Sektor budownictwa i robót publicznych w Algierii

Sektor budownictwa i robót publicznych w Algierii

Sektor budownictwa i robót
publicznych w Algierii
2014-09-08 12:09:23
2
Korzystając z wysokich światowych cen ropy i gazu Algieria, zajmująca 10. pozycję wśród krajów o największych
zasobach gazu ziemnego na świecie, 9. pozycję wśród największych światowych producentów gazu ziemnego
oraz 5. miejsce wśród dostawców gazu...
Korzystając z wysokich światowych cen ropy i gazu Algieria, zajmująca 10. pozycję wśród krajów o największych
zasobach gazu ziemnego na świecie, 9. pozycję wśród największych światowych producentów gazu ziemnego
oraz 5. miejsce wśród dostawców gazu - po Rosji, Katarze, Norwegii i Kanadzie, z początkiem XXI wieku w
ramach kolejnych planów pięcioletnich przeznacza znaczne kwoty na rozbudowę infrastruktury kraju. Praktycznie
nie ma w Algierii branży sektora budownictwa i robót publicznych (fr. BTPH – Bâtiment, travaux publics et
hydraulique), która nie jest beneficjentem miliardów dolarów pochodzących z budżetu państwa zasilanego
eksportem ropy i gazu ziemnego.
Obrana przez rząd w Algierze strategia jest relatywnie prosta: masowe inwestycje publiczne (blisko 600 mld USD
w ciągu 15 lat), i chociaż nie jest szczególnie wydajna i skuteczna, to jednak pozwoliła osiągnąć
niekwestionowane zdobycze, takie jak postępująca modernizacja i rozwój infrastruktury, zmniejszenie deficytu
mieszkań, obniżenie stopy bezrobocia, lepszy dostęp do usług medycznych itp.
Pomiędzy eksplozją demograficzną, przyspieszoną i często chaotyczną urbanizacją, katastrofami naturalnymi
(trzęsienia ziemi w 2003, powodzie w 2001 i 2006 roku), niską wydajnością budownictwa mieszkaniowego,
archaicznym zarządzaniem i kryzysem sektora mieszkalnictwa, trudno dziwić się, że zakup własnego mieszkania
spędza sen z powiek wielu mieszkańcom Algierii. A jednak, według danych publikowanych w Algierii, w ramach
trzech kolejnych pięciolatek, począwszy od roku 2000, oddano blisko 2,7 mln mieszkań (socjalnych,
spółdzielczych, czy na obszarach wiejskich). Ilość mieszkań zwiększyła się z 5,4 mln w 2000 r. do 8 mln w 2013
roku, zmniejszając deficyt mieszkań do 1,6 mln jednostek, przy czym poziom zagęszczenia mierzony ilością osób
przypadających na jedno mieszkanie zmniejszył się z 5,75 lokatorów na jedno mieszkanie do 4,68 w 2013 roku
(dla porównanie w Maroku poziom ten wynosi aktualnie 3,8 a we Francji 2,02).
Ponad 80% z 38 milionów Algierczyków mieszka w przybrzeżnym pasie Morza Śródziemnego stanowiącego
jedynie 9% terytorium państwa. Tutaj powstaje najwięcej nowych osiedli: na północy kraju oddano 2,5 mln
mieszkań, na wyżynie Szottów 93 tys. a na Dalekim Południu 56 tys. Według Adelmadjida Tebboune, ministra
Mieszkalnictwa i Urbanistyki, zakończenie obecnie budowanego 1 miliona mieszkań oraz realizacja projektów
budowy nowych miast, pozwoli w 2017 roku definitywnie przezwyciężyć kryzys mieszkaniowy.
Pozostaje pytanie jak tego dokonać, gdyż oznacza to oddawanie 200.000 mieszkań rocznie, a krajowy sektor
budownictwa może realizować jedynie 80 tys. mieszkań rocznie. Dlatego też w roku 2013 rząd skierował apel do
zagranicznych inwestorów (portugalskich, chińskich, hiszpańskich, południowokoreańskich, tureckich, egipskich,
z Indii), aby wspólnie z partnerami algierskimi zajęli się budową 120 tys. mieszkań w okresie między 2015 i 2017
rokiem.
Plany pięcioletnie
Plan pięcioletni 2005-2009 opiewał na kwotę 180 mld USD, kolejny 2010-2014 na 286 mld USD. Na infrastrukturę
i budownictwo mieszkaniowe przeznaczono 70% ww. środków. Zaplanowano realizację 2 mln mieszkań, budowę
5 nowych miast, 172 szpitali, 80 stadionów (w tym 6 na ponad 40 tys. miejsc), kilka uczelni wyższych, łącznie dla
600 tys. studentów, 6 tys. km torów kolejowych, 14 linii tramwajowych, 19 zapór wodnych, kilka tysięcy
3
kilometrów autostrad i dróg szybkiego ruchu.
Porównując poszczególne pozycje algierskiego budżetu jasno wynika, że znaczenia tego sektora trudno
przecenić: w 2013 roku przeznaczono na ten cel 203 mld dinarów (ok. 1,9 mld euro), podczas gdy w 2000 roku
było to zaledwie 67 mld dinarów. Tylko w latach 2010 – 2014 sektor pochłonie 3.700 mld dinarów za które
zbudowanych zostanie 2,4 mln mieszkań, z czego 1 milion (typu LPL) do wynajęcia rodzinom najuboższym o
miesięcznym dochodzie nie przekraczającym 235 euro, 900 tys. mieszkań na obszarach wiejskich i 550 tys.
mieszkań promocyjnych (LPA dla obywateli o dochodach sześciokrotnie wyższych od najniższego wynagrodzenia
krajowego).
Rząd nie tylko odwołał się do zaangażowania zagranicznych firm, ale postawił również na jakość wykonania.
Podjęto próbę budownictwa integrującego różne aspekty urbanistyki, na przykład realizacja dróg dojazdowych i
wewnętrznych, transportu miejskiego, składowisk odpadów miejskich, szkół, szpitali, budynków administracji,
posterunków policji i żandarmerii, infrastruktury sportowej i kulturowej oraz wspólnej przestrzeni do wypoczynku
mieszkańców.
Najszybciej zareagowały firmy arabskie (inwestorzy z Kuwejtu, Arabii Saudyjskie, z Egiptu) oraz chińskie.
Europejczycy na początku przyglądali się z niedowierzaniem, przeceniając ryzyko wejścia na algierski rynek.
Jedną z pierwszych europejskich dużych firm, która zdecydowała się za istnieć w Algierii był francuski Bouygues
Construction, światowy lider sektora, który otworzył spółkę pod nazwą Byalge (Bouygues Algérie), która miała
zbudować nową ambasadę Wielkiej Brytanii w Algierze.
Państwowe inwestycje
Sektor budownictwa i robót publicznych rośnie rocznie o 9-10%, o czym świadczy np. import maszyn
budowlanych, którego wartości wzrosła z 164 mln USD w 2005 roku do 427 mln USD w 2010 roku, import
cementu, którego wielkość wzrosła między 2005 a 2010 rokiem z 0,6 do 2,5 milionów ton rocznie, import
systemów do klimatyzacji, który wzrósł w tych samych latach o 170% osiągając 235 mln USD.
Przed rokiem 2000 w Algierii liczyły się tylko duże, państwowe firmy budowlane jak np. COSIDER, czy ENGOA; od
roku 2000 pojawiają się firmy z kapitałem prywatnym. Do największych można zaliczyć np.: ETRHB, KOUGC,
HASNAOUI. COSIDER jest Nr 1 na rynku.
Firma COSIDER powstała w 1979 roku decyzją ówczesnych władz, zatrudnia 22.000 pracowników; w 2006 roku
jej obroty wyniosły 440 mln euro. Posiada wiele wyspecjalizowanych spółek w branży budownictwa, kopalni
odkrywkowych surowców budowlanych, robót publicznych, sieci kanalizacyjnej, konstrukcji mostów, inżynierii,
produkcji materiałów budowlanych, działalności deweloperskiej i innych.
4
ETRHB, największa prywatna firma sektora, działa głównie w zakresie robót publicznych i zrealizowała wielkie i
prestiżowe budowy: linie tramwajowe w Algierze, transfer wód z miejscowości Chelif do Mostaganem, Arzew i
Oranu, kilkaset kilometrów torów kolejowych, czy wielki stadion w Tizi Ouzou (wspólnie z hiszpańskim partnerem
FCC).
Rynek algierski
Zagraniczni przedsiębiorcy budowlani, którzy założyli, że rynek algierski polega na jednorazowym biznesie typu
"one shot" i szybko zarobionych pieniądzach, równie szybko musieli się z niego wycofać. Firmy, których strategia
zakładała inwestycje średnio- i długoterminowe, rozwój miejscowych kontaktów, wprowadzenie na rynek
własnych produktów, często we współpracy z firmami lokalnymi, nie zamierzają wyjeżdżać z Algierii.
Na tym rynku bardzo ważny jest bezpośredni kontakt z klientem. Oczywiście po pierwszym zetknięciu z Algierią
należy dać sobie niezbędny czas na analizę strategii wejścia, w tym na rozpoznanie bezpośredniego potencjału,
wiarygodności potencjalnego partnera, zweryfikować otrzymywane informacje… Podczas kolejnej wizyty w
Algierii warto odwiedzić przyszłego partnera w jego środowisku, zobaczyć biuro, zrealizowane budowy, zrobić
wywiad z firmami, które z nim współpracują. Wskazana jest bezpośrednia obecność w celu zbudowania relacji
zaufania.
Istotną barierą może być znajomość języka francuskiego, obyczajowości kraju muzułmańskiego, zwyczajów
handlowych i znaczenia relacji rodzinnych i towarzysko-biznesowych, które mają tak wielkie znaczenie. Jednym z
często napotykanych problemów prowadzenia interesów z firmami polskimi (z perspektywy partnera
algierskiego) jest z jednej strony nadmierna ostrożność w podejściu do rynku (spowodowana często jego
nieznajomością), z drugiej próba narzucenia rygorystycznych zasad obowiązujących w firmach europejskich.
Należy szukać zrównoważonego podejścia pomiędzy narzucaniem swojej wizji współpracy a możliwościami
adaptacji algierskiego partnera. To w dużej mierze jemu, w warunkach algierskich, przyjdzie realizować wspólny
projekt. Na tym tle, w porównaniu z Włochami, Hiszpanami, czy Francuzami, nie wypadamy najlepiej. Jednak
mamy atuty: brak wspólnej historii kolonialnej, udana kooperacja w latach ’70 i ’80, sukcesy polskiej
transformacji gospodarczej, uznana jakość naszych usług i produktów, oraz ciągle jeszcze niższe ceny… atuty,
które trzeba umieć wykorzystać.
Doświadczenie nabyte w kontaktach z wielu polskimi przedsiębiorcami/eksporterami na rynku algierskim, uczy,
że korzystnym rozwiązaniem jest oddelegowanie do Algierii na pewien okres (od kilku tygodni do kilku miesięcy)
przedstawiciela, który w tym czasie pogłębi znajomość rynku, rozpozna potencjalnych kooperantów, a przede
5
wszystkim zbuduje relację zaufania z potencjalnych partnerem.
Banki w Algierii
Banki w Algierii są w zasadzie pewne, znajdują się pod ścisłą kontrolą algierskich państwowych instytucji
finansowych. W kraju działa 20 banków i 9 instytucji finansowych. Według oficjalnej listy opublikowanej w
styczniu 2014 roku w Dzienniku Urzędowym nr 13 przez Bank Algierii (Banque d’Algérie) w Algierii działają:
Zagraniczny Bank Algierii (Banque extérieure d’Algérie - BEA), Narodowy Bank Algierii (Banque nationale
d’Algérie - BNA), Powszechna Kasa Kredytowa (Crédit populaire algérien - CPA), Algierski Bank Rozwoju Wsi
(Banque algérienne de développement rural - BADR), Bank Rozwoju Lokalnego (Banque de développement local
- BDL), Krajowa Kasa Oszczędności i Emerytur (Caisse nationale d’épargne et de prévoyance - CNEP), Banque Al
Baraka d’Algérie, oddział Citibank, Arab Banking Corporation - Algieria, Bank Natixis - Algérie, Société généraleAlgérie, oddział Arab Bank PLC - Algieria, BNP Paribas Al-Djazaïr, The Housing Bank For Trade and FinanceAlgeria, Gulf Bank Algérie, Fransabank Al-Djazaïr, Korporacja Rolna Kredytowo-Inwestycyjna (Crédit agricole
corporate et investissement Bank-Algérie), oddział HSBC-Algieria, Al Salam Bank-Algieria.
Po zakończeniu etapu rozeznania rynku i decyzji co do wyboru partnera, firmy stają przed dylematem jaką formę
prawną nadać przyszłej współpracy. Niektóre decydują się na biuro łącznikowe, które nie mając możliwości
dokonywania operacji handlowych (wystawiana faktur, podpisywania kontraktów), jest jednak bardzo przydatne,
gdyż świadczy o zaangażowaniu zagranicznego kontrahenta, będąc jednocześnie bezpośrednim kontaktem dla
algierskiego partnera. Procedury nie są nadmiernie skomplikowane. Poniżej przytaczamy podstawowe
informacje.
Otwieranie przedstawicielstwa w Algierii
Firma zainteresowana otwarciem przedstawicielstwa w Algierii, może we wstępnej fazie budowania swojej
obecności na rynku wybrać formę biura łącznikowego/informacji technicznej.
Jest to lekka struktura prawna, która zgodnie z ustawodawstwem algierskim nie posiada osobowości prawnej i
majątku. Ma natomiast zobowiązania podatkowe i socjalne, nie może prowadzić działalności gospodarczej; w
kraju urzędowania nie ma prawa osiągać korzyści majątkowych. Zobowiązana jest do prowadzenia
rachunkowości zgodnie z obowiązującym prawem algierskim.
Zgodę na otwarcie biura wydaje Dyrekcja ds. działalności gospodarczej Ministerstwa Handlu. Zezwolenie jest
6
wydawane na okres dwóch lat (może być odnawialne) wyłącznie po spełnieniu następujących wymogów:
■
■
potwierdzenie zablokowania depozytu/kaucji w wysokości 20 tys. USD na rzecz Ministerstwa Handlu. Kwotę tę
należy wcześniej zdeponować na specjalnym koncie w algierskim banku na cały okres ważności zezwolenia. W
przypadku zakończenia działalności, lub cofnięcia zezwolenia, zwolnienie środków oraz ich ewentualny transfer
może nastąpić jedynie na podstawie zwolnienia wystawionego przez odpowiednie służby podatkowe i
zaświadczenia o uwolnieniu środków wystawionego przez Ministerstwo Handlu;
otwarcie konta „Cedac” (fr. compte en dinars algériens convertibles) na środki transferowane wg. oficjalnego
kursu, w tym samym banku, oraz wpłata kwoty w dewizach zabezpieczającej minimum kosztów działalności
biura przez jeden kwartał.
Zasady działania biura łącznikowego
Koszt działalności, w tym wynagrodzenie personelu oraz obowiązkowe opłaty z tytułu podatków i obciążeń
społecznych, ponosi firma matka. Środki finansowe na pokrycie ww. kosztów mogą pochodzić wyłącznie z
oficjalnej wymiany uprzednio transferowanych dewiz, z wykorzystaniem czeków „Cedac”. W szczególności chodzi
tutaj o uiszczanie opłat za:
■
■
■
■
■
■
■
■
wynagrodzenie personelu, w tym świadczenie okazjonalnych usług;
podatki od wynagrodzeń i ubezpieczeń;
czynsz i opłaty abonamentowe;
koszty telekomunikacyjne;
koszty transportu;
opłaty instalacyjne i adaptacyjne lokalu;
koszty reklamy i recepcji;
opłaty i wydatki różne.
Pozostałe formy zakładania działalności są w zasadzie zbliżone do tych w Polsce, są to spółka z o.o. lub S.A.
Należy jednak pamiętać, ze prawo algierskie wymaga bezwzględnie, aby podział akcjonariatu w spółce o kapitale
mieszanym wynosił przynajmniej 51% dla strony algierskiej (prawo dopuszcza kilku mniejszościowych partnerów
algierskiego) i maksymalnie 49% dla partnera zagranicznego (który, w przypadku kilku partnerów lokalnych
może mieć jednak pakiet większościowy). Prawo nie nakazuje, aby obywatel algierski był zarządzającym spółką.
Wielu przedsiębiorców algierskich woli, aby to zagraniczny partner przejął zarządzanie spółką.
Stowarzyszenie/konsorcjum (fr. Le groupement/consortium)
W przypadku zainteresowania ogłaszanymi w Algierii przetargami warto wziąć pod uwagę konsorcjum, które pod
pewnymi aspektami nie jest spółką handlową i które nie pozwala na implementację, a jest wykorzystywane z
powodzeniem przez firmy zagraniczne działające w Algierii.
Celem powołania konsorcjum może być utworzenie pomiędzy dwoma, lub więcej, podmiotami stowarzyszenia w
celu wykorzystania wszelkich, dostępnych na mocy prawa, środków w celu wsparcia działalności gospodarczej
7
członków konsorcjum i osiągnięcia wyznaczonego celu. Oczywiście celem powołania konsorcjum może być
zdobycie kontraktu w drodze udziału w przetargu.
Konsorcjum stanowi płaszczyznę współpracy pomiędzy przedsiębiorstwami, które posiadają pełną niezależność
prawną. Celem nie jest generowanie zysku przez konsorcjum, lecz wspieranie działalności swoich członków.
Stowarzyszenie z chwilą rejestracji uzyskuje osobowość prawną. Odwrotnie Konsorcjum nie posiada osobowości
prawnej, gdyż struktura ta wykorzystywana jest jedynie w przypadkach, gdy kilka firm uzgadnia z osobą trzecią
wspólną realizację określonego celu/kontraktu.
Podstawową zasadą utworzenia stowarzyszenia jest dobrowolna umowa i w tym znaczeniu nie podlega prawu o
spółkach. Działalność stowarzyszenia jest oparta o umowę założycielską określającą relacje wewnątrz
stowarzyszenia. Członkowie stowarzyszenia mogą wnieść swój aport. W przypadku, gdy tego zaniechają
stowarzyszenie nie będzie posiadało własnego kapitału zakładowego. Stowarzyszenie funkcjonuje jak spółka
osobowa, jego członkowie odpowiadają solidarnie za jego długi. W praktyce w Algierii stowarzyszenie/konsorcjum
wykorzystywane jest przez firmy zagraniczne w celu zdobycia określonych projektów ogłaszanych często w
drodze publicznych przetargów. W tym celu firmy zagraniczne jednoczą się z partnerami lokalnymi. Firma, jako
członek stowarzyszenia, realizując kontrakt w Algierii, nie ma usankcjonowanego bytu prawnego w tym kraju.
Chcąc uzyskać implementację w Algierii musi założyć własną strukturę: bądź jako spółkę prawa algierskiego,
bądź jako oddział firmy macierzystej.
Istotnym elementem jest również fakt, że na etapie składania oferty w ramach ogłoszonego przetargu,
honorowana jest deklaracja podpisana przez przyszłych konsorcjantów o wspólnej woli utworzenia
stowarzyszenia/konsorcjum w przypadku wygrania przetargu. Jeśli warunek powołania konsorcjum zgodnie z
deklaracją nie zostanie spełniony decyzja o wygraniu przetargu może być odwołana. Wówczas wygrywa oferta
pierwsza w kolejności.
Kluczem do sukcesu w biznesie w Algierii jest poświęcenie na ten cel odpowiednio dużo czasu, zbudowanie
relacji opartych na zaufaniu, rozpisanych na lata, których podstawą jest zasada obopólnych zysków. Elementami
tej strategii mogą być np. transfer technologii i umiejętności., szkolenia … itp.
Po spełnieniu tych kilku, właściwie prostych i oczywistych zasad, możemy śmiało zacząć budować przewagę
konkurencyjną nad naszymi konkurentami z Włoch, Francji, Hiszpanii, Niemiec czy Chin.
Najbliższa perspektywa finansowa
8
W najbliższej perspektywie budżetowej 2015-2019 rząd przeznaczył 4.300 mld DA (ok. 53 mld USD) na
rozbudowę infrastruktury kraju, z tego 4.000 mld DA na sieć dróg: ma powstać 1.000 km autostrad, 700 km dróg
szybkiego ruchu i obwodnic, 7.000 km dróg krajowych i regionalnych, 1.500 obiektów inżynieryjnych, mostów i
wiaduktów.
Jednym z mega projektów ostatnich lat (po wybudowanej, ale jeszcze nie wykończonej, autostradzie Wschód –
Zachód długości 1.300 km i wartości 11 mld USD) jest autostrada przez Wyżynę Szottów (fr. Hauts-plateaux)
długości 1.030 km. Ma przebiegać równolegle do autostrady W – Z, tylko bardziej na południe, i połączyć
zachodnie krańca miasta Naama przy granicy marokańskiej ze wschodnimi dzielnicami Tebessy przy granicy
tunezyjskiej. Projekt wpisany został do krajowego schematu rozbudowy sieci dróg i autostrad do 2030 roku.
Autostrada ma być podzielona na trzy odcinki: wschodni (220 km), centralny (495 km) i zachodni (305 km),
będzie przechodziła przez 12 wilajetów (województw), w wielu miejscach będzie się łączyła z autostradą W-Z
oraz z innymi drogami krajowymi. Obecnie zakończono prace projektowe na całej długości, wkrótce zostaną też
ogłoszone przetargi na realizację poszczególnych jej odcinków. Prace budowlane rozpoczną się w pierwszej
połowie 2014 roku.
Przetargi
Przetargi z zakresu budownictwa i robót publicznych dostępne są np. na stronie: www.algeriatenders.com
Farouk Chiali, minister robót publicznych, zapewnił, że wszystkie przetargi z jego sektora będą ogłaszane na
stronie ministerstwa: http://www.mtp.gov.dz/fr/intr.php oraz, że czas ich procedowania, tj. od ogłoszenia do
wybrania wykonawcy, skróci się z 13 miesięcy do 6,5.
Należy w tym miejscu wspomnieć o zasadzie preferencji narodowej ujętej w ustawie o zamówieniach publicznych
w 2010 roku. Zapis ten wskazuje, że firmy zagraniczne mogą uczestniczyć w przetargach same lub wspólnie z
partnerem lokalnym, który będzie wówczas posiadał większość akcjonariatu. Ustawa zezwala na ogłaszanie
przetargów zarezerwowanych w pierwszej kolejności dla firm algierskich, a dopiero, gdy nie uda się z nich
wyłonić wykonawcy, ogłaszany jest kolejny etap procedury, tym razem otwarty również dla firm zagranicznych.
Tylko i wyłącznie, gdy na rynku nie ma firmy lokalnej posiadającej stosowne kompetencje.
Firmy algierskie korzystają z klauzuli preferencji narodowej, co w praktyce oznacza, że jeśli ich oferta jest
droższa niż oferta firmy zagranicznej, to wybrana zostanie oferta algierska. Przed 2010 rokiem firmy algierskie
mogły, zgodnie z literą prawa, korzystać z preferencyjnego traktowania do wysokości 15% wartości oferty
konkurencyjnej firmy zagranicznej. Nowa ustawa zezwala wybrać firmę lokalną, nawet jeśli jej oferta jest droższa
o 25%.
9
Autostrady
W niedalekiej przyszłości sieć autostrad w Algierii ma liczyć łącznie 5.600 km. Aby tego dokonać, trzeba najpierw
dokończyć autostradę Wschód – Zachód (1.216 km): pozostało do zrobienia 121 km, 6 rozgałęzień, 670 km
kanalizacji, ogrodzenie na długości 2.432 km oraz kilka odcinków na których prace jeszcze trwają lub się
niebawem zaczną (łącznie ok. 260 km). Nie rozpoczęto jeszcze prac nad 4. szybką trasą o długości 265 km
(prace projektowe zakończono); do wykonania pozostały także 25 połączeń z autostradą o łącznej długości 2.853
km, jak np. połączenia autostrady W-Z z najważniejszymi miastami na Wyżynie Szottów: z portu Bejaia do Bouira
(100 km), z portu Djendjen (Jijel) do Sétif (100 km), z portu Oran do autostrady (26 km), z portu Arzew do
autostrady (40 km), z Batny do Mila (90 km)… itd.
Wszystkich połączeń nawet jeszcze nie oszacowano. Jedynie 608 km z 2.853 km zostało już wycenionych i
zapisanych w budżecie na 2014 rok. Pośród prac uzupełniających znajdują się 42 parkingi (10 już ukończono) i
kilkadziesiąt miejsc odpoczynku, za które odpowiada algierska firma NAFTAL, a które nie zostały jeszcze
rozpoczęte.
W stolicy też nie brakuje dużych projektów: w planach jest projekt rozładowania korków ulicznych polegający na
budowie w samym Algierze piętrowej autostrady, czy też inny duży projekt realizowany przez Koreańczyków :
przebudowa Oued El-Harrach, wartości 38 mld DA.
Krótki portret algierskiego przedsiębiorcy
Ali Haddad, prezes firmy ETRHB Haddad: Jest szefem największej prywatnej firmy budowlanej w Algierii. Jego
ambicje sięgają jednak dalej, zamierza wejść na obszar działalności grupy SONATRACH (największej firmy na
kontynencie afrykańskim i największej firmy algierskiej) i zbudować swoją pierwszą rafinerię.
Firma ETRHB Haddad ma własne hotele i sieć sprzedaży samochodów (Toyota). Nie może co prawda jeszcze
mierzyć się z Cosiderem, ale w 2005 roku obroty ETRHB Haddad już osiągnęły wartość 51 mln euro, a firma
zatrudniała wówczas tylko 2.200 pracowników.
Prawdziwy rozmach firmy zaczął się w roku 2000 wraz z początkiem pierwszego planu pięcioletniego prezydenta
Boutefliki. Dzisiaj firma Haddad zbudowała większość mostów i wiaduktów w stolicy, łącznie ok. 20; konkurując z
Chińczykami i Japończykami zrealizowała 73 km autostrady W-Z, a w 2006 roku wspólnie z zagranicznymi
firmami takimi jak Alstom, czy Todini, ETRHB zawiązała konsorcjum na budowę linii tramwajowej w Algierze.
Firma realizuje również inwestycje wodne w Bejaïa, Mostaganem, Bouira i Algerze.
Transport
10
Kontynuowana od trzech lat intensywna modernizacja sieci transportowych pozwoliła połączyć i zintensyfikować
kontakty pomiędzy i wewnątrz dwóch największych miast Algierii: Algieru i Oranu. W stolicy oddano w listopadzie
2011 roku oczekiwaną od lat ’80 pierwszą linię metra (drugą, co do wielkości po Kairze na kontynencie
afrykańskim), obsługującą dziennie do 40 tys. podróżnych. W planach są kolejne trzy odgałęzienia, o łącznej
długości 17 km, realizację przewidziano na koniec 2016 roku.
Duże znaczenie przypisano rozwojowi sieci tramwajowych: wspólnie z zagranicznymi firmami z Europy
Zachodniej oddano w Algierze do eksploatacji pierwsze dwie linie, kolejnych 12 czeka na rozpoczęcie prac: w
Oranie, Konstantynie, Sétifie, Ouargla, Annabie, Béjaïa, Mostaganem i Batnie. Kolejnym pomysłem na miejski
transport są kolejki linowe: Algier posiada ich już 4 (piąta w budowie). Wagoniki zawisną w niedalekiej przyszłości
również w Lalla Setti turystycznej dzielnicy Tlemcen oraz w Skikdzie.
W sektorze budownictwa i robót publicznych w Algierii działa najwięcej firm prywatnych. Jest ich w sumie 6.500,
z czego 1.000 posiada kompetencje między 5 a 9 wg. obowiązującej w Algierii dziesięciostopniowej skali
kompetencji, połączonej z sytuacją finansową firmy. To może niewiele, ale obecność firm zagranicznych
powoduje, że umiejętności zawodowe lokalnych firm stale rosną, zwłaszcza, że miejsce zagranicznych
inwestorów, jak twierdzi minister budownictwa, jest tam, gdzie w przypadku braku umiejętności, nie mogą
zaistnieć firmy algierskie.
Wiedza i umiejętności
W 2010 roku było w Algierii 5 tys. inżynierów, 600 biur projektowych, 7 tys. firm budowlanych. Wysiłkowi na
rzecz zwiększenia udziału firm lokalnych w programie rozbudowy kraju towarzyszy działanie władz algierskich
zachęcających firmy zagraniczne do zarządzania nowo powstającymi obiektami. W październiku 2012 roku firma
Algérienne de Gestion des Autoroutes (AGA) odpowiadająca za zarządzanie autostradą ogłosiła, że poszukuje
zagranicznego partnera, który wesprze ją w zarządzaniu autostradą W-Z i przekaże swoje kompetencja innym
firmom lokalnych.
Problem wody
Algieria leży nad morzem, jej północ (ok. 20% terytorium) ma zdecydowanie śródziemnomorski charakter, tereny
te zaludnia ok. 80% ludności kraju, pozostałe 80% terytorium to obszary stepowo-pustynne. Ogromnie znaczenie
dla kraju ma więc sektor gospodarki wodnej, w którym największe inwestycje powstały na północy. Nad morzem,
w latach 2000 – 2014, wydano na nowe projekty 2.000 mld DA.
11
Obecnie jest w Algierii 60 zapór wodnych (w 2000 roku było ich 13), 25 wielkich kompleksów transferu wód, w
tym w regionie In Salah-Tamanrasset na długości 700 km, o łącznym koszcie 212 mld DA. Oddano do
eksploatacji 34 zakłady oczyszczania wody i ścieków.
Algieria jest obecnie jednym z najbardziej rozwiniętych krajów na świecie pod względem ilości zakładów
odsalania wody morskiej. Zaplanowano budowę 13 takich zakładów, z czego 10 o łącznej wydajności 1,9 mln m3
jest już w eksploatacji. W dalszej perspektywie czeka na realizację kolejnych 8 zakładów odsalania wody.
Szpitale
W celu poprawy warunków dostępu do usług medycznych, w ostatnich latach buduje się w Algierii wiele szpitali,
klinik specjalistycznych i przychodni. W programie pięciolatki 2010 – 2014 przewidziano na ten cel budżet w
wysokości 619 mld DA. Powstanie m.in. 10 szpitali uniwersyteckich CHU (centres hospitalo-uniwersitaires). W
marcu realizacja czterech z nich przyznana została zagranicznym firmom (początek robót budowlanych w
czerwcu br., koniec zgodnie z planem w 2017 roku).
Firmy algierskie często nie są w stanie sprostać wymaganiom jakie narzucają kolejne plany pięcioletnie. Władze
w Algierze zwracają się w takiej sytuacji drogą ogłaszanych przetargów międzynarodowych, lub w formie zleceń
z wolnej ręki, do firm zagranicznych. To one w znacznym stopniu realizują od lat rozbudowę infrastruktury kraju.
Dla przykładu duże projekty, jak budowa autostrady Wschód – Zachód, realizowane były przez firmy chińskie i
przez japońskie, podobnie w przypadku sektora zdrowia: CHU w Staoueli (700 łóżek) na obrzeżach Algieru
realizuje grupa firm włoskich Rizzani de Eccher-Ospedale San Raffaele, CHU w Tizi-Ouzou (500 łóżek) konsorcjum
południowokoreańskie Daewoo E&C-Heerim Architects, CHU w Konstantynie (500 łóżek) grupa francuskoaustriacka Bouyges Bâtiment International-Vamed Aph Paris, a w Tlemcen (500 łóżek) konsorcjum brytyjskie
International Hospitals Group (IHG).
Rozwijając sieć usług medycznych dla ludności, władze w Algierze zapowiedziały w najbliższych latach budowę
kolejnych 45 klinik specjalistycznych (matki i dziecka, onkologicznych, kardio-chirurgicznych), 377 poliklinik i
1.000 przychodni. Nabór wyspecjalizowanego personelu zapewnić mają zaplanowane do budowy dwie nowe
wyższe uczelnie medyczne na południu Algierii, w Adrar i Ouargla oraz 17 szkół specjalistycznych w różnych
regionach kraju.
Algierski import – polski eksport
12
W dalszej części przedstawimy podstawowe dane statystyczne dotyczące rynku drewna budowlanego, żelaza i
stali konstrukcyjnej, materiałów budowlanych.
Wzrost importu drewna, spadek wartości importu żelaza i stali
W styczniu 2014 r. wartość importu drewna do Algierii nieznacznie wzrosła o 4,7% do 79,33 USD, podczas gdy
wolumen zmniejszył się do około 139,46 ton (-7,02%).
Import żelaza i stali konstrukcyjnej wyniósł w 2013 roku 128 mln USD wobec 150 mln USD rok wcześniej, spadek
o 14, 47%. Ilościowo odnotowujemy ten sam trend, tj. spadek z 226,7 ton do 197,78 ton (-12,75%).
W 2013 roku łączny import materiałów budowlanych do Algierii spadł o prawie 2% osiągając wartość 2,98
miliardów dolarów, podczas gdy ilość importowanych materiałów wzrosła o 20% wynosząc 8,66 mln ton. Wzrost
wolumenu importu spowodowany był głównie zwiększonymi dostawami cementu (+55%) oraz drewna (+5%),
podczas import żelaza i stali spadł o 11,4%. Import cementu osiągnął w 2013 roku łączną wartość 394,93 mln
USD, drewna 723,99 mln USD), żelaza i stali 1,86 mld USD.
Import materiałów budowlanych
Algierski import materiałów budowlanych osiągnął w styczniu 2014 roku wartość 230,82 mln USD wobec 252,61
mln USD w tym samym miesiącu roku ubiegłego, co stanowi spadek wartości o 3,46% (dane Krajowego Centrum
Informatyki i Statystyk Celnych – CNI w Algierii).
Wolumen podstawowych materiałów budowlanych, jak cement, drewno i stal ze 703,48 ton w styczniu 2013 r.
spadł w imporcie do około 604,12 ton w styczniu 2014 roku, tj. o 14,22 %. Zmniejszenie importu było
spowodowane głównie spadkiem o ponad 13 % importu cementu i 14% żelaza i stali, podczas gdy import drewna
wzrósł o 4,7 % w tym samym okresie.
Cement, którego cena w całym 2013 wzrosła łącznie o ponad 55%, od stycznia 2014 roku zaczął spadać tak pod
względem wartości (-13,55%) jak ilości (-18,33%). W styczniu 2014 roku osiągnął wartość 23,16 mln USD wobec
13
26,79 mln USD w tym samym okresie ubiegłego roku (-13,55%). Ilości importowanego cementu spadła o 18,33 %
z 326,79 ton do 266,87 ton w tym samym okresie.
Według ostatnich wypowiedzi Ministra Rozwoju Przemysłu i Promocji Inwestycji, Amara Benyounes, Algieria
powinna ograniczyć import cementu w ciągu najbliższych czterech lat i rozwinąć produkcję krajową. Minister
ogłosił plany budowy kolejnych 10. cementowni w 2014 r. (rozpoczęcie produkcji w na początku 2017 r.).
Według informacji WPHI deficyt cementu w Algierii w 2013 roku przekroczył 5 mln ton, podczas gdy krajowa
produkcja wyniosła 18 mln ton. Rozwój przemysłu cementowego jest jednym z priorytetów rządu. Rządowy plan
zakłada osiągnięcie produkcji 20 mln ton w 2016 roku i 29 mln ton w 2018 roku.
Ustawa o zamówieniach publicznych
W odpowiedzi na wątpliwości jakie wywołała ustawa z 2010 roku o zamówieniach publicznych w grudniu 2012
roku weszły w życie nowe przepisy, na mocy których zmieniono zasadę przyznawania kontraktów publicznych
algierskim firmom państwowym, zmodyfikowano wymagania względem firm zagranicznych i ustanowiono nowe
kary na wypadek pojawienia się problemów proceduralnych przy rozstrzyganiu przetargów.
W celu zmniejszenia opóźnień, poprawy konkurencyjności i skuteczności algierskich firm państwowych,
wprowadzono zmiany w prawie o zamówieniach publicznych, które nie dotyczą algierskich firm publicznych.
Odtąd zobowiązane są one jedynie do przestrzegania zasad powszechności dostępu do informacji, równego
traktowania i przejrzystości procedur.
Konsekwencją poluzowania procedur przetargowych może okazać się wzmożona aktywność dostawców sektora
oraz wzrost konkurencyjności ze strony algierskich firm publicznych.
Zmiany dotyczą również obowiązku firm zagranicznych inwestowania w dowolny sektor w Algierii, stanowiący
warunek ubiegania się o algierskie przetargi. W nowej ustawie z 2012 roku wymóg ten został ograniczony
jedynie do niektórych sektorów o znaczeniu strategicznym wskazanych expressis verbis przez władze algierskie.
Zapewne na podstawie negatywnych doświadczeń z partnerami chińskimi, czy egipskimi, władze w Algierze
zdecydowały się dodać do ustawy zapisy dotyczące sankcji i kar finansowych z tytułu nie przestrzegania
14
terminów kontraktowych. Wśród nich figurują: rozwiązanie umowy, kary finansowe do 20% wartości kontraktu
i/lub wpisanie firmy do rejestru przedsiębiorstw, którym zabroniono udziału w przyszłych przetargach
publicznych.
Do najważniejszych pozycji polskiego eksportu w sektorze budownictwa do Algierii należą:
■
■
■
■
■
■
■
■
■
Spycharki czołowe, spycharki skośne, równiarki, niwelatory, zgarniarki, koparki, czerparki, ładowarki, podbijarki
mechaniczne i walce drogowe …;
Cegły, płyty, bloki i podobne wyroby ceramiczne konstrukcyjne, ogniotrwałe, inne niż z krzemionkowych skał
kopalnych lub podobnych ziem krzemionkowych;
Drut izolowany, kable i pozostałe izolowane przewody elektryczne, nawet wyposażone w złączki; przewody z
włókien optycznych, złożone z indywidualnie osłoniętych włókien, nawet połączone z przewodnikami prądu
elektrycznego…;
Wirówki, włączając suszarki wirówkowe; urządzenia i aparatura do filtrowania lub oczyszczania cieczy lub
gazów;
Plany i rysunki architektoniczne…;
Konstrukcje (z wył. bud. prefabr. obj. poz. 9406) i części konstrukcji (np. mosty i części mostów, wrota śluz,
wieże, maszty kratowe, dachy, szkielety dachów, drzwi i okna, ramy do nich, progi, okiennice, balustrady, filary
i kolumny…);
Pozostałe urządzenia do podnoszenia, przenoszenia, załadunku lub rozładunku (na przykład windy, schody
ruchome, przenośniki, kolejki linowe);
Artykuły budowlane z tworzyw sztucznych, gdzie indziej niewymienione ani niewłączone;Budynki
prefabrykowane;
Rury, przewody i węże oraz ich wyposażenie (na przykład złącza, kolanka, kołnierze), z tworzyw sztucznych.
Oprac.: Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Algierze, kwiecień 2014 r.
Wprowadziła: AD, KPCOIE
15