4.9. Selekcja i utylizacja odpadów

4.9. Selekcja i utylizacja odpadów
4.9.1. Materiaá nauczania
Odpady to pozostaáoĞci po róĪnych formach dziaáalnoĞci ludzkiej – zuĪyte przedmioty
oraz substancje, powstające w związku z bytowaniem czáowieka lub jego dziaáalnoĞcią
gospodarczą. Odpady w zaleĪnoĞci od ich pochodzenia dzieli siĊ najczĊĞciej na odpady
przemysáowe i komunalno-bytowe.
Odpady przemysáowe są produktami ubocznymi powstającymi w wyniku dziaáalnoĞci
gospodarczej, ich iloĞü oraz struktura zaleĪy od stopnia rozwoju cywilizacji, struktury
przemysáu, technologii i rozwoju gospodarki odpadami jako surowcami wtórnymi. Odpady
komunalno-bytowe powstają w wyniku dziaáalnoĞci czáowieka w Ğrodowisku
zurbanizowanym.
Poza odpadami przemysáowymi i komunalnymi wyróĪnia siĊ odpady niebezpieczne – są
to odpady stanowiące zagroĪenie dla Īycia lub zdrowia ludzi oraz Ğrodowiska (ze wzglĊdu na
swe wáaĞciwoĞci biologiczne, chemiczne czy fizyczne). Są one wytwarzane gáównie
w procesach technologicznych w przemyĞle, rolnictwie i przetwórstwie rolnym, gospodarce
komunalnej, transporcie, sáuĪbie zdrowia.
Na caáym Ğwiecie rocznie wyrzuca siĊ miliardy ton Ğmieci. Nie wszystkie odpady są
jednak bezuĪyteczne – niektóre moĪna przetworzyü w celu ponownego wykorzystania, inne
spaliü aby uzyskaü energiĊ. ĝmieci są uĪytecznym Ĩródáem surowców, jednakĪe zbieranie ich
wymaga duĪych nakáadów finansowych – stworzenia specjalistycznych zakáadów segregacji
i przetwarzania odpadów.
Odpadki z domów czy sklepów są obecnie sortowane juĪ na etapie ich zbierania
– w specjalnych, oddzielnych pojemnikach skáaduje siĊ zuĪyty papier, puszki, szkáo,
tworzywa sztuczne. ObniĪa to koszty dalszego odzysku, gdyĪ eliminuje jeden
z kosztowniejszych procesów przetwarzania odpadów – segregowanie Ğmieci.
Wtórne wykorzystanie odpadów czy zuĪytych elementów do wytwarzania nowych
produktów nosi nazwĊ recyklingu. MoĪliwoĞü ponownego wykorzystania wynika z tego, Īe
niektóre wyroby są wykonane z materiaáów odnawialnych, tzn. Īe w odpowiednim procesie
technologicznym istnieje moĪliwoĞü bądĨ to przywrócenia im pierwotnych, peánych
wáaĞciwoĞci bądĨ usuniĊcia z nich szkodliwych skáadników w celu uzdatnienia do dalszego
przetwarzania. Wspóáczesne technologie umoĪliwiają przerób i wykorzystanie wszelkich
odpadów przez ich regeneracjĊ, odzyskiwanie poszczególnych skáadników czy wykorzystanie
energii cieplnej powstającej podczas spalania, w oparciu o te kryteria dzieli siĊ teĪ recykling
na materiaáowy, surowcowy i energetyczny.
Recykling materiaáowy polega na ponownym przetwarzaniu odpadów w produkt
o wartoĞci uĪytkowej. Produkt powstaáy po recyklingu materiaáowym jest na ogóá wyrobem
o innym przeznaczeniu niĪ pierwotny, zaĞ wykorzystanie nastĊpuje w systemie kaskadowym,
gdzie wymagania stawiane wyrobom na kolejnych etapach recyklingu są coraz mniejsze.
W recyklingu surowcowym przeprowadza siĊ odzysk surowców uĪytych do produkcji
danego produktu (gáównie tworzyw sztucznych), surowce te mogą zostaü ponownie
zastosowane do otrzymywania peánowartoĞciowych produktów. Podstawową zaletĊ
recyklingu surowcowego stanowi moĪliwoĞü przeróbki tworzyw mieszanych, ograniczeniem
natomiast jest koniecznoĞü stosowania skomplikowanych, a co za tym idzie kosztownych,
instalacji technologicznych.
Przedmiotem recyklingu, poza odpadami, mogą byü wszelkie wyroby wycofane
z eksploatacji, urządzenia, maszyny, Ğrodki transportu czy wyroby wybrakowane nie nadające
siĊ do uĪytku. JeĞli nie jest moĪliwe wykorzystanie odpadów jako surowca wtórnego do
„Projekt wspóáfinansowany ze Ğrodków Europejskiego Funduszu Spoáecznego”
42
wytwarzania wyrobu analogicznego z pierwotnym, wówczas przeznacza siĊ je do
wytwarzania innych produktów.
Odpady elektryczne i elektroniczne (w tym równieĪ komputery i sprzĊt komputerowy) są
jednymi z najbardziej záoĪonych odpadów z jakimi mamy do czynienia. Recykling takich
odpadów polega na usuniĊciu ze zuĪytego sprzĊtu elektrycznego i elektronicznego,
w pierwszej kolejnoĞci skáadowe zawierające rtĊü (wyáączniki lub podĞwietlacze), baterie,
páytki obwodów drukowanych, wkáady drukujące, páynne i proszkowe, a takĪe tonery
barwiące, tworzywa sztuczne zawierające związki bromu, azbest oraz czĊĞci skáadowe
zawierające azbest, lampy elektronopromieniowe, wodorochlorofluorowĊglowodory (HCFC),
chlorofluorowĊglowodory (CFC), wodorofluorowĊglowodory (HFC) lub wĊglowodory (HC),
wyĞwietlacze ciekáokrystaliczne, zewnĊtrzne okablowanie elektryczne oraz kondensatory
elektrolityczne.
Nowatorskie, dobrze opracowane konstrukcje mogą zapewniü pomyĞlne
przeprowadzenie recyklingu. Na przykáad, drukarki HP LaserJet produkuje siĊ tak, aby moĪna
je byáo wzglĊdnie áatwo poddaü przetworzeniu. Projektowanie produktów, które moĪna
z áatwoĞcią poddaü recyklingowi jest zadaniem záoĪonym, wymagającym dogáĊbnej
znajomoĞci materiaáów, ich wspóádziaáania oraz poszczególnych etapów procesu
produkcyjnego. Aby poradziü sobie z tym zadaniem, HP opracowaá 10 lat temu nowatorski
program Projektowanie dla ĝrodowiska. Jest on realizowany przez sieü specjalistów
ds. Ğrodowiska (nazywanych teĪ specjalistami ds. produktu), którzy wspóádziaáają
z projektantami i zespoáami badawczo-rozwojowymi w celu identyfikowania, ustalania
priorytetów i zalecania nowatorskich rozwiązaĔ i udoskonaleĔ, które sprawiają, Īe wyroby są
bardziej przyjazne dla Ğrodowiska.
Odpady, których nie moĪna w Īaden sposób ograniczyü i które nie nadają siĊ do
powtórnego wykorzystania lub recyklingu, naleĪy przerobiü w inny sposób. JeĪeli jednak nie
moĪna ponownie wykorzystaü lub przetworzyü Ğmieci, naleĪy je usunąü albo poprzez
spopielenie, albo zakopanie w ziemi. Usuwanie odpadów tymi metodami powinno odbywaü
siĊ pod Ğcisáą kontrolą, poniewaĪ mogą one mieü bardzo szkodliwy wpáyw na Ğrodowisko.
Skáadowanie odpadów – zasypywanie ich w ziemi – to nadal najpopularniejszy sposób
ich usuwania. Jednak moĪe on spowodowaü duĪe zanieczyszczenie Ğrodowiska, jeĪeli
szkodliwe substancje, które powstają z rozkáadających siĊ odpadów, przedostaną siĊ do
powietrza, gleby, pobliskich rzek i jezior. I dlatego naleĪy staraü siĊ temu zapobiegaü.
Obecnie skáadowiska odpadów to duĪe nowoczesne zakáady stosujące materiaáy ochronne
oraz system usuwania gazów i substancji powstających z rozkáadających siĊ odpadów.
Codziennie sprasowane odpady staáe wrzuca siĊ do doáu i zasypuje ziemią. Kiedy dóá
caákowicie siĊ zapeáni, miejsce to moĪe byü wykorzystane do róĪnych celów, np. budowania
obiektów rekreacyjnych.
Spalanie odpadów moĪe zmniejszyü ich objĊtoĞü nawet o 90%, ich masĊ o 60–70%,
a takĪe przyczynia siĊ do produkcji energii. Wszystkie pozostaáoĞci po spaleniu naleĪy
dokáadnie usunąü. Podczas spalania odpadów wyzwala siĊ energia elektryczna, której uĪywa
siĊ do ogrzewania lub wykorzystuje jako Ĩródáo prądu. Do spalania szkodliwych odpadów
wykorzystuje siĊ specjalnie do tego przystosowane piece: spalanie zmniejsza toksycznoĞü
związków organicznych. Jednak spopielanie moĪe przyczyniü siĊ do powstawania toksyn
i metali ciĊĪkich, których przedostaniu siĊ do atmosfery moĪna zapobiec, instalując specjalne
kosztowne filtry. One równieĪ trafiają do skáadowisk odpadów, jak tylko ulegną
zanieczyszczeniu.
„Projekt wspóáfinansowany ze Ğrodków Europejskiego Funduszu Spoáecznego”
43
4.9.2. Pytania sprawdzające
Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteĞ przygotowany do wykonania üwiczeĔ.
1. Co nazywamy odpadami?
2. W jaki sposób dzielimy odpady?
3. Co to są odpady niebezpieczne?
4. Na czym polega recykling?
5. Na czym polega usuwanie odpadów które nie nadają siĊ do ponownego wykorzystania?
4.9.3. ûwiczenia
ûwiczenie 1
Odszukaj w sieci Internet informacji na temat recyklingu urządzeĔ komputerowych.
Sposób wykonania üwiczenia:
Aby wykonaü üwiczenie powinieneĞ:
1) zadanie wykonaü samodzielnie.
2) zrobiü notatki z informacji odnalezionych poprzez sieü Internet.
3) zaprezentowaü efekty swojej pracy na forum klasy.
WyposaĪenie stanowiska pracy:
– stanowisko komputerowe z dostĊpem do sieci Internet,
– notatnik,
– pisaki.
4.9.4. Sprawdzian postĊpów
Czy potrafisz:
Tak
1) wskazaü metody utylizacji odpadów?
2) wymieniü przedmioty, które moĪna poddaü procesowi recyklingu?
3) segregowaü odpady pod kontem przydatnoĞci do dalszego przetwarzania?
„Projekt wspóáfinansowany ze Ğrodków Europejskiego Funduszu Spoáecznego”
44
Nie