plik w formacie PDF

Transkrypt

plik w formacie PDF
Grypa ptaków
oznacza zakażenie drobiu lub innych utrzymywanych ptaków
wywołane przez jakikolwiek wirus grypy typu A:
- podtyp H5 lub H7, lub
- z indeksem dożylnej zjadliwości u 6-tygodniowych kurcząt wynoszącym powyżej 1,2 .
Wyróżniamy 2 postacie choroby:
-wysoce zjadliwa grypa ptaków HPAI
-grypa ptaków o niskiej zjadliwości LPAI
U poszczególnych gatunków ptaków choroba ma różny przebieg kliniczny, od
niezauważalnego do gwałtownego z objawami ze strony układu oddechowego,
pokarmowego i nerwowego, ze śmiertelnością do 100%.
Czynnik etiologiczny: wirus z rodziny Orthomyxoviridae, rodzaju Influenzavirus.
Wirusy AI wykazują bardzo duże zróżnicowanie w zjadliwości. Znaczną większość
wirusów
cechuje słaba lub umiarkowana zjadliwość, a tylko niewielka ich liczba należy do bardzo
patogennych.
Najbardziej zjadliwe wirusy AI związane są tylko z podtypami H5 lub H7.
Charakterystyka czynnika etiologicznego
Klasyfikacja
Wirus grypy należy do rodziny Orthomyxoviridae, rodzaju Influenzavirus A. Są to RNA
wirusy o symetrii helikalnej, średnicy 80 - 120 nm.
Morfologia
Genom wirusa składa się z ośmiu segmentów pojedynczej
nici kwasu RNA. Jest osłonięty otoczką, której część
wewnętrzna
zbudowana
jest
z
białka,
tzw.:
białka
rdzeniowego M (określanego jako M1), a zewnętrzna
z lipidów, w której stwierdza się liczne wypustki, stanowiące
antygeny powierzchniowe. Wypustki te, nadają cząstkom wirusa kształt niedojrzałego
kasztana. Około 80% stanowi hemaglutynina (HA), która jest głównym antygenem
powierzchniowym warunkującym wirulencję i odpowiedzialnym za przyłączanie się i
wnikanie wirusa do komórki gospodarza, a pozostałe 20% stanowi neuraminidaza (NA),
która rozkłada kwas neuramidowy w receptorach komórek gospodarza ( pierwsza faza
zakażenia ). Ponadto w warstwie tej stwierdza się niewielkie ilości białka tworzącego
kanały jonowe, które jest określane jako białko M
Właściwości antygenowe
• Hemaglutynina (HA) jest glikoproteiną kodowaną przez czwarty segment
łańcucha RNA. Warunkuje wirulencję wirusa, jest odpowiedzialna za związanie
wirusa z receptorem komórkowym. Stwierdzono 16 typów HA, oznaczonych
cyframi arabskimi od 1 do 16. Odgrywa ważną rolę w diagnostyce.
• Neuraminidaza (NA) jest glikoproteiną kodowaną przez szósty segment RNA.
Bierze udział w pierwszej fazie zakażenia oraz w uwalnianiu wirusów potomnych
z zakażonych komórek. Znanych jest 9 subtypów NA (od 1 do 9).
Wirusy grypy cechują się dużą zmiennością antygenową. Znane są dwa rodzaje
zmienności:
• reasortacja genowa (skok antygenowy, ang. antigenic shift) - ma miejsce, kiedy
komórka gospodarza zostanie zakażona jednocześnie przez dwa wirusy różniące
się antygenowo. Dochodzi wtedy do wymiany między nimi segmentów RNA.
Potencjalnie może wystąpić 256 różnych genetycznie szczepów potomnych.
Szczepy te są najczęściej przyczyną pandemii lub epidemii.
• przesunięcie antygenowe- dryf antygenowy
(ang. antigenic drift) - to
powstawanie drobnych, punktowych zmian w segmentach kodujących antygeny
powierzchniowe. W wyniku tych zmian pojawiają się nowe warianty antygenowe
znanych podtypów. Tak powstałe szczepy potomne zwykle nie powodują
epidemii, lecz tylko lokalne zachorowania.
Oporność na czynniki fizyczne i chemiczne
Przeżywalność wirusa :
•
w kale przez co najmniej 35 dni w 40 C
• w kurzu kurnika przez 2 tygodnie po usunięciu ptaków
• w środowisku kurnika aż do 5 tygodni.
• pH 5,5-8.
• w wodzie (jeziora, stawy) zachowuje zakaźność przez co najmniej 4 dni w 22C
i ponad 30 dni przy 0C.
Obecność lipidów w otoczce wirusa związana jest z wysoką wrażliwością na
powszechne
stosowane
środki
dezynfekcyjne,
w
tym
detergenty.
Wrażliwy gatunek
Zakażenia wirusami grypy A stwierdzano u wszystkich gatunków ptaków domowych,
dzikich wolno żyjących i ptaków ozdobnych. Wirusy krążą wśród wolno żyjących ptaków,
szczególnie u migrującego ptactwa wodnego.
Wirusy ptasiej grypy nie patogenne dla jednego gatunku ptaków, mogą stać się
patogenne dla innych gatunków.
Kury i indyki - duża wrażliwość na zakażenie i chorobę kliniczną - największą wrażliwość
wykazują indyki, kury oraz inne gatunki drobiu grzebiącego
Kaczki i gęsi - wrażliwość na zakażenie wszystkimi szczepami wirusa AI, ale tylko
niektóre bardzo zjadliwe wirusy wywołują chorobę kliniczną.
Perliczki, przepiórki, bażanty i kuropatwy -wrażliwość podobna jak u kur i indyków
Strusie i emu -u strusi występują objawy oddechowe i nerwowe, biegunka, osłabienie
i upadki 20-30%. Emu jest mniej wrażliwe, nie występują objawy ani upadki.
Ptaki trzymane w klatkach, włączając papugowate i śpiewające – 21 października 2005
r. po raz pierwszy wirusa HPAI wykryto u papugi
Inne ptaki dzikie -wirusy AI są często izolowane od ptaków wolno żyjących na całym
świecie. Nie stwierdza się u nich problemów chorobowych z tego powodu. Jednak
badania wykazują, że olbrzymie nagromadzenie wirusów u ptaków dzikich sprzyja
powstawaniu szczepów bardziej zjadliwych na drodze przesortowania genów
Obserwacje terenowe sugerują, że wiele gatunków ptaków wodnych, szczególnie
kaczki, gęsi i łabędzie są naturalnym nosicielem wirusów AI. Wirusy influenzy ptaków
były również izolowane od mew, rybitw, burzyków.
Rozprzestrzenianie
Zakażenie ptaków następuje drogą poziomą przez kontakt bezpośredni z chorymi lub
zakażonymi bezobjawowo ptakami. Do zakażenia może dojść również przez kontakt
pośredni poprzez zakażony kurz, pył, paszę, wodę, sprzęt oraz przez zwierzęta bytujące
na fermie czy też obsługę.
Chore ptaki wydalają wirus z wydzieliną z układu oddechowego, worka spojówkowego,
a także z kałem. Ta ostatnia droga zakażenia odgrywa najistotniejszą rolę w szerzeniu
się influenzy.
Objawy kliniczne
Przebieg i objawy kliniczne zakażeń AI są zróżnicowane i zależą od zjadliwości wirusa,
gatunku i wieku ptaków, towarzyszących zakażeń i stresogennych wpływów środowiska.
W zakażeniach wirusami AI zasadniczo należy odróżnić nosicielstwo wirusa, zakażenie
wywołane słabo patogenną influenzą ptaków oraz zakażenie wywołane wysoce
patogenną influenzą ptaków.
Słabo patogenna influenza ptaków(ang. Low pathogenic avian influenza, LPAI)
- objawy kliniczne u kur i indyków wahają się od niezauważalnych do umiarkowanych
lub ciężkich objawów oddechowych
- śmiertelność waha się od 3% do 15%
- produkcja nieśna może spaść o 45%, a jej powrót do poziomu normalnego trwa 2-4
tygodnie
- w przebiegu choroby może dojść do wzrostu zjadliwości w wyniku mutacji i przejście w
(HPAI)
Wysoce patogenna influenza ptaków (H P A I)
-objawy kliniczne u kur i indyków to depresja, silne łzawienie, kichanie, duszność,
obrzęk zatok podoczodołowych, sinica grzebienia i dzwonków, obrzęk głowy,
nastroszenie piór, biegunka, objawy nerwowe
-gwałtowny spadek lub zatrzymanie produkcji jaj, skorupy miękkie, ostatnie jaja zwykle
bez skorup,
W nadostrych i ostrych przypadkach padnięcia są nagłe, bez widocznych objawów lub w
ciągu 24-48 godzin od pierwszych objawów. Śmiertelność może dochodzić do 100%,
Podwyższona temperatura ciała
U niosek, które przeżyły-nieśność nie wraca.
Zmiany kliniczne
W wielu przypadkach przy nadostrej postaci u padłego drobiu brak wyraźnych zmian
klinicznych.
Przy ostrym przebiegu infekcji u padłych ptaków 3 dni i później od pierwszych objawów
stwierdza się obrzęk i/lub sinicę grzebienia i dzwonków, obrzęk głowy, przekrwienie i
wybroczyny w obszarach martwicy na grzebieniu i dzwonkach.
Zmiany anatomopatologiczne
• Influenza ptaków o dużej patogenności :
upadki nagłe bez objawów klinicznych- zmiany makroskopowe mogą nie wystąpić.
•
kury i indyki chorujące dłużej niż 2 dni
- sinica
- obrzęki głowy
- przekrwienie i wybroczyny na grzebieniu i dzwonkach, punkcikowate wybroczyny
krwawe na nasierdziu, błonach śluzowych układu oddechowego
(zwłaszcza w żołądku gruczołowym), błonach surowiczych i tłuszczu,
- wysięk surowiczy w osierdziu
- martwicę mięśnia sercowego
- przekrwienie płuc i zmętnienie worków powietrznych
i pokarmowego
-
w wątrobie, śledzionie, trzustce, nerkach i płucach mogą być widoczne ogniska
martwicze
Przy zakażeniu szczepami mało zjadliwymi zmiany zwykle ograniczają się do układu
oddechowego. Stwierdza się (o różnym nasileniu w zależności od czynników
komplikujących) :
• stany zapalne spojówek,
• zatok podoczodołowych,
• tchawicy,
• worków powietrznych i płuc.
Epidemiologia
Zakażone ptaki wydalają wirus w dużych ilościach przede wszystkim z:
• kałem
• wydzieliną z oczu
• wydzieliną z dróg oddechowych
• wydychanym powietrzem
Zakażenie następuje głównie drogą:
• oddechową
• pokarmową
Okres inkubacji
Okres inkubacji przy HPAI jest bardzo zmienny, od kilku godzin do 2-3 dni
u poszczególnych ptaków i do 14 dni w stadzie.
Trwałość wirusa
Warunki środowiskowe mają znaczący wpływ na przeżywalność wirusa poza
organizmem ptaków. Żywotność wirusa jest przedłużona przez niską wilgotność
i niską temperaturę w cząstkach aerozolu, natomiast niska temperatura i wysoki poziom
wilgotności przedłużają jego żywotność w kale.
Czynniki wpływające na szerzenie się choroby
Zasadniczym sposobem za pomocą których wysoce zjadliwe wirusy AI zapoczątkowują
wybuch choroby jest zanieczyszczenie przez dzikie ptaki paszy i wody pitnej dla drobiu
a następnie rozprzestrzenienie infekcji przez przemieszczanie zakażonych ptaków lub
zanieczyszczonej paszy, sprzętu i osób.
Wirusy łatwiej rozprzestrzeniają się zimą niż latem, niska temperatura i wilgotność
ułatwia przeżycie wirusa.
Przestrzeganie zasad bioasekuracji ma podstawowe znaczenie w zapobieganiu
rozprzestrzeniania wirusa.
Ptaki wodne są najbardziej prawdopodobnym źródłem w wielu wybuchach. Wirus
przenosi się do wrażliwego stada przez kontakt bezpośredni między żywymi ptakami ale
może być również spowodowane wodą pochodzącą ze zbiorników wodnych
zanieczyszczonych odchodami drobiu wodnego.
Bioasekuracja jest praktycznym sposobem do zapobiegania rozprzestrzeniania się
choroby na fermie. To także działania mające na celu zminimalizowanie możliwości
mikroorganizmów takich jak wirusy, bakterie, grzyby do przerwania barier danego
organizmu.
Bioasekuracja jest tańszym, bardziej efektywnym sposobem kontroli rozprzestrzeniania
się wirusa. Żaden sposób zapobiegania nie odniósłby skutków bez bioasekuracji.
Bioasekyracja składa się z 3 podstawowych części:
izolacji
kontroli przemieszczania się drobiu
higieny.
Izolacja- odosobnienie zwierząt od środowiska naturalnego, poprzez utrzymywanie
drobiu na przestrzeniach zamkniętych, z podziałem na grupy wiekowe. Stosowanie
zasady all-in / all-out oraz przestrzeganie okresu minimum 2 tygodni, pomiędzy
kolejnymi depopulacjami.
Kontrola przemieszczania - zarówno wewnątrz fermy jak i pomiędzy fermami.
Higiena - dezynfekcja materiałów, personelu, ludzi i sprzętu wjeżdżającego na fermę.
Rozprzestrzenianie się choroby pomiędzy fermami drobiu może nastąpić następującymi
drogami:
• wprowadzanie chorego ptactwa ;
• wprowadzanie ptaków, które są klinicznie zdrowe lecz ich organizmy są już
zakażone wirusem ;
• zanieczyszczona odzież pracowników fermy oraz „ gości ” poruszających się
pomiędzy stadami ;
• kontakt
z
zakażonymi
wydzielinami,
wydalinami,
przedmiotami
zanieczyszczonymi wirusami ;
• martwe ptaki, które nie są w odpowiedni sposób usuwane ;
• zanieczyszczoną wodę, karmę ;
• dzikie ptaki wolno- latające ;
• insekty ;
• nie odkażone samochody poruszające się pomiędzy fermami ;
• jaja.
Z pośród wszystkich ww. sposobów zakażenia stada, największą uwagę należy zwrócić
na wprowadzanie nowych ptaków na teren fermy oraz ruch, handel drobiem. Nowe ptaki
są dużym ryzykiem dla bioasekuracji ponieważ ich status zdrowotny jest nieznany.
Mogą one być zainfekowane, nie wykazując objawów klinicznych. Natomiast na fermie,
podczas okresu inkubacji zarażają już inne sztuki.
Dlatego bardzo ważne jest przestrzeganie zasady all-in / all-out na fermie.
Po wywiezieniu drobiu z kurnika należy przeprowadzić dezynfekcję, odczekać minimum
2 tygodnie a następnie wprowadzać nowe stado.
W przypadku ptaków egzotycznych należy przyprowadzić kwarantannę w izolowanym
pomieszczeniu wszystkich nowo wprowadzanych sztuk. Kwarantanna ta powinna trwać
minimum 2 tygodnie, najlepiej jednak 4 tygodnie. Przez ten okres obserwuje się czy
zwierzęta nie wykazuję żadnych objawów chorobowych.
Bardzo pomocne jest też przeprowadzenie testów krwi oraz innych badań w kierunku
chorób zakaźnych.
Należy pamiętać także o dezynfekcji klatek, pomieszczeń w których kiedyś przebywały
zwierzęta. Wstawiając nowe ptaki nie dopuścić do ich kontaktu z odchodami, piórami,
kurzem
pozostawionym
przez
wcześniejsze
stado,
ponieważ
okres
inkubacji
i przeżywalności wirusów i bakterii w różnych chorobach jest różny. Pamiętać należy
także, iż padłe ptaki należy natychmiast usuwać z pomieszczeń w których przebywa
drób żywy.
Odzież i sprzęt
Wydalany wirus z kałem i wydzieliną z drogi oddechowej jest w bardzo dużym stopniu
rozprzestrzeniony poprzez skażone buty, ubranie, sprzęt, środki transportu pomiędzy
gospodarstwami na znaczne obszary geograficzne;
Metod umożliwiających zmniejszenie ryzyka szerzenia się choroby:
• izolacji ptaków (drobiu) od czynników zewnętrznych w tym izolacja od dzikich
ptaków,
• dokładnym zabezpieczeniu pojemników z karmą i wodą pitną dla drobiu, poprzez
wstawienie ich do pomieszczeń w celu niedopuszczenia do nich dzikiego
ptactwa,
• zamknięciu bezpośredniego przepływu osób oraz zwierząt pomiędzy obiektami, w
których przechowywana jest karma dla zwierząt a obiektami w których bytuje
drób,
• założeniu śluz dezynfekcyjnych przed wejściem do budynków fermy drobiu,
• zakaz wjazdu pojazdów na teren fermy poza działaniami koniecznymi np. dowóz
paszy, odbiór drobiu do rzeźni lub przez zakład utylizacyjny,
• obowiązkowej dezynfekcji pojazdów wjeżdżających,
• rozłożeniu mat dezynfekcyjnych przed wjazdem i wejściem na teren fermy,
• ograniczeniu liczby osób obsługujących fermy do koniecznego minimum wraz ze
sprawdzeniem czy osoby te nie utrzymują drobiu we własnych zagrodach,
• konieczności używania odzieży ochronnej przez wszystkie osoby znajdujące się
na fermie po wcześniejszym pozostawieniu odzieży własnej w szatni,
• konieczności przeprowadzania dokładnego mycia i dezynfekcji rąk przed
wejściem do obiektów, w których utrzymuje się drób,
• zaleceniu, aby osoby bezpośrednio stykające się z drobiem na fermach nie
miały kontaktu z innym ptactwem np. gołębiami,
Nieprzestrzeganie wymienionych wyżej zaleceń może powodować wzrost zagrożenia
ptasią grypą, a co za tym idzie, większe straty ekonomiczne powodowane szerzeniem
się choroby wśród ptaków, tj.:
• zamknięcie granic państw dla towarów z Polski, co spowoduje spadek eksportu i
handlu drobiem i produktami pochodzącymi od drobiu,
• utrata miejsc pracy,
• co najmniej trzymiesięczne wyłączenie obiektów gospodarskich z produkcji drobiu
od wygaszenia ostatniego ogniska choroby,
Zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia (WHO)
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opracowała
zalecenia, które pozwalają
zmniejszyć ryzyko zakażenia.:
- zaleca się unikanie kontaktu z ptakami nie zależnie od tego czy są one zdrowe,
czy nie;
- osoby, które muszą pracować z ptakami powinny nosić maski i kombinezony chroniąc
przed pyłem unoszącym się ze ściółki, a także dbać o higienę;
- drób z zarażonych stad musi być niszczony i nie może być przeznaczony do spożycia
przez ludzi ani przez zwierzęta nawet po przetworzeniu;
-uznano, że drób i jaja ze zdrowych stad znajdujących się jednak na terenach objętych
epidemią po przetworzeniu nie zagrażają zdrowiu ludzkiemu.
W zakażeniach wirusami AI zasadniczo należy odróżnić nosicielstwo wirusa,
zakażenie wywołane słabo patogenną influenzą ptaków oraz zakażenie wywołane
wysoce patogenną influenzą ptaków.
Jak również należy odróżnić upadki pojedynczych sztuk drobiu od upadków
masowych tj. w promieniu 500 metrów co najmniej 5 ptaków.
Zgodnie z ustawą z dnia 13 września 1996 o utrzymaniu czystości i porządku
w gminach art. 3. ust. 1, która mówi, że utrzymanie czystości i porządku
w gminach należy do obowiązkowych zadań własnych gmin, jeżeli zwierze nie
posiada właściciela bądź nie znajduje się na terenie posesji
odpowiada gmina.
za jego zwłoki