MOSTOWO

MOSTOWO
Mostowo powstało w XV wieku. Pierwsze pisane dane o tej wsi pochodzą z 1481 roku
(Msthowe). W tymże roku szlachetny Mikołaj z Mostowa miał sprawę sądową z Maciejem
Wikarym z Krzynowłogi. Kolejny zapis na temat Mikołaja pochodzi 1494 roku, kiedy to był
on poręczycielem w sprawie Wojena z Podkrajewa1.
Potomkiem Mikołaja z Mostowa był Jakub Mostowski herbu Dołęga2, dziedzic na
Mostowie, który żył w połowie XVI wieku. Miał on trzech synów, jego synowie i wnukowie
stawali się coraz bardziej znani w okolicy. Piotr syn Jakuba został mianowany skarbnikiem
ciechanowskim w 1571 roku. Był to pierwszy urząd, jaki zdobyli Mostowscy herbu
Dołęga. Dodatkowo Mostowscy rozszerzali swoje włości, w XVI i XVII wieku przejęli
wisie Krzywki Bośki i Krzywki Piaski .
Po śmierci Jakuba Mostowskiego dziedzicem został jego najstarszy syn Mikołaj,
notowany jako właściciel wsi od 1568 roku. Ożenił się on z Elżbietą Sulińską i miał wielu
synów. Wśród jego synów był Piotr oraz Jan, który został wojskim płockim, był też na polu
elekcyjnym pod Warszawą w 1648 roku (wybór Jana Kazimierza). Kolejni Mostowscy z tej
linii (synowie Jana) dziedziczyli na Mostowie i należeli do średniozamożnej szlachty3.
Jednak największą karierę w Polsce zrobili potomkowie Piotra syna Mikołaja, również
dziedzice części Mostowa. Piotr Mostowski był bardzo religijnym człowiekiem. W 1598 roku
zapisał kościołowi w Szreńsku sumę 300 zł na dochodach Mostowa4. W tym czasie był
jeszcze młodym szlachcicem. Kariera dopiero się przed nim otwierała. W 1610 roku został
chorążym płockim, a w 1623 roku podkomorzym płockim. Był to najważniejszy urząd
ziemski w ziemi płockiej. Podkomorzy rozstrzygał spory graniczne szlachty. Piotr Mostowski
ożenił się z Barbarą Koziebrodzką i miał jednego syna Adriana, który objął po śmierci ojca
cześć Mostowa5, a być może nawet całość, wykopując ziemie od kuzynów.
Adrian Mostowski, jedyny syn Piotra, nie zdobył żadnych urzędów. Wiadomo , że
wzorem ojca wspomógł kościół w Szreńsku sumą 700 zł w 1636 roku6. W 1648 roku stawił
na elekcji króla Jana Kazimierza Wazy. Ożenił się z Anną Ojrzyńską i miał dwóch synów
Pawła, którego potomkowie uzyskali tytuł hrabiowski oraz Piotra przedstawiciela linii
szlacheckiej rodu Mostowskich7.
Mostowo przeszło na własność Pawła Mostowskiego, był to wybitny działacz
polityczny drugiej połowy XVII wieku, jego biogram znajduje się w Polskim Słowniku
Biograficznym8. Wielokrotnie wybierano go na posła, wyznaczono go do licznych komisji i
deputacji sejmowych. W ziemi płockiej posiadał urząd chorążego oraz podkomorzego, tak jak
jego dziadek. Ożenił się z Katarzyną Dornowską i miał jednego syna Teodora Bogdana oraz
córki9. Właśnie Teodor Mostowski został na początku XVIII wieku kolejnym dzieckiem wsi.
Należał do elity ziemi płockiej. W 1722 roku został kasztelanem sierpskim, potem raciąskim,
a w 1746 roku kasztelanem płockim, były to urzędy senatorskie. Ożenił się z Ludwiką
1
Słownik historyczno-geograficzny…,tom, s. 205
Rodzina, herbarz…, tom XI, s.298
3
Tamże
4
Materiały do dziejów…,s.308
5
Tamże
6
Materiały do dziejów…, s.309
7
Rodzina, herbarz…, tom XI, s. 298
8
Polski Słownik Biograficzny, tom XXII, s. 68
9
Tamże
2
Kruszyńską, córką kasztelana gdańskiego, miał pięciu synów, wśród nich Pawła – Michała,
który odziedziczył Mostowo i wiele innych wsi10. Była to ciekawa postać swoich czasów.
Paweł Mostowski (1721-1781) był człowiekiem niezwykle gwałtownym i ambitnym. „ w
mowie, piśmie i uczynkach bardzo nieskrupulatny, miał życie pełne kłótni i procesów”.
Karierę zaczynał jako oficer w wojsku polskim (wystarczyło dobrze zapłacić, im wyższy
stopień ty więcej). W latach czterdziestych XVIII wieku przyłączył się do stronników Familii
(Czartoryskich) i dzięki temu uzyskał urząd wojewody pomorskiego (zapłacił za to 12 000
dukatów). Rządził na Pomorzu (Prusy Królewskie) twardą ręką przez co skłócił się z
miejscową szlachtą. Jego działalność na Pomorzu zaniepokoiła króla Stanisława Augusta
Poniatowskiego i żeby nie urazić jego ambicji przeniósł Mostowskiego na urząd wojewody
mazowieckiego (dzięki sprytowi Mostowski zarobił na zamianie 16 000 dukatów). Mostowski
z czasem jednak zmienił front, przestał popierać króla oraz Familię i związał się z
konfederacją barską, która zbrojnie walczyła z siłami królewskimi i Rosjanami. Należał do
władz konfederacji. Panował zamordowanie króla. Wobec klęsk konfederatów musiał
wyjechać za granicę. Jego liczne dobra, w tym zapewne i Mostowo, zostały złupione.
Mostowski kupił dwór pod Paryżem i zaczął nazywać się księciem. W czasie rewolucji
Amerykańskiej wysłał do kongresu memoriał tytułując się księciem w którym proponował
utworzenie a Ameryce „hrabstwa Mostów” i wysłanie tam polskich osadników, tworzących
odrębne państwo „Nowa Polska” w zamian wysłał do władz amerykańskich cudowny balsam
leczący rany żołnierzy. Ten nieszczęsny polityk zmarł w Paryżu w 1781 roku11.
Po jego śmierci dobra w Polsce odziedziczyli jego synowie: Józef i Tadeusz, którzy
mieli większe poczucie rzeczywistości i odegrali bardzo
10
11
Rodzina, herbarz…, tom XI, s.298
Polski słownik Biograficzny, tom XXII, s. 73-77 i 67-68