja infrastruktury kulturalnej oraz
wypracowanie rozwiązań umożliwiających jej efektywne wykorzystanie za
pomoca zachęt do szerszego włączania się społeczności regionu w kreowanie
i odbiór kultury. W ramach tych przedsięwzięć uwzględnione będą projekty nakierowane na modernizację i uzupełnianie bazy kulturalnej Dolnego Śląska.
• Rozwój tożsamości narodowej i regionalnej
Poznanie dziedzictwa cywilizacyjnego regionu, budowa infrastruktury zapewniającej jego bezpieczeństwo, propagowanie go wśród mieszkańców oraz
włączenie w szkolne programy kształcenia elementów wiedzy na ten temat to
podstawowe zadania w tym zakresie.
64
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
• Aktywizacja społeczna w obszarze kultury poprzez rozwój współpracy
z organizacjami pozarządowymi
Działania obejmą kreowanie i upowszechnianie pozytywistycznych postaw w społecznościach lokalnych. Należy rozwijać zaangażowanie społeczności lokalnych w budowę „małych ojczyzn”, ze szczególnym naciskiem na
identyfikację i wykorzystanie endogenicznych czynników integrujących te
społeczności. Przedsięwzięcia obejmą również integrację mieszkańców regionu na różnych płaszczyznach oraz współpracę administracji publicznej z organizacjami „sektora trzeciego” na zasadach partnerstwa.
• Ochrona dziedzictwa cywilizacyjnego
Niezbędne jest wsparcie dla poczynań związanych z opisem, ochroną oraz
propagowaniem dziedzictwa kulturowego regionu, a także budowa sprawnego systemu instytucjonalnego dla kreowania takich inicjatyw.
Edukacja i szkolnictwo wyższe
Cel strategiczny:
Dolny Śląsk regionem dobrze wykształconych mieszkańców
Cele operacyjne:
• Kształtowanie systemu edukacyjnego umożliwiającego kształcenie ciągłe
Zmierzamy do wspierania rozwoju systemu kształcenia ustawicznego.
Powstaną projekty sprzyjające uczeniu się przez całe życie, zwiększaniu roli
szkół wyższych województwa w kształceniu dorosłych oraz integracji systemu kształcenia ustawicznego z tradycyjnym.
• Podniesienie jakości kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli
Rozwój zawodowy kadry nauczycielskiej oraz zwiększenie zakresu kształcenia w formach pozaszkolnych przyczyni się w znacznym stopniu do podwyższenia standardów kształcenia dzieci i młodzieży we wszystkich typach szkół.
• Zapewnienie powszechnego dostępu do internetu
Przedmiotem działań będzie wspieranie projektów służących rozbudowie infrastruktury dostępu do internetu dla użytkowników instytucjonalnych
i prywatnych.
• Dostosowanie oferty edukacyjnej do potrzeb rynku pracy
Należy stworzyć warunki organizacyjne i finansowe, sprzyjające podejmowaniu przez szkoły średnie i wyższe współpracy z lokalnymi przedsiębiorcami,
umożliwiającej transfer wiedzy i najnowszych rozwiązań technologicznych ze
65
Program Samorządowy
środowisk akademickich do biznesu oraz dostosowanie kierunków kształcenia
do wymagań rynku. Celem jest również wsparcie współpracy szkół różnego
typu i przedsiębiorców w dziedzinie szkolnictwa zawodowego i ustawicznego,
a także odpowiedniego profilowania kierunków studiów, adekwatnego do wymagań regionalnego rynku pracy i oczekiwań regionalnych przedsiębiorców.
Turystyka i rekreacja
Cel strategiczny:
Dolny Śląsk regionem atrakcyjnym turystycznie i przyjaznym
dla wypoczynku
Cele operacyjne:
Markowe produkty turystyczne
Cele główne:
• Wzrost konkurencyjności województwa dolnośląskiego poprzez rozwój
sektora turystycznego, w tym koncentracja działań na markowych produktach turystycznych
• Stworzenie podstaw dla wzrostu konkurencyjności sektora turystycznego
i oferty turystycznej jako sfery stymulującej rozwój społeczno-gospodarczy Dolnego Śląska
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Cele szczegółowe:
Określenie i rozwój regionalnego produktu turystycznego
Identyfikacja i wsparcie rozwoju markowych produktów turystycznych
województwa (turystyka aktywna, uzdrowiskowa, kulturowa)
Modernizacja bazy i formuły usług klimatycznych
Kreowanie markowych produktów turystycznych w oparciu o walory regionalnych osobliwości przyrody, kultury i krajobrazu
Uzupełnienie oferty rekreacyjnej o propozycje turystyczne, kulturalne
i sportowe
Oferta turystyczna dla rodzin i osób starszych – wspieranie rozwoju turystyki na obszarach wiejskich
Poszerzenie wachlarza ofert turystyki specjalistycznej i wyczynowej
Otwarcie Odry dla międzynarodowej turystyki wodnej
Przygraniczne imprezy kulturalne dla turystów z kraju i zagranicy
66
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
Kreowanie nowoczesnej oferty turystycznej w oparciu o markowe produkty
turystyczne to warunek jej konkurencyjności. Koncentracja działań i nakładów
na wiodących produktach markowych regionu sprzyjać będzie nadaniu pożądanego kierunku rozwoju sektora, a także stworzy podstawę do przyciągnięcia
inwestorów prywatnych, chcących inwestować na Dolnym Śląsku.
Wspierane będą inicjatywy dla pełniejszego wykorzystania walorów województwa w celu zaoferowania konkurencyjnego markowego produktu turystycznego. Na podstawie audytu turystycznego regionu stwierdzono, że największy potencjał rozwoju mają następujące dziedziny:
• turystyka aktywna (promocja sieci tras wędrówek transgranicznych pieszych, rowerowych, konnych, wodnych; tworzenie subproduktów
w zakresie wspinaczki górskiej i skałkowej, lotniarstwa, paralotniarstwa
i szybownictwa, turystyki konnej, wędkarstwa, golfa; korzystanie z infrastruktury parków wodnych),
• turystyka uzdrowiskowa (klimat podgórski i górski, wykorzystanie w pełni zasobów uzdrowiskowych, np. borowiny, wody lecznicze i peloidy),
• turystyka kulturowa (bogactwo i różnorodność walorów kulturowych
i historycznych).
Ponadto ważną rolę w rozwoju turystyki województwa będą spełniały:
• turystyka biznesowa (Wrocław jako centrum życia gospodarczego),
• turystyka na obszarach wiejskich (szansa rozwoju obszarów o istotnych walorach turystycznych, ale słabych gospodarczo, zagrożonych marginalizacją),
• turystyki tranzytowa, w tym przygraniczna (położenie na pograniczu
z Niemcami i Czechami stanowi potencjał do rozwoju tej formy turystyki),
• turystyka przyrodnicza, obserwacje przyrody, w tym szczególnie ptaków
(bird watching) na terenie Doliny Baryczy.
Rozwój lokalny turystyki
Cele główne:
• Wzrost konkurencyjności województwa dolnośląskiego poprzez rozwój
sektora turystycznego
• Stworzenie podstaw dla wzrostu konkurencyjności sektora turystycznego
i oferty turystycznej jako sfery stymulującej rozwój społeczno-gospodarczy Dolnego Śląska
• Wykorzystanie potencjału regionu dla rozwoju turystyki w województwie
w oparciu o wykorzystanie walorów turystycznych regionu, w tym na obszarach zagrożonych marginalizacją społeczną i gospodarczą
67
Program Samorządowy
Cele szczegółowe:
• Wspieranie inicjatyw w zakresie turystyki, przyczyniających się do aktywizowania obszarów jeszcze niewykorzystanych
• Eksponowanie i wykorzystanie aspektu wielonarodowości i wielokulturowości regionu w rozwoju oferty turystycznej
• Stworzenie systemu wsparcia dla sektora turystycznego, w tym MŚP i rzemiosła
• Popularyzacja dorobku wybitnych twórców regionu
• Stymulacja endogennej aktywności obywatelskiej i ekonomicznej
• Popularyzacja dorobku kulturalnego i naukowego istotnego dla stymulacji
ruchu turystycznego
• Rozwój turystyki w poszanowaniu środowiska naturalnego
Jednym z celów strategicznych dokumentu jest aktywizowanie obszarów
w niewielkim stopniu zagospodarowanych i wykorzystywanych turystycznie.
Są to zarówno małe miasteczka, obszary wiejskie, jak również tereny poprzemysłowe i pomilitarne oraz obszary zagrożone marginalizacją.
Wsparcie inicjatyw lokalnych w zakresie m.in.:
• tworzenia infrastruktury,
• formowania Lokalnych Organizacji Turystycznych,
• opracowywania programu rozwoju turystyki,
nie tylko będzie aktywizowało lokalną społeczność, ale także przyczyni się do
napływu kapitału inwestycyjnego, co w konsekwencji powinno spowodować
wzrost ruchu turystycznego w regionie.
Innym ważnym obszarem działań jest wspieranie lokalnych inicjatyw kreujących ruch turystyczny w oparciu o bogate zasoby dziedzictwa kulturowego, jak również walory naturalne.
Markowa infrastruktura turystyczna
Cele główne:
• Wzrost konkurencyjności województwa dolnośląskiego poprzez rozwój
sektora turystycznego
• Stworzenie podstaw dla wzrostu konkurencyjności sektora turystycznego
i oferty turystycznej jako sfery stymulującej rozwój społeczno-gospodarczy Dolnego Śląska
Cele szczegółowe:
• Rozwój markowej infrastruktury turystycznej i paraturystycznej
• Tworzenie odpowiednich warunków dla wzrostu ruchu turystycznego
68
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
• Tworzenie infrastruktury turystycznej sprzyjającej rozwojowi produktów
markowych regionu
Infrastruktura turystyczna i paraturystyczna to niezbędny element rozwoju turystyki każdego regionu. Jej obecny stan na Dolnym Śląsku nie jest zadowalający i stanowi barierę dalszego rozwoju ruchu turystycznego. Dlatego
niezbędne jest podjęcie działań wspierających budowanie pełnej infrastruktury, w tym bazy noclegowej na poziomie europejskim.
Ważnym elementem powstawania markowej infrastruktury jest rozwój tematycznych szlaków turystycznych jako kompleksowej propozycji produktów
turystycznych. W ramach tych działań wspierany będzie rozwój infrastruktury oraz oferty turystycznej w miejscowościach położonych wzdłuż szlaków.
Szczególny akcent zostanie położony na rozwój Drogi Sudeckiej – głównej
osi rozwoju turystki w regionie.
System wsparcia sektora i produktów turystycznych
Cele główne:
• Wzrost konkurencyjności województwa dolnośląskiego poprzez rozwój
sektora turystycznego
• Stworzenie podstaw dla wzrostu konkurencyjności sektora turystycznego
i oferty turystycznej jako sfery stymulującej rozwój społeczno-gospodarczy Dolnego Śląska
• Wzmocnienie wizerunku Dolnego Śląska jako obszaru atrakcyjnego turystycznie dla turystów krajowych i zagranicznych
Cele szczegółowe:
• Stworzenie zintegrowanego systemu promocji i informacji w regionie
• Stworzenie systemu badań potrzeb i oczekiwań turystów
• Stworzenie systemu wsparcia doradczo-konsultingowego dla podmiotów
z sektora turystycznego
• Stymulowanie rozwoju firm i instytucji otoczenia biznesu
• Stworzenie mechanizmów kształcenia profesjonalnych kadr turystycznych
w oparciu o rzetelną analizę potrzeb
• Otwarcie województwa na międzynarodowy ruch turystyczny poprzez
sprawny system informacji turystycznej i skuteczną promocję
• Wykształcenie profesjonalnej kadry obsługi ruchu turystycznego i zarządzania turystyką
Kompleksowy zespół działań, mających na celu wsparcie rozwoju sektora
turystyki oraz produktów turystycznych, obejmuje:
69
Program Samorządowy
•
•
•
•
szeroko pojęty marketing (promocja, dystrybucja, informacja),
szkolenia kadr dla potrzeb turystyki,
doradztwo dla firm z sektora turystycznego,
rozwój systemu informacji turystycznej.
Podstawą wzrostu konkurencyjności oferty turystycznej regionu, oprócz
działań infrastrukturalnych, jest koordynacja i integracja działań marketingowych, połączona z bieżącym badaniem potrzeb i oczekiwań turystów oraz
monitorowaniem rynku usług turystycznych i zachodzących na nim zmian
w kraju i zagranicą. Efektem prowadzonych badań i analiz powinno być dostosowanie oferty turystycznej do docelowych segmentów turystów.
W ramach działań marketingowych znajdują się zadania obejmujące stworzenie narzędzi komunikacji marketingowej, istotnych dla budowy turystycznego wizerunku województwa, przede wszystkim w oparciu o znak turystyczny regionu, a także wspieranie m.in. powstawania indywidualnych znaków
turystycznych, zidentyfikowanych w audycie obszarów turystycznych.
Istotny element rozwoju turystyki stanowią kadry obsługujące turystów.
Opracowanie i wdrożenie skutecznego systemu szkolenia personelu dla potrzeb turystyki znacząco przyczyni się do poprawy jakości usług i obsługi turystycznej.
Uzupełnieniem działań wspierających rozwój tego sektora jest zapewnienie podmiotom działającym w branży dostępu do usług doradczo-konsultingowych.
70
Program Inwestycyjny
dla Województwa Dolnośląskiego
Lp.
Nazwa zadania
1
Budowa drogi wojewódzkiej Bielany
– Łany – Długołęka Etap I, zadanie 1
2
Jednostka
realizująca
2004 2006
Łączne
nakłady
DZDW
51 71,370
Budowa drogi wojewódzkiej Bielany
– Łany – Długołęka Etap I, zadanie 2
DZDW
21 792,747
3
Budowa drogi wojewódzkiej Bielany
– Łany – Długołęka Etap I, zadanie 3
DZDW
76 429,357
4
Budowa drogi wojewódzkiej Bielany
– Łany – Długołęka Etap II, zadanie 1
DZDW
56 634,582
5
Budowa drogi wojewódzkiej Bielany
– Łany – Długołęka Etap II, zadanie 2
DZDW
34 474,858
6
Budowa drogi wojewódzkiej Bielany
– Łany – Długołęka Etap II, zadanie 3
DZDW
36 202,392
7
Budowa drogi wojewódzkiej Bielany
– Łany – Długołęka Etap III, zadanie 1
DZDW
5 462,282
8
Budowa drogi wojewódzkiej Bielany
– Łany – Długołęka Etap III, zadanie 2
DZDW
42 849,960
9
Budowa drogi wojewódzkiej Bielany
– Łany – Długołęka Etap III, zadanie 3
DZDW
59 768,596
10 Budowa drogi wojewódzkiej Bielany
– Łany – Długołęka Etap III, zadanie 4
DZDW
61 253,747
11 Budowa drogi wojewódzkiej Bielany
– Łany – Długołęka Etap III, zadanie 5
DZDW
17 186,287
12 Budowa drogi wojewódzkiej Bielany
– Łany – Długołęka Etap IV, zadanie 1
DZDW
23 457,688
13 Budowa drogi wojewódzkiej Bielany
– Łany – Długołęka Etap IV, zadanie 2
DZDW
65 129,218
14 Budowa drogi wojewódzkiej Bielany
– Łany – Długołęka Etap IV, zadanie 3
DZDW
76 977,860
15 Budowa drogi wojewódzkiej Bielany
– Łany – Długołęka Etap IV, zadanie 4
DZDW
100 195,367
71
Program Samorządowy
Jednostka
realizująca
Łączne
nakłady
16 Budowa drogi wojewódzkiej Bielany 2004 2007
– Łany – Długołęka Etap IV, zadanie 5
DZDW
22 770,863
17 Budowa obwodnicy Nowej Rudy
w ciągu drogi wojewódzkiej nr 381
– Etap II
DZDW
28 833,860
18 Budowa obwodnicy Nowej Rudy
w ciągu drogi wojewódzkiej nr 381
– Etap III
DZDW
28 092,555
19 Budowa zaplecza technicznego Obwodu Drogowego w Dobroszycach
DZDW
4 500,000
20 Adaptacja budynku przy ul. Krakowskiej na potrzeby administracyjno-biurowe DZDW
DZDW
1 533,813
21 Przebudowa drogi wojewódzkiej
nr 341 w m. Uraz
DZDW
1 745,907
22 Przebudowa drogi wojewódzkiej
nr 331 w m. Tarnówek
DZDW
2 480,930
23 Budowa mostu na rzece Odrze w ciągu drogi wojewódzkiej nr 323
DZDW
89 693,332
24 Przebudowa drogi wojewódzkiej
nr 329 od skrzyżowania z drogą
krajową nr 12 do Ruszowic
DZDW
2 440,624
25 Budowa południowo-wschodniej
obwodnicy Dzierżoniowa
DZDW
56 500,000
26 Przebudowa drogi wojewódzkiej
nr 384 na odcinku Dzierżoniów
– Łagiewniki
DZDW
18 800,000
27 Budowa drogi wojewódzkiej nr 367
2004 2008
i 366 (obejście miejscowości Mysłakowice i Miłków)
DZDW
73 700,000
28 Przebudowa drogi wojewódzkiej
nr 352 Radomierzyce – Zgorzelec
z obwodnicą m. Zgorzelec
2004 2005
DZDW
2 500,000
29 Przebudowa drogi wojewódzkiej
nr 389 na odcinku Zieleniec – Mostowice
2004 2005
DZDW
2 678,091
Lp.
72
Nazwa zadania
2004 2006
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
Jednostka
realizująca
Łączne
nakłady
DZDW
11 493,819
31 Przebudowa drogi wojewódzkiej
nr 296 – Etap II
DZDW
22 400,000
32 Przebudowa drogi wojewódzkiej
nr 296 – Etap III
DZDW
60 000,000
33 Budowa mostu granicznego na rz.
Nysa Łużycka Pieńsk – Deschka
z drogami dojazdowymi
DZDW
16 406,279
2005 2008
DZDW
17 216,450
35 Budowa lub przebudowa infrastruktu- 2004 2006
ry drogowej na sieci dróg wojewódzkich Dolnego Śląska w zakresie:
chodników, odwodnienia drogi, zatok
autobusowych, skrzyżowań dróg,
sygnalizacji świetlnej, murów oporowych, małych obiektów mostowych
– kontynuacje
DZDW
12 849,375
36 Przebudowa drogi wojewódzkiej
nr 388 Wambierzyce – Polanica Zdrój
2005 2008
DZDW
17 400,000
37 Przebudowa drogi wojewódzkiej
nr 297 – Etap I
2005 2008
DZDW
29 190,000
38 Przebudowa drogi wojewódzkiej
nr 297 – Etap II
DZDW
30 000,000
39 Przebudowa drogi wojewódzkiej
nr 297 – Etap III
DZDW
40 000,000
40 Budowa mostu przez rzekę Odrę
pomiędzy m. Brzeg Dolny i m. Głoska
DZDW
56 500,000
41 Przebudowa ul. Strzelnej i Wiejskiej
w Oławie w ciągu drogi wojewódzkiej nr 396
DZDW
4 074,401
Lp.
Nazwa zadania
30 Przebudowa drogi wojewódzkiej
nr 296 – Etap I
34 Budowa połączenia drogowego
w Euroregionie Nysa
2004 2005
73
Program Samorządowy
Jednostka
realizująca
Łączne
nakłady
DZDW
36 152,254
DZDW
27 050,000
44 Przebudowa drogi wojewódzkiej nr 395 na odcinku od ronda
w miejscowości Żerniki Wrocławskie
do węzła autostradowego Wrocław
– Wschód w miejscowości Krajków
DZDW
42 650,000
45 Przebudowa drogi wojewódzkiej
nr 395 w Strzelinie – ul. Ząbkowicka
DZDW
5 800,000
46 Przebudowa drogi wojewódzkiej
nr 403 na odcinkach zlokalizowanych
na terenie Województwa Dolnośląskiego
DZDW
15 000,000
47 Przebudowa drogi wojewódzkiej
nr 395 w m. Henryków
DZDW
6 600,000
48 Przebudowa drogi wojewódzkiej
nr 347 Wrocław – Kąty Wrocławskie
DZDW
28 800,000
49 Przebudowa drogi wojewódzkiej
nr 385 w m. Srebrna Góra
DZDW
3 000,000
50 Budowa obwodnicy drogowej
Gryfowa Śląskiego w sieci dróg
wojewódzkich
DZDW
50 000,000
51 Budowa obwodnicy Dobroszyc w ciągu drogi wojewódzkiej nr 340
DZDW
4 400,000
52 Budowa obwodnicy Budziszowa
Wielkiego w ciągu drogi wojewódzkiej nr 345
DZDW
3 000,000
53 Budowa obwodnicy Strzegomia
w ciągu drogi wojewódzkiej nr 374
DZDW
11 700,000
Lp.
Nazwa zadania
42 Budowa lub przebudowa infrastruktury drogowej na sieci dróg wojewódzkich Dolnego Śląska w zakresie:
chodników, odwodnienia drogi, zatok
autobusowych, skrzyżowań dróg,
sygnalizacji świetlnej, murów oporowych, małych obiektów mostowych
– rozpoczynane po roku 2003
43 Przebudowa drogi wojewódzkiej
nr 352 Radomierzyce – Zatonie
74
2004 2005
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
Jednostka
realizująca
Łączne
nakłady
54 Budowa obwodnicy Szczawna Zdroju
w ciągu drogi wojewódzkiej nr 376
DZDW
14 200,000
55 Budowa małej obwodnicy Ząbkowic
Śląskich
DZDW
20 000,000
56 Budowa małej obwodnicy Świdnicy
DZDW
20 000,000
57 Przebudowa mostów w km 03+877
i w km 04+337 drogi wojewódzkiej
nr 393 w miejscowości Kościelniki
DZDW
3 750,000
58 Przebudowa obiektów mostowych
w ciągu drogi wojewódzkiej nr 389
w km 13+884, 17+486, 17+974 na
odcinku Zieleniec – Mostowice
DZDW
2 300,000
59 Przebudowa mostu w ciągu drogi
wojewódzkiej nr 353 km 07+223
w m. Dłużyna
DZDW
1 150,000
60 Przebudowa mostu w ciągu drogi
wojewódzkiej nr 358 km 22+475
w m. Pobiedna
DZDW
1 720,000
61 Przebudowa mostu w ciągu drogi
wojewódzkiej nr 297 km 90+822
w m. Lwówek Śląski
DZDW
2 100,000
62 Przebudowa mostu w ciągu drogi
wojewódzkiej nr 345 km 14+243
w m. Budziszów Wielki
DZDW
1 820,000
63 Przebudowa mostu w ciągu drogi
wojewódzkiej nr 345 km 14+596
w m. Budziszów Wielki
DZDW
1 820,000
64 Przebudowa mostu w ciągu drogi
wojewódzkiej nr 395 km 60+606
w m. Biernacice
DZDW
1 530,000
65 Przebudowa mostu w ciągu drogi
wojewódzkiej nr 392 km 25+634
w m. Stronie Śląskie
DZDW
1 520,000
66 Przebudowa mostu w ciągu drogi
wojewódzkiej nr 395 km 71+426
w m. Lubnów
DZDW
1 540,000
Lp.
Nazwa zadania
75
Program Samorządowy
Lp.
Jednostka
realizująca
Nazwa zadania
Łączne
nakłady
67 Przebudowa mostu w ciągu drogi
wojewódzkiej nr 328 km 112+680
w m. Marciszów
DZDW
1 520,000
68 Przebudowa mostu nad potokiem
Czerna Wielka w ciągu drogi
wojewódzkiej nr 350 km 50+268
w m. Parowa (wraz z korektą ciągów
pieszych)
DZDW
1 750,000
69 Przebudowa mostu w ciągu drogi
wojewódzkiej nr 404 km 2+438
w m. Świeradów Zdrój
DZDW
1 700,000
70 Przebudowa mostu w ciągu drogi
wojewódzkiej nr 328 km 110+583
w m. Ciechanowice
DZDW
1 500,000
71 Budowa czteropasmowej drogi
w miejscu istniejącej drogi powiatowej nr 47– 806 (obecnie nr 1950D)
na odcinku od węzła Pietrzykowice do
drogi krajowej nr 35 wraz z korektą
przebiegu w celu właściwego włączenia do drogi krajowej nr 35 oraz
budowa czteropasmowego sięgacza
drogi
DZDW
27 000,000
72 Adaptacja i wyposażenie budynku
na potrzeby Dolnośląskiej Biblioteki
Pedagogicznej we Wrocławiu
2004 2005
DM UMWD
500,000
73 Rozbudowa Ośrodka Szkolno-Wychowawczego Dzieci Niewidomych
przy ul. Kamiennogórskiej 16 we
Wrocławiu
DM UMWD / Wydział Inwestycji
7 878,580
74 Budowa infrastruktury sportoworehabilitacyjnej w Ośrodku SzkolnoWychowawczym Dzieci Niewidomych
we Wrocławiu
DM UMWD / Wydział Inwestycji
9 760,000
75 Modernizacja internatu Zespołu Szkół
Ponadgimnazjalnych w Świdnicy przy
ul. Wałbrzyskiej 58
DM UMWD / Wydział Inwestycji
557,302
76
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
Jednostka
realizująca
Łączne
nakłady
DS UMWD / Wydział
Edukacji i Nauki
10 248,000
77 Modernizacja Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych w Biedrzychowicach
DS UMWD
2 768,760
78 Modernizacja Zamku Piastowskiego
w Legnicy przy Placu Zamkowym 1
DS UMWD
8 296,000
79 Przebudowa budynku Medycznego
Studium Zawodowego we Wrocławiu
przy ul. Stawowej
DS UMWD
2 491,000
80 Przebudowa części szkoły i internatu
na Centrum Kształcenia Ekologicznego w Zespole Szkół Agrotechnicznych
w Bożkowie
DS UMWD
8 200,000
81 Przebudowa obiektów przy ul. Kasztanowej 3a/5 na potrzeby Dolnośląskiego Centrum Wspierania Uzdolnień
we Wrocławiu
DS UMWD
10 000,000
82 Przebudowa obiektów Dolnośląskiego 2004 2006
Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Informacji Pedagogicznej na
potrzeby kształcenia ustawicznego
nauczycieli i osób szkolących we
Wrocławiu
DS UMWD
5 490,000
83 Modernizacja i rozbudowa Muzeum
Karkonoskiego w Jeleniej Górze
2005 2005
DS UMWD
7 816,000
84 Modernizacja Teatru Dramatycznego
im. Jerzego Szaniawskiego w Wałbrzychu
2005 2005 DS UMWD / Wydział
Kultury
85 Zakup i modernizacja trwałego wyposażenia scen Teatru Polskiego we
Wrocławiu: Sceny im. J. Grzegorzewskiego i Sceny Kameralnej
2005 2005
DS. UMWD / Wydział Kultury
42 000,000
Adaptacja z rozbudową Dolnośląskie- 2004 2006
go Centrum Onkologii we Wrocławiu
DM UMWD / Wydział Inwestycji
30 672,215
Lp.
Nazwa zadania
76 Rozbudowa Ośrodka Szkolno-Wychowawczego Dzieci Niesłyszących przy
ul. Dworskiej 8 we Wrocławiu
86
4 264,000
77
Program Samorządowy
Lp.
Jednostka
realizująca
Nazwa zadania
Łączne
nakłady
87 Adaptacja pomieszczeń na potrzeby
Szpitalnego Oddziału Ratunkowego
2004 2006 Wojewódzki Szpital
Specjalistyczny ul.
Kamieńskiego we
Wrocławiu
88 Doposażenie i wymiana zużytego
sprzętu we wrocławskim ośrodku
torakochirurgii
2004 2006
Dolnośląskie Centrum Chorób Płuc
we Wrocławiu
74,000
89 Modernizacja obiektu placówki
2004 2006
Dzienny Ośrodek
Psychiatrii i Zaburzeń
Mowy dla Dzieci
i Młodzieży ul.
Żmigrodzka we
Wrocławiu
60,000
90 Budowa dźwigu osobowo-towarowego w budynku Ośrodka Leczenia
i Rehabilitacji Uzależnień
2004 2006
Specjalistyczny Zespół Psychiatrycznej
Opieki Zdrowotnej
Wyb. J.C. Korzeniows-kiego we
Wrocławiu
100,000
2004 2006
91 Budowa pawilonu szpitalnego wraz
z wyposażeniem w Wojewódzkim
Szpitalu Specjalistycznym im. J. Gromkowskiego we Wrocławiu
DM UMWD / Wydział Inwestycji
400,000
11 948,048
92 Termomodernizacja budynku nr 3
w Wojewódzkim Szpitalu Neuropsychiatrii w Krośnicach
2004 2006 Wojewódzki Szpital
Neuropsychiatrii
w Krośnicach (Mechanizm Finansowy
EOG)
1 077,230
93 Termomodernizacja budynku Wojewódzkiego Szpitala Psychiatrycznego
w Złotoryi
2004 2006 Wojewódzki Szpital
Psychiatryczny
w Złotoryi (Mechanizm Finansowy
EOG)
1 156,978
94 Budowa i zarządzanie szpitalem
o charakterze ratunkowym dla
mieszkańców Wrocławia i powiatu
wrocławskiego
2004 2005 Departament Polityki 200 000,000
Zdrowotnej
78
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
Jednostka
realizująca
Łączne
nakłady
Dolnośląskie
Centrum Pediatryczne im. J. Korczaka
(SPZOZ) we Wrocławiu
90 000,000
96 Modernizacja Bloku Operacyjnego,
Oddziału Intensywnej Terapii oraz
Sterylizatorni w Centrum przy ul.
Grabiszyńskiej 105 we Wrocławiu
Dolnośląskie Centrum Chorób Płuc
we Wrocławiu
7 750,000
97 Wykonanie stref przeciwpożarowych
oraz dźwiękowego systemu ostrzegania przeciwpożarowego w Centrum
przy ul. Grabiszyńskiej 105 we
Wrocławiu
Dolnośląskie Centrum Chorób Płuc
we Wrocławiu
2 000,000
98 Modernizacja bloku porodowego na
Oddziale ginekologiczno-położniczym
w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym we Wrocławiu
Wojewódzki Szpital
Specjalistyczny
we Wrocławiu ul.
Kamieńskiego
1 500,000
99 Dostosowanie obiektów Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego we
Wrocławiu do przepisów przeciwpożarowych
Wojewódzki Szpital
Specjalistyczny
we Wrocławiu ul.
Kamieńskiego
3 000,000
100 Zakup sprzętu medycznego dla Dolnośląskiego Centrum Pediatrycznego
im. J. Korczaka (SPZOZ) we Wrocławiu
Dolnośląskie
Centrum Pediatryczne im. J. Korczaka
(SPZOZ) we Wrocławiu
2 705,472
101 Budowa dźwigów osobowo-towarowych w budynku głównym szpitala
Specjalistyczny Zespół Psychiatrycznej
Opieki Zdrowotnej
480,000
102 Modernizacja 6 sztuk dźwigów osobowych oraz 2 nowych urządzeń
Okręgowy Szpital
Kolejowy we Wrocławiu SP ZOZ
2 684,000
Lp.
Nazwa zadania
95 Budowa pawilonu dla Dolnośląskiego
Centrum Pediatrycznego im. J. Korczaka (SPZOZ) we Wrocławiu na terenie
Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. J. Gromkowskiego przy ul.
Koszarowej we Wrocławiu
79
Program Samorządowy
Lp.
Nazwa zadania
Jednostka
realizująca
Łączne
nakłady
103 Modernizacja oddziałów szpitalnych
dostosowująca je do obowiązujących
wymogów technicznych i sanitarnoepidemiologicznych oraz nowoczesnych standardów medycznych
Okręgowy Szpital
Kolejowy we Wrocławiu SP ZOZ
9 760,000
104 Modernizacja budynku nr 1
Specjalistyczny
Szpital Zespolony
im. Stefana Batorego
w Wałbrzychu
4 672,600
105 Modernizacja zespołu operacyjnego
w Specjalistycznym Szpitalu Ginekologiczno-Położniczym im. E. Biernackiego w Wałbrzychu
Specjalistyczny
Szpital Ginekologiczno-Położniczy
im. E. Biernackiego
w Wałbrzychu
2 410,000
106 Modernizacja i dostosowanie
budynku ‘’B’’ Dolnośląskiego Centrum
Transplantacji Komórkowych z Krajowym Bankiem Dawców Szpiku do
obowiązujących norm i standardów
Dolnośląskie
Centrum Transplantacji Komórkowych
z Krajowym Bankiem
Dawców Szpiku
300,000
107 Modernizacja Dźwigów szpitalnych
Wojewódzki Szpital
Specjalistyczny
w Legnicy
600,000
108 Realizacja programu dostosowania
Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Legnicy do wymogów
określonych rozporządzeniem Ministra
Zdrowia dla ZOZ
Wojewódzki Szpital
Specjalistyczny
w Legnicy
6 000,000
109 Dostosowanie obiektów Szpitala Wojewódzkiego w Legnicy do wymogów
ochrony przeciwpożarowej
Wojewódzki Szpital
Specjalistyczny
w Legnicy
3 500,000
110 Uruchomienie SOR wraz z budową
heliportu
Wojewódzki Szpital
Specjalistyczny
w Legnicy
3 000,000
111 Rozbudowa Bloku Operacyjnego i Oddziału Intensywnej Opieki Medycznej
Specjalistyczny Szpital im. Sokołowskiego w Wałbrzychu
6 000,000
80
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
Jednostka
realizująca
Łączne
nakłady
112 Zakup i wyposażenie środków
transportu sanitarnego dla Pogotowia
Ratunkowego we Wrocławiu
Pogotowie Ratunkowe we Wrocławiu
11 151,424
113 Zakup i wyposażenie środków
transportu sanitarnego dla Pogotowia
Ratunkowego w Wałbrzychu
Pogotowie Ratunkowe w Wałbrzychu
5 195,000
114 Wymiana ambulansów sanitarnych
Typ „R” i „W” wraz z wyposażeniem
Pogotowie Ratunkowe w Legnicy
7 680,000
115 Podniesienie standardu świadczenia
usług medycznych w regionie jeleniogórskim w ramach ratownictwa medycznego przez zakup ambulansów
wraz z wyposażeniem dla Pogotowia
Ratunkowego w Jeleniej Górze
Pogotowie Ratunkowe w Jeleniej Górze
4 620,000
116 Termomodernizacja i wymiana sieci
wewnętrznych w budynkach Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego
we Wrocławiu
Wojewódzki Szpital
Specjalistyczny
we Wrocławiu ul.
Kamieńskiego
10 144,000
117 Doposażenie oddziału anestezjologii
i intensywnej terapii Szpitala im. T.
Marciniaka we Wrocławiu w sprzęt
ratujący życie
Szpital Specjalistyczny im. T. Marciniaka
– Centrum Medycyny Ratunkowej
1 474,000
118 Doposażenie Szpitala im. T. Marciniaka we Wrocławiu w sprzęt medyczny
dla ratowania życia
Szpital Specjalistyczny im. T. Marciniaka
– Centrum Medycyny Ratunkowej
1 130,000
119 Doposażenie oddziału toksykologii
w sprzęt i aparaturę medyczną do
ratowania życia i zdrowia w Szpitalu
im. T. Marciniaka we Wrocławiu
Szpital Specjalistyczny im. T. Marciniaka
– Centrum Medycyny Ratunkowej
936,500
120 Kompleksowe wyposażenie 10 stanowisk Oddziału Intensywnej Terapii
Medycznej Okręgowego Szpitala
Kolejowego we Wrocławiu
Okręgowy Szpital
Kolejowy we Wrocławiu SP ZOZ
2 562,000
121 Wyposażenie budynku poradni specjalistycznych w dźwig osobowy
Zespół Szpitalny
Chorób Płuc Opieki
Długoterminowej
w Obornikach Śl.
109,800
Lp.
Nazwa zadania
81
Program Samorządowy
Lp.
Nazwa zadania
Jednostka
realizująca
Łączne
nakłady
122 Modernizacja budynków oddziałów
I i IA Gruźlicy i Chorób Płuc pod kątem dostosowania do obowiązujących
wymagań sanitarnych (sanitariaty,
posadzki, podjazd dla osób niepełnosprawnych)
Zespół Szpitalny
Chorób Płuc Opieki
Długoterminowej
w Obornikach Śl.
123 Termomodernizacja budynków Neurologii oraz Okulistyki
Specjalistyczny
Szpital Zespolony
im. Stefana Batorego
w Wałbrzychu
1 708,000
124 Termomodernizacja budynków nr 1
i6
Specjalistyczny
Szpital Zespolony
im. Stefana Batorego
w Wałbrzychu
3 416,000
125 Modernizacja systemu wytwarzania
ciepła do ogrzewania budynków
i podgrzewania wody użytkowej w
Pogotowiu Ratunkowym w Wałbrzychu Wymiana konwencjonalnych
źródeł energii na źródła energii
odnawialnej, modernizacja instalacji
centralnego ogrzewania i instalacji
wody użytkowej
Pogotowie Ratunkowe w Wałbrzychu
1 036,999
126 Zakup aparatów do monitorowania OIT, Kardiologii, Izby Przyjęć
i sal pooperacyjnych w oddziałach
zabiegowych
Wojewódzki Szpital
Specjalistyczny
w Legnicy
1 500,000
127 Zintegrowany System Informatyczny 2004 2008 Wydział Informatyki
dla Zrównoważonego Rozwoju RegioUMWD
nu Dolnego Śląska
5 404,000
128 Budowa systemu Bazy Danych
Topograficznych jako platformy
Dolnośląskiego Systemu Informacji
Przestrzennej – II etap realizacji
Wydział Geodezji
i Kartografii UMWD
7 288,960
129 Kompleksowa informatyzacja
Dolnośląskiego Zarządu Melioracji
i Urządzeń Wodnych
2004 2008 DZMiUW we Wrocławiu
696,620
82
666,000
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
Lp.
Nazwa zadania
Jednostka
realizująca
Łączne
nakłady
130 Ochrona przeciwpowodziowa I – Pro- 2005 2006 DZMiUW we Wrocgram dla Odry 2006
ławiu
558 000,000
131 Infrastruktura przeciwpowodziowa
i zapobiegania suszy
DZMiUW we Wrocławiu
120 387,000
132 Lokalna ochrona przeciwpowodziowa, melioracje wodne
2004 2008 DZMiUW we Wrocławiu
250 697,000
133 Jawornik – przywrócenie retencji
w zlewni cieku w gminie Paszowice
2004 2008 DZMiUW we Wrocławiu
1 988,500
134 Zakup 8 autobusów szynowych dla
samorządu województwa dolnośląskiego
Departament Rozwoju Regionalnego
UMWD
46 919,520
135 Zakup autobusów szynowych dla
Samorządu Województwa Dolnośląskiego w latach 2008-2013
Departament Rozwoju Regionalnego
UMWD
110 000,000
136 Zagospodarowanie terenu wokół budynku Muzeum Etnograficznego przy
ul. Traugutta 111-113 we Wrocławiu
wraz elementami małej architektury
Departament Spraw
Społecznych UMWD
/ Wydział Kultury
150,000
83
Samorządowy Program PiS Rozwoju Województwa opracował Samorządowy
Zespół Programowy, powołany przez Klub Parlamentarny „Prawo i Sprawiedliwość” i Zarząd Główny Partii „Prawo i Sprawiedliwość”, w skład którego
weszli przedstawiciele parlamentu, administracji rządowej i samorządowej
w województwach, a także przedstawiciele instytucji i organizacji społecznogospodarczych.
Przy opracowaniu Programu wykorzystano materiały przygotowane przez
Rząd RP, a także władze samorządowe poszczególnych województw.
WYDAWCA:
KOMITET WYBORCZY
Prawo i Sprawiedliwość
ul. Nowogrodzka 84/86, 02-018 Warszawa
tel. (+48) 22 6215035, faks (+48) 22 6216767
www.pis.org.pl