1 Toruń, dnia 30.07.2012 Tytuł innowacji: TERAPIA TEATREM Autor

1 Toruń, dnia 30.07.2012 Tytuł innowacji: TERAPIA TEATREM Autor

Toruń, dnia 30.07.2012
Tytuł innowacji:
TERAPIA TEATREM
Autor Lucyna Grzelińska
1
OPIS ZASAD INNOWACJI
Uzasadnienie potrzeby zmian:
Teatr to miejsce szczególne: miejsce spotkania człowieka z wartościami estetycznymi
takimi jak: potrzeba przeżywania piękna, fikcji literackiej, podziwu, zachwytu, radości,
grozy, smutku-a zatem emocji, które wywołuje w widzu oglądanie spektaklu.
To także miejsce, w którym można nabyć doświadczenia we wzmacnianiu swojego
znaczenia wśród ludzi. Tworzenie spektaklu, żmudne uczenie się tekstu, intonacji, gestu,
pokonywanie trudności w nawiązywaniu prawidłowych relacji z grupą-te wszystkie
czynności służą samodoskonaleniu.
Adresatami innowacji są uczniowie klasy II a gimnazjum z oddziałami integracyjnymi.
Pierwszorzędne wydaje się zatem, aby to właśnie uczniowie z niepełnosprawnością dzięki
udziałowi w zajęciach teatralnych uczyli się pełnienia ról społecznych, zmagali się ze
swoimi kompleksami, a także wzmacniali swoje poczucie wartości.
Istota innowacji w ogromnym stopniu łączy się z praktykami teatralnymi, obejmującymi
stworzenie autorskiego projektu teatralno-filozoficznego „W świecie zaginionych
wartości”.
Historia projektu sięga roku 2006. Wówczas, z inspiracji rozmów z młodzieżą podczas
warsztatów teatralnych narodził się pomysł stworzenia go.
Sens projektu zasadzał się na szeroko pojętej problematyce aksjologicznej, ponieważ
młodzież niejednokrotnie wyrażała ubolewanie związane z upadkiem świata wartości i
sugerowała artystyczną transpozycję tego braku.
Realizacja kolejnych edycji projektu wyglądała następująco:
a)
Omówienie problematyki poruszanej w spektaklu, koncentrującej się wokół
pojęć aksjologicznych: problematyki wolności, wolnej woli, prawdy, kłamstwa,
autorytetu, bezinteresowności, etc.
b)
Każdorazowo realizacja spektaklu wiązała się z prelekcją zaproszonych gości.
Najczęściej byli to pracownicy UMK, którzy w przystępny sposób przypominali
uczniom ważność świata wartości.
c)
Spotkania
posiadało
konkretny
cel:
tytuły
spektakli-
„O
potrzebie
bezinteresowności”, „Autorytet-potrzeba czy fikcja?”, „Podróż dookoła siebie”,
„Arka-czy możemy ocalić siebie?”, „Miłość jest wszystkim, co istnieje”- w
bezpośredni sposób wiązały się ze wspomnianą wyżej problematyką aksjologiczną.
d)
Występ grupy teatralnej poprzedzany był dyskusją na temat spektaklu,
dostępnością ( kształcenie sfery rozumienia i przeżywania ucznia), jego twórczym
przeniesieniem
w
tekst,
warsztatami
i
finalną
realizacją-spektaklem
przed
uczniowskim i nauczycielskim gremium, a także zaproszonymi gośćmi.
e)
Warto nadmienić, że warsztaty i spektakle realizowane były w klasach
integracyjnych, w myśl zasady: terapia poprzez sztukę. Integracja na scenie przynosiła
nieoczekiwane
efekty:
uczniowie
z
niepełnosprawnością
nabywali
nowych
umiejętności, ćwiczyli nie tylko dykcję, pamięć, ale także uświadamiali sobie
pozorność różnic między ludźmi.
Scena w naturalny sposób niwelowała różnice między dziećmi, ponieważ w
trakcie prób i tworzenia spektaklu wszyscy byli równorzędnymi partnerami. Na
wszystkich ciążył ostateczny kształt przedsięwzięcia i od zaangażowania całego
zespołu zależał efekt finalny. Dla wielu uczniów z niepełnosprawnością występ
publiczny stał się chwilą pożegnania własnych kompleksów. Niejednokrotnie
uczniowie z niepełnosprawnością staranniej przygotowywali się do udziału w
występach i uświadamiali sobie potęgę słowa mówionego, ruchu scenicznego,
muzyki, scenografii, dzięki któremu na czas spektaklu „zaczarowywali”
publiczność.
Jednocześnie nie sposób przeoczyć terapeutycznej roli każdego występu czy prób
poprzedzających go: pozytywne emocje wyzwalane podczas warsztatów i ambicje
podczas właściwego występu były doskonałą szkołą sublimowania uczuć i ich
rozwijania w płaszczyźnie teatralnej.
GŁÓWNE ZAŁOŻENIA INNOWACJI
Założeniem innowacji jest skonkretyzowanie zainteresowań uczniów teatrem.
Realizacja programu będzie odbywać się na zajęciach lekcyjnych, pozalekcyjnych, a
także na pozaszkolnych (zwiedzanie teatru, cykliczna obecność uczniów w teatrze,
możliwość udziału uczniów w warsztatach organizowanych na terenie teatru).
Uczniowie poznają także teatr od kulis, poznają budowę sceny, charakter pracy
pracowników technicznych, odwiedzą garderobę, poznają całą złożoność instytucji,
jaką stanowi teatr. Dodatkowo uczniowie będą zajmować się reklamą i promocją
3
przygotowywanych przez siebie inscenizacji. Sama „zabawa w teatr” stworzy
uczniom okazję wejścia w rolę twórców, wyzwoli twórczą postawę wychowanków,
ukształtuje w nich poczucie odpowiedzialności nie tylko za swoje dokonania, ale i
efekty pracy całego zespołu. Dzieci nabiorą pewności siebie, będą się wspierać w
nabywaniu nowych umiejętności. Edukacja teatralna pozwoli także włączyć w
aktywność dzieci elementy historii teatru, literatury, muzykę, taniec, plastykę, przez co
teatr stanie się miejscem interpretacji różnych dziedzin sztuki.
FORMA SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ W TRAKCIE
REALIZACJI INNOWACJI
1.Ewaluacji będę poddane zostaną takie obszary kształcenia jak: słuchanie,
mówienie, samodzielne tworzenie tekstu.
2. Uczniowie będą prezentować samodzielnie zebrane informacje, wykonane
prace, inscenizacje teatralne, prezentacje multimedialne.
3. Planowane są dyskusje, ankiety ewaluacyjne.
4. Młodzież weźmie udział w konkursach, festiwalach i przeglądach teatralnych
oraz w przygotowaniu przedstawień dla rodziców i młodzieży.
Dodatkowo:
- Uczeń zna różne formy teatralne, potrafi podać ich cechy dystynktywne.
- Potrafi współdziałać w grupie.
- Zna słownictwo związane z teatrem.
- Potrafi kulturalnie zachować się podczas przedstawienia.
- Potrafi wyrazić własną opinię na temat obejrzanego spektaklu.
- Uczeń nabiera nawyku systematycznego obcowania ze sztuką.
- Potrafi czytać z intonacją.
-Potrafi interpretować i odtwarzać niewerbalne emocje za pomocą gestu i mimiki.
-Twórczo włącza się w przygotowania do występów publicznych.
- Potrafi „odgrywać role”- mówić w sytuacjach publicznych.
ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNE
1. Realizacja programu odbywać się będzie na zajęciach pozalekcyjnych; niektóre jej
elementy będą wprowadzane w obowiązkowe zajęcia edukacyjne czyli w zajęcia artystyczne.
2. W czasie realizacji innowacji zakłada się współpracę między innymi z rodzicami, z
instytucją teatralnąWOAK, Zaczarowanym Świat i z teatrem Baj Pomorski.
3. Przewiduje się cykliczne wizyty w teatrze, po uzgodnieniu terminarza z Dyrekcją Szkoły.
4.TERMIN REALIZACJI: Rok szkolny 2012-2014.
5. WYMIAR GODZIN: 1 godzina tygodniowo plus godziny przewidziane na wyjścia do
teatru czy wyjazdy konkursowe.
CELE OGÓLNE
a) Wszechstronny i harmonijny rozwój ucznia, związany z równoczesnym rozwojem
potrzeb humanistycznych.
b) Rozwijanie wrażliwości na odbiór sztuki poprzez regularne wyjścia do teatru.
b) Nabywanie ogłady i kultury osobistej w obcowaniu ze sztuką.
c) Rozwijanie postaw społecznych, współdziałania i współżycia w grupie.
d) Rozwijanie samodzielności i wytrwałości w dążeniu do finalnego efektu spotkań
teatralnych-spektakli.
e) Rozwijanie umiejętności tzw. zdrowej rywalizacji w trakcie konkursów o
charakterze artystycznym.
f) Rozwijanie prawidłowych relacji interpersonalnych, opartych na poszanowaniu
własnej odrębności i oryginalności.
CELE SZCZEGÓŁOWE
UCZEŃ WIE:
a)
czym jest zjawisko teatru, jaka jest historia jego powstania i ewaluacji przez
stulecia,
5
b)
zna twórców klasyki i literaturę klasyczną,
c)
jak zanalizować tekst teatralny;
d)
jakie elementy tworzą widowisko sceniczne,
e)
poznaje i zna słownictwo związane z teatrem,
f)
zna budowę utworu dramatycznego.
UCZEŃ ROZUMIE:
a)
tekst czytany i oglądany (rozpoznaje i rozumie założenia komunikacji),
b)
na czym polega gra aktorska,
c)
ideę teatru,
d)
znaczenie sztuki w życiu.
UCZEŃ POTRAFI:
a) określić intencję autora,
b) przetransponować tekst pisany na tekst mówiony,
c) używać własnej ekspresji w celach dramatycznych,
d) odczytać przesłanie utworu,
e) świadomie wartościować dzieła teatralne,
f) odróżnić niedramatyczne gatunki teatralne,
g) odróżniać fikcję od faktów, dobro od zła ( postaci negatywne od pozytywnych),
h) określić cechy widowiska teatralnego i wyszczególnić jego elementy: recenzję, ogłoszenie,
afisz, zaproszenie, wywiad, reklamę,
i) we współpracy z grupą przygotować spektakl teatralny,
j) samodzielnie i we współpracy z grupą tworzyć jedno- i dwuaktówki,
k) być tolerancyjnym wobec odmiennych od jego własnej wizji scenicznych,
l) współpracować w grupie,
ł)wcielić się w rolę,
m) rozwijać swą wrażliwość,
n) przełamywać własne zahamowania : nieśmiałość w nawiązywaniu kontaktów z
rówieśnikami, pokonywać strach związany z wystąpieniami publicznymi.
ANEKS
OGÓLNA TEMATYKA ZAJĘĆ
PRZEWIDZIANYCH
DO
RAMACH INNOWACJI PEDAGOGICZNEJ
ZAKRES TEMATYCZNY ZAJĘĆ
1. Podstawy nauki o teatrze
a) historia teatru
· teatr grecki
· widowiska średniowieczne
· teatr elżbietański
b) niedramatyczne gatunki teatralne
· pantomima
· komedia dell`arte
· kabaret
c) teatr muzyczny
· opera
· operetka
· musical
d) teatr tańca
e) teatr lalek i teatr plastyczny
f) teatr pozaeuropejski
2. Podstawowe zagadnienia dotyczące tworzenia widowiska scenicznego
· tworzenie postaci scenicznej
· konstrukcja prób
· scenografia, światło i dźwięk
3. Analiza tekstu teatralnego
· dekoracja słowna
· tekst główny i poboczny
· didaskalia
· tekst teatralny
4. Teatr jako system komunikacji
a) aktor
b) widz
c) przestrzeń
· przestrzeń teatralna
· przestrzeń sceniczna
d) reżyser
5. Zajęcia warsztatowe:
· ćwiczenia parateatralne
· warsztat słowny
· teatralne czytanie tekstu
6. Przygotowywanie spektaklu
7
REALIZACJI
W
7. Znajomość i umiejętność zastosowania w praktyce tekstów dziennikarskich, przydatnych
przy opisie i promocji widowiska teatralnego:
· recenzja
· ogłoszenie
· afisz
· zaproszenie
· reklama
· wywiad
WYBRANE FORMY I METODY PRACY
Inscenizacja to „zespołowa recytacja tekstu z podziałem na role i odpowiednim do
treści zachowaniem się wykonawców, czyli grą aktorską. Na grę aktorską składają się ruchy
na scenie, gesty i odpowiednia mimika.”
Inscenizacje utworów literackich wzbogacają przeżycia dzieci poprzez wiązanie słowa
z działaniem. Inscenizowanie pobudza twórczą postawę dziecka, kształci jego uczucia,
postawę, wrażliwość estetyczną, świadomą dyscyplinę, rozwija mowę i twórcze myślenie,
ćwiczy pamięć, rozwija zainteresowanie czytaniem i teatrem oraz kształci spostrzegawczość
i umiejętność koncentracji.
Inscenizacja utworu powinna mieć charakter zabawy w teatr, która rozwija się i wzbogaca
dynamicznie. Toteż w toku organizowania inscenizacji zachęcam dzieci do samodzielnych
doświadczeń, w których niejeden raz mogą wystąpić błędne ujęcia treści. Próby i błędy
pozwolą małym uczestnikom zrozumieć konieczność dobrej znajomości tekstu. Po pewnym
czasie, gdy dzieci zdobędą umiejętność swobodnego odtwarzania kolejnych scen, rolę
narratora może pełnić jedno z nich, a moja rola ogranicza się już tylko do czuwania nad
przebiegiem stale wzbogacającej się zabawy w teatr.
Urozmaicenie w postaci śpiewu, tańca i muzyki jest bardzo wskazane
w inscenizacji
utworów literackich. Ważnym czynnikiem podczas inscenizowania utworu są stroje. Nie od
razu dajemy je dzieciom, lecz stopniowo, w toku kilkakrotnego powtarzania inscenizacji.
Chodzi o to, aby dziecko próbowało przede wszystkim za pomocą słów, a także gestu i ruchu
odtworzyć właściwe dla danej postaci cechy, nie będąc jednocześnie przeświadczone, że
wszyscy wiedzą, kim ono jest, ponieważ ma na sobie charakterystyczny dla danej postaci
strój.
Rozróżniamy kilka typów inscenizacji, do najciekawszych form należą (wg P. Bąka):
-
Teatr lalek,
-
Teatr chińskich cieni,
-
Sąd nad negatywnym bohaterem,
-
Żywy plan
-
Żywy teatr (teatr samorodny),
-
Teatr wycinanek (wg Z. Morawskiej i A. Wilkowej)
Wszystkie te formy będą prezentowane na scenie w trakcie realizacji innowacji.
1.Teatr lalek
To najczęściej stosowana forma inscenizacyjna, gdyż nawiązuje do naturalnych
dziecięcych zabaw lalkami i może dlatego cieszy się zainteresowaniem i sympatią widzów.
Jest wymarzonym sposobem przedstawiania baśni, bajek, powiastek i wszelkich utworów,
w których
występują
zwierzęta i
postacie fantastyczne. Recytatorzy tekstu
są
zarazem animatorami tzn. ożywiają kukiełki. Muszą też wiedzieć, że kukiełka która mówi,
powinna się poruszać, aby widzowie byli zorientowani, kto wygłasza kwestię. Trzeba też
ustalić wszystkie ruchy dodatkowe aby nie było martwych scen. Użyczający lalce swego
głosu
i ożywiając ją ruchem swoich rąk, aktor-animator tworzy
„osobowość” lalki.
1.
Teatr chińskich cieni
Jest to bardzo ciekawa forma inscenizacji. Do wywołania zjawiska jakim jest teatr cieni,
niezbędne są następujące elementy:
- Ekran
- Źródło światła
Dla podkreślenia nastroju i wizualnego wzbogacenia widowiska należy przesłonić reflektor
kolorowym celofanem lub bibułą pociętą w paski. Odpowiednie zestawienie pasków pozwoli
uzyskać efekty np. zachodzącego słońca, księżycowej nocy. Przydatna też jest latarka, która
9
może być słońcem, księżycem czy wyodrębni z całości jakiś ważny element, np. podświetli
zagubionego w lesie kotka itp.
Lalki płaskie, witrażowe wykonane z tektury, podklejone różnokolorową bibułką
i umocowane na listewkach albo drutach.
Ekranem może być rama drzwi, obita naprężonym prześcieradłem. Dzieci ubrane w ciemne
stroje mogą mieć dorobione pewne charakterystyczne elementy, np. nastroszone włosy,
szpiczasty nos itp.
2.
Sąd nad negatywnym bohaterem
Ta forma wymaga udziału następujących postaci:
-
Prokurator - demaskuje zło, uświadamia krzywdę drugiego człowieka;
-
Obrońca - budzi współczucie dla winowajcy, a w nim samym wiarę we własne siły,
możliwość poprawy; rozwija u dzieci umiejętność widzenia w ludziach dobra,
szukanie w nich stron dodatnich;
-
Sędzia - nie tylko sądzi złe czyny i wymierza sprawiedliwą karę, ale wskazuje
oskarżonemu drogi poprawy;
-
Oskarżony - sam osądza swoje postępowanie i podejmuje decyzję o poprawie.
Dobrze zorganizowane sądy nad negatywnym bohaterem spełniają ważną rolę wychowawczą.
Umożliwiają dzieciom trudnym w sposób delikatny i pozbawiony bezpośrednich upokorzeń
zrozumienie nagannej postawy wobec życia oraz dostarczają konkretnych przykładów
wyjścia z trudności. Oddziałują też profilaktycznie, wskazując efekty złego zachowania.
3.
Żywy plan
Jest to forma inscenizacji, w której dzieci mają możliwość zaprezentowania swoich
możliwości aktorskich. Mogą one samodzielnie układać scenariusz do tekstu lub posługują się
gotowym. Przygotowują dekoracje, kostiumy, rekwizyty, wybierają aktorów i narratora.
Tekstów uczą się na pamięć i wygłaszają je wiernie według scenariusza. Gesty, mimika,
wszelkie ruchy na scenie ustalane są przez reżysera.
1.
Żywy teatr (teatr samorodny)
Żywym teatrem nazywa się wszelką sceniczną improwizację, oczywiście improwizację
zorganizowaną. Jest to inscenizacja twórcza, w której dzieci wygłaszają dialogi na żywo.
Forma ta powstała z zabaw naśladowczych i tematycznych. Podstawą teatru samorodnego
jest przeżycie, które pobudza u ludzi chęć do naśladowania. Takich przeżyć może dostarczyć
opowiadanie nauczyciela, film, cykl obrazów, przeczytany fragment lektury, baśń czy bajka.
Przez gest czy mimikę dziecko upodabnia się do postaci, którą chce przedstawić. Do tego
dołącza się słowo i w ten sposób powstaje „na żywo” sztuka ze wszystkimi elementami akcji,
czytelna i ciekawa dla tych, którzy ją oglądają, którym autorzy i aktorzy chcą przekazać
własne przeżycia. Samorodny teatr może być monodramem, dialogiem, pantomimą, żywym
obrazem itp.
6.Teatr wycinanek
Jest to prosta forma, którą można stosować bez większych zabiegów dekoracyjnych.
Wycięte sylwetki ludzi, zwierząt, roślin przesuwamy po scenie
z odpowiednim rozpoczyna
się od scenografii. Na podstawie tekstu literackiego uczniowie projektują dekoracje i
kostiumy. Dzięki pracy nad scenografią przedstawienia dzieci wnikają głębiej w tekst utworu,
a w ich wyobraźni powstaje żywy obraz do tekstu. Każdy fragment pobudza pracę wyobraźni
dziecka i znajduje swoje plastyczne ucieleśnienie w jakimś szczególe dekoracji. Dalszy ciąg
pracy to układanie scenariusza. Należy wyodrębnić z tekstu dialogi i monologi, ułożyć z nich
role dla poszczególnych postaci.
Prosta forma teatrzyku wycinanek ogranicza w dużym stopniu możliwości gry aktorskiej,
dlatego przesuwanie lalek po scenie może mieć tylko znaczenie symbolu ich właściwego
postępowania. Wynika stąd konieczność wprowadzenia narratora.
Drama w szkole jest metodą, która umożliwia dzieciom poznawanie świata poprzez
działanie. Pozwala na uwzględnienie możliwości psycho- ruchowych dzieci, szczególnie dużą
potrzebę ruchu.
Drama nie jest aktorstwem, odbywa się bez scenariusza.. Udział w dramie jest możliwy dla
wszystkich, jedynym warunkiem jest emocjonalne wczucie się w rolę. Wszystko dzieje się
jeden
11
raz
i
jest
wynikiem
sytuacji
improwizowanej.
W
dramie
nie
chodzi
o uzyskanie efektów artystycznych . Niekiedy mało
efektownie odegrana rola jest silnie przeżywana i przynosi głębokie efekty wychowawcze.
Drama jest sposobem poznawania świata. Jest metodą pedagogiczną, w której wchodzenie w
określone role pozwala kreować rzeczywistość.. W dramie dziecko musi wczuć się w postać,
działać a nie grać (inaczej jest w teatrze).
* Zajęcia dramowe - proste doświadczenia rozwijające
wrażliwość
zmysłów
słuchu, wzroku, dotyku, węchu oraz wyobraźnię.
*Gry dramowe - doświadczenia oparte na improwizacji i życiu fikcją. Mają swoje
miejsce akcji, sytuację wyjściową , uczestnicy wchodzą w rolę. Całość ma charakter dramowy
( np. rodziny czekają na samolot, który się spóźnia).
*Teatr - zajęcia zorientowane na przedstawienia - spektakle, uczące poszukiwania.
* Drama właściwa - zdarzenie, w skład którego wchodzą w/w trzy zajęcia. Jej celem
jest zmiana nastawień i przekonań życiowych uczestników w wyniku odkrycia prawdy
zawartej w sytuacjach improwizowanych.
Należy pamiętać, że silna, wrodzona potrzeba fikcji i fantastycznego
przekształcenia rzeczywistego świata, tęsknota dziecka do tego, aby być kimś, aby czynnie
uczestniczyć w wielkiej przygodzie, stanowi wdzięczne pole do kształtowania wielu
pozytywnych cech charakteru: wrażliwości estetycznej, moralnej, społecznej. Animizm i
antropomorfizm, który cechuje myślenie dziecka, powoduje, że również w późniejszym
wieku tak chętnie ucieka ono w świat ożywianych przez siebie przedmiotów, gdyż
doświadczenia te pozwalają uczniowi stać się inscenizatorem, reżyserem i aktorem.
W teatralnych doświadczeniach i przygodach kształtuje się u dziecka specyficzne,
głębokie przeżycie artystyczne, będące podstawą wszelkiej późniejszej recepcji teatru.
Stosowane w pracy małe formy sceniczne
i zabawy twórcze - to bogate źródło satysfakcji,
początek prawdziwych przeżyć, które dokonują się i realizują przy żywym, pełnym i
autentycznym zaangażowaniu małego widza i aktora. Nauczyciel, który dba o wszechstronny
rozwój osobowości dziecka nie może pozbawić go przeżyć wynikających z praw rządzących
zaczarowanym światem baśni, który chociaż nieprawdziwy, to jednak związany z dniem
codziennym człowieka.
Terapeutyczna i kompensacyjna rola inscenizacji
-
Kompensacyjna polega na tym, że inscenizacja w pewnym stopniu wynagradza
dziecku za braki i niedostatki, w których ono żyje, przenosząc je w świat piękniejszy,
czarodziejski, w którym wszystko może się zdarzyć, w którym zawsze zwycięża dobro
i piękno.
-
Terapeutyczna polega na tym, iż dzieci z wadami wymowy, z trudnościami w
nauce, z którymi na zajęciach trudno nawiązać kontakt, podczas inscenizacji mogą
one
(w
rolach
indywidualnych
czy
zbiorowych)
pozbyć
się
onieśmielenia, zaspokoić utajone potrzeby przeżyć i twórczej aktywności.
R. Miller pisze, że „tylko sztuka i zabawa mogą nauczyć dziecko marzenia o szczęściu i
miłości, dostarczają mu bowiem obrazu pewnego przebiegu zdarzeń, pozwalają przeżyć
napięcia wobec tego, co może się stać i jak różnie można się w tych sytuacjach zachować”.
TYTUŁEM ZAKOŃCZENIA
„Aktywność dziecka należy do sfery rozwoju. Dziecko przystosowuje się do świata w
sposób progresywny, ciągły. Naśladowanie stawowi swoistą formę działania, naśladowanie
stanowi też istotny czynnik adaptacji świata”.
Ta świadomość jednak nie wystarcza. Należy bowiem ucznia stawiać w takich
sytuacjach, które pozwolą mu na nowo odkryć niezwykłość rzeczy zupełnie zwyczajnych.
Aktywność dziecka powinna rozwijać się w wolnej przestrzeni psychicznej, a tą daje mu
zabawa w teatr.
Jednym zdaniem, terapia teatrem leczy duszę w taki sposób, aby znalazła ona sobie idealne
ramy w świecie zewnętrznym.
13
BIBLIOGRAFIA

Awgulowa J.: Dziecko widzem i aktorem, WSiP, Warszawa 1979.

Cieślikowski J, Propozycje metodologiczne do badań nad literacką twórczością dzieci,
Warszawa 1985.

Dorman J.: Zabawa dzieci w teatr. Centralny Ośrodek Metodyczny Upowszechniania
Kultury, Warszawa 1981.

Gloton R.: Twórcza aktywność dziecka, WSiP, Warszawa 1988.

Iłowski S, Teatr lalek teatrem dla wszystkich, Warszawa 1979.

Kozielecki J, Zagadnienia psychologii myślenia, Warszawa 1966.

Kwiatkowska H., Przeżycia literackie a moralne postawy uczniów, Warszawa 1981.

Lewandowska-Kidoń T., Drama w kształceniu pedagogicznym, Warszawa 1991.

Pietkiewicz M., O potrzebie wychowania przez sztukę, WSiP, Warszawa 1978.

Popek S., Twórczość dziecięca jako proces, Warszawa 1989.

Prymus R., Inscenizacje pełne radości, Łódź 1995.

Słysz S., Domowe zabawy teatralne. WSiP, Warszawa 1977.

Szuman S., O sztuce wychowania estetycznego, Warszawa 1962.

Way B., Drama w wychowaniu dzieci i młodzieży, WSiP, Warszawa 1990.

Wojnar I., Perspektywy wychowania estetycznego, Warszawa 1979.

Zborowski J.: Rozwijanie aktywności twórczej dzieci, WSiP, Warszawa 1986.

Żuchowska B., Bawimy się w teatr, Warszawa 1987.

Żuchowska M., Oswajanie ze sztuką słowa, WSiP, Warszawa 1992.