Budowanie odporności - Polska Akcja Humanitarna

Budowanie odporności
jako możliwość zapobiegania
przyszłym kryzysom
Kacper Kosowicz
Wprowadzenie
A
ngielski termin resilience (po polsku odporność, wytrzymałość, zdolność zdrowienia) stosowany był do tej pory
najczęściej w ekologii, naukach środowiskowych, w medycynie oraz psychologii. W najbardziej podstawowym
ujęciu oznacza on zdolność systemu do efektywnej reakcji i adaptacji do zmieniających się okoliczności wywołanych gwałtownymi zaburzeniami1, pochodzącymi zarówno ze środowiska zewnętrznego,
jak i wewnętrznego. Z roku na rok koncepcja resilience zajmuje coraz ważniejsze miejsce również w hierarchii problemów współpracy rozwojowej, gdzie jest rozumiana jako budowanie odporności na
kryzysy.
Ta tendencja znajduje odzwierciedlenie w strategiach i projektach podejmowanych przez donatorów. Szczególnie aktywna na tym polu
jest Unia Europejska, która zabiega o szerszą implementację tej koncepcji przez środowisko międzynarodowe. Niejednokrotnie jednak
zamiast porządkować stan wiedzy i działań, resilience budzi wśród
praktyków pomocy rozwojowej i humanitarnej niepewność co do jej
faktycznego zasięgu. Pomimo zakotwiczenia w dokumentach międzynarodowych wciąż uzasadnione jest pytanie o to, czy budowanie odporności na kryzysy to tylko odświeżona wersja realizowanych
wcześniej koncepcji czy też zupełnie nowa formuła. Problem jest tym
bardziej aktualny, że resilience stanie się najprawdopodobniej jednym
z wiodących kierunków współpracy rozwojowej po 2015 roku, gdy
skończą się ramy czasowe dla realizacji Milenijnych Celów Rozwoju
(MCR). Zadaniem niniejszej analizy jest zatem przybliżenie koncepcji
budowania odporności na kryzysy, co pozwoli na lepsze rozumienie
elementów wchodzących w jej skład.
Definicje
W dokumentach międzynarodowych oraz strategiach donatorów
znajdziemy liczne, bardzo do siebie zbliżone definicje budowania odporności. Warto przytoczyć te, które mają obecnie największy wpływ
na wdrażanie w życie koncepcji resilience. Jednym z głównych forów,
na których tworzone są jej podstawowe ramy, jest biuro Narodów
Zjednoczonych ds. Zmniejszenia Ryzyka Katastrof (UNISDR, United Nations International Strategy for Disaster Reduction). Według
UNISDR resilience oznacza „zdolność systemu, grup oraz społeczeństwa narażonych na zagrożenia do przeciwstawienia się, złagodzenia konsekwencji, dostosowania oraz odbudowy po negatywnych
efektach zagrożeń, w sposób odpowiednio krótki i efektywny”2. Unia
Europejska, największy regionalny donator na świecie, rozumie odporność na kryzysy jako „zdolność jednostki, gospodarstw domowych, społeczności oraz kraju czy regionu do przygotowania się,
przeciwstawienia, dostosowania oraz szybkiej odbudowy po szokach i niebezpieczeństwach bez przekreślania długookresowych perspektyw rozwojowych”3. UE zawęża zakres wsparcia objętego działaniami typu resilience do katastrof i klęsk powodowanych zarówno
czynnikami ludzkimi, jak i środowiskowymi, wliczając z jednej strony
powoli rozwijające się kryzysy oraz gwałtowne katastrofy czy stany
wyjątkowe na wielką skalę, a z drugiej – lokalne, stale występujące
obciążenia i szoki. Resilience w wydaniu unijnym znajduje także zastosowanie do kryzysów występujących w tzw. fragile states czy państwach objętych konfliktem4. Międzyrządowy Panel ds. Zmian Klimatycznych (IPCC) w swoim rozumieniu odporności na kryzysy kładzie
natomiast nacisk przede wszystkim na system i jego możliwości do
efektywnego poradzenia sobie z zaistniałą sytuacją, co jest możliwe
dzięki zdolnościom do samoorganizacji i płynnego reagowania na obciążenia i zmiany wywołane kryzysem.
Analiza | 2
Organizacje realizujące pomoc operują bardziej „żywą” i praktyczną
definicją budowania odporności. Podkreśla ona, że choć ważna jest
sama zdolność jednostek, gospodarstw domowych oraz całych systemów – państwowych i naturalnych – do antycypacji i przeciwsta-
Budowanie odporności jako możliwość zapobiegania przyszłym kryzysom
wienia się kryzysowi, to jednak kluczowe znaczenie ma taka odbudowa po jego negatywnych efektach, podczas której długookresowe
cele rozwojowe nie byłyby zaprzepaszczane5.
Budowanie odporności na kryzysy?
Budowanie odporności ponownie zwraca uwagę na potrzebę uzupełniania się pomocy humanitarnej i rozwojowej, podkreśla konieczność
działań na styku, a przede wszystkim wzmacniania beneficjentów
w taki sposób, by nie byli bezbronni wobec powtarzających się kryzysów. To powrót do zapoczątkowanej w latach 80. XX wieku koncepcji LRRD (Linking Relief, Rehabilitation and Development), łączącej natychmiastową pomoc humanitarną z wdrażaniem – o ile to możliwe
– działań ukierunkowanych na długookresowy rozwój. Społeczność
międzynarodowa uznała wówczas, że między tymi dwoma rodzajami
pomocy brakuje faktycznej spójności i współpracy. Stwierdzono, że
ta niezagospodarowana przestrzeń obniża ich obustronną efektywność. Intuicyjnie koncepcja LRRD brzmi bardzo rozsądnie i to pomimo jasnych różnic co do charakteru tych dwóch rodzajów pomocy6.
W praktyce jednak okazało się, że działania humanitarne, odbudowa
i rekonstrukcja danego obszaru, a w końcu pomoc rozwojowa nie są
procesami linearnymi, gdzie w prosty sposób można wyodrębnić moment, w którym do pomocy humanitarnej powinny dołączyć przedsięwzięcia rozwojowe.
Koncepcja resilience obejmuje problematykę zmniejszania ryzyka
związanego z klęskami żywiołowymi – tzw. DRR (Disaster Risk Reduction) – stanowiącą od kilku dekad ważny temat debaty międzynarodowej7. DRR to działania zmierzające do zmniejszenia szkód
wywołanych przez zagrożenia naturalne, takie jak trzęsienia ziemi,
powodzie, susze bądź cyklony. Cel ten realizowany jest głównie
poprzez szerzenie postawy prewencji, przygotowania i minimalizowania ich potencjalnych skutków. Te bliskie związki pomiędzy koncepcjami resilience oraz DRR mogą sprawiać wrażenie, że granica
pomiędzy nimi jest mało wyraźna. Są to jednak dwa odrębne problemy. Budowanie odporności na kryzysy ma wymiar horyzontalny i tworzy przestrzeń do naturalnego łączenia tematów i problemów, które do tej pory realizowane były oddzielnie. Jest to także
odpowiedź na krytykowane od pewnego czasu podejście projektowe, które pokrywa dany wycinek rzeczywistości, często pomijając
pozostałe. W ramach budowania odporności na kryzysy łączy się
najczęściej trzy elementy: a) dostosowanie do zmian klimatycznych (CA, climate change adaptation), b) redukcję ubóstwa (PR,
poverty reduction) oraz c) zmniejszanie ryzyka wystąpienia klęsk
żywiołowych (DRR). Unia Europejska uzupełnia jeszcze ten zestaw
o bezpieczeństwo żywnościowe.
Resilience znajduje zastosowanie głównie tam, gdzie chroniczne ubóstwo krzyżuje się z permanentnymi wyzwaniami i zagrożeniami, tworząc warunki do ciągle powracających kryzysów (tzw. recurrent crises), które z kolei zmniejszają szanse rozwojowe. Celem wdrażania
koncepcji budowania odporności na kryzysy nie jest bynajmniej zredukowanie występowania tych kryzysów do zera w państwach partnerskich – byłoby to założenie zupełnie nierealne. Niespodziewane
katastrofy naturalne czy klęski żywiołowe są wpisane w egzystencję człowieka, dlatego współpraca rozwojowa ma przede wszystkim
wspierać możliwości przeciwstawiania się kryzysom i uczyć relatywnie szybkiej odbudowy po ich wystąpieniu.
Budowanie odporności na kryzysy można sobie wyobrazić jako
skrzynkę z narzędziami, z której wyjmuje się i łączy potrzebne narzędzia i materiały w zależności od kryzysu, a przede wszystkim czynników leżących u jego podstaw. Oprócz samych kryzysów i ich negatywnych efektów w modelu budowania odporności istnieje zestaw
uwarunkowań, które zwiększają podatność na kryzysy i naruszają
fundamenty długookresowego rozwoju. Należą do nich m.in.:
a. gwałtowne zmiany demograficzne,
b. zmiany klimatyczne,
c. gwałtowne zmiany cen żywności,
d. degradacja środowiska naturalnego,
e. monokulturowe uprawy rolne,
f. słabość instytucji państwowych,
g. słabość systemu społeczno-gospodarczego.
UE wlicza do tych uwarunkowań również konflikty wewnętrzne, słabość demokracji, kryzysy ekonomiczne oraz zagrożenia związane ze
zjawiskami przyrodniczymi8. Działania które mają na celu budowanie odporności na kryzysy, są w pierwszej kolejności realizowane
tam, gdzie występują wymienione powyżej czynniki. Tak zorientowana strategia pozwala zabezpieczyć długookresowe cele rozwojowe.
Drugim wymiarem resilience jest przeciwdziałanie dalszemu pogarszaniu się sytuacji i pogłębianiu kryzysu w momencie jego wystąpienia, co w przeważającym stopniu realizowane jest przez interwencje humanitarne. Trzeci element to wsparcie i wzmocnienie procesu
odbudowy po kryzysie, umożliwienie powrotu na ścieżkę rozwoju
sprzed wystąpienia zaburzenia. W takiej sytuacji działania humanitarne łączone są z rozwojowymi. Projekty i programy o charakterze
resilience mają zatem zastosowanie w trzech różnych odniesieniach
czasowych. Są procesem przystosowania do kryzysów przed, w trakcie oraz po ich wystąpieniu (patrz Rysunek 1).
Budowanie odporności jako możliwość zapobiegania przyszłym kryzysom
3 | Analiza
poziom odporności
Rysunek 1. Formy budowania odporności na kryzysy i scenariusze odbudowy
Krytyczny poziom odporności
Wzmacnianie odporności przez:
Pomoc humanitarna
Odbudowa
Działania przejściowe
Długookresowe programy budowania odporności na kryzysy i działania przygotowawcze + rozwojowe
czas
Czynniki
i uwarunkowania
wzmacniające
podatność na kryzysy
Kryzys,
katastrofa,
klęska
żywiołowa
Rodzaj
wsparcia
Poziom odporności
gdy wsparcie jest
udzielane
Odbudowa
– powrót
do stanu
pierwotnego
Odbudowa
– wyższy poziom
odporności
Odbudowa
– stan gorszy niż
przed kryzysem
Załamanie,
upadek
Źródło: Opracowanie własne autora, na podstawie: The road to resilience: Bridging relief and development for a more sustainable.., op. cit., s. 11.
Możliwe są cztery główne scenariusze odpowiedzi na sytuację kryzysową. W najbardziej optymistycznym z nich (ciemnoszara krzywa
na rysunku 1), mając do dyspozycji odpowiednie wsparcie, jednostki, społeczności, regiony czy państwa mogą osiągnąć poziom większej odporności od razu po zażegnaniu kryzysu. W tym przypadku
zwiększają się możliwości efektywnej reakcji na potencjalny kryzys,
a jednocześnie spada wrażliwość oraz podatność na tego rodzaju
szoki. W drugim scenariuszu (jasnoszara krzywa na rysunku 1) system
– społeczny, państwowy, ekonomiczny – po silnym zaburzeniu wraca
do swojego normalnego poziomu, istniejącego przed kryzysem. Kiedy jednak jednostkom, społecznościom czy państwom brakuje zaso-
bów ludzkich, materialnych, technologicznych oraz fizycznych umożliwiających dostosowywanie się do gwałtownie zmieniających się
okoliczności sytuacji kryzysowej, wówczas po jego wygaśnięciu osiągają one stan wrażliwości gorszy niż przed kryzysem (czarna krzywa
na rysunku 1). W ostatnim scenariuszu możliwa jest sytuacja, gdy
zamiast w jakikolwiek sposób odbudować się po kryzysie, dotknięta
nim społeczność podupada całkowicie. W efekcie nawet najmniejsze
zagrożenie będzie się wiązało z sytuacją kryzysową (niebieska przerywana krzywa na rysunku 1).
Analiza | 4
Budowanie odporności jako możliwość zapobiegania przyszłym kryzysom
Budowanie odporności na kryzysy może przebiegać
na różnym szczeblu
Wyróżnia się cztery zasadnicze poziomy: 1. globalny lub obejmujący
dany region; 2. krajowy; 3. lokalny; oraz 4. skoncentrowany na danej
społeczności czy wręcz na poszczególnych gospodarstwach domowych. Ponadto działania pomocowe zawierające element resilience
rozróżniane są ze względu na typ interwencji. I tak, mogą dotyczyć
wzmocnienia: 1. infrastruktury fizycznej i zaplecza technologicznego;
2. legislacji i rozwiązań politycznych; 3. gospodarki; 4. kapitału ludzkiego i świadczeń społecznych; 5. ochrony środowiska naturalnego.
W innym ujęciu wymienione dziedziny składają się na tzw. całościowe wsparcie systemu poprzez zwiększenie zdolności wewnętrznej
do poradzenia sobie z kryzysami, szczególnie dzięki rozwiązaniom instytucjonalnym. W ten sposób donatorzy pomagają państwom part-
nerskim, przekazując rozwiązania w zakresie zarządzania kryzysowego, uwzględniania analiz ryzyka oraz bezpieczeństwa żywnościowego
w krajowych i regionalnych politykach. Ocenia się, że właściwe struktury państwowe, odpowiednio wyposażone i wytrenowane, znacznie zmniejszają straty związane z katastrofą lub kryzysem9. Zarysowana klasyfikacja poziomów zaangażowania pozwala donatorom na
porządkowanie i strukturalizowanie dotychczasowych działań budujących odporność na kryzysy, a przede wszystkim na wyodrębnienie
punktów stycznych pomiędzy pomocą rozwojową i humanitarną.
10 cech systemu odpornego na kryzysy
1. Wysoki poziom zróżnicowania:
a. możliwości ekonomicznych;
b.stanowisk uwzględnianych w budowaniu odporności;
c. współpracy w obrębie społeczności lokalnych;
d.zasobów naturalnych dostępnych dla społeczności lokalnych;
e. planowania, środków zaradczych i strategii odbudowy.
2. Efektywne rządy oraz instytucje wzmacniające spójność społeczną.
3. Przygotowanie na nieuniknioną niepewność i zmianę oraz akceptacja tego stanu.
4.Zaangażowanie społeczności lokalnych i docenienie lokalnej wiedzy we wszelkich projektach budowania
odporności.
5.Działania przygotowujące na wystąpienie klęsk żywiołowych nie dążą do powstrzymywania zmian, lecz
przygotowują do życia z nimi.
6. Wysoki stopień równości społecznej i gospodarczej.
7.Przywiązywanie znaczenia do wartości i struktur społecznych w promowaniu współpracy społeczności
lokalnych i równości.
8. Pogodzenie się ze stanami nierównowagi dynamiki systemu.
9. Ciągłe i efektywne poszerzanie wiedzy w zakresie budowania odporności na różnych poziomach.
10.Odporność jest wspólnym dobrem budowanym przez sieci społeczne, ekonomiczne i kulturowe, sięgające
od poziomu lokalnego do globalnego.
Źródło: A. V. Bahadur, M. Ibrahim, T. Tanner, The Resilience Renaissance? Unpacking of Resilience for Tackling Climate Change and Disasters,
Strengthening Climate Resilience Discussion Paper 1., Institute of Development Studies, Brighton, 2010 r., s. 2-3.
Budowanie odporności jako możliwość zapobiegania przyszłym kryzysom
5 | Analiza
Systemy wczesnego ostrzegania
Wdrożenie koncepcji resilience na tak wielu polach ma za zadanie zbudowanie pewnego rodzaju kultury prewencji i wzmacnianie odporności
na poziomie przekonań i postaw mieszkańców państw rozwijających
się. Zgodnie z tym sposobem myślenia, dzięki szerokiej wiedzy o przyczynach kryzysów i możliwościach minimalizowania strat, podatna na
kryzysy społeczność czuje się silniejsza i bardziej umotywowana. Ten
psychologiczny aspekt pozwala zredukować zasięg kryzysu czy katastrofy humanitarnej. Myli się jednak ten, kto uważa, że resilience to
proste przekazanie rozwiązań w zakresie zarządzania kryzysowego wypracowanych przez donatorów w swoich krajach. Przekazywana informacja oraz proponowane rozwiązania muszą być dostosowywane do
dorobku kulturowego beneficjentów oraz uwzględniać fakt odmiennego rozumienia kryzysów. To, co dla jednej społeczności jest kryzysem,
dla drugiej wcale nie musi nim być. W związku z tym, resilience wymaga bezwzględnego wdrożenia zasad skuteczności pomocy rozwojowej,
a w szczególności zasady własności koncepcji rozwojowych. Budowanie odporności to działania przede wszystkim „z dołu do góry”.
Kluczowym elementem budowania wspomnianej kultury prewencji jest wdrażanie systemów wczesnego ostrzegania, dzięki którym
dana społeczność jest w stanie odpowiednio wcześnie przewidzieć
zbliżający się kryzys. Dzięki temu potrafi się przygotować, poprosić
o wsparcie międzynarodowe, czy też określić najbardziej podatne na
kryzys części swojego systemu. W efekcie umiejętnej reakcji na informacje płynące z systemów wczesnego ostrzegania możliwy jest
także szybszy powrót do stanu sprzed kryzysu. W praktyce jednak
dużym wyzwaniem wczesnego ostrzegania wciąż pozostaje koordynacja działań oraz dostępność informacji. Mimo że zarówno w przypadku klęski suszy w Rogu Afryki w 2011 roku, jak i kryzysu żywnościowego w regionie Sahelu w 2012 roku systemy ostrzegawcze były
w stanie przewidzieć zbliżający się kryzys, to nie pozwoliło to jednak
na zminimalizowanie jego skutków, a reakcja na napływające informacje (szczególnie w Afryce Wschodniej) była spóźniona.
Naprzeciw potrzebom
Innym praktycznym przejawem budowania odporności są programy sezonowych zabezpieczeń społecznych finansowane przez donatorów, a wprowadzane przez państwa partnerskie. Przykład Etiopii
(patrz ramka poniżej) pokazuje, że takie działania mogą mieć znaczący wpływ na zwiększenie odporności beneficjentów. Programy
zabezpieczeń społecznych są wsparciem udzielanym grupom najbardziej wrażliwym na skutki kryzysów i przyjmują postać bezpośrednich transferów żywności lub pieniędzy do gospodarstwa domowego. Beneficjenci są w zamian angażowani w prace społeczne zgodne
ze strategią rozwoju danego obszaru albo też biorą udział w szkoleniach zawodowo-technicznych. Ten rodzaj wsparcia ma uchronić
jednostki pozbawione stałego źródła utrzymania i dostępu do żywności (w efekcie np. obniżenia wielkości plonów) przed całkowitym
pogrążeniem się w kryzysie. W przypadku sezonowych zabezpieczeń
społecznych wsparcie uruchamiane jest przede wszystkim do minimalizowania np. skutków pory suchej lub wtedy, gdy przewiduje się
nadejście kryzysu. Dlatego tak ważne są opisane powyżej systemy
wczesnego ostrzegania.
Resilience w programach krajów partnerskich – przykład Etiopii
Program Zabezpieczający Produktywność (Productive Safety Net Programme – PSNP), jest największym w Afryce programem społecznym realizowanym przez rząd państwa partnerskiego, wspólnie finansowanym przez donatorów. Jest on odpowiedzią na powtarzające
się susze i klęski głodu na terenie Etiopii. Jego celem jest zapewnienie żywności i zwiększenie zdolności do jej wytwarzania przez gospodarstwa domowe oraz zapobieżenie zmniejszania się zasobów naturalnych w rejonach, które cierpią na chroniczny brak bezpieczeństwa
żywnościowego. W ramach PNSP donatorzy wspierają funkcjonowanie rynków wewnętrznych, a dodatkowo – poprzez rekultywację
ziemi i wspieranie środowiska przyrodniczego – poprawiana jest dostępność usług i zasobów naturalnych. Założenia programu PSNP
są osiągane poprzez transfer pieniędzy lub żywności do wybranych gospodarstw cierpiących na brak bezpieczeństwa żywnościowego,
w zamian za udział beneficjentów w robotach publicznych. Polegają one m.in. na budowaniu klinik, kopaniu rowów melioracyjnych, budowaniu systemów irygacyjnych na polach czy też tworzeniu zbiorników retencyjnych. Mają one – dzięki wzmocnieniu podstawowej
infrastruktury – przyczyniać się do budowania odporności na kryzysy. PSNP obejmuje swoim zasięgiem blisko 8 mln beneficjentów,
a okres otrzymywania pomocy z programu – dzięki rozbudowanemu mechanizmowi wsparcia (tzw. Risk Financing Mechanism) – może
być obecnie wydłużony powyżej dotychczasowych 6 miesięcy, szczególnie wtedy, gdy antycypowane jest nadejście kryzysu. Ocenia się,
że system zabezpieczeń społecznych w Etiopii w znacznym stopniu uchronił jej obywateli przed eskalacją efektów suszy, która spustoszyła Róg Afryki w 2011 roku.
Analiza | 6
Budowanie odporności jako możliwość zapobiegania przyszłym kryzysom
Pozycja resilience w agendzie donatorów
Narody Zjednoczone
Unia Europejska
ONZ – jako główne forum zajmujące się m.in. zmniejszaniem ryzyka klęsk żywiołowych, przeciwdziałaniem zmianom klimatycznym czy
redukcją ubóstwa – jest jednym z naturalnych liderów międzynarodowej debaty o resilience. Wyspecjalizowane organizacje ONZ w licznych dokumentach odwołują się do konieczności budowania odporności przez państwa rozwijające się i wdrożenia przeciwdziałania oraz
redukcji kryzysów do ich krajowych strategii zrównoważonego rozwoju i walki z ubóstwem. Ramy Działania z Hyogo na lata 2005-2015
(podstawowy dokument w zakresie redukcji zagrożeń katastrof naturalnych) postulują włączenie DRR do multilateralnych i bilateralnych
programów pomocy rozwojowej, a przede wszystkim uwzględnienie
odporności w inicjatywach, które mają na celu redukcję ubóstwa, poprawę zarządzania zasobami naturalnymi, rozwój osiedli ludzkich czy
dostosowanie do zmian klimatycznych10. Warto zauważyć, że Ramy
działań z Hyogo nie są prawnie wiążącym dokumentem, co więcej –
pomimo szerokości spojrzenia – w centrum zainteresowania nadal
stawiają przede wszystkim katastrofy naturalne. Na poziomie ONZ
brakuje obecnie integracji pomiędzy poszczególnymi elementami resilience. Tocząca się dyskusja o kształcie agendy międzynarodowego rozwoju po 2015 roku i postulaty włączenia resilience jako horyzontalnego celu współpracy rozwojowej dają nadzieję na zmianę tej
sytuacji.
Bez wątpienia najbardziej aktywnym, wielostronnym aktorem zajmującym się problematyką budowania odporności na kryzysy jest Unia
Europejska. Postrzega ona zaproponowaną obecnie formę realizacji
koncepcji resilience jako zupełnie nową jakość działania, dającą szansę
„połączenia dialogu politycznego, przedsięwzięć i priorytetów humanitarnych oraz rozwojowych w wieloaspektowe, wyczerpujące, spójne i efektywne podejście”13. Zgodnie z komunikatem Komisji Europejskiej nt. wniosków z kryzysu żywnościowego14 w krajach narażonych
na regularnie powtarzające się kryzysy, budowanie odporności będzie
główną osią działań podejmowanych ze środków unijnej współpracy rozwojowej. Dodatkowo, w tym samym dokumencie, KE zakłada
wzmocnienie związków pomiędzy pomocą rozwojową oraz humanitarną poprzez oparcie unijnych programów o wspólną ocenę operacyjną, wypracowywaną przez podmioty z obydwu wymiarów współpracy rozwojowej15. W polityce UE wyraźnie zarysowuje się powrót
do koncepcji LRRD, gdyż KE podkreśla potrzebę wspólnego programowania pomiędzy sektorem pomocy rozwojowej a humanitarnej16.
W rezultacie możliwe byłoby wspólne wskazanie problemów leżących u podstaw kryzysów oraz ocenienie czy dotychczasowe działania pokrywają się z priorytetami budowania odporności. Przede
wszystkim jednak połączony wysiłek pozwoliłby określić te obszary
wsparcia, w których efektywność byłaby największa. W najbliższej
przyszłości KE planuje przygotowanie Planu Działań w zakresie budowania odporności, co oprócz nadania kształtu prawnego powinno
rozwiązać dużą część wątpliwości co do zasięgu resilience i jego operacyjności. Oprócz dokumentów i deklaracji Unia ma praktyczne doświadczenie w implementowaniu budowania odporności do działań
współpracy rozwojowej (więcej – patrz ramka).
Organizacja Współpracy Gospodarczej
i Rozwoju (OECD)
Również OECD11 nie pozostaje bierne w zakresie budowania odporności. Odniesienie do resilience znajduje się m.in. w dokumencie wieńczącym 4. Forum Wysokiego Szczebla nt. skuteczności pomocy rozwojowej w Busan w 2011 roku, gdzie społeczność międzynarodowa
potwierdziła, że w strategiach i programach rozwojowych budowanie odporności na kryzysy musi być traktowane priorytetowo. W ten
sposób zwiększa się wartość i długotrwałość efektów rozwojowych.
W deklaracji z Busan donatorzy zobowiązują się „w odpowiedzi na
potrzeby krajów rozwijających się do wspólnych inwestycji w infrastrukturę fizyczną i społeczną, obejmującą przede wszystkim społeczności stale zagrożone kryzysami”12.
Budowanie odporności jako możliwość zapobiegania przyszłym kryzysom
7 | Analiza
Praktyczne przykłady działań UE w kontekście resilience
Wspieranie odporności Rogu Afryki (SHARE – Supporting Horn of African Resilience)
W odpowiedzi na klęskę suszy i pierwszą w XXI wieku klęskę głodu ogłoszoną w 2011 roku przez ONZ, Unia Europejska objęła państwa
Rogu Afryki specjalnym programem wspierającym odporność na kryzysy. W ramach SHARE Unia dąży do zwiększenia koordynacji pomocy, większej elastyczności dysponowania i łączenia środków zarówno humanitarnych, jak i rozwojowych. Ma to na celu zażegnanie
problemów krótkookresowych z jednoczesnym naciskiem na długookresowy rozwój, dzięki czemu udałoby się zniwelować przyczyny
leżące u podłoża kryzysów żywnościowych w regionie i stworzyć siatkę bezpieczeństwa przed ich ponownym występowaniem. Ważnym elementem SHARE jest również zaangażowanie władz państwowych oraz ugrupowań regionalnych (IGAD), tak aby uczestnicząc
w programie były w stanie wypracować niezbędne rozwiązania legislacyjne i programowe zwiększające odporność na przyszłe kryzysy.
W ramach SHARE, w latach 2012-2013, UE przekaże 270 mln euro na zwiększenie możliwości uprawy żywności i wypasu zwierząt oraz
dostępności do rynków zbytu przez społeczności szczególnie narażone na powracające kryzysy suszy i nieurodzaju. Dodatkowo, w ramach tej inicjatywy podejmowane są m.in. problemy efektywnego gospodarowania ziemią, a także długookresowych rozwiązań przywracających możliwości społeczno-ekonomiczne uchodźcom17.
Globalne porozumienie UE na rzecz inicjatywy odporności Sahelu (fr. Alliance Globale pour l’Initiative Résilience-Sahel)
W 2012 roku, w odpowiedzi na kolejny kryzys żywnościowy na obszarze Sahelu, który dotknął 18 milionów osób z 9 państw, zainicjowany został międzynarodowy program budowy odporności, tj. Globalne Porozumienie UE na Rzecz Inicjatywy Odporności Sahelu (AGIR).
Inicjatywa ta skupia międzynarodowe organizacje i donatorów państwowych w działaniach pod wspólnym przewodnictwem UE. AGIR,
poprzez opracowanie specjalnej mapy drogowej, dąży do rozwiązania podstawowych czynników katalizujących powtarzające się kryzysy żywnościowe w regionie Sahelu. Celem inicjatywy jest budowanie odporności na kryzysy całego regionu i wyeliminowanie głodu
w ciągu następnych 20 lat. Aby było to możliwe, nakreślono 4 główne filary aktywności. Są to:
1. Przywrócenie i wzmocnienie źródeł utrzymania i ochrony społecznej wśród grup najbardziej podatnych na kryzys;
2. Wzmocnienie/zwiększenie zdrowotności oraz poziomu odżywiania m.in. poprzez ułatwienie dostępu to podstawowych usług
społecznych;
3. Zwiększenie produkcji żywności, dochodu gospodarstw domowych podatnych na kryzys oraz dostępu do żywności w sposób
zrównoważony;
4. Wzmocnienie rządów w zakresie bezpieczeństwa żywnościowego przy użyciu m.in. systemu wczesnego ostrzegania18.
Podobnie jak w inicjatywie SHARE, również w regionie Sahelu szczególną wagę przywiązuje się do zwiększenia efektywności wspólnych
działań na styku pomocy humanitarnej i rozwojowej. Ponadto inicjatywa obejmuje również zmiany na poziomie legislacji i strategii krajowych, które zwiększyły gotowość na sytuacje kryzysowe.
Donatorzy państwowi
Poszczególne państwa-donatorzy w zróżnicowany sposób podchodzą do kwestii budowania odporności na kryzysy. Na przykład Szwedzi wiązali dotychczas resilience przede wszystkim ze zmianami klimatycznymi. Tamtejsza pomoc nie traktuje budowania odporności na
kryzysy ani jako odrębnego sektora działań, ani jako oficjalnego zagadnienia przekrojowego dla swojej pomocy19. Dla Szwedzkiej Agencji Rozwojowej (Sida, Swedish International Development Cooperation Agency) resilience to raczej nowy sposób mierzenia rezultatów
działań, zestaw wskaźników ukazujących poprawę zdolności adaptacyjno-transformacyjnych w obliczu kryzysów. Budowanie odporności było dotychczas realizowane w różnych nieskoordynowanych
bezpośrednio sektorach działań SIDA – w rolnictwie, przeciwdziałaniu zmianom klimatycznym czy w sektorze wodnym. Dania podczas
swojej prezydencji w Radzie UE potraktowała budowanie odporności jako jeden z priorytetów swojej agendy nt. współpracy rozwojowej, naciskając na większą elastyczność w uzupełniającym stosowaniu środków z pomocy humanitarnej i rozwojowej.
Rząd Wielkiej Brytanii poszedł o krok dalej, uznając w 2011 roku budowanie odporności na kryzysy za kluczowy element swoich przedsięwzięć humanitarnych i rozwojowych. Ponadto zobowiązał się do
efektywnego wdrożenia koncepcji resilience do 2015 roku we wszystkich państwach programowych brytyjskiej pomocy rozwojowej realizowanej przez DFID (Departament for International Development).
Z punktu widzenia Brytyjczyków wdrażanie koncepcji resilience oznacza – w pierwszej kolejności – określenie bardzo różnych dziedzin
dotychczasowych działań, które bardziej świadomie ukierunkowane i połączone mogą się uzupełniać i wzmacniać, przynosząc lepszy efekt. Wśród tych przenikających się obszarów DFID wymienia:
zmniejszenie się ryzyka katastrof naturalnych, dostosowywanie do
zmian klimatycznych, ochronę społeczną, działania na obszarach wysokiego ryzyka oraz noszące znamiona pomocy humanitarnej. Szczególnie ważna dla Brytyjczyków jest spójność działań rozwojowych
i humanitarnych, co jest możliwe do osiągnięcia tylko wtedy, gdy
programy krajowe, analizy czy dokumenty robocze będę tworzone
wspólnie, na styku tych dwóch wymiarów współpracy rozwojowej20.
Analiza | 8
Budowanie odporności jako możliwość zapobiegania przyszłym kryzysom
Resilience a polska pomoc
Tematyka resilience na większą skalę pojawiła się w polskiej współpracy rozwojowej w 2011 roku, kiedy społeczność międzynarodowa ruszyła z pomocą krajom Rogu Afryki dotkniętym klęską suszy i głodu. Był
to również efekt działań UE, gdyż kryzys w Afryce Wschodniej ukazał
nieskuteczność działań pomocowych, zmuszając kraje Wspólnoty do
przewartościowania swoich działań w regionach narażonych na ciągle
powracające kryzysy. Sytuacja ta zbiegła się w czasie z prezydencją
Polski w Radzie UE, co w sposób nieplanowany sprawiło, że resilience stało się jednym z ważniejszych tematów współpracy rozwojowej
w trakcie polskiej prezydencji. Co ważne, działania Polski nie ograniczyły się jedynie do przekazywania funduszy do budżetów multilateralnych organizacji, ale przyjęły też formę miękkich działań politycznych.
W tym samym czasie Polska przewodniczyła wraz z Niemcami forum
Good Humanitarian Donorship21. Obydwa państwa uznały zmniejszenie ryzyka katastrof naturalnych za jeden z priorytetów swojej agendy. Dzięki temu problematyka resilience została wprowadzona jako
stały element prac GHD.
Na poziomie krajowym polskie działania w zakresie resilience są mniej
spektakularne. W wieloletnim programie rodzimej współpracy rozwojowej na lata 2012-2015 budowanie odporności na kryzysy wymienione jest przede wszystkim jako forma polskich działań humanitarnych22.
Ponadto, tematyka resilience pojawia się w ramach priorytetu „Rozwój
regionalny i budowa potencjału administracji publicznej i samorządowej” dla pomocy adresowanej do krajów Partnerstwa Wschodniego23.
Co więcej, zarówno w rocznym planie współpracy rozwojowej na
2012 r., jak i na 2013 r. wśród zadań priorytetu „Ochrona Środowiska
w Afryce Wschodniej” MSZ wymienia: „wzmocnienie przygotowania
państwa i społeczności lokalnych do radzenia sobie z katastrofami
naturalnymi oraz niekorzystnymi skutkami zmian klimatu i redukowanie ryzyka ich wystąpienia”.
Obecne rozwiązania nie dają możliwości realizacji podstawowego
celu resilience, a mianowicie wspólnego planowania i działań operacyjnych na styku pomocy humanitarnej i rozwojowej. Dodatkowo nie
pomaga temu niski poziom świadomości polskich organizacji pozarzą-
dowych oraz ambasad na temat faktycznego budowania odporności
na kryzysy we współpracy rozwojowej.
Elementy budowania odporności – choć podejmowane przez organizacje pozarządowe w projektach realizowanych w ramach finansowania z konkursu polskiej pomocy – nie są bynajmniej przejawem jakiegoś
szerszego podejścia. Większość z nich nie jest wprost określana, a nawet
postrzegana przez podmioty wykonujące polską pomoc jako budowanie
odporności na kryzysy. Jest to raczej ich oddolna inicjatywa, stanowiąca
odpowiedź na lokalne potrzeby. W rezultacie koncepcja resilience pojawia się w zgłaszanych projektach spontanicznie, w sposób nieskoordynowany przez ramy systemowe. Istnieją jednak wyjątki od tej reguły.
Na przykład w 2011 roku w ramach konkursu Polska Pomoc Rozwojowa 2011 sfinansowanych zostało 8 projektów o charakterze zmniejszania zagrożeń katastrof naturalnych (DRR) – jednym z wymiarów resilience. W największym stopniu dotyczyły one inicjatyw podejmowanych
w krajach Partnerstwa Wschodniego. Ponadto zrealizowane zostały pojedyncze projekty w Ghanie24, Etiopii25, Afganistanie26 oraz trzy w Autonomii Palestyńskiej27. W kolejnym roku było co najmniej 15 projektów
związanych z tematyką resilience. Przykładowo – Szkoła Główna Służby
Pożarniczej podjęła na Ukrainie działania zwiększające potencjał służb
w zakresie redukcji ryzyka i zwalczania skutków katastrof naturalnych
i cywilizacyjnych. Ambasada RP w Pjongjangu w ramach Małych Grantów sfinansowała projekt przekazujący adekwatne metody składowania
ziemniaków w jednej z północnokoreańskich miast.
Również w 2013 roku można wyodrębnić około 10 projektów wpisujących się w budowanie odporności na kryzysy. MSZ sfinansował
m.in. projekt realizowany przez Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej w Sudanie Południowym, którego celem jest zwiększenie zdolności reagowania straży pożarnej jednego z regionów tego
kraju na powodzie i inne klęski żywiołowe. W Afganistanie z budżetu polskiej pomocy podjęto się budowy zapory wodnej dla Marbulagh w dolinie Hokopi. Powyższe wyliczenie projektów ma charakter
przykładowy, ponieważ brakuje oficjalnych statystyk i listy projektów
o charakterze resilience – niezbędne do tego byłoby opracowanie
kryteriów, według których MSZ uznawałby dany projekt za związany
z budowaniem odporności na kryzysy lub nie.
Rekomendacje dla Polski
Podstawy do poruszania tematu budowy odporności w polskiej współpracy rozwojowej już istnieją, aczkolwiek brakuje rozwiązań systemowych, które pozwalałyby uzupełniać się działaniom rozwojowym i humanitarnym na miejscu oraz elastycznie przechodzić między jednym
a drugim sposobem pomocy. Wśród priorytetów geograficznych polskiej współpracy rozwojowej znajduje się osiem państw Afryki Wschod-
niej28, w których występują stale powracające kryzysy żywności i katastrofy naturalnie w postaci m.in. susz i powodzi. Chcąc wzmocnić
wymiar resilience w polskiej pomocy należałoby sprawić, aby budowanie odporności na kryzysy stało się obligatoryjnym elementem projektów realizowanych na obszarach o dużej wrażliwości na ich wystąpienie, w tym przede wszystkim we wspomnianej Afryce Wschodniej.
Budowanie odporności jako możliwość zapobiegania przyszłym kryzysom
W postępowaniu konkursowym należałoby wówczas przewidzieć dodatkowe punkty za uwzględnienie resilience jako działania przekrojowego. Takie projekty rozwojowe wymagałyby silnego osadzenia w metodologii ocen ryzyka (risk analysis) oraz analizy podatności na zagrożenia
(vulnerability analysis). Obecnie analiza ryzyka jest wymagana jedynie
przy zgłaszaniu projektów humanitarnych. Decydując się na ten krok
MSZ powinien przeprowadzić odpowiednie szkolenia dla podmiotów
uprawnionych do składania wniosków projektowych w zakresie budowania odporności oraz właściwego sporządzania analiz ryzyka.
Przygotowując się do przyszłego programowania wieloletniego oraz
okresu po 2015 roku, kiedy Milenijne Cele Rozwoju zostaną zastąpione najpewniej przez Cele Zrównoważonego Rozwoju (Sustainable
Development Goals), warto, aby Polska rozważyła wprowadzenie resilience jako horyzontalnego tematu w ostatnim roku obecnego programu wieloletniego. Taki status mają zagadnienia praw człowieka
9 | Analiza
i równości płci, które muszą być uwzględniane w większości działań
polskiej współpracy rozwojowej.
Biorąc pod uwagę ograniczenia finansowe polskiego systemu, dużym plusem rekomendowanej zmiany jest to, że wprowadzenie budowania odporności na kryzysy jako celu horyzontalnego nie wymagałoby zwiększenia
nakładów budżetowych. Pozwoliłoby natomiast zwiększyć „widoczność”
Polski w kwestii resilience na forum Unii Europejskiej, a jednocześnie przygotować polskie podmioty do korzystania z obecnych i przyszłych funduszy unijnych przeznaczonych na budowanie odporności.
Aby podnoszone zmiany były możliwe, na początek konieczne jest,
aby osoby zajmujące się pomocą rozwojową w Polsce – szczególnie
w MSZ – zaczęły traktować tematykę budowania odporności na kryzysy jako należącą również do ich sfery działalności, a nie zarezerwowaną jedynie dla pomocy humanitarnej.
Działania PAH w obszarze resilience
Klęski żywiołowe zazwyczaj wpływają negatywnie na plony rolne oraz prowadzą do zmniejszenia ilości zwierząt hodowlanych. W konsekwencji ludność dotknięta kryzysem staje przed kolejnym wyzwaniem, jakim jest niedożywienie czy wręcz niebezpieczeństwo klęski głodu. Projekty i programy skierowane na zwiększenie bezpieczeństwa żywnościowego oraz dostępności źródeł wody pitnej są zatem jednym z istotnych przejawów budowania odporności na kryzysy. Cel ten realizowany jest m.in. poprzez polepszenie zdrowotności zwierząt,
dywersyfikację upraw, zwiększenie produktywności dzięki zastosowaniu systemów irygacyjnych czy zwiększenie dostępności do rynków
zbytu. Ważne jest także zróżnicowanie źródeł dochodu wśród społeczności wysoce zagrożonej występowaniem kryzysów. Dwa projekty pomocy rozwojowej realizowane przez Polską Akcję Humanitarną (PAH) w Afryce Wschodniej dobrze wpisują się w ten nurt myślenia.
Centrum nasiennictwa w Sudanie Płd.
Projekt jest realizowany od 2012 roku w Sudanie Południowym. Polega na stworzeniu banku multiplikacji nasion dla mieszkańców
Jonglei. Podczas pory suchej w regionie często panuje głód, zaś w porze deszczowej społeczność jest odcięta od rynków. W ramach
projektu utworzone zostało centrum nasiennictwa, dzięki któremu lokalna społeczność może odkładać część nasion, aby zużyć je
w przyszłości i zabezpieczyć w ten sposób potencjalny plon. Wydajność produkcji nasion jest wzmacniana dzięki szkoleniom z bardziej
efektywnych sposobów gospodarowania ziemią; dodatkowo pojawiły się również szkolenia z agroleśnictwa, nieznanego wcześniej na
tym obszarze. Przeprowadzając analizę zagrożeń, PAH zdecydował się zmienić lokalne przyzwyczajenia i zrezygnować z uprawy fasoli,
która wyjaławia ziemię i prowadzi do utraty azotu. W zamian za to zaproponowała uprawę sorgo i kukurydzy oraz sadzonek mango i cytryny. Po pierwszych zbiorach beneficjenci sami podejmą decyzję, czy chcą rozszerzyć produkcję np. o sezam indyjski, dynię czy orzeszki
ziemnie. Za pierwszy sukces projektu uznaje się dywersyfikację diety społeczności lokalnej, co już zaowocowało poprawą zdrowia. Centrum Nasiennictwa PAH kładzie szczególny nacisk na rozwój sieci lokalnych klientów.
Odejście od monokulturowego rolnictwa oraz otwarcie się na drzewka owocowe zwiększa odporność beneficjentów w sytuacji potencjalnego kryzysu, np. suszy. Dostępność rynków pozwala natomiast zdywersyfikować źródła utrzymania społeczności lokalnej, co jest
kolejnym elementem poprawy ich sytuacji w obliczu kryzysów. Dodatkowo uwzględnienie w projekcie całorocznej studni pozwoliło na
dostęp do bezpiecznych źródeł wody pitnej, która może być wykorzystywana także przy zakładaniu przydomowych ogródków. W ten
sposób społeczność lokalna dysponuje nowymi środkami zaradczymi, dzięki którym łatwiej będzie jej dostosować się do zmian i wrócić
do stanu sprzed hipotetycznego kryzysu – mimo że odczuje jego skutki. Projekt dąży do zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego
społeczności lokalnej, jej samowystarczalności, a przede wszystkim do uruchomienia oddolnych sił rynkowych.
Woda dla szkoły w Somalii
W 2012 roku PAH podjął się realizacji projektu zwiększającego jakość dostępu do wody dla szkoły w Jalam w Puntlandzie, autonomicznym regionie Somalii. W efekcie powstał zbiornik na wodę deszczową, tzw. berkada, która zwiększyła niezależność szkoły oraz
zmniejszyła koszty utrzymania ponoszone przez uczniów. Zgodnie z założeniami projektu wzrosła również odporność na kryzysy,
np. w przypadku wystąpienia suszy. Przy berkadzie powstał ogródek warzywno-owocowy, gdzie uprawiane są m.in. pomidory, ziemniaki, cebula, chili czy arbuzy. Społeczność zamieszkująca Puntland dysponuje bardzo ograniczoną wiedzą rolniczą i ogrodniczą, co
skutkuje niedoborem warzyw na rynku lokalnym. W zamyśle dyrektora szkoły ogródek ma się stać formą transmisji wiedzy o innych
sposobach gospodarowania, możliwych do przyjęcia przez lokalną społeczność, którą w większości stanowią pasterze. Elementem
resilience jest również poprawa diety dzieci, ponieważ – na co zwraca uwagę UE – zaradzenie ukrytemu kryzysowi niedożywienia
dzieci prowadzi do zmniejszenia podatności na zagrożenia przyszłych dorosłych. Projekt realizowany jest w partnerstwie ze Światowym Programem Żywnościowym.
Analiza | 10
Budowanie odporności jako możliwość zapobiegania przyszłym kryzysom
Źródła:
Ashdown P., Humanitarian Emergency Response Review, Marzec 2009. http://www.dfid.gov.uk/emergency-response-review
Bahadur A.V., Ibrahim M., Tanner T., The Resilience Renaissance? Unpacking of Resilience for Tackling Climate Change and Disasters, Strengthening Climate Resilience Discussion Paper 1, Institute of Development Studies, Brighton, 2010.
Care Nederland, Groupe URD, Wageningen University, Resilience: from the general concept to the specific context of the Sahel, główne wnioski
z konferencji w Dakarze, marzec 2013.
Care Nederland, Groupe URD, Wageningen University, The Road to Resilience: Converging Actors, Integrating Approaches, raport z warsztatów, 2011.
Christoplos I., Novaky M., Aysan Y., Resilience, Risk and Vulnerability at Sida, raport ewaluacyjny, Sztokholm, październik 2012.
DFID, Defining Disaster Resilience: A DFID Approach Paper, Departament ds. Współpracy Rozwojowej Rządu Jej Królewskiej Mości, listopad 2011.
Grunewald F., Warner J., Resilience: buzz word or critical strategic concept?, Humanitarian Aid on the move, nr 10, październik 2012.
Heijmans A., Reaching Resilience – Handbook Resilience 2.0 for aid practitioners and policymakers, Care Nederland, Groupe URD, Wageningen
University.
IFRC, The road to resilience: Bridging relief and development for a more sustainable future IFRC discussion paper on resilience, Międzynarodowa
Federacja Krajowych Stowarzyszeń Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca (IFRC), czerwiec 2012.
ISDR, Hyogo Framework for Action 2005-2015: Building the Resilience of Nations and Communities to Disaster, International Strategy for Disaster Reduction, Organizacja Narodów Zjednoczonych, Genewa, 2005.
Komisja Europejska, EU APPROACH TO RESILIENCE: LEARNING FROM FOOD CRISES, ECHO/EuropeAid Factsheets Resilience, maj 2013.
Komisja Europejska, Increasing the impact of EU Development Policy: an Agenda for Change, Komunikat nr 637/2011, Bruksela, 2011.
Komisja Europejska, Linking Relief, Rehabilitation and Development – An assessment, Komunikat 153/2001, Bruksela, kwiecień 2001.
Komisja Europejska, The EU Approach to Resilience: Learning from Food Security Crises, Communication from the Commission to the European
Parliament and the Council, Bruksela, październik 2012.
OECD, Busan Partnership for Effective Development Co-Operation, 4. Forum Wysokiego Szczebla ds. Skuteczności Pomocy Rozwojowej, Busan, 2011.
PAH, materiały wewnętrzne.
Rada Unii Europejskiej, Council conclusions on EU approach to resilience, dokument 14616/12, 28 maja 2013. http://www.consilium.europa.eu/
uedocs/cms_data/docs/pressdata/EN/foraff/137319.pdf
UNISDR, 2009 UNISDR Terminology on Disaster Risk Reduction, UNISD, Organizacja Narodów Zjednoczonych, Genewa, 2009.
United States Agency for International Development, USAID POLICY AND PROGRAM GUIDANCE: Building Resilience to Recurrent Crisis,
grudzień 2012.
URL - http://europa.eu/rapid/press-release_IP-12-864_en.htm
URL - http://ec.europa.eu/echo/policies/resilience/agir_en.htm
URL- http://ec.europa.eu/echo/policies/resilience/share_en.htm
URL - http://www.usaid.gov/resilience
Wieloletni Program Współpracy Rozwojowej na Lata 2012-2015: Solidarność, Demokracja, Rozwój, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Warszawa, 2012. http://www.polskapomoc.gov.pl/files/dokumenty_publikacje/PW_PL-po_reas.pdf
Budowanie odporności jako możliwość zapobiegania przyszłym kryzysom
11 | Analiza
Przypisy:
1 The road to resilience: Bridging relief and development for a more sustainable future IFRC discussion paper on resilience, Międzynarodowa
Federacja Krajowych Stowarzyszeń Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca (IFRC), czerwiec 2012, s. 7.
2 2009 UNISDR Terminology on Disaster Risk Reduction, UNISD, Organizacja Narodów Zjednoczonych, Genewa, maj 2009, s. 24.
3 The EU Approach to Resilience: Learning from Food Security Crises, Communication from the Commission to the European Parliament and
the Council, Komisja Europejska, Bruksela, październik 2012, s. 5.
4 Council conclusions on EU approach to resilience, Rada Unii Europejskiej, dokument 14616/12, 28 maja 2013, s.2. http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/EN/foraff/137319.pdf
5 Więcej – patrz m.in. Defining Disaster Resilience: A DFID Approach Paper, Departament ds. Współpracy Rozwojowej Rządu Jej Królewskiej
Mości, listopad 2011 s. 5.; The road to resilience: Bridging relief and development for a more sustainable future IFRC discussion paper on resilience, Międzynarodowa Federacja Krajowych Stowarzyszeń Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca (IFRC), czerwiec 2012, s. 7.
6 Pomoc humanitarna z założenia dąży do krótkookresowej interwencji, koncentrującej się na ratowaniu życia, dostarczeniu podstawowych
dóbr materialnych, zapewnieniu dostępu do podstawowych usług społecznych koniecznych w trakcie trwania kryzysu wywołanego czynnikami naturalnymi lub ludzkimi. Pomoc rozwojowa przenosi natomiast większą część odpowiedzialności na jej odbiorcę. Opiera się na
współpracy partnerów oraz wzroście lokalnych struktur i organizacji. Jej głównym celem jest zapewnienie warunków do długookresowego,
zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego. Jednym z jej głównych wymiarów jest redukcja ubóstwa.
7 Na przykład lata 90. XX w. zostały uznane przez ONZ za Międzynarodową Dekadę Zmniejszania Ryzyka Związanego z Katastrofami
i Klęskami Żywiołowymi. Bazując na odniesionych efektach, od 2001 roku przyjmowana jest aktualna przez rok Międzynarodowa Strategia
odnośnie Zmniejszenia Ryzyka Związanego z Katastrofami i Klęskami Żywiołowymi.
8 Council conclusions on EU..., op. cit., s. 1.
9 Hyogo Framework for Action 2005-2015: Building the Resilience of Nations and Communities to Disaster, International Strategy for Disaster
Reduction, Organizacja Narodów Zjednoczonych, Genewa, 2005 r., s. 12.
10 Ibidem, s. 19.
11 Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju.
12OECD, Busan Partnership for Effective Development Co-Operation, 4. Forum Wysokiego Szczebla ds. Skuteczności Pomocy Rozwojowej,
paragraf 27, Busan, 2011 r., s. 8.
13 Rada UE, Council conclusions on EU approach to resilience, op. cit., s. 1.
14 Komisja Europejska, The EU Approach to Resilience: Learning from…, op. cit.
15 Ibidem, s. 11-12.
16 Ibidem.
17 Więcej informacji: http://europa.eu/rapid/press-release_IP-12-864_en.htm, http://ec.europa.eu/echo/policies/resilience/share_en.htm
18http://ec.europa.eu/echo/policies/resilience/agir_en.htm
19 I. Christoplos, M. Novaky, Y. Aysan, Resilience, Risk and Vulnerability at Sida, raport ewaluacyjny, Sztokholm, październik 2012, s. 17.
20 Więcej informacji: DFID, Defining Disaster Resilience…, op. cit.; oraz: P. Ashdown, Humanitarian Emergency Response Review, Marzec 2009.
http://www.dfid.gov.uk/emergency-response-review
21 Nieformalne forum donatorów dążących do poprawy zasad pomocy humanitarnej i dzielenie się dobrymi praktykami.
22 Wieloletni Program Współpracy Rozwojowej na Lata 2012-2015: Solidarność, Demokracja, Rozwój, Ministerstwo Spraw Zagranicznych,
Warszawa, 2012 r., s. 12
http://www.polskapomoc.gov.pl/files/dokumenty_publikacje/PW_PL-po_reas.pdf
23 Ibidem, s. 14-17.
24 Wsparcie kobiet i rolników w rozwoju rolnictwa, przetwórstwa żywności i zapewnieniu dostępu do wody w regionach Northern i Volta;
projekt realizowany przez Związek Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć.
25 Zastosowanie ekohydrologii – nauki transdyscyplinarnej – dla zintegrowanego zarządzania zasobami wody i zrównoważonego rozwoju
w Etiopii; projekt realizowany przez Międzynarodowy Instytut Polskiej Akademii Nauk Europejskie Regionalne Centrum Ekohydrologii.
26 Zapora wodna w dolinie Tar Bulagh w dystrykcie Nawur; projekt realizowany przez Polski Zespół PRT Ghazni.
27 1. Wzmocnienie sieci współpracy spółdzielczej pomiędzy drobnymi hodowcami owiec z regionu Masafer Yatta i lokalną spółdzielnią
produkcyjną w dystrykcie Hebron na Zachodnim Brzegu Jordanu; projekt realizowany przez Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej.
2. Rozwój terenów rolnych poprzez remonty cystern rolniczych na południu dystryktu Hebron; projekt realizowany przez Polską Akcję
Humanitarną. 3. Tworzenie miejsc pracy przez budowę cystern wodnych w wiosce Aboud, projekt realizowany przez Biuro Przedstawiciela
RP w Ramallah.
28 Burundi, Etiopia, Kenia, Ruanda, Somalia, Sudan Południowy, Tanzania, Uganda.
Opracowanie graficzne:
Polska Akcja Humanitarna
Jesteśmy organizacją pozarządową, działającą od 1992 roku. Prezesem Zarządu Fundacji jest Janina Ochojska. Nasze zadania realizujemy poprzez: udzielenie pomocy humanitarnej, rozwojowej, prowadzenie edukacji społeczeństwa. W pracy kierujemy się: humanitaryzmem (otwartość i szacunek dla ludzi różnych ras, narodowości i religii oraz wrażliwość na cierpienie ludzkie), bezstronnością (udzielamy pomocy według potrzeb, bez rozróżnienia stron konfliktu), neutralnością (nie zajmujemy stanowiska w sporach
religijnych oraz politycznych) i niezależnością (nasze działania pomocowe są niezależne od państwa) oraz wartościami: solidarnością, sprawiedliwością, poszanowaniem godności człowieka, równością, pokojem i wolnością, tolerancją, pluralizmem. Pracujemy
ze społecznościami dotkniętymi przez kataklizmy naturalne, konflikty zbrojne, prześladowania i ubóstwo, aby zagwarantować im
prawa do życia i zdrowia, wody i należytych warunków sanitarnych, żywności, edukacji, życia w godnych warunkach, zabezpieczenia
życia i zdrowia w trakcie katastrof naturalnych i konfliktów zbrojnych. Pomagamy społecznościom ze szczególnym uwzględnieniem
dzieci, kobiet, osób niepełnosprawnych, uchodźców i repatriantów oraz osób wewnętrznie przesiedlonych.
Więcej na www.pah.org.pl
Publikacja została wydana w ramach projektu „Pomoc Rozwojowa Grupy Wyszehradzkiej – Zjednoczeni na rzecz Milenijnych Celów Rozwoju” /
„V4Aid – United support for Millenium Development Goals”.
Przy realizacji projektu Polska Akcja Humanitarna korzysta z finansowego wsparcia Unii Europejskiej. Za treść publikacji odpowiedzialna jest wyłącznie Polska Akcja Humanitarna i w żadnym wypadku treść ta nie może być postrzegana jako odzwierciedlenie stanowiska Unii Europejskiej.