Usługa powszechna w Polsce

Usługa powszechna w Polsce
Usługa powszechna w Polsce
Stan obecny i przyszłe wyzwania
Autorzy: Zbigniew Kądzielski, Tomasz Kulisiewicz
Skrót raportu przygotowanego na zlecenie Krajowej Izby
Gospodarczej Elektroniki i Telekomunikacji
Warszawa, maj 2010 r.
1
Usługa powszechna w Polsce
1.
Definicja i cele usługi powszechnej 3
2.
Modele finansowania UP 4
3.
Zakres i stan usługi powszechnej w UE 5
4.
Stan usługi powszechnej w Polsce 7
4.1.
Stopień realizacji istotnych elementów UP 8
4.2.
Rozliczenie dopłaty do kosztów świadczenia UP 11
5.
Czy usługa powszechna osiągnęła oczekiwane cele? 11
6.
Usługa powszechna w najbliższej przyszłości – cele i wyzwania 14
7.
Wnioski 17
8.
Scenariusze 19
2
Usługa powszechna w Polsce
1. Definicja i cele usługi powszechnej
Według dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/22/WE (znowelizowanej dyrektywą 2009/136/WE) „fundamentalnym wymogiem usługi powszechnej jest zapewnienie użytkownikom, na życzenie, podłączenia do publicznej sieci telefonicznej w oznaczonym miejscu, po przystępnej cenie.” Minimalny zestaw usług określonej jakości ma być dostarczany użytkownikom
„po cenie przystępnej w świetle konkretnych warunków krajowych, bez
naruszania konkurencji.” Usługa powszechna (UP) może być dostarczana zarówno przy użyciu technologii przewodowych, jak i bezprzewodowych, jeśli
tylko spełniają określone wymagania techniczne łącza wąskopasmowego. Do
świadczenia różnych składników usługi powszechnej (UP) mogą być wyznaczane różni operatorzy lub ich zespoły, przy czym różni operatorzy mogą być obowiązani do pokrycia zasięgiem UP różnych części obszaru kraju. Do zakresu UP
należy przesyłanie danych „z szybkościami pozwalającymi na funkcjonalny
dostęp do Internetu, biorąc pod uwagę przeważające technologie wykorzystywane przez większość abonentów oraz technologiczne możliwości zastosowań”.
Dyrektywa zobowiązuje operatorów wyznaczonych do świadczenia UP do zapewnienia usług biura numerów i spisów abonentów, zaś osobom niepełnosprawnym – równoważnego dostępu do usług wchodzących w skład UP.
Możliwość nakładania obowiązków udostępnienia aparatów publicznych,
określania ich pokrycia geograficznego i liczby oraz dostępności tych urządzeń i
punktów dostępu do łączności dla osób niepełnosprawnych pozostawiono regulatorom krajowym, dając im także swobodę nienakładania takich obowiązków (na obszarze całego kraju lub jego części), jeśli usługi takie lub porównywalne są dostatecznie szeroko dostępne. Finansową dostępność UP wolno
wspierać przy użyciu taryf socjalnych lub w inny sposób.
Dyrektywa określa też uprawnienia krajowych regulatorów do określania i
monitorowania parametrów jakościowych UP, a także do określania kosztów
świadczenia usług powszechnej i zasad jej finansowania.
3
Usługa powszechna w Polsce
2. Modele finansowania UP
Telekomunikacyjna usługa powszechna określana jest w systemach prawnych
oraz dokumentach organizacji międzynarodowych (m.in. UE, OECD) w kategorii „usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym” (SGEI – Service
of General Economic Interest), których waga w gospodarce i społeczeństwie
uzasadnia możliwość i dopuszczalność stosowania pomocy publicznej przy
zachowaniu określonych warunków. Usługi świadczone w ogólnym interesie
gospodarczym występują głównie w sektorach transportu, poczty, telekomunikacji oraz energii, zasadniczo dla odbiorców indywidualnych (konsumentów) i mogą być subsydiowane w interesie społecznym.
Według dyrektywy o usłudze powszechnej dofinansowanie UP możliwe jest
wtedy, gdy obowiązek świadczenia usługi powszechnej stanowi nieuzasadnione obciążenie dla operatora świadczącego usługę, dofinansowanie jest
konieczne i zostanie to wykazane przez operatora. Dyrektywa pozostawia krajom członkowskim swobodę decyzji, które składniki UP będą dofinansowywane i z jakich źródeł. Finansowane mogą być wszystkie koszty netto lub
tylko niektóre składniki, finansowanie może pochodzić z opodatkowania operatorów (z ich wpłat) lub z budżetu.
W praktyce stosowane są dwa modele finansowania usługi powszechnej:
•
bezpośrednie subsydia budżetowe (np. w Kanadzie, do 2000 r. we Francji, od nowelizacji z marca 2010 r. w Czechach),
•
finansowanie z wydzielonego funduszu usługi powszechnej (większość
krajów UE, EOG i OECD, kraje Ameryki Łacińskiej, kraje rozwijające się).
W przypadku wydzielonego funduszu UP źródłami finansowania są:
•
wpłaty budżetowe,
•
wpłaty na fundusz UP od operatorów (i ogólniej: od przedsiębiorców
telekomunikacyjnych), przeważnie wyliczane jako określony procent ich
przychodów netto z roku poprzedzającego wpłatę,
•
inne źródła regulacyjne, np. opłaty koncesyjne i licencyjne, opłaty za
przydziały lub wykorzystywanie częstotliwości, puli numeracyjnej, kwoty wylicytowane na przetargach i konkursach itp. – przy czym zazwyczaj
są to wpłaty od wszystkich operatorów, ale są też systemy, w których
4
Usługa powszechna w Polsce
wpłaty pochodzą tylko od operatorów niezobowiązanych (np. Francja,
Węgry),
•
specjalne dotacje o charakterze jednorazowym czy okazjonalnym (np.
w ramach programów międzynarodowych Banku Światowego).
Często stosowany jest schemat mieszany, w którym taryfy socjalne, usługi dodatkowe dla osób niepełnosprawnych, utrzymywanie systemów informacyjnych (wydawanie książek, usługi biura numerów) finansowane są budżetu,
natomiast usługi o charakterze technicznym, związane z infrastrukturą sieciową i jej rozbudową finansowane są z wpłat do funduszu pobieranych od operatorów (kompensacja kosztów budowy łączy na terenach trudnych technicznie
lub zamieszkałych przez populację o niskich przychodach).
Warto zwrócić uwagę na zmianę systemu w Czechach, w których nowelizacja z
marca 2010 r. ustawy o komunikacji elektronicznej z 2005 r. przesunęła całe
finansowanie UP do budżetu.
Polskie rozwiązanie bazuje na funduszu usługi powszechnej, finansowanym
wspólnie przez wszystkich operatorów. Do udziału w dopłacie obowiązani są
przedsiębiorcy, których przychody w roku kalendarzowym, którego dotyczy
dopłata, przekroczyły 4 mln zł. Wysokość udziału nie może przekroczyć 1%
przychodów operatora w odnośnym roku, udziały ustalane są decyzją Prezesa
UKE, który zarządza wydzielonym rachunkiem UP. Uzyskanie dopłaty następuje
w wyniku decyzji Prezesa UKE, postępowanie o przydzielenie dopłaty inicjowane jest na wniosek przedsiębiorcy zobowiązanego do świadczenia UP.
3. Zakres i stan usługi powszechnej w UE
Implementacja dyrektywy o usłudze powszechnej w poszczególnych krajach
UE jest zróżnicowana, przy czym różnice dotyczą zarówno zakresu, jak i
mechanizmów wyznaczania operatora zobowiązanego do świadczenia UP oraz
finansowania deficytu kosztów świadczenia usługi:
•
w Austrii, Czechach, Danii, Estonii, Finlandii, Irlandii, na Łotwie, we
Włoszech obowiązkowe są tylko niektóre elementy UP,
•
w Czechach, Litwie, Łotwie, Słowacji i na Węgrzech obniżono wskaźniki – np. obowiązkową gęstość publicznych aparatów telefonicznych.
5
Usługa powszechna w Polsce
Różnymi metodami wyznaczono operatorów zobowiązanych do świadczenia
UP:
•
drogą konkursów i przetargów wyznaczono operatora UP w Czechach,
na Cyprze, w Estonii, Francji, Polsce i Słowenii,
•
w wyniku konsultacji publicznych lub zgłoszenia się, a potem decyzji,
wyznaczono operatorów UP w Irlandii, na Łotwie, Słowacji, Wielkiej
Brytanii i na Węgrzech,
•
metodą mieszaną – decyzja administracyjna po nieudanym konkursie –
wyznaczono operatora w Hiszpanii,
•
różne rozwiązania tymczasowe obowiązują w Belgii, Bułgarii, Grecji,
Holandii, Portugalii i we Włoszech (w Portugalii wyznaczenie operatora
PT Comunicações zostało w 2009 r. zakwestionowane przez Komisję
Europejską),
•
w Luksemburgu, Niemczech i Szwecji nie ma operatora wyznaczonego
do świadczenia UP (w Szwecji była nim TeliaSonera, ale decyzja regulatora została podważona przez sąd).
W Wielkiej Brytanii UP świadczy dwóch operatorów (BT i Kingston Communications – na obszarach, na których mają znaczącą pozycję rynkową), na
Węgrzech – pięciu operatorów na swoich obszarach pozycji znaczącej (byłych
obszarach koncesyjnych). Specyficzna sytuacja jest w Finlandii, gdzie wyznaczono 10 operatorów dla obszaru 147 gmin, przy czym dla większości gmin
operatorem wyznaczonym jest TeliaSonera.
Różny jest zakres techniczny UP świadczonej w krajach członkowskich. Na
przykład w Czechach na podstawie decyzji regulatora ČTÚ (Česky telekomunikační úřad) od 1 września 2006 r. w zakres UP dla operatora wyznaczonego,
którym jest Telefónica O2 Czechy, nie wchodzi obowiązek przyłączenia linii. Od
2008 r. w Danii w zakres UP nie wchodzi utrzymywanie aparatów publicznych
(PAS). W Belgii od 2005 r. ogólna liczba PAS w wyniku zmiany obowiązkowej
gęstości obniżona została z 14 tys. sztuk w 2005 r. do 2 tys. w 2009 r. ale
wszystkie nowoinstalowane PAS muszą być dostosowane do obsługi osób
niepełnosprawnych. W Czechach od marca 2009 r. w ciągu 3 lat liczba PAS
zmniejszy się o 33%. W 2010 r. wchodzą w życie decyzje regulatorów pozwalające na obniżkę liczby i gęstości PAS na Węgrzech (z 1 na 1000 mieszkańców
na 1na 2500) i we Włoszech.
6
Usługa powszechna w Polsce
Polska regulacja implementowana w Prawie telekomunikacyjnym oraz w odnośnym Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury jest bardzo szeroka i włącza do
obowiązkowego zakresu UP wszystkie elementy dozwolone przez dyrektywę.
4. Stan usługi powszechnej w Polsce
Prawo telekomunikacyjne daje regulatorowi zarówno możliwość podziału UP
na różne usługi świadczone przez różnych operatorów na różnych obszarach,
jednak możliwości te nie zostały wykorzystane. Przedsiębiorcą wyznaczonym
przez Prezesa UKE do świadczenia pełnego zakresu UP na obszarze całego
kraju jest Telekomunikacja Polska, która jako jedyna w 2005 r. zgłosiła się do
ogłaszanego dwukrotnie konkursu. W decyzji z 7 listopada 2006 r.1 jako okres
świadczenia usługi powszechnej Prezes UKE określił termin od 9 listopada
2006 r. do 8 maja 2011 r.
Na postawie danych zawartych w kolejnych raportach UKE2 dotyczących
wykonania przez TP obowiązków związanych z UP można stwierdzić, że stopień
realizacji UP jest bardzo zróżnicowany. W przypadku niektórych usług – jak np.
przyłączanie abonentów czy czas usuwania usterek – wskaźniki określane przez
regulatora nie są osiągane. Są też takie usługi i elementy – np. dostępność
aparatów publicznych, dystrybucja ogólnopolskich spisów abonentów w
formie książkowej – których stopień realizacji jest wyraźnie nadmiarowy w
stosunku do zapotrzebowania konsumentów. Według informacji UKE w bazie
danych OBN (biuro numerów) i OSA (spis abonentów) są zawarte dane 98%
abonentów wszystkich dostawców publicznie dostępnych usług telefonicznych
(spośród tych, którzy zgodzili na się umieszczenie ich danych w bazach), a więc
można założyć, że są tam niemal wszystkie przydatne abonentom informacje.
Tymczasem w 2009 r. udało się rozprowadzić tylko ok. 28% nakładu bezpłatnego spisu abonentów (w 2008 r. ok. 35%) – z powodu braku zapotrzebowania
na tę usługę.
1 Decyzja Prezesa UKE z dnia 7 listopada 2006 r., (Nr DRTD-WUD-6070-1/06(29))
2
Najnowszy to “Raport o realizacji obowiązku świadczenia usługi powszechnej przez
Telekomunikację Polską S.A. za okres 8 maja 2006 r. – 31 grudnia 2009 r.” – dostępny pod
adresem:
http://www.uke.gov.pl/_gAllery/28/65/28653/Raport_z_realizacji_uslugi_powszechnej_20
06_2009.pdf
7
Usługa powszechna w Polsce
Część usług realizowana jest w sposób wystarczający i zgodny ze wskaźnikami.
Za popytem nadąża np. bez problemu telefoniczny system informacji o numerach abonentów (Biuro Numerów TP) – osiągane wskaźniki czasu oczekiwania na połączenia były w 2009 r. lepsze od nakazanych przez regulatora.
4.1. Stopień realizacji istotnych elementów UP
Na podstawie raportu UKE oraz obserwacji rynku można stwierdzić, że
zapotrzebowanie na usługę powszechną w jej dzisiejszej postaci maleje w
szybkim tempie. Przyczyny tego zjawiska są różne dla poszczególnych usług
wchodzących w skład UP.
W przypadku usługi przyłączenia do sieci (podłączenia linii telefonicznej)
występują dwa zjawiska:
•
nadal długi jest czas oczekiwania na przyłączenie do publicznej sieci telefonicznej – maksymalny czas oczekiwania określony decyzjami Prezesa UKE
jest skracany z roku na rok (od 44 dni w 2006 r. do 22 dni w 2009 r.), ale
czas oczekiwania w różnych strefach numeracyjnych i w różnych okresach
był i nadal jest przekraczany (np. w 2009 r. czas maksymalny, w którym
miało być realizowane 99% zamówień nie został osiągnięty w 5 strefach
numeracyjnych);
•
nasila się substytucja stacjonarno-komórkowa – dzięki powszechnej dostępności usług mobilnych, ich spadających cen oraz możliwości wyboru
wariantu pre-paid, w prosty i tani sposób zaspokajającego społeczną potrzebę utrzymywania kontaktu, która leżała u podstaw usługi powszechnej.
W rezultacie potencjalni abonenci wybierają telefonią mobilną nie czekając na
podłączenie telefonu stacjonarnego, czy też w ogóle nie składają wniosku o
podłączenie linii stacjonarnej. Ponadto coraz więcej abonentów rezygnuje z
posiadanej linii stacjonarnej na rzecz usług mobilnych – co oznacza, że nie jest
im potrzebny ten element usługi powszechnej w jego obecnym kształcie.
Na decydującą rolę substytucji w spadku zapotrzebowania na ten element UP
wskazują wyniki badania wykonanego na zlecenie UKE przez PBS DGA w
grudniu 2009 r. Ok. 42% respondentów korzystających obecnie z innych form
łączności wcześniej miało telefon stacjonarny.3 Wśród ankietowanych nie
3
Rynek telekomunikacyjny w Polsce w 2009 roku – Klienci indywidualni” http://www.uke.gov.pl/_gAllery/25/89/25897/Rynek_telekomunikacyjny_w_Polsce_2009_
KI.pdf
8
Usługa powszechna w Polsce
posiadających telefonu stacjonarnego aż 74,5% odpowiadało, że posiadany
telefon komórkowy w pełni zaspokaja ich potrzeby łączności, zaś niemal 58%
odpowiedziało, że już nic nie byłoby ich w stanie zachęcić do instalacji linii
stacjonarnej.
Ponieważ w warunkach niemal ciągłych promocji koszt przyłączenia linii
stacjonarnej jest zazwyczaj kilku- (przeważnie jedno-) złotowy, więc w praktyce
spełniony jest warunek świadczenia UP dotyczący przystępnej ceny
przyłączenia. Natomiast mimo rozbudowanej oferty cenowej (według danych
UKE na 31 grudnia 2009 r. dostępne było 28 planów taryfowych) oraz istnienia
od czerwca 2008 r. pakietu taryfowego „tp przyjazny” o charakterze pakietu
socjalnego, ankietowani konsumenci uważają koszt korzystania z linii stacjonarnej (a więc utrzymania łącza w gotowości oraz udostępnienia połączeń) za
zbyt wysoki. Źródła takiej postawy można szukać w konieczności zryczałtowanego płacenia za abonament oraz braku możliwości tak prostego kontrolowania kosztów, jakie dostępne jest w schemacie pre-paid telefonii komórkowej (telefonu na kartę).
Rolę pakietu socjalnego pełni obecnie plan „tp przyjazny”. Miesięczna opłata
abonamentowa wynosi 18,30 zł, a więc niewiele ponad 37% ceny abonamentu
podstawowego (planu tp domowy 60), zawiera 30 minut z rozliczeniem sekundowym na połączenia do sieci stacjonarnych i dial-up, a niewykorzystane
minuty przenoszone są na jeden okres rozliczeniowy. Możliwość skorzystania z
tego planu mają tylko osoby otrzymujące stały zasiłek z Ośrodka Pomocy
Społecznej (fakt ten trzeba potwierdzić zaświadczeniem). Plan aktywowany
jest na 12 miesięcy, do przedłużenia trzeba dostarczyć kolejne potwierdzenie.
Z szacunków TP przy wprowadzaniu planu wynikało, że z oferty będzie mogło
korzystać około 200 tys. abonentów, ale z nieoficjalnych danych wynika, że korzysta z niego tylko kilkanaście tysięcy abonentów, czyli rzędy wielkości mniej,
niż np. liczba rodzin, które w 2009 r. uzyskały świadczenia z opieki społecznej
(1,31 mln rodzin)4. Choć pakiet „tp przyjazny” spełnia formalne warunki
pakietu o charakterze socjalnym, to jednak w praktyce nie pełni planowanej
roli społecznej – najprawdopodobniej z powodu braku zapotrzebowania na
taki pakiet wśród osób, dla których jest przeznaczony.
Z danych z badań przeprowadzanych na zlecenie TP w latach 2004 i 2008 oraz
na zlecenie UKE z lat 2007 i 2009 wynika, że z roku na rok traci na znaczeniu
4
Sprawozdanie MPiPS-03 za rok 2009 http://www.mpips.gov.pl/index.php?gid=1575
9
Usługa powszechna w Polsce
dostępność aparatów publicznych (PAS). TP obowiązana jest utrzymywać 1
PAS na 950 mieszkańców w gminie (w tym 1 PAS przystosowany do obsługi
osób niepełnosprawnych na 2000 mieszkańców w gminie).
W badaniu TP z sierpnia 2008 r. 94,3% użytkowników odpowiedziało, że z publicznego telefonu nie korzystało w ciągu 12 miesięcy poprzedzających badanie.
Liczba użytkowników korzystających z PAS co najmniej raz w miesiącu spadła z
3,16 mln (2004 r.) do 500 tys. (2008). Także wyniki badania zleconego przez
UKE5 wskazują, że wskaźnik dostępności PAS dla ogółu mieszkańców przestaje
mieć związek z celami UP. Badanie wykazało, że ok. 95% mieszkańców kraju
ma dostęp do innych środków komunikacji elektronicznej niż PAS (telefon
komórkowy prywatny bądź służbowy, telefon stacjonarny w domu lub w pracy,
komunikatory internetowe, telefon u sąsiadów lub znajomych. Z prywatnych
telefonów komórkowych korzystało w okresie badania ok. 80% ankietowanych, natomiast w ciągu 12 miesięcy poprzedzających badanie z automatów publicznych korzystało tylko 8% ogółu respondentów.
Według danych TP w latach 2006-2008 przychody TP z usług PAS spadły o ponad 30,5% (przy niemal niezmienionych cenach połączeń), choć spadek liczby
aparatów publicznych TP w tym okresie wynosił ok. 4 %.
Z badania usługi powszechnej dla osób niepełnosprawnych przeprowadzonego na zlecenie UKE6 wynika, że tylko w jednej trzeciej badanych gospodarstw
domowych z osobą niepełnosprawną telefon TP zarejestrowany był na tę osobę, co świadczy o sceptycznej ocenie korzyści, jakie rodzina miałaby z zarejestrowania umowy na osobę niepełnosprawną. Ocenę tę potwierdza niski
wskaźnik zadowolenia z korzyści: w okresie badania ok. 33% badanych gospodarstw domowych z osobami niepełnosprawnymi nie było zadowolone z oferowanych ulg. Najbardziej oczekiwanym udogodnieniem dla osób niepełnosprawnych były preferencyjne ceny abonamentów i połączeń telefonicznych
(ponad 67% odpowiedzi), a nie specjalnie przystosowane aparaty, z których
korzystało tylko niecałe 12% respondentów.
5
Badanie przeprowadzono w okresie od maja do lipca 2009 r. na reprezentatywnej próbie
2000 osób w wieku powyżej 18 lat oraz 1025 osób niepełnosprawnych. Poprzednie
badanie tego typu wykonane zostało w 2005 r.
6
Badanie przeprowadzone zostało przez CBM Inidicator w lipcu-sierpniu 2007 r. na terenie
całego kraju, na próbie 1507 osób z gospodarstw domowych z przynajmniej jedną osobą
mającą orzeczenie o niepełnosprawności. Raport dostępny pod adresem:
http://www.uke.gov.pl/_gAllery/77/17/7717/Raport_CBM_INDICATOR.pdf
10
Usługa powszechna w Polsce
W raporcie UKE z realizacji UP w latach 2006-2009 stwierdzono, że choć TP
jako operator zobowiązany udostępnia ulgi i udogodnienia dla osób niepełnosprawnych, to jednak osoby te nie są o tym dostatecznie dobrze informowane.
Z badań wynikało jednak, że jeśli z posiadanych prywatnych telefonów komórkowych korzystało 80% ogółu populacji – a więc nie musiały one korzystać z
PAS – to w przypadku osób niepełnosprawnych wskaźnik ten wynosił tylko
60%. Z automatów korzystało w okresie badania tylko 8% ogółu populacji,
natomiast ok. 20% osób niepełnosprawnych. Dostępność PAS pełni daleko
większą rolę w realizacji usługi powszechnej dla osób niepełnosprawnych, niż
dla ogółu konsumentów. Stosunkowo niskie rozpowszechnienie telefonii komórkowej wśród osób niepełnosprawnych może być wynikiem braku na rynku
aparatów przystosowanych do potrzeb i możliwości osób niepełnosprawnych.
Pojawienie się w ostatnim okresie kilku takich modeli może jednak spowodować dalsze zmniejszenie zapotrzebowania na korzystanie z aparatów publicznych także w tej grupie społecznej.
4.2. Rozliczenie dopłaty do kosztów świadczenia UP
Za okres świadczenia UP od maja do grudnia 2006 r. TP nie otrzymała
wnioskowanej dopłaty w wysokości 139,93 mln zł. W odmowie z września
2007 r. Prezes UKE stwierdził, że przedstawione przez TP dowody nie pozwalały
na potwierdzenie nierentowności świadczonych usług wchodzących w skład
UP, co potwierdziła opinia powołanego biegłego. Decyzja ta została w lutym
2008 r. uchylona przez WSA z przyczyn formalnych (sąd zakwestionował podstawę powołania biegłego, a nie zasadność odrzucenia wniosku). Od tego wyroku UKE wniósł skargę kasacyjną, ale jej rozstrzygniecie jeszcze nie nastąpiło.
We wrześniu 2008 r. TP występowała z wnioskiem o przyznanie dopłaty do
kosztów świadczenia UP za rok 2007 w wysokości niemal 219,19 mln zł, natomiast w czerwcu 2009 r. – o dopłatę w wysokości 208 mln zł za rok 2008. Do
końca kwietnia 2010 r. Prezes UKE nie wydał jeszcze decyzji dotyczącej wniosków za lata 2007 i 2008.
5. Czy usługa powszechna osiągnęła oczekiwane cele?
Choć w systemach prawnych krajów rozwiniętych nadal znajduje się obowiązek świadczenia usługi powszechnej, to w praktyce można zaobserwować
istotną zmianę akcentów. Wyraźny jest nacisk na rozbudowę systemów
wezwań alarmowych (w UE numer 112, samochodowy system bezpieczeństwa e-call) i pomocy o charakterze społecznym (w UE numer 116), trakto11
Usługa powszechna w Polsce
wanych nie jako część składowa usługi powszechnej, ale jako środki ochrony
życia, zdrowia i bezpieczeństwa obywateli. Poza centrum uwagi w krajach
rozwiniętych, w tym w Europie Zachodniej, znalazła się dostępność linii oraz
podstawowych usług telefonii stacjonarnej, dostatecznie dobrze upowszechnionych już w latach 80. i 90. (w 3. kwartale 2007 r. tylko w pięciu krajach
UE-15 gęstość stacjonarna liczona dla gospodarstw domowych była niższa od
100%). Można wręcz powiedzieć, że ten cel usługi powszechnej został tam
osiągnięty, zanim UP znalazła się w dzisiejszej formie w systemie regulacyjnym
łączności tych krajów.
Jednak spośród nowych członków UE, którzy weszli do Unii w 2004 i 2007 r.
(UE-12) tylko Cypr, Malta i Słowenia miały gęstość stacjonarną zbliżoną do
poziomie Europy Zachodniej (odpowiednio: 50%, 51 i 40%). W pozostałych
nowych krajach członkowskich gęstość była dużo niższa i wynosiła od 20%
(Rumunia) do 35% (Bułgaria, Węgry). Próby podwyższania tej gęstości w latach
90. doprowadziły nawet do osiągnięcia poziomu Portugalii, Hiszpanii czy
Irlandii (a więc 40-50%). Z chwilą masowego wprowadzenia w naszym regionie
telefonii komórkowej pojawiło się bowiem silne zjawisko substytucji stacjonarno-komórkowej, które doprowadziło praktycznie do zniknięcia kolejki
oczekujących na przyłączenie linii stacjonarnej. Najwcześniej (w latach 19992000) niemal zerową liczbę oczekujących przy kilkudniowych czasach oczekiwania na przyłączenie raportowano w Estonii, Słowenii i na Węgrzech – choć
jeszcze w latach. 80. i 90. niedobór usług telefonii stacjonarnej był w tych
krajach ogromny. Np. w 1993 r. w liczącej niespełna 1,4 mln mieszkańców
Estonii było ponad 200 tys. oczekujących wniosków na przyłączenie linii stacjonarnej. W Polsce w latach 1993-1998 liczba oczekujących wahała się od 2,12
mln do 2,35 mln, zaś średni czas oczekiwania na przyłączenie linii wynosił 43
miesiące.
W rezultacie ekspansji telefonii komórkowej popyt na linie stacjonarne nie
został w krajach Europy Środkowo-Wschodniej zaspokojony, tylko … zniknął.
Sytuacja taka wskazuje na niską praktyczną przydatność dotychczasowego
zakresu usługi powszechnej, przejawiającą się w niskim (i malejącym) zapotrzebowaniu na linię stacjonarną. Regulator czeski usuwając w 2006 r. obowiązek podłączenia linii z zakresu UP powołał się właśnie na brak zapotrzebowania na linie stacjonarne wśród konsumentów, wynikający z wysokiej
gęstości i dostępności telefonii mobilnej. Polskie regulacje także nie doprowadziły do zapewnienia dostępu stacjonarnego dla wszystkich obywateli.
Wprowadzone zostały one zbyt późno, w schyłkowym okresie tradycyjnej
12
Usługa powszechna w Polsce
telefonii stacjonarnej. Potrzeby dotyczące usług głosowych zostały zaspokojone przez sieci telefonii mobilnej. W rezultacie dalsze utrzymywanie w zakresie UP głosowej usługi stacjonarnej nie ma już uzasadnienia.
W skali całej UE występuje problem z dopłatami. Regulatorzy krajowi określili
koszty netto świadczenia UP w niewielu krajach UE, w dodatku zrobiono to w
latach 2003-2007 i od tego czasu nie było nowych ustaleń. W kilku krajach
operatorzy wyznaczeni nawet nie wystąpili o dopłatę.
Kontrowersje dotyczące dopłat w Polsce – podobnie jak w większości krajów
członkowskich – dotyczą też tego, jakie elementy są kosztami netto świadczenia UP, których operator zobowiązany by nie poniósł, gdyby nie musiał
świadczyć usługi powszechnej. Jednym ze stawianych w tym kontekście pytań
jest kwestia zaliczania do kosztów usługi powszechnej różnorodnych kosztów
ogólnych działalności TP, czyli finansowania z rekompensaty UP działalności
podstawowej operatora.
Istotną konsekwencją sporu o dopłatę między regulatorem a operatorem
zobowiązanym jest zamrożenie poważnych kwot z wpłat (ponad 0,5 mld zł) na
kontach regulatora oraz w formie rezerw tworzonych przez operatorów. Doliczając ewentualny wniosek TP o dopłatę za kolejne okresy do maja 2011 r. – a
więc do końca obowiązującego obecnie terminu obowiązku świadczenia UP – i
zakładając, że opiewać one będą na kwoty zbliżone, to jeśli spór między UKE a
TP będzie się ciągnąć dalej, zamrożone środki przekroczyć mogą kwotę 1 mld
zł. W dodatku rozstrzyganie losu kwot tak znaczących dla rynku i operatorów w
długotrwałych postępowaniach sądowych, w których orzeczenia nierzadko
zapadają tylko na podstawie kwestii proceduralnych, a nie merytorycznych,
wpływa hamująco na rozwój rynku oraz chęć inwestowania ze strony operatorów i finansujących ich inwestorów.
Nieefektywne mechanizmy finansowania w połączeniu z koncentracją na osiąganiu formalnych wskaźników technicznych doprowadziły do sytuacji, w której
usługa powszechna nie przynosi wartości dodanej ani użytkownikom końcowym, ani przedsiębiorcom telekomunikacyjnym. Właściwie jedyne elementy
UP, jakie są wykorzystywane to usługi biura numerów, częściowo też udogodnienia dla osób niepełnosprawnych w powiązaniu z pakietem specjalnym.
Wskaźniki przyłączenia linii stacjonarnych wydają się nie interesować abonentów, przechodzących na korzystanie z telefonów komórkowych, drukowanie książek telefonicznych jest wręcz wyrzucaniem pieniędzy na produkcję
makulatury. Coraz mniej potrzebne komukolwiek są automaty publiczne –
13
Usługa powszechna w Polsce
nawet osobom niepełnosprawnym, które chętniej korzystałyby z innych udogodnień, gdyby zmieniły się warunki finansowe korzystania z usług oraz
specjalizowanych urządzeń. W miarę zwiększania się dostępności udogodnień
dla osób niepełnosprawnych realizowanych przy użyciu telefonii mobilnej oraz
innych technologii informacyjnych (komunikatory, komputery) zmniejszy się
zakres wykorzystania przez te osoby automatów publicznych, co pozwoli na
radykalne zmniejszenie liczby PAS.
6. Usługa powszechna w najbliższej przyszłości – cele i
wyzwania
Zasadniczym wyzwaniem jest konieczność zmiany obecnej usługi powszechnej na taki zestaw usług komunikacji elektronicznej, który zrealizuje nowe cele:
•
•
•
•
•
będzie zaspokajał zmieniające się zapotrzebowanie użytkowników –
konsumentów i biznesu,
będzie potrafił wykorzystać w tym celu pojawiające się możliwości techniczne,
będzie realizował cele spójności społecznej, podnoszenia poziomu życia
obywateli, ochrony bezpieczeństwa i życia,
będzie możliwy do realizacji optymalnym kosztem gospodarczym, uwzględniając możliwości podmiotów świadczących usługi komunikacji elektronicznej,
będzie dawał się regulować tak, by można było reagować na zmiany czynników zewnętrznych (np. makroekonomicznych) i wewnętrznych (efektywność przedsiębiorców branży komunikacji elektronicznej).
Wobec szybkich zmian zachodzących zarówno w technologiach łączności, jak i
na rynkach komunikacji elektronicznej oraz zasadniczej przemiany roli
komunikacji elektronicznej w życiu społecznym i gospodarczym pojawia się
pytanie, co powinno być celem i zawartością usługi powszechnej w najbliższej
i dalszej przyszłości, skoro nie jest nim już przyłączenie do sieci stacjonarnej
dla zapewnienia usługi łączności głosowej. Rozważane jest:
•
rozszerzenie UP, przede wszystkim przez włączenie do niej łączności
mobilnej a także dostępu szerokopasmowego,
•
ograniczenie zakresu UP, na przykład tylko do obowiązku udostępniania
pakietów socjalnych, udogodnień dla osób niepełnosprawnych oraz usług informacji i biura numerów i oddzielne uregulowanie powszech14
Usługa powszechna w Polsce
nego dostępu szerokopasmowego poza dyrektywą o usłudze powszechnej.
W marcu 2010 r. Komisja Europejska rozpoczęła trzecie już konsultacje
dotyczące zakresu usługi powszechnej. Ich wstępny etap trwał do 7 maja 2010
r. Osią dyskusji jest określenie usług, które powinny być powszechnie
dostępne w dobie komunikacji elektronicznej. W udostępnionych materiałach
jest stanowisko ANEC – paneuropejskiego stowarzyszenia grupującego organizacje praw konsumenckich w celu ich udziału w procesach standaryzacji –
domagającego się włączenia do zakresu UP zarówno usług telefonii mobilnej,
jak i dostępu szerokopasmowego. Stanowisko takie reprezentowane było także
przez EDF (European Disability Forum), gromadzące europejskie organizacje
reprezentujące osoby niepełnosprawne.
Kwestia niewłączania do UP łączności mobilnej wydaje się już przesądzona, bowiem usługi głosowej łączności mobilnej tak bardzo upowszechniły się wraz z
rozwojem telefonii komórkowej, że nie ma sensu narzucać w tej dziedzinie
żadnych „lepszych” wskaźników technicznych, ani gęstościowych.
Dotychczas usługa powszechna nie obejmowała dostępu szerokopasmowego –
tylko Szwajcaria i Finlandia włączyły dostęp szerokopasmowy do swoich
regulacji. Zdefiniowane wymagania są umiarkowane: od 2008 r. 600 kb/s w
Szwajcarii, zaś od 1 lipca 2010 r. – 1 Mb/s w Finlandii. Warto jednak zwrócić
uwagę, że w Finlandii dostęp szerokopasmowy określono jako „prawo obywatela”. Nastawienie takie widoczne jest już w wielu krajach, w których formułowane są strategiczne programy rządowe, które zakładają powszechne
udostępnienie w ciągu najbliższych kilku lat przepływności rzędu 100 Mb/s i
więcej. I tak np. Niemcy planują, że do roku 2014 już 75% gospodarstw
domowych ma być objętych dostępem o szybkości 50 Mb/s, we Francji zapewnienie powszechnego dostępu szerokopasmowego zakładane jest na rok 2012,
Hiszpania zapowiada obowiązek dostarczania przepływności 1 Mb/s od 2011 r.
Przykładem takiego programu powszechnego dostępu na poziomie regionalnym jest program budowy Sieci Szerokopasmowej Polski Wschodniej,
będący jednym z projektów PO „Rozwój Polski Wschodniej". Celem projektu
na poziomie województwa podlaskiego jest zapewnienie do końca 2014 r.
dostępu szerokopasmowego dla 90% mieszkańców i 100% instytucji publicznych i przedsiębiorców na terenie województwa.
15
Usługa powszechna w Polsce
Wprowadzenie powszechnego dostępu szerokopasmowego, choć jeszcze nie
sformułowane w ramach pakietu dyrektyw dotyczących komunikacji elektronicznej i społeczeństwa informacyjnego, znalazło już odbicie w przedstawionej w marcu b.r. strategii „Europa 2010”. W Komunikacie Komisji7 dotyczącym
„Europejskiej Agendy Cyfrowej”, jednego z elementów strategii, znalazły się
stwierdzenia o szerokopasmowym dostępie dla wszystkich obywateli UE do roku 2013, udostępnienia wszystkim łączy od 30 Mb/s do roku 2020 oraz powyżej 100 Mb/s – dla co najmniej 50% europejskich gospodarstw domowych.
Obowiązkiem państw członkowskich będzie przygotowanie strategii operacyjnych dotyczących szybkiego Internetu, a także kierowanie środków publicznych (szczególnie funduszy strukturalnych), na obszary nie w pełni obsługiwane przez inwestorów prywatnych.
Zmianę regulacji krajowych dotyczących usługi powszechnej trzeba będzie
przeprowadzić biorąc pod uwagę przyszłe działania Komisji Europejskiej.
Bardzo prawdopodobne jest, iż po zakończeniu trwającego obecnie trzeciego
przeglądu usługi powszechnej KE i Parlament Europejski wprowadzą powszechny dostęp szerokopasmowy odrębną dyrektywą, zmierzającą do realizacji
Europejskiej Agendy Cyfrowej. Natomiast w dyrektywie o usłudze powszechnej
pozostaną tylko takie elementy usługi socjalnej, jak udogodnienia dla osób
niepełnosprawnych oraz pakiety socjalne dla osób o niskich przychodach i zagrożonych wykluczeniem.
Opublikowane 14 maja 2010 r. jako materiał konsultacyjny założenia
„Koncepcji Prezesa UKE w zakresie przyszłości usługi powszechnej w Polsce”
uwzględniające postulaty środowiska dotyczące gruntownej zmiany dotychczasowego systemu świadczenia usługi w Polsce, wraz z ustawą o wspieraniu
rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych (tzw. megaustawą)8, stanowią
podstawę do przygotowania zmian regulacyjnych oraz ich implementacji dla
osiągnięcia celów, których nie zrealizowały obecnie obowiązujące regulacje
usługi powszechnej.
Według nowych założeń Prezes UKE będzie miał możliwość decydowania na
podstawie analizy sytuacji rynkowej, czy konieczne jest wyznaczenie przedsiębiorcy, który świadczyć będzie UP. Decyzja będzie podejmowana osobno
dla poszczególnych usług wchodzących w skład UP oraz dla poszczególnych
7
http://ec.europa.eu/eu2020/index_en.htm
8
Ustawa z dnia 7 maja 2010 r. o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych
16
Usługa powszechna w Polsce
obszarów kraju – na podstawie oceny, czy na danym obszarze jest co najmniej
jeden dostawca usług realizujący wszystkie uzasadnione wnioski o przyłączenie
do publicznej sieci łączności w stałej lokalizacji i dostarczenie publicznie
dostępnej usługi telefonicznej za pośrednictwem tego przyłączenia. Nie ma już
mowy już o sieci telefonii stacjonarnej, ale przyłączeniu do publicznej sieci
łączności w stałej lokalizacji – a więc nie muszą to być usługi telefonii stacjonarnej, ale usługi funkcjonalnie ekwiwalentne i spełniające wymogi określone
w dyrektywie.
Dostępność automatów telefonicznych niekoniecznie znajdzie się w zakresie
usługi powszechnej, natomiast będzie uzgadniana z samorządami. W założeniach jest pomoc dla samorządów lokalnych w ustalaniu kosztu netto, który
miałby rekompensować operatorowi koszt utrzymania PAS, gdyby samorząd
nie zgodził się na likwidację automatu na jego terenie i operator musiałby
utrzymywać tam deficytowy dla niego aparat.
Rozstrzygnięcie, czy przyszły model finansowania ma bazować na finansowaniu przez branżę, czy przez użytkowników (podatników) jest bardzo
istotne wobec upowszechniania się usługi dostępu szerokopasmowego i wzrostu jej roli. Trudno jest uzasadnić finansowanie powszechnego dostępu szerokopasmowego, w którym obciążenia ponosić mają jedynie operatorzy telekomunikacyjni. W gospodarce opartej na wiedzy sieci szerokopasmowe stanowią jej szkielet, a więc dopłaty mogłyby obejmować nie tylko firmy z branży
komunikacji elektronicznej. Wkład tradycyjnych przedsiębiorstw w finansowanie dostępu powinien być proporcjonalnie dużo niższy, niż w przypadku
organizacji całkowicie uzależnionych od łączy cyfrowych, jak np. instytucje
finansowe. Mechanizm taki w zasadzie już działa w praktyce, gdyż przedsiębiorcy mniej korzystający z usług komunikacji elektronicznej wnoszą mniejszy wkład w rozbudowę sieci i usług (poprzez operatorów), niż ci, którzy korzystają więcej.
7. Wnioski
Na podstawie obecnego stanu realizacji usługi powszechnej, dyskusji nad
zmianami jej zakresu, a także obserwowanych inicjatyw rządów i dostawców
usług komunikacji elektronicznej sformułować można następujące wnioski i
tezy do dalszej dyskusji:
17
Usługa powszechna w Polsce
1. Tradycyjna koncepcja UP i kilka jej dawnych celów UP – realizowanych
głównie przez zapewnienie stacjonarnej łączności głosowej – stały się
przeżytkiem;
2. Należy określić zawartość, zakres i formy realizacji Nowej Usługi Powszechnej, która powinna być oparta na dostępie szerokopasmowym,
jako środku realizacji ogólnych celów rozwoju społecznego i gospodarczego;
3. Nowa Usługa Powszechna będzie wymagać zmiany zasad konkursu na
świadczenie oraz reguł wyznaczania operatorów zobowiązanych do
świadczenia dostępu szerokopasmowego na poszczególnych obszarach
kraju:
• istotnym warunkiem będzie utrzymywanie neutralności technologicznej,
• warunki techniczne i ekonomiczne świadczenia Nowej Usługi
Powszechnej będą się kształtować w miarę rozwoju technologii
sieciowych;
4. Nowa Usługa Powszechna powinna być finansowana w sposób zadaniowy dla danego obszaru – po określeniu zakresu realizacyjnego dostępu szerokopasmowego dla danego obszaru ogłaszany winien być
konkurs na przedsiębiorcę realizującego Nową Usługę Powszechną na
tym obszarze. Jeśli analiza kosztów budowy dostępu oraz jego utrzymania dla danego obszaru przeprowadzona przez regulatora wykazuje,
że realizacja nie jest możliwa na warunkach komercyjnych, przedsięwzięcie dofinansowywane jest z funduszu przewidzianych dla danego
obszaru i zadania;
5. Finansowanie Nowej Usługi Powszechnej może mieć charakter mieszany, przy następującym rozdziale:
• zadania rozbudowy infrastruktury technicznej i usług wewnątrz
branży komunikacji elektronicznej finansowane są przez operatorów;
• Zadania socjalne inicjowane przez państwo i realizujące określone cele społeczne (np. aktywizacja zawodowa określonych
grup społecznych, roczników „65+”, dostęp dla rodzin o niskich
dochodach) finansowane są przez budżet;
6. Określenie źródeł finansowania i podziału obciążeń oraz mechanizmów
wpłat i rekompensat wymagać będzie wypracowania formuły i płaszczyzn współpracy oraz konsensusu środowisk operatorów telekomunikacyjnych, dostawców usług i treści (reprezentowanych przez izby go18
Usługa powszechna w Polsce
spodarcze), regulatorów, organów samorządowych i organizacji pozarządowych:
• wypracowane wspólnie mechanizmy i zasady podziału muszą
być jawne i publikowane,
• zarządzanie powstałym w wyniku ustaleń funduszem Nowej
Usługi Powszechnej powinno zostać – wzorem innych krajów –
powierzone oddzielnemu podmiotowi, nadzorowanemu przez
platformę współpracy operatorów;
7. Istotnym elementem Nowej Usługi Powszechnej powinna być obsługa
osób niepełnosprawnych, w tym osób starszych o naturalnie zmniejszających się możliwościach percepcji. Jest to ważne w świetle tendencji
demograficznych – starzenia się społeczeństw krajów rozwiniętych:
• istnieje konieczność wprowadzenia regulacji gwarantujących
dostępność aparatów telefonii stacjonarnej, telefonii VoIP i
mobilnej przystosowanych do użytku przez osoby niepełnosprawne i starsze,
• należy rozszerzać dostępność specjalnych operatorskich usług
centralowych, sprawdzonych już w telefonii stacjonarnej (jak
np. usługa TextDirect i inne typu text-to-speech), a także głosowych serwisów na stronach WWW, linijek brajlowskich do czytania tekstów z ekranu itp.
• regulacja Nowej Usługi Powszechnej powinna zawierać obowiązek przestrzegania wytycznych W3C przy projektowaniu stron i
serwisów WWW;
8. Zobowiązanie do świadczenia Nowej Usługi Powszechnej może dotyczyć także świadczenia jej przez biblioteki, urzędy gminy, szkoły, ośrodki
pomocy społecznej – działające w roli publicznych aparatów telefonicznych w starym zakresie UP (także przy użyciu infomatów).
9. Do Nowej Usługi Powszechnej mogą wejść usługi telefonii mobilnej –
nie głosowe, ale usługi dodane dotyczące głównie bezpieczeństwa, np.
lokalizacyjne.
8. Scenariusze
Analizując zasadność i konieczność zmiany dotychczasowej tradycyjnej usługi
powszechnej w Nową Usługę Powszechną, należy sformułować kilka scenariuszy o różnym stopniu prawdopodobieństwa. Podstawowe trzy scenariusze to:
19
Usługa powszechna w Polsce
•
„Likwidacja UP” – tradycyjna usługa powszechna zostaje zniesiona,
pozostają programy i strategie rządowe i unijne. Zamiast usługi powszechnej pozostaje obowiązek państwa zapewnienia minimum cywilizacyjnego infrastruktury i usług dla obywateli.
Scenariusz ten wydaje się mało prawdopodobny. W przypadku komunikacji
elektronicznej należałoby zdefiniować, co to jest minimum cywilizacyjne.
•
„Ograniczenie UP do usługi socjalnej” – w zakresie UP zostają tylko
udogodnienia dla osób niepełnosprawnych i pakiety socjalne, przy
czym obowiązkowe udogodnienia wprowadzane są zarówno w telefonii
stacjonarnej i mobilnej, jak i w innych formach komunikacji elektronicznej typu strony i serwisy WWW, komunikatory itp.
Jest to scenariusz dość prawdopodobny, przy czym w świetle tendencji demograficznych (szybkie starzenie się społeczeństw europejskich) i technicznych
(rozwój technologii informacyjnych) sens ma wprowadzanie obowiązkowych
udogodnień nie tylko w stacjonarnej łączności głosowej, ale także w telefonii
mobilnej (dostosowanie terminali oraz narzędzi do komunikowania się z użytkownikiem – np. rozwiązania text-to-speech, specjalne terminale dla osób
niepełnosprawnych ruchowo) oraz w innych formach komunikacji elektronicznej (strony i serwisy WWW, specjalizowane komunikatory itp.). Scenariusz ten
wymagałby zmiany definicji osoby niepełnosprawnej – byłaby nią nie tylko
taka, która ma na to zaświadczenie z ZUSu czy FPRONu, ale np. także wszystkie
osoby, które mają obniżoną sprawność np. z racji schorzeń czy wieku – od dyslektyka po osoby starsze. W scenariuszu takim występuje trudność w określeniu wymagań udogodnień dla osób niepełnosprawnych – różnych dla różnych
środków komunikacji elektronicznej, od poczty elektronicznej i komunikatora
przez telefon komórkowy po serwisy WWW.
•
„Wymuszenie unijne (dyrektywą) dostępu szerokopasmowego” –
Komisja Europejska wprowadza dostęp szerokopasmowy o określonych
cechach lub parametrach.
Wprowadzenie dostępu szerokopasmowego może nadać mu charakter „prawa
obywatelskiego”, czy „scenariusza cywilizacyjnego” analogicznie do obecnych
rozwiązań dotyczących obowiązku zapewnienia połączeń z numerami alarmowymi, przenośności numerów czy rozwiązania zastosowanego właśnie w Fin20
Usługa powszechna w Polsce
landii, zapewniającego każdemu obywatelowi dostęp szerokopasmowy – w
celach spójnych z polityką społeczną, np. chęcią przywrócenia na rynek pracy
roczników „50+”, odwrócenia niekorzystnych trendów (aktywizacja zawodowa
osób starszych, gorzej wykształconych albo mniej mobilnych społecznie na
danym etapie życia, jak np. matki wychowujące małe dzieci).
W świetle rozwoju architektur komunikacji elektronicznej (usługi konwergentne, sieci NGN/NGA), zmian technicznych i ekonomicznych (wzrost popularności i spadek kosztów sieci światłowodowych w kolejnych wersjach dochodzących coraz bliżej do użytkownika końcowego, nowe sieci bezprzewodowe
4G/LTE, wzrost gęstości sieci dostępu szerokopasmowego) scenariusz taki wydaje się coraz bardziej prawdopodobny już w perspektywie lat 2013-2015.
Ustalenia z Granady9 zawierają zapisy o konieczności zapewnienia wszystkim
Europejczykom szansy uczestniczenia w społeczeństwie sieciowym, podstawowego dostępu szerokopasmowego do roku 2013 i promocji szerokiego
wdrożenia dostępu o dużych prędkościach do roku 2020. Jest tu też mowa o
promocji równych szans i dostępu dla osób o „specjalnych potrzebach” (niepełnosprawni, starsi) oraz o potrzebie stworzenia nowych ram regulacyjnych
na bazie zmodyfikowanych obecnych przepisów o komunikacji elektronicznej.
Najbardziej prawdopodobny wydaje się być scenariusz „Wymuszenie unijne
(dyrektywą) dostępu szerokopasmowego” (niekoniecznie w ramach obecnej
usługi powszechnej), z równolegle realizowanym scenariuszem „Ograniczenie
UP do usługi socjalnej” – a więc UP zostaje ograniczona do usługi socjalnej,
natomiast powszechny dostęp szerokopasmowych zostaje uregulowany
odrębną dyrektywą.
Do takiego wariantu powinny się przygotować wszystkie wspomniane trzy
strony: ustawodawca, regulator oraz środowiska przedsiębiorców działających
w sferze komunikacji elektronicznej.
9
Granada Ministerial Declaration on the European Digital Agenda, 19 kwietnia 2010 r.
21