docNr 5/255 Gdańsk październik 2005
download 
Reklamacja Transkrypt
Nr 5/255 Gdańsk październik 2005
R S EJE T R PO LSKI T KÓ W STA 19 Gdańsk październik 2005 Fot. Ministerstwo Transportu i Budownictwa Nr 5/255 36 Biuletyn Informacyjny PRS S.A. 7 października br. odbył się chrzest morski nowego statku specjalistycznego dla Instytutu Morskiego. Katamaran IMOR jest pierwszą polską jednostką tego typu przystosowaną do pracy na płytkich akwenach (jego zanurzenie nie przekracza 2,5 m) i będzie służył do prowadzenia specjalistycznych badań morskich, monitorowania zanieczyszczeń wód w polskiej strefie przybrzeżnej, badania źródeł zasilania plaż, badania skutków rozlewów olejowych, badań przedinwestycyjnych na Bałtyku. Jednostka przystosowana jest także do zwalczania skutków katastrof ekologicznych na wodach płytkich. Doskonałe właściwości manewrowe, system pozycjonowania dynamicznego, który pozwala na pracę przy złej pogodzie, wyposażenie m.in. w kontenerowe laboratoria biologiczno-chemiczne, hydroakustyczne i geofizyczne świadczą o unikalności projektu statku. Katamaran IMOR zbudowany w stoczni Damen w Gdyni i w stoczni Christ, ma długość 32 m, wyporność 370 t, nosi banderę polską, i będzie pływał w klasie Research Vessel, nadanej przez PRS. 225 AKTUALNOŚCI Światowy Dzień Morza w PRS W piątek 30 września 2005 r. w Centrali PRS uroczyście obchodziliśmy tegoroczny Światowy Dzień Morza. Spotkanie zaszczycili obecnością zaproszeni goście: Wicewojewoda Pomorski Pani Krystyna Gozdawa-Nocoń i Pełnomocnik Wojewody Pomorskiego ds. gospodarki morskiej Pan Witold Kruszewski. W swoim wystąpieniu z okazji święta Pan Prezes Jan Jankowski przypomniał, że tegoPrzemawia p. K. Gozdawa-Nocoń roczny Światowy Dzień Morza obchodzony jest pod hasłem „Żegluga międzynarodowa – przewoźnik w światowym handlu”, krótko przedstawił zmiany dokonujące się w światowym systemie zapewnienia bezpieczeństwa na morzu oraz określił miejsce Polskiego Rejestru Statków w tym systemie. Szczególny nacisk Prezes Jankowski położył na współodpowiedzialność, jaką ponosimy za bezpieczeństwo życia ludzkiego i ochronę środowiska naturalnego przed zanieczyszczeniem, co nakazuje nam przyjęcie postawy bezkompromisowości w kwestiach jakości. Nawiązał przy tym do wystosowanego ostatnio przez Zarząd pisma do wszystkich pracowników, w którym potwierdzona została przyjęta przez PRS zasada bezwzględnego prymatu jakości nad ilością. Z rąk Pani Wicewojewody Złote Krzyże Zasługi odebrali Panowie Marian Bogdaniuk i Bogdan Przybylski. Srebrnym Krzyżem Zasługi odznaczony został Pan Cezary Szymanek, Brązowym Krzyżem Zasługi – Pani Barbara Karaszewska oraz Pan Witold Kowalski. Odznaczenia dla B. Przybylskiego i M. Bogdaniuka 226 Odznaką honorową „Zasłużony Pracownik Morza” wyróżnieni zostali: Sławomir Affek, Lucyna Bagińska, Janina Bartoszewska, Andrzej Gabryel, Beata Gałecka, Michał Gałecki, Jarosław Górski, Iwona Jabłońska, Piotr Jędrysik, Krystyna Kozyra, Alina Krupińska, Andrzej Kufel, Andrzej Laskowski, Magdalena Ledwoń, Renata Malewicz, Grzegorz Marchewka, Andrzej Pilecki, Leszek Pokora, Hubert Popiałkiewicz, Renata Przytarska, Arkadiusz Pytkowski, Marian Raczek, Zbigniew Rauch, Zofia Skrzelowska, Tadeusz Sokołowski, KaziGratulacje dla M. Wawer, R. Przytarskiej mierz Styczeń, Mieczysława Wawer, i A. Pytkowskiego Mieczysław Widuto, Anna Włodarczyk, Wiesław Wysokiński, Wiesław Zmaza. Tradycyjnie już, z okazji morskiego święta grono pracowników PRS zostało uhonorowanych odznakami PRS za 5, 10 i 15 lat pracy. Zgodnie z przyjętym zwyczajem prezentacji jednego z inspektoratów PRS, o pracownikach i zadaniach Inspektoratu Konwencyjnego opowiedzieli jego kierownik Pan Dominik Stefaniak i inspektor Pan Wojciech Stachowiak. J. Waberska i A. Małecka pracują w PRS już 5 lat Uroczystość zakończył toast wzniesiony przez Pana Prezesa. Grażyna Adamczewska D. Stefaniak prezentuje swój inspektorat 227 PRS na BALTEXPO 2005 W dniach 6-8 września 2005 odbyły się w Gdańsku XIII Międzynarodowe Targi Morskie BALTEXPO 2005. Tegoroczne targi zgromadziły ponad 200 wystawców z 13 krajów. Zdecydowana większość wystawców targów prezentowała wyposażenie okrętowe, a w szczególności elektronikę morską i urządzenia pokładowe. Tegorocznym targom paPrzedstawiciele PRS na Baltexpo tronowały najważniejsze instytucje i osoby w państwie i regionie pomorskim. Patronem targów był: Prezydent RP Aleksander Kwaśniewski oraz Marszałek Senatu RP Longin Pastusiak, Wicepremier, Minister Gospodarki i Pracy, Minister Infrastruktury, Wojewoda Pomorski oraz Prezydent Miasta Gdańska. W tym roku, podobnie jak podczas poprzednich edycji targów, Polski Rejestr Statków posiadał własne stoisko o powierzchni 24 m2, na którym prezentował swą działalność. Przez okres trzech dni targów dyżurowało 12 pracowników PRS. Stoisko PRS odwiedzili liczni goście związani przede wszystkim z gospodarką morską i przemysłem okrętowym. W pierwszym dniu wystawy stoisko Polskiego Rejestru Statków odwiedzili goście honorowi BALTEXPO i delegacja Obwodu Kaliningradzkiego. Dotychczas BALTEXPO odbywały się co dwa parzyste lata. Organizatorzy imprezy postanowili jednak przejść na lata nieparzyste, aby uniknąć kolizji w międzynarodowym kalendarzu wystawienniczym. Dlatego targi odbyły się w roku 2005. Następne odbędą się w dniach 4-6 września 2007 roku. Wizyta Marszałka L. Pastusiaka 228 Michał Zając Zakończono budowę serii 4 masowców dla PŻM Ostatni statek „Warmia” o nośności 38 tys. DWT z serii 4 masowców budowanych dla Polskiej Żeglugi Morskiej wypłynął z chińskiej stoczni w Tianjin. Poprzednie statki z tej serii to „Mazury”, „Kujawy” i „Podhale”. Budowa wszystkich czterech jednostek była nadzorowana przez PRS wraz z LR. Ta sama stocznia Masowiec „Warmia” wybuduje kolejne 4 masowce o nośności 38 tys. DWT dla PŻM w 2008 roku. Odpowiednie umowy dotyczące budowy kolejnej serii jednostek zostały już podpisane pomiędzy Stocznią Tianjin, PŻM, PRS i LR. Aneta Małecka PRS uczestniczył w Konferencjach CDDE’05 oraz HYDMAN’05 Przedstawiciele Polskiego Rejestru Statków mieli okazję uczestniczyć w sierpniu i wrześniu br. w dwu konferencjach naukowych zorganizowanych w Gdańsku i Ostródzie. Pierwsza z nich – Konferencja dotycząca równań różniczkowych i różnicowych (Conference on Differential and Difference Equations) została zorganizowana na wydziale matematyczno-fizycznym Uniwersytetu Gdańskiego, w dniach 24-27 sierpnia 2005 r. Konferencja ta jest pokrewna konferencjom EQUADIFF, które koncentrują się na tematyce równań różniczkowych, organizowanych cyklicznie od 1970 r. w Europie Zachodniej. Wśród zagadnień omawianych na konferencji gdańskiej znalazły się te dotyczące funkcjonalnych równań i nierówności różniczkowych, skończonych schematów różnicowych, teorii stabilności, algebraicznych równań różniczkowych i różnicowych, własności jakościowych równań różniczkowych i ich zastosowań, zagadnień brzegowych oraz zagadnień brzegowych ze swobodną powierzchnią, równań różniczkowych i ich przybliżeń w niektórych zagadnieniach hydrodynamicznych. PRS na tej konferencji reprezentowany był przez prezesa firmy, dr Jana Jankowskiego oraz Monikę Warmowską. Przedstawili oni referaty, w których zjawiska hydrodynamiczne, związane z ruchem statku na fali i z ruchem cieczy w zbiorniku, zostały opisane przy użyciu równań różniczkowych. 229 W referatach zaprezentowano metody aproksymacji tych równań przy użyciu metody elementów brzegowych. Referat dr J. Jankowskiego dotyczył metod rozwiązania zagadnienia źródeł hydrodynamicznych (pulsujących lub poruszających), które stanowią rozwiązania fundamentalne równań Fredholma opisujących zagadnienie brzegowe ruchu statku na fali. W referacie M. Warmowskiej Uczestnicy konferencji w Ostródzie przedstawione zostały metody rozwiązania zagadnienia ruchu cieczy w zbiornikach okrętowych, przy zastosowaniu przepływów potencjalnych ze swobodną powierzchnią. W obu referatach przedstawiono metody rozwiązania zagadnień hydrodynamicznych, które opisują zjawiska pojawiające się w czasie eksploatacji statku. Metody te wykorzystują narzędzia matematyczne, rozwijane przez matematyków, którzy stanowili większość uczestników konferencji. Referaty nasze jako obrazujące praktyczne wykorzystania teorii matematycznych przyjęte zostały z dużym zainteresowaniem. W ramach konferencji CDDE zorganizowano wizytę na basenie modelowym CTO, gdzie uczestnicy mieli możliwość zapoznania się z metodami przeprowadzania badań modelowych. Wyniki tych badań stanowią podstawę weryfikacji poprawności algorytmów numerycznych. W konferencji gdańskiej wzięli udział matematycy z takich ośrodków jak: Wiedeń, Brno, Ołomuniec, Beer Sheva (Izrael), Londyn, Veszprem (Węgry), Perm (Rosja). Na drugą z konferencji HYDMAN’05 organizatorzy, czyli Fundacja Bezpieczeństwa Żeglugi i Ochrony Środowiska (prof. Lech Kobyliński, Jacek Nowicki) oraz Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa Politechniki Gdańskiej (prof. Jan Szantyr), zaprosili uczestników do Ostródy w dniach 7 – 10 września 2005 r. Konferencja łączyła cyklicznie odbywającą się międzynarodową konferencję poświęconą zagadnieniom hydrodynamiki w projektowaniu i eksploatacji statków i obiektów morskich HYDRONAV’05 oraz sympozjum poświęcone manewrowości statku MANOEUVRING’05. Konferencja HYDRONAV’05 była 16. z cyklu konferencji, organizowanych kolejno przez Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa Politechniki Gdańskiej, Instytut Maszyn Przepływowych Polskiej Akademii Nauk, Centrum Techniki Okrętowej z Gdańska, Wydział Techniki Morskiej Politechniki Szczecińskiej oraz Wydział Mechaniczny Politechniki Wrocławskiej. 230 Konferencja HYDMAN stanowi forum do dyskusji nad zastosowaniami hydromechaniki doświadczalnej i teoretycznej w projektowaniu statków i innych obiektów morskich. Służy ona także przekazywaniu wiedzy i doświadczeń oraz wspieraniu innowacyjności i rozwoju w dziedzinie hydromechaniki statku. Tegoroczna konferencja obejmowała następujące obszary tematyczne: opór wody, napęd statku, właściwości Referat prezentuje dr A. Laskowski morskie, czynniki środowiskowe – wiatr i falowanie, bezpieczeństwo morskie, zastosowanie metod numerycznych w hydromechanice statku, manewrowość i symulacje manewrowe, hydrodynamika szybkich jednostek morskich. Przedstawiciele PRS zaprezentowali na konferencji dwa referaty. Pierwszy autorstwa dr J. Jankowskiego i dr A. Laskowskiego, zatytułowany „Przewrócenie się małego statku ze względu na falowanie i zatrzymanie wody na pokładzie (Capsizing of small vessel due to waving and water trapped on deck)”, został zaprezentowany przez p. Andrzeja Laskowskiego. Autorami drugiego referatu byli M. Warmowska i dr J. Jankowski, a jego tytuł brzmiał „Symulacja ruchu wody w częściowo zapełnionych zbiornikach statku (Simulation of water movement in partly filled ship tanks)”. Został on zaprezentowany przez Monikę Warmowską. Oba referaty dotyczyły zagadnień związanych z hydrodynamiką statku poruszającego się na fali nieregularnej. Zawierały wyniki obliczeń numerycznych ruchu statku na fali. W pierwszym referacie zaprezentowano symulację ruchu z uwzględnieniem zjawiska wody na pokładzie. W drugim pokazano, jakie czynniki wpływają na powstawanie niekorzystnych zjawisk związanych z uderzeniem cieczy o wewnętrzne ścianki zbiornika okrętowego umieszczonego na statku poruszającym się na fali. W konferencji wzięli udział przedstawiciele ośrodków zajmujących się problemami hydrodynamicznymi i zagadnieniami manewrowości statku, takich jak: Politechnika Gdańska, Politechnika Szczecińska, Akademia Morska w Gdyni, Akademia Morska w Szczecinie, Indian Register of Shipping, State Marine Technical University z St. Petersburga, National Technical University of Athens, Sharif University of Technology w Teheranie, Technical University of Lisbon, Centre for Ships and Ocean Structures (CeSoS) – Norwegian University of Science and Technology (Norges Teknisk – Naturvitenskapelige Universitet – NTNU) z Trondheim (Norwegia) oraz nasza firma. Udział pracowników Polskiego Rejestrów Statków w konferencjach o zasięgu międzynarodowym świadczy o zaangażowaniu naszej firmy w poznawaniu i rozwijaniu nowych metod rozwiązywania zagadnień hydrodynamicznych. Monika Warmowska, Andrzej Michalski 231 Mare Forum 2005 Rozwój żeglugi a odpowiedzialność społeczna Streszczenie podsumowania sporządzonego przez Michaela Greya Tegoroczna konferencja Mare Forum 2005, która odbyła się 12-13 września w Rzymie, zgromadziła licznie przedstawicieli branży morskiej, reprezentantów wszystkich ogniw tzw. „łańcucha odpowiedzialności” w tej branży. Obecni byli przedstawiciele rządów, organizacji związanych z gospodarką morską (w tym również Polskiego Rejestru Statków), przemysłu. Debatowano nad obecną sytuacją branży morskiej, jej zagrożeniami i perspektywami. Tegoroczne Mare Forum charakteryzowało się rekordową liczbą sesji tematycznych. Konferencja została zorganizowana celem przyjrzenia się postępom w dziedzinie jakości statków, objęła tematy zarówno z zakresu żeglugi, jak i regulacji prawnych rządzących gospodarką morską. Tematyka spotkań Mare Forum, pierwotnie koncentrująca się wokół eliminowania statków substandardowych i obiegowych opinii na temat jakości w żegludze, jest stale poszerzana. W czasie tegorocznej konferencji poruszono szereg kwestii – od odpowiedzialności społecznej firm, poprzez ład korporacyjny, zarządzanie, reputację, do sprawy tożsamości i wizerunku branży w odbiorze społecznym. Przedstawiciele instytucji rządowych zwracali uwagę na konieczność zapewnienia profesjonalizmu w branży, ochronę środowiska związaną z ograniczeniem emisji substancji szkodliwych i z recyklingiem oraz potrzebę wprowadzenia innowacji i zaawansowanych technologii. Podkreślano wagę obecności branży w gospodarce i jej wizerunku oraz potrzebę bezpośredniego zaangażowania Europy w żeglugę, by zrównoważyć nadmierny rozwój transportu drogowego z jednej strony, a z drugiej nie pozostawić branży w rękach tanich przewoźników. Rozwój zaawansowanych technologii, innowacje i podejście ekologiczne wymagają wsparcia legislacyjnego w postaci międzynarodowych przepisów i standardów. Osiągnięty wzrost świadomości partnerów branży morskiej oraz zaangażowanie w bezpieczeństwo i ekologię znajduje dodatnie odbicie w statystykach wypadków. Zgłaszano wątpliwości czy międzynarodowe przepisy nie naruszają tradycyjnej swobody żeglugi. Stary porządek jednak odchodzi, regulacje prawne krajów nadmorskich w zakresie żeglugi sięgają poza sprawy nawigacji, ochrony środowiska i bezpieczeństwa. Rozważano zasadność i skuteczność zharmonizowanych regulacji UE oraz USCG, ich praktyczne zastosowanie w erze zasadniczych zmian wynikających z globalizacji i wobec korzystnych prognoz dotyczących 232 zapotrzebowania na transport morski. Jednocześnie dyskutowano nad uciążliwością międzynarodowych i lokalnych uwarunkowań prawnych i nadmiaru biurokracji. Kolejną kwestią poruszaną podczas spotkania Mare Forum było funkcjonowanie administracji morskich. Przykłady sprawnie działających administracji flagi wskazują na pozytywny wpływ wprowadzanych dobrowolnych auditów, które z czasem staną się obowiązkowe. Statki substandardowe nadal stanowią problem, nieodłącznie związany z naginaniem przepisów, ograniczaniem kosztów i nieuczciwą konkurencją. Delegowanie nadzoru w poszczególnych państwach jest, zdaniem niektórych przedstawicieli, zjawiskiem negatywnym. Obciążenie towarzystw klasyfikacyjnych nieograniczoną odpowiedzialnością za wypadki na morzu wynika z fałszywego postrzegania przez społeczeństwo roli i zadań towarzystw klasyfikacyjnych. Może to doprowadzić do bankructwa klasyfikatorów i w efekcie lawinowego wzrostu opłat i biurokratycznych procedur. Lepszym rozwiązaniem byłoby zarządzanie poprzez redukcję ryzyka wobec rosnących zagrożeń, w tym o charakterze przestępczym, przy wsparciu instytucji rządowych. Podczas konferencji rozważano odpowiedzialność branży za tworzenie przyjaznych ekologicznie projektów statków i oddziaływanie statków na środowisko od powstania do złomowania jednostek, nadal postrzeganych jako znaczące źródło zanieczyszczeń. Wskazano na konieczność podjęcia działań dla poprawy wizerunku branży, podobnych do tych podjętych w przemyśle petrochemicznym. EMSA proponuje wsparcie dla branży żeglugowej w postaci auditów obiektów portowych odbierających odpady. Czynnik ludzki to zagadnienie, które przewija się przez wszystkie spotkania Mare Forum. Tym razem w centrum uwagi znalazły się problemy z rekrutacją ludzi z Europy do pracy na morzu. Dopływ wysoko wykształconych kadr zależny jest m. in. od wizerunku branży i jego społecznego odbioru. Nowe przepisy UE nie będą nakładać odpowiedzialności karnej na marynarzy, ale rozszerzą zakres odpowiedzialności i zobowiązań kadr marynarskich. Podkreślano konieczność traktowania marynarzy z odpowiednim szacunkiem, jako ogniwa całego łańcucha bezpieczeństwa i ochrony, a nie jako potencjalnych terrorystów. Analizy zapotrzebowania na kadry marynarskie wskazują na złożoność sytuacji oraz zapotrzebowanie na solidnych fachowców w branży, zarówno praktyków jak i teoretyków. Problematyka żeglugi bliskiego zasięgu budzi kontrowersyjne opinie − zarówno optymistyczne, jak i pesymistyczne. Istnieją obawy, że brak dynamicznej strategii i dobrych rozwiązań dla starzejącej się floty, nadmiar biurokratycznych barier, zmniejszająca się liczba stałych połączeń drogą morską mogą skutkować dalszą utratą rynku przewozowego na rzecz transportu lądowego. Odpowiednie 233 zachęty, promowanie przez Komisję Europejską autostrad morskich może przyczynić się do wzrostu koniunktury w transporcie morskim. Boom na rynkach żeglugowych nadal trwa. Efekt wejścia Chin na rynki międzynarodowe oraz nieprzewidziane okoliczności, takie jak huragany czy też problemy polityczne − zwiększają zapotrzebowanie na nowe statki i generują solidne zyski. Jednakże w latach 2007-2008 mogą pojawić się nadwyżki, a zawirowania gospodarcze mogą skłaniać do dalszej konsolidacji. Wyrażano również zaniepokojenie rosnącą, a jednocześnie potencjalnie niestabilną pozycją Chin i wpływem zachowawczej polityki morskiej, wynikającej z wysokiej ceny ropy naftowej, na spadek popytu na statki. Sprawy finansowe, nowe metody finansowania budów, nowe propozycje bankowe również stanowią element łańcucha jakości, który wpływa na kierunek rozwoju branży. Końcowa sesja koncentrowała się na wizerunku branży. Nie brak nowych pomysłów ani ludzi świadomych i chętnych do działania pomimo słabego wizerunku branży. Mniej wrogości wobec stanowiących przepisy i uregulowania oraz wobec społeczeństwa, więcej przejrzystości, inwestowania w wizerunek branży morskiej i odejścia od utajniania informacji − to główne wnioski w tej kwestii, niegdyś uważanej za mało istotną. Michael Grey, przewodniczący konferencji, sformułował 8 wniosków i zaleceń wypływających z Mare Forum 2005. Po pierwsze: potrzebujemy bardziej zbiorowego niż indywidualnego działania na rzecz zabezpieczenia długoterminowych interesów branży. Po drugie: należy doinformować społeczeństwo z czym związana jest branża morska, podnosząc świadomość społeczną w sposób ciągły, a nie wyłącznie akcyjnie, po katastrofach morskich. Należy przekonać stanowiących przepisy o znaczeniu aktualności i zasadności przepisów, prawidłowości ich weryfikacji i faktycznego oddziaływania. Należy odżegnać się od kultury przytakiwania lub oporu wobec zmian i przyjąć podejście ciągłego/płynnego doskonalenia oraz postawę czynną. Należy promować przemysł okrętowy i żeglugę w sposób profesjonalny. Należy cenić własnych ludzi, lepiej szkolić, zapewnić poczucie bezpieczeństwa, rozwój zawodowy i chronić przed społeczną presją i obciążeniem winą. Musimy czynnie śledzić rozwój Chin i innych regionów, które wpływają na światowy handel, lepiej rozumieć skalę i problemy tych krajów. Należy zachęcać do innowacji w każdej dziedzinie − w technologii, systemach i finansowaniu branży, postrzeganej jako bardzo konserwatywny obszar działalności, który w rzeczywistości jest jednym z najbardziej innowacyjnych. Anna Stajewska, Maria Kłonowska-Figiel 234 TECHNIKA Wybiegać w przyszłość! Na niektórych bogatych kontynentach jak Europa, Ameryka Płn. i Australia, a także w pewnych równie bogatych krajach jak Japonia trwają prace nad różnymi projektami statków ekologicznych lub przyjaznych ludziom, czy też statków energooszczędnych. W Europie większość pomysłów powstaje w ramach projektów finansowanych z funduszy Unii Europejskiej. Biorą w nich udział biura projektowe, ośrodki badawczo-naukowe, zakłady produkcyjne oraz inne instytucje rynku okrętowego, w tym towarzystwa klasyfikacyjne, z różnych krajów całej Europy. W wielu tych projektach uczestniczy, a czasami również je inicjuje nasz, polski przemysł okrętowy. W kilku takich projektach bierze udział także Polski Rejestr Statków S.A. Suma tych projektów daje niewątpliwy postęp, np. w dziedzinie wysokowydajnych i odnawialnych źródeł energii, konstrukcji i systemów okrętowych podnoszących bezpieczeństwo żeglugi oraz czystość powietrza i oceanów. Wiele z tych pomysłów to projekty zbiorowe, ale zdarzają się także prace realizowane przez pojedynczą instytucję. Jednym z takich autorów jest wielki, działający na rynkach całego świata, armator skandynawski. Nie spiesząc się tworzy statek przyszłości, który warto poznać już dziś. Może on zainspirować wszystkich tych, którzy myślą o nowych, nie spotykanych dotychczas rozwiązaniach. Oto ten projekt. Czy realny na przyszłość? Znana również na Wybrzeżu Gdańskim od ponad 30 lat, z zamawianych w Stoczni Gdynia statków do przewozu samochodów, międzynarodowa grupa armatorska Wallenius Wilhelmsen o skandynawskich korzeniach pracuje nad swoją wizją, realną wg zamierzeń za 20 lat, przyjaznej środowisku jednostki transportu oceanicznego. Projekt statku o nazwie E/S Orcelle ogranicza, wg jego twórców, emisję zanieczyszczeń do atmosfery oraz wód praktycznie do zera. W projekcie zasilania statku wykorzystuje się do wytwarzania energii odnawialne źródła energetyczne oraz Widok statku z postawionymi żaglami i umieszczonymi na nich ogniwami słonecznymi 235 ogniwa paliwowe, a jego wysoko zaawansowana konstrukcja zapewnia optymalną ładowność, umożliwiającą bardziej wydajny transport samochodów i innych dóbr po całym świecie. Wieloletnie perspektywy żeglugi opierają się na zastosowaniu nowych technologii oraz na wykorzystaniu energii ze źródeł odnawialnych. Pracownicy skandynawskiego armatora wierzą, że przyszłość żeglugi leży w zastosowaniu odnawialnych źródeł energii już dostępnych na morzu – energii słonecznej, wiatrowej oraz fal morskich. Są oni świadomi, że technologie konieczne do urzeczywistnienia takiej koncepcji statku potrzebują na swój rozwój, jeżeli on rzeczywiście nastąpi w planowanym wymiarze, najbliższych co najmniej 20-tu lat. Już obecnie można dostrzec różne pojawiające się technologie, dające możliwość wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych na mniejszych statkach, ale także na większych jednostkach. Będą one może szeroko wykorzystywane nawet w najbliższej przyszłości. Jedno jest pewne, potencjał źródeł energii odnawialnej zapewnia wystarczającą moc zasilania energią elektryczną, przy minimalnym wpływie na środowisko i przy względnie niewielkich kosztach. Statek bardziej uniwersalny Powierzchnia pokładów ładunkowych statku o długości całkowitej 250 m, szerokości 50 m i zanurzeniu 9 m wyniesie 85.000 m2 i będzie pozwalała na ładowność około 50% większą od ładowności współczesnych statków do przewozu samochodów, potrafiących przewieźć do 6500 pojazdów. Projektowany samochodowiec będzie zdolny przewieźć do 10 000 samochodów na ośmiu pokładach ładunkowych, z których trzy będą regulowane by pomieścić ładunki o różnej wysokości i ciężarze. Wysokość całkowita statku powinna wynieść około 40 m. W porównaniu z dzisiejszymi statkami zastosowanie energii odnawialnej i kadłuba o kształcie pentamarana umożliwi optymalną ładowność jednostki i pozwoli osiągnąć nośność 13 000 ton. Ustalono, że będzie to około 3 000 ton więcej niż na równoważnym tradycyjnym statku, dzięki zastosowaniu do budowy aluminium i kompozytów termoplastycznych, przy jednoczesnym wyeliminowaniu wód balastowych. Prace koncepcyjne nad projektem rozpoczęto w 2004 roku i trwają one obecnie, a termin ukończenia projektu przewiduje się na 2025 rok. Bez wód balastowych i bez zanieczyszczeń W opinii IMO, wody balastowe są jednym z czterech głównych zagrożeń dla oceanów całego świata. Na statku ekologicznym „Orcelle” usunięcie tego zagrożenia nastąpi poprzez wyeliminowanie zapotrzebowania na wody balastowe, dzięki projektowi kadłuba stanowiącego pentamaran oraz likwidacji tradycyjnego pędnika rufowego i steru zanurzeniowego. E/S Orcelle będzie pływał przy zerowej emisji zanieczyszczeń. Ma być napędzany przez odnawialne źródła energetyczne obejmujące energie: słoneczną, 236 wiatrową i falowania wody, które zostaną użyte w połączeniu z systemem ogniw paliwowych. W instalacjach złożonych z ogniw paliwowych jedynym produktem odpadowym wytwarzania elektryczności są woda i ciepło. Ogniwa paliwowe Największym i podstawowym źródłem energii na statku ma być system zasilanych wodorem ogniw paliwowych. Moc wyjściowa tego źródła energii wyniesie 10000 kW. Część wodoru do ogniw paliwowych będzie wytwarzana na statku za pomocą energii słonecznej, wiatrowej i falowania wody. Jak wiadomo, w przypadku obecnie stosowanych ogniw paliwowych najpopularniejszym surowcem dla pozyskania wodoru jest zwykłe, okrętowe paliwo lekkie. Autorzy projektu nie zdradzają co miałoby być źródłem wodoru na projektowanym przez nich statku. Energia słoneczna Energia słoneczna będzie uzyskiwana za pomocą ogniw słonecznych złożonych z trzech płyt fotoelektrycznych, z których każda zajmuje powierzchnię ok. 800 m2, i umieszczonych na każdym żaglu statku. Kiedy żagle nie będą używane do korzystania z napędu wiatrowego, będą mogły być pochylone, położone lub skierowane w inny sposób, w celu maksymalnego poboru energii słonecznej. Będzie ona transformowana na energię elektryczną do bezpośredniego użytku lub do magazynowania, w celu późniejszego jej wykorzystania. Ocenia się, że w wyniku tego procesu możliwe będzie uzyskanie mocy równej 2500 kW. Energia wiatrowa Energia wiatrowa będzie głównie wykorzystywana bezpośrednio do napędu za pomocą trzech żagli o powierzchni łącznej 3 x 1400 m2, skonstruowanych z lekkich materiałów kompozytowych. Przystosowane do składania ku górze i na boki, sztywne żagle będą mogły obracać się wokół masztu w celu wybrania najlepszej pozycji do uzyskania odpowiedniej energii wiatru, dzięki sile oporu lub sile nośnej albo też dzięki połączeniu obu wymienionych sił. Energia falowania Energia falowania może być przetwarzana na różne rodzaje energii poprzez połączenie momentów względnych fal, oddziałujących zarówno na stateczniki płetwowe oraz bezpośrednio na kadłub jednostki pływającej. Statek jest projektowany na całkowitą liczbę 12 stateczników płetwowych, pozwalających mu użytkować siłę wody i przekształcać ją na wodór, elektryczność lub energię mechaniczną. Powierzchnia każdego ze stateczników ma wynieść 210 m2. Stateczniki płetwowe są również jednostkami napędowymi, funkcjonującymi dzięki energii fal lub zasilanymi elektrycznością albo osiągalną na pokładzie energię mechaniczną. Energia falowania wytwarzana przez pionowy ruch stateczników 237 płetwowych może być przetwarzana w energię mechaniczną do bezpośredniego zastosowania w mechanicznym napędzie płetw. Dodatkowo, energia z ruchu stateczników płetwoBoczny widok statku z płetwami wykorzystującymi energię falowania wych ma być także zaprzęgnięta do wytwarzania energii hydraulicznej, która mogłaby być użytkowana natychmiast albo gromadzona do późniejszego wykorzystania. W opracowaniu są także inne znane od dawna, choć dopiero teraz obiecujące z uwagi na obecne możliwości techniczne, systemy składowania energii mechanicznej takie jak na przykład koła zamachowe. Nośniki energii Około 50 % energii zastosowanej do napędu statku E/S Orcelle będą wytwarzały ogniwa paliwowe, które łączą dwa zwykłe i powszechnie obecne w przyrodzie, a dzięki ich syntezie wysokoenergetyczne, pierwiastki chemiczne: wodór i tlen. Wytworzona w ten sposób energia elektryczna zostanie wykorzystana do napędu statku przez silniki elektryczne umieszczone w gondolach podwieszonych oraz przez płetwowy system napędowy. Ogniwa paliwowe będą również generować energię elektryczną potrzebną do zasilania innych odbiorników elektroenergetycznych, znajdujących się na pokładzie statku. Jak już powiedziano, do wytwarzania energii elektrycznej na statku będzie zainstalowany system ogniw paliwowych zasilanych wodorem. Produkcja i przechowywanie (przy wysokim ciśnieniu lub niskiej temperaturze) wodoru napotykają obecnie na przeszkody, których przezwyciężenie jest konieczne dla rozwoju technologii ogniw paliwowych zdolnych do użytku na statku. Wallenius Wilhelmsen wierzy, że przyszłe technologie będą w stanie przetwarzać energie słoneczną, wiatrową i falowania na wodór do bezpośredniego użytku i do przechowywania na statku. Dzięki rozwojowi technologii, które umożliwią produkcję wodoru na morzu nastąpi znaczący spadek obsługi i przechowywania energii z tego źródła na pokładzie. Dodatkowo nowe technologie mogą z powodzeniem rozwiązać problem składowania wodoru, poprzez zastąpienie postaci płynnej przez stałą. System napędu elektrycznego E/S Orcelle będzie posiadał dwie gondole, o możliwości obrotu 360° wokół osi pionowej, z których każda będzie wyposażona w silnik elektryczny o jednostkowej mocy 4000 kW i zmiennej prędkości. Gondole napędowe będą 238 podwieszone po jednej na każdym końcu kadłuba głównego. Będą one uzupełniały pozostałe dwa systemy napędowe statku, żaglowy i płetwowy. Ustalono następujące prędkości projektowe statku: maksymalna – 20 węzłów oraz marszowa – 15 węzłów. Dane podstawowe: Długość całkowita Szerokość Zanurzenie projektowe Wysokość Wysokość z postawionymi żaglami Nośność (maksymalna) Ciężar statku pustego Powierzchnia ogniw słonecznych Powierzchnia żagli Powierzchnia płetw Moc wyjściowa ogniw słonecznych Moc wyjściowa ogniw paliwowych Moc napędu gondolowego Prędkość projektowa (maksymalna) Prędkość projektowa (marszowa) 250 m 50 m 9m 40 m 95 m 13 000 ton 21 000 ton 3 x 800 m2 3 x 1400 m2 12 x 210 m2 2500 kW 10 000 kW 2 x 4000 kW 20 w 15 w Edward Szmit Nowe rozwiązania – nowa norma Wzrastające zainteresowanie elektrycznymi układami napędu głównego jednostek pływających, oraz prognozy wzrostu produkcji i zastosowania elektrycznych jednostek napędowych na rynku okrętowym, powodują konieczność opracowania coraz doskonalszych narzędzi oceny ich bezpieczeństwa i niezawodności. Nad rozwojem standardów i wymagań w tym zakresie pracują organizacje normalizacyjne i towarzystwa klasyfikacyjne. Znany z tych łamów Ian C Evans opracowuje propozycję wymagań American Bureau of Shipping pod nazwą Guidelines Notes for Control of Harmonics in Electrical Power System, w Polskim Rejestrze Statków S.A. trwają prace nad nową wersją Publikacji nr 25/P p.t. Wymagania techniczne dla półprzewodnikowych układów energoelektronicznych. Inne towarzystwa, jak np. japoński NKK, zamierzają niepisane dotąd własne wytyczne interpretacyjne wprowadzić do swoich przepisów. Nad kolejną czwartą edycją okrętowej publikacji normalizacyjnej IEC 60092-501 „Electrical installations in ships – Part 501: Special features – Electric propulsion” pracuje Międzynarodowa Komisja Normalizacyjna, IEC. Jak wiadomo standardy IEC stanowią pewne wytyczne do opracowania wymagań przez międzynarodowe i krajowe instytucje uprawnione do posiadania własnych przepisów technicznych. 239 Ze względu na to, że towarzystwa klasyfikacyjne wykorzystują do opracowania wymagań dla własnych celów nadzorczych przede wszystkim publikacje serii IEC 60092 „Instalacje elektryczne na statkach” warto kilka słów poświęcić nowej propozycji normy IEC 60092-501. Porównanie z wydaniem poprzednim Norma zawiera 16 rozdziałów obejmujących jej zakres, przywołania normatywne, definicje. Omawia system, jego kompatybilność elektromagnetyczną oraz składniki systemu: silniki napędowe zespołów prądotwórczych, prądnice, rozdzielnice związane z napędem, transformatory, przekształtniki energii, silniki napędu głównego. Dużo uwagi poświęca filtrowaniu składowych harmonicznych, specjalnym wymaganiom dotyczącym podwieszanych napędów gondolowych, w tym napędów azymutalnych, sterowaniu napędami oraz ich próbom i dokumentacji. Projekt czwartego wydania publikacji normalizacyjnej IEC 60092-501 trafił do zaopiniowania przez Polski Rejestr Statków S.A. w Gdańsku z Komitetu Technicznego TC 18 Międzynarodowej Komisji Normalizacyjnej z siedzibą w Genewie poprzez Komitet Techniczny KT 18 Polskiego Komitetu Normalizacyjnego w Warszawie. Projekt znacznie się różni od poprzedniej trzeciej edycji tej samej publikacji wydanej przez IEC w 1984. Ówczesna publikacja składała się z siedmiu sekcji obejmujących rozważania ogólne, prądnice, silniki, przekształtniki półprzewodnikowe oraz elektryczne sprzęgła poślizgowe, następnie aparaturę sterowniczą, kolejno kable i przewody, obwody główne i sterownicze, zabezpieczenia systemu oraz część ostatnią poświęconą próbom. Wystarczająca na lata osiemdziesiąte stała się przestarzała, a co najmniej obecnie mało aktualna. Energoelektronika jest częścią elektroniki i podobnie jak ona ulega ciągłemu rozwojowi, a to co w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych było szczytem techniki obecnie jest delikatnie mówiąc rutyną lub staje się wręcz nieaktualne. W tamtych latach z braku półprzewodnikowych elementów sterowanych wielkich mocy na statkach dominowały układy napędowe prądu stałego oraz elektryczno-mechaniczne układy napędowe Ward – Leonarda; obecnie, od kilkunastu lat, wraz z rozwojem tyrystorów i tranzystorów wielkich mocy oraz silników prądu przemiennego o dużych gęstościach prądowych, elektryczne układy napędowe prądu przemiennego zaczynają wypierać wszystkie inne napędy. Rozdziały ogólne normy Wzrost zastosowań w ostatnich latach elektrycznych napędów głównych, a w jego wyniku ogrom zebranych doświadczeń, pozwala na opracowanie bardziej dojrzałej normy, która na pewno dłużej będzie służyć okrętowcom, niż dotychczasowe jej wydanie. W takim przeświadczeniu upewnia nawet pobieżne porównanie obu edycji normy. Już chociażby pierwszy rozdział normy – Zakres różni się tym od poprzedniej jej edycji, iż równie poważnie jak urządzenia służące do 240 przekształcania energii, a zarazem zakłócania jej jakości, traktuje się urządzenia służące zapobieganiu pogarszania się tejże jakości. Obok siebie postawiono przekształtniki energii, silniki napędowe oraz dławiki i transformatory. Drugi rozdział Powołania normatywne, obok norm typowo okrętowych serii IEC 60092, obejmuje także normy specjalistyczne, jak IEC 60034-1 Maszyny wirujące, IEC 60076 oraz IEC 60726 Transformatory, IEC 60146 Przekształtniki półprzewodnikowe, IEC 61000 Kompatybilność elektromagnetyczna (EMC), itp. Stanowi to zasadniczą różnicę w porównaniu z poprzednim wydaniem normy z roku 1984 gdzie przywołano jedynie normy serii IEC 60092. Kolejny rozdział – Definicje zawiera 12 definicji związanych ze współczesnymi napędami, między innymi silnik napędu głównego, zespół prądotwórczy napędu głównego, napędy: azymutalny i gondolowy, system wałowy, podczas gdy w poprzednim wydaniu normy rozdział ten zawierał tylko trzy określenia: maszyna napędu głównego, przekształtnik półprzewodnikowy, sprzęgło elektryczne. Jak widać dwadzieścia lat temu trzeba było tłumaczyć czym jest przekształtnik półprzewodnikowy, dziś hasło to nie występuje. W nowej, obecnej edycji normy pojawia się taki rozdział jak System, który zawiera wymagania dotyczące układu napędowego, jego konfiguracji, niezawodności i odpowiedzialności oraz trwałości eksploatacyjnej. W rozdziale tymzamieszczono również schemat zatytułowany Minimum wyposażenia (konfiguracja) na statkach z jednym lub większą ilością pędników – Rys. 1. Rys. 1 Minimum wyposażenia (konfiguracja) na statkach z jednym lub większą ilością pędników 1 – spalinowy silnik główny, 2 – zespół prądotwórczy napędu głównego,3 – rozdzielnica napędu głównego, 4 – transformator napędu głównego, 5 – przekształtnik energetyczny napędu głównego, 6 – silnik elektryczny napędu głównego, 7 – pędnik 241 Bardzo ważna kompatybilność elektromagnetyczna Inny nowy rozdział Kompatybilność elektromagnetyczna (EMC) pokazuje, że na świecie zauważono, oprócz zalet napędów tego typu, jedną ich poważną wadę: zagrażające innym odbiornikom oddziaływanie składowych harmonicznych. Szkoda, że problem ten zauważają jedynie organizacje, które starają się z nim walczyć, a więc komitety bądź komisje normalizacyjne, towarzystwa klasyfikacyjne, instytucje naukowe i badawcze. Nie zawsze niestety ten problem jest widoczny dla wytwórców i instalatorów wyposażenia energoelektronicznego. Jednak jest znaczny postęp, ponieważ w starej edycji normy bliżej nieokreślonym zakłóceniom poświęcono jedynie kilka wierszy. Poza tym, że norma zawiera specjalny rozdział na temat kompatybilności elektromagnetycznej to dodatkowo jeszcze posiada inny rozdział normy zatytułowany Filtrowanie harmonicznych, który określa sposoby walki ze składowymi harmonicznymi. Również w wielu rozdziałach normy, poświęconych poszczególnym podzespołom elektrycznym głównego układu napędowego, takim jak prądnice, rozdzielnice, transformatory, silniki elektryczne, zwraca się także uwagę na konieczność rozpatrzenia, w czasie projektowania wymienionych podzespołów, wpływu całkowitej wartości składowych harmonicznych oraz współczynnika mocy. Jak ważne jest to zagadnienie wiedzą nie tylko elektrycy, ale również elektronicy – specjaliści od łączności, telekomunikacji i nawigacji, w których to dziedzinach postęp techniczny jest tradycyjnie największy, przynosząc wiele wysokoczułych urządzeń. Podstawowe podzespoły napędu głównego Porównanie wymagań dotyczących przekształtników energetycznych pozwala stwierdzić, że autorzy obecnego wydania normy, jak i jego użytkownicy mają dużo większy komfort w postaci posiadania pewnej ilości norm szczegółowych na temat przekształtników. Ponad dwadzieścia lat temu na ten temat było dużo mniej wiedzy i prawie żadnych wytycznych bądź standardów. W przywołaniach normatywnych obu porównywanych norm występuje tylko jedna norma, co ciekawe morska, poświęcona przekształtnikom półprzewodnikowym. Jest to publikacja IEC 60092-304 „Electrical installations in ships – Part 304: Equipment – Semiconductor converters”. Obecne wydanie normy wspomagają natomiast przywołane w niej normy serii IEC 60146 „Semiconductor converters”. Ciekawym zabiegiem w rozdziale nazwanym Prime movers jest określenie silników napędowych zespołów prądotwórczych silnikami głównymi i umieszczenie uwagi: „Silniki główne powinny spełniać wymagania techniczne odpowiednich organów nadzorczych.” Rozdział jest bardzo krótki w stosunku do rozdziału nazwanego Propulsion motors i poświęconego silnikom elektrycznym głównego napędu statku lub okrętu. Jak w poprzednim, starym wydaniu normy wiele miejsca poświęca się łożyskom, smarowaniu i chłodzeniu. Zabezpieczenia i próby silników elektrycznych głównego napędu jednostki pływającej to kolejne 242 zagadnienia, którym w obecnym wydaniu normy poświęca się odpowiednio dużo uwagi. Warto odnotować, iż w tym rozdziale, zgodnie z prawidłami Konwencji SOLAS, wymaga się także niezależnego zabezpieczenia przed nadmierną prędkością obrotową silników elektrycznych napędu głównego. Ponadto w rozdziale tym rozwinięto już wcześniej istniejące wymaganie, by silniki elektryczne potrafiły wytrzymać nagłe zwarcie na zaciskach w warunkach znamionowych bez poważnych uszkodzeń, o następujące stwierdzenie: „ustalony prąd zwarcia silników o trwałym wzbudzeniu nie powinien wywoływać uszkodzeń termicznych silnika i części przewodzących prąd (np. kabli, elementów zasilania, pierścieni ślizgowych)”. Nowość! Napędy gondolowe Bardzo ważnym dla rozwoju napędu elektrycznego jednostek pływających jest dodatkowy, całkowicie nowy rozdział poświęcony szczegółowym wymaganiom dotyczącym podwieszonych napędów gondolowych oraz napędów azymutalnych. Na pewno warto się przy nim chwilę zatrzymać. Już w podrozdziale Wymagania ogólne, w związku z pracą części wyposażenia w miejscach trudno- lub wręcz niedostępnych, zwraca się uwagę na konieczność stosowania odpowiednich środków takich jak np. wysoce niezawodne materiały i podzespoły, wystarczająca ilość czujników pomiarowych, dodatkowe środki ostrożności realizowane drogą mechaniczną. Ponadto, takie podzespoły jak elementy systemu sterowania, czujniki pomiarowe, pierścienie ślizgowe, złącza kablowe i napędy mechanizmów pomocniczych powinny wytrzymywać oddziaływanie wibracji o amplitudzie przyspieszenia co najmniej 4g w zakresie częstotliwości od 3 Hz do 100 Hz. W podrozdziale Czujniki pomiarowe mówi się, iż wytwórca układu napędowego powinien sporządzić listę wszystkich czujników z podaniem ich typu, lokalizacji ich instalowania, przydzielonego zadania oraz wartościami (zakresu i nastawy). Czujniki należy objąć specjalną procedurą obsługi, powinny posiadać możliwość samokorekcji, a czujniki, które będzie można wymieniać jedynie w czasie dokowania jednostki powinny być podwójne. Dalej określa się konieczność monitorowania łożysk wału i maszyn oraz kontroli studzienek zęzowych i uszczelnienia wału. Należy zapewnić awaryjny system uszczelnienia wału. Wszystkie przedziały maszynowni, także te niedostępne znajdujące się w podwieszonej gondoli, należy wyposażyć w system wykrywczo-alarmowy pożaru. Miejsca dostępne należy wyposażyć w oświetlenie i wentylację, w celu umożliwienia prac konserwacyjnych, a wejście do tych miejsc powinno być tak zabezpieczone by było możliwe jedynie w takim przypadku, kiedy wchodzący tam personel nie będzie zagrożony ze strony pracującego napędu. Kolejne podrozdziały określają wymagania dotyczące zabezpieczenia silników napędowych przed uszkodzeniami wewnętrznymi, monitorowania wilgotności w przedziałach silnikowych z zamkniętym systemem wentylacji. Końcowe wymagania tego rozdziału określają również potrzebę doboru i sprawdzenia przyrostów temperatur silników trudnodostępnych wraz z ich pierścieniami ślizgowymi, oraz stopni ochrony obudów. 243 Także nowość! Napędy azymutalne Druga część rozdziału, poświęconego napędom podwieszonym, dotyczy napędów azymutalnych. Napędy tego typu powinny spełniać wymagania w zakresie urządzenia sterowego zgodne z normą IEC 60092-304. Obowiązuje zasada pracy podzespołów elektrycznych i hydraulicznych nawet przy pojedynczym uszkodzeniu. W tym celu należy sporządzić analizę wpływu rodzaju uszkodzenia (FMEA), a bezpieczna żegluga statku lub okrętu powinna być zapewniona, niezależnie od położenia steru i prędkości jednostki, w każdym momencie wystąpienia awarii. Położenie napędu azymutalnego powinno być wskazywane mechanicznie w miejscu jego zainstalowania. Napęd podwieszony powinien składać się z co najmniej dwóch napędów azymutalnych, z których jeden zasilany będzie z rozdzielnicy awaryjnej, a drugi z głównej. Napędy azymutalne należy zabezpieczyć przed przeciążeniem (np. za pośrednictwem przekształtnika energetycznego) oraz przed zwarciem. Powinny zapewniać 160-procentowy moment obrotowy niezbędny do osiągnięcia znamionowej prędkości mechanizmu, zgodnie z prawidłami 29 i 30 Konwencji SOLAS, w ciągu 60 sekund. Warunek ten powinny spełniać również systemy azymutalne o konstrukcji mieszanej, np. systemy hydrauliczne. Zwraca się uwagę by, zgodnie z Konwencją SOLAS, kąt azymutalny ciągu, a więc sterowania napędem i statkiem, był ograniczony do ± 35°, choć jednocześnie mówi się, że kąt ten może zostać rozszerzony w przypadku niewielkiej mocy lub prędkości napędu i podczas manewru „crash-stop” (zatrzymania w obliczu katastrofy). Ogranicznik kąta sterowania powinien być zdwojony i niezależny od układu sterowania kątem azymutalnym. Osiągnięcie lub przekroczenie wartości granicznych powinno wywoływać sygnał alarmowy. Powrót napędu azymutalnego do dopuszczalnego zakresu sterowania, po przekroczeniu wartości granicznej, powinien odbywać się bez konieczności przejścia do stanu zerowego. Na zakończenie tego rozdziału norma odnosi się do sterowania napędem azymutalnym. Sterowanie to należy tak zaaranżować, by łatwo rozróżnialne były kierunek ruchu lub kierunek napędu statku. Miejscowe stanowisko sterowania napędem azymutalnym powinno posiadać: amperomierze dla każdego obwodu zasilającego każdy z odbiorników, ponadto dla każdego napędu należy zapewnić sygnalizację gotowości do pracy, sygnalizacje zakłóceń oraz wskaźnik kąta azymutalnego. Inne funkcje stanowiska sterowania to ograniczenie mocy (poprzez przekształtnik energetyczny) oraz możliwości sterowania z CMK, mostka i stanowiska miejscowego, a także wskaźniki pracy napędów związanych. Stanowisko sterowania miejscowego powinno być uprzywilejowane. Sterowanie Kolejny duży rozdział poświęcono sterowaniu napędem głównym. W podrozdziale System zarządzania energetycznego wymaga się by komputerowe układy sterowania projektować oraz badać wg wymagań normy IEC 60092-504. Ponadto należy zapewnić układ automatycznego zarządzania energetycznego, 244 jeżeli do zasilania napędu głównego konieczna jest praca równoległa prądnic. Norma określa również zabezpieczenia elektrowni w celu niezawodnego zasilania napędu głównego a zgodnie z nią wszelkie uszkodzenia automatycznego funkcjonowania elektrowni powinny wywoływać sygnał alarmowy. Następny podrozdział Typowa konfiguracja sterowania omawia standardowy układ sterowania. Powinien on również spełniać wymagania normy IEC 60092-504. Rys. 2, Typowa konfiguracja sterowania, jaki zawiera ten podrozdział przedstawia schemat układu sterowania napędem głównym. Rys. 2 Typowa konfiguracja sterowania 1 – pulpit mostka nawigacyjnego, 2 – skrzydła mostka nawigacyjnego, 3 – pulpit CMK, 4 – system sterowania silnikiem głównym, 5 – przekształtniki energetyczne, 6 – panel sterowania miejscowego, 7 – odbiornik telegrafu 245 Minimalna konfiguracja systemu – to układ składający się z jednego stanowiska sterowania, jednej centralnej jednostki przetwarzania danych, dwóch przekształtników energetycznych, jednego silnika (w układzie dwuuzwojeniowym), jednego panelu sterowania miejscowego (z dwoma niezależnymi, wejściowymi sygnałami odniesienia) oraz jednego odbiornika telegrafu maszynowego. Jako dodatkowe występują stanowiska sterowania na skrzydłach mostka oraz pulpit w CMK. Miejscowy panel sterowania należy podłączać bezpośrednio do przekształtników, by umożliwić sterowanie z niego także w przypadku awarii całego układu sterowania. Kolejny podrozdział Umiejscowienie stanowisk sterowania manewrowego dopuszcza ich lokalizację w każdym dogodnym miejscu, jednakże w przypadku umieszczenia sterowania poza siłownią należy zapewnić miejsce sterowania także w siłowni lub CMK. Wymaga się również by stanowisko sterowania miejscowego znajdowało się w pobliżu układów napędowych lub przekształtników energetycznych tak, by można było obserwować zmiany występujące w sterowaniu napędem głównym. Ponadto na każdym stanowisku sterowania należy zainstalować urządzenie do awaryjnego zatrzymania napędu głównego, które będzie niezależne od systemu i aktualnie czynnego miejsca sterowania tym napędem. Podrozdział Główne i miejscowe stanowisko sterowania, dodatkowo do art. 7.5 Machinery control normy IEC 60092-504, określa następujące wymagania: konieczność zapewnienia dwu niezależnych wzajemnie stanowisk sterowania, głównego i miejscowego. Miejscowe sterowanie przekształtnikami energetycznymi powinno być możliwe w przypadku awarii, niesprawności lub zaniku zasilania układu zdalnego sterowania. Na mostku nawigacyjnym należy zainstalować układ zapewniający niezależność monitorowania, kontroli i sterowania urządzeniem sterowym statku od jego systemu napędowego. Wszystkie alarmy można potwierdzać na miejscowym stanowisku sterowania, natomiast alarmy nie wymagające dalszej interwencji mogą być potwierdzane na głównym stanowisku sterowania. Ponowny rozruch napędu głównego powinien być możliwy z obu stanowisk sterowania w zależności od tego, które wcześniej zostało wybrane w tym celu, natomiast po wygaszeniu (black-out) ponowny rozruch napędu głównego powinno umożliwiać główne stanowisko sterowania. Dużo miejsca poświęcono wymaganej aranżacji stanowisk sterowania. Podrozdział zatytułowany Wyposażenie pomiarowe, wskaźnikowe i monitorowania zawiera wymagania ogólne oraz określa podstawowe i dodatkowe wyposażenie poszczególnych stanowisk sterowania. Wymagania ogólne nie pozwalają na wywołanie uszkodzeń sterowania, np. przekroczenia nadmiernej prędkości obrotowej napędu, powodowanych uszkodzeniem aparatury pomiarowej, wskaźnikowej i monitorowania. Na stanowiskach 246 sterowania, miejscowym, głównym na mostku i/lub w CMK powinny znajdować się następujące mierniki i wskaźniki: • wskaźnik obrotów na wale; • sygnalizacja gotowości siłowni do pracy; • sygnalizacja zakłóceń pracy siłowni; • sygnalizacja ograniczeń energetycznych; • sygnalizacja sterowania z CMK; • sygnalizacja sterowania z mostka; • sygnalizacja sterowania ze stanowiska miejscowego. Ponadto miejscowe stanowisko sterowania należy wyposażyć w amperomierze wszystkich obwodów, zasilających poszczególne odbiorniki energetyczne. Natomiast główne stanowiska sterowania na mostku i/lub w CMK należy wyposażyć dodatkowo w: • miernik mocy na wale; • sygnalizację gotowości siłowni do załączenia; • sygnalizację konieczności redukcji obciążenia, w przypadku braku sterowania automatycznego, lub przycisk kasowania automatycznej redukcji obciążenia; • wskaźniki generatorów zasilających układ napędowy. Załącznik (normatywny) A, przywołany w tym rozdziale normy zawiera tablice określające wymagane punkty monitorowania elektrycznego układu napędu głównego, ich wartości graniczne oraz rodzaj ich wpływu na funkcjonowanie napędu głównego: od zadziałania sygnalizacji alarmowej, poprzez redukcję, po zatrzymanie działania napędu. Końcowy podrozdział Gotowość operacyjna określa wymagania związane z wpływem awarii innych urządzeń okrętowych na pracę napędu głównego. Ponadto zawiera wymaganie, by napędy azymutalne i ich sterowanie były wyposażone w funkcje samokontrolne, umożliwiające wczesne wykrycie awarii. Dodatkowo wymaga się, by najbardziej prawdopodobne awarie np. przerwa w zasilaniu lub obwodzie powodowały możliwie najmniej krytyczne sytuacje, a więc działały na znanej w okrętownictwie zasadzie „fail to safety”. Próby Rozdział zatytułowany Próby określa próby specjalne wymagane jako dodatkowe do prób standardowych opisanych w innych publikacjach normalizacyjnych IEC 60092. W rozdziale tym, mówi się, że próby typu i wyrobu powinny zaświadczyć o możliwościach prądowych, napięciowych i temperaturowych nośników energii elektrycznej: kabli, szyn zbiorczych i pierścieni ślizgowych maszyn wirujących. 247 Inne wymaganie poleca by dokumentować wszystkie próby elementów, podzespołów i układów przeprowadzane podczas prób morskich i na uwięzi oraz zdawczo-odbiorczych i międzyoperacyjnych u wytwórcy. Wszystkie ww. próby należy zawrzeć we wcześniej opracowanych programach prób. Próby morskie i na uwięzi powinny obejmować pracę pod obciążeniem i próby manewrów, włącznie z gwałtownym zatrzymaniem statku (crash stop). Program tych prób powinien uwzględniać warunki normalne i nienormalne. W trakcie należy zbadać sekwencje rozruchu i zatrzymania, wszystkie tryby sterowania z poszczególnych stanowisk oraz funkcjonowanie układu bezpieczeństwa, alarmów i wskaźników. Bezpośrednio przed tymi próbami i po nich należy zmierzyć oraz zarejestrować rezystancje izolacji obwodów siłowych. Dokumentacja Ostatni krótki rozdział poświęcony dokumentacji poleca by była ona dostępna i zawierała rysunki i opisy wszystkich stosownych elementów i układów. Wytwórca powinien dostarczyć udokumentowany dowód zgodności napędu z opisywaną normą. Oznacza to konieczność uczestnictwa towarzystwa klasyfikacyjnego w nadzorze nad produkcją i zainstalowaniem napędu na statku. Podsumowanie Wprowadzenie projektu normy IEC 60092-501 Electrical installations in Ships – Part 501: Special features – Electric Propulsion do Przepisów Klasyfikacji i Budowy Statków Morskich, oznaczające wymianę Rozdziału 17 „Elektryczny napęd główny” Części VIII „Urządzenia elektryczne i automatyka”, zaplanowano na rok 2006. Bibliografia: Publikacja 92-501 Third edition 1984 Electrical installations in ships Part 501: Special features – Electric propulsion plant Publikacja 92-501 Ed. 4.0 Electrical installations in ships Part 501: Special features – Electric Propulsion (Committee Draft 18/1014/CD). 248 CERTYFIKACJA Rejestr dostawców certyfikowanych przez Polski Rejestr Statków S.A. Przedstawiamy kolejne uzupełnienie listy dostawców certyfikowanych przez PRS S.A. Znalazły się w nim firmy, które otrzymały certyfikat systemu zarządzania jakością, potwierdzający jego zgodność z odpowiednią normą serii ISO 9000, ISO 14001, PN-N18001 lub HACCP, wydany przez Biuro Certyfikacji Polskiego Rejestru Statków S.A. w okresie od 9 sierpnia 2005 r. do 31 października 2005 r. Kompletne zestawienie przedsiębiorstw, które otrzymały certyfikat systemu zarządzania jakością, potwierdzający zgodność z odpowiednią normą publikowane jest na stronie internetowej www.prs.pl/obszary działalności/Certyfikacja Systemów Zarządzania. 1 Przedsiębiorstwo Usługowo-Handlowe POLMOKART Sp. z o.o. ul. Zamkowa 2, 83-300 Kartuzy e-mail: [email protected] Data wydania: 24-08-2005 Data ważności: 23-08-2008 Nr certyfikatu: NC-1270/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Sprzedaż pojazdów nowych i używanych, obsługa gwarancyjna i pogwarancyjna oraz prowadzenie napraw bieżących pojazdów, sprzedaż części i akcesoriów, prowadzenie stacji kontroli pojazdów. Przedstawiciel: Krzysztof Puzdrowski Tel. (58) 6812781 2 Przedsiebiorstwo Obsługi PKS S.A. w Olsztynie ul. Okrzei 19, 10-266 Olsztyn e-mail: [email protected] Data wydania: 29-08-2005 Data ważności: 28-08-2008 Nr certyfikatu: NC-1271/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Usługi w zakresie transportu drogowego rzeczy oraz spedycja. Usługi w zakresie przewozu osób, usługi turystyczne i inne usługi z tym związane. Przedstawiciel: Jan Laskowski Tel. (089)5261600 3 Międzygminny Zwiazek Komunikacyjny z siedzibą w Jastrzębiu Zdroju ul. Przemysłowa 1, 44-335 Jastrzębie Zdrój e-mail: [email protected] Data wydania: 02-09-2005 Data ważności: 01-09-2008 Nr certyfikatu: NC-1273/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Organizacja transportu zbiorowego. Przedstawiciel: Benedykt Lanuszny Tel. (032)4763474 4 Przedsiebiorstwo Produkcyjno-Handlowe „DRABEX” ZPCHR Janusz Wilczek ul. Stalowa 1, 85-453 Bydgoszcz e-mail: [email protected] 249 Data wydania: 06-09-2005 Data ważności: 05-09-2008 Nr certyfikatu: NC-0374/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Projektowanie i produkcja: drabin, rusztowań, schodów przemysłowych, innych wyrobów z metali lekkich, stali. Usługi: obróbki plastycznej metali, cynkowania stali, obróbki powierzchniowej stopów aluminium. Przedstawiciel: Andrzej Specjał Tel. (52) 581 77 77 5 UNILINK Warszawa Sp. z o.o. Al. Hrabska 4A, 05-090 Falenty www.unilink.pl e-mail: [email protected] Data wydania: 09-09-2005 Data ważności: 08-09-2008 Nr certyfikatu: NC-1182/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Pośrednictwo w zakresie pożyczek finansowych. Przedstawiciel: Marcin Grabiec Tel. (022)7201755 e-mail: [email protected] 6 Przedsiębiorstwo Usługowo-Produkcyjne CESMEX Ryszard Czeszejko-Sochacki Gniewskie Pole 4a, 82-500 Kwidzyn e-mail: [email protected] Data wydania: 09-09-2005 Data ważności: 08-09-2008 Nr certyfikatu: NC-1274/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Produkcja form wtryskowych, wykrojników oraz innych przyrządów i narzędzi specjalnych zgodnie z zamówieniem klienta. Przedstawiciel: Wiesław Tomaszewski Tel. (055)2757438;600379 239 7 BAKRA Sp. z o.o. ul. Nowa Krępa 18, 63-400 Ostrów Wielkopolski e-mail: [email protected] Data wydania: 14-09-2005 Data ważności: 13-09-2008 Nr certyfikatu: NC-1278/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Ochrona zdrowia w zakresie ambulatoryjnej specjalistycznej opieki medycznej. Przedstawiciel: Krzysztof Kaczmarek Tel. (062)7360140 e-mail: [email protected] 8 Wydział Promocji Biura Oznaczeń Geograficznych i Promocji Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa e-mail: [email protected] Data wydania: 15-09-2005 Data ważności: 14-09-2008 Nr certyfikatu: NC-1290/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Obsługa promocyjna i informacyjna branży spożywczej. Obsługa promocyjna i informacyjna ministerstwa. Przedstawiciel: Jarosław Kujawa Tel. (022)5231630 9 Starostwo Powiatowe w Wodzisławiu Śląskim ul. Bogumińska 2, 44-300 Wodzisław Śląski www.wodzislaw.upow.gov.pl e-mail: starostwo@powiatwodzislawski. 250 Data wydania: 19-09-2005 Data ważności: 18-09-2008 Nr certyfikatu: NC-1265/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Zarządzanie procesami w zakresie usług wynikających z zadań powiatu ziemskiego. Przedstawiciel: Danuta Malińska Tel. (032)4539749 e-mail: [email protected] 10 Zakład Usług Instalatorskich Józef Tarasiuk ul. Kartuska 43/10, 80-471 Gdańsk Data wydania: 19-09-2005 Data ważności: 18-09-2008 Nr certyfikatu: NC-1279/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Usługi w zakresie wykonawstwa instalacji gazowych, elektrycznych, c.o. oraz wodno-kanalizacyjnych. Przedstawiciel: Mirosław Dołżycki Tel. (058)3011201 11 Zakład Dezynsekcji-Dezynfekcji Deratyzacji Genadiusz Wojtowicz ul. Żelazna 16, 82-500 Kwidzyn Data wydania: 21-09-2005 Data ważności: 20-09-2008 Nr certyfikatu: NC-1289/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Usługi w zakresie dezynfekcji, dezynsekcji i deratyzacji. Przedstawiciel: Genadiusz Wojtowicz Tel. 0602763956 e-mail: [email protected] 12 Akademia Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte ul. Śmidowicza 69, 81-103 Gdynia www.amw.gdynia.pl e-mail: [email protected] Data wydania: 22-09-2005 Data ważności: 21-09-2008 Nr certyfikatu: NC-0324/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Kształcenie studentów w trybie stacjonarnym i niestacjonarnym na poziomie I i II stopnia oraz na studiach podyplomowych. Prowadzenie badań naukowych w zakresie nauk wojskowych, technicznych, ekonomicznych i humanistycznych. Prowadzenie kursów specjalnych, w tym w zakresie działalności objętej postanowieniami konwencji STCW oraz specjalistycznych kursów doskonalenia zawodowego. Przedstawiciel: Andrzej Hydzik Tel. (058) 6262712 13 JURGEN JEURINK POLSKA Sp. z o.o. ul. Sadowa 2, 62-090 Kiekrz k/Poznania e-mail: [email protected] Data wydania: 22-09-2005 Data ważności: 21-09-2008 Nr certyfikatu: NC-1281/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Wykonywanie wykrojników do produkcji opakowań z papieru i tektury. Przedstawiciel: Jacek Sitek Tel. (061)8482426 14 PUHT „AGEBOR” Andrzej Szastok ul. Handlowa 2, 41-807 Zabrze e-mail: [email protected] 251 Data wydania: 26-09-2005 Data ważności: 25-09-2008 Nr certyfikatu: NC-1294/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Sprzedaż wyrobów, podzespołów, zespołów, części dla przemysłu zbrojeniowego, wojska, firm i klientów indywidualnych. Przedstawiciel: Andrzej Szastok Tel. (032)3738657 15 Przedsiębiorstwo Transportowe ANDRZEJ BORSKI ul. Drwęskiego 32, 60-688 Poznań www.borski.pl e-mail: [email protected] Data wydania: 26-09-2005 Data ważności: 25-09-2008 Nr certyfikatu: NC-1306/ 05 Norma: ISO 9001:2000, DS 3027 E:2002 Zakres certyfikacji: Świadczenie usług w zakresie międzynarodowego transportu drogowego oraz spedycji międzynarodowej i krajowej. Przedstawiciel: Andrzej Borski Tel. (061) 842 28 39 16 Przedsiębiorstwo Wielobranżowe „Solo-Kolos” Z.P.CHr. ul. Warszawska 363/365, 42-200 Częstochowa Data wydania: 28-09-2005 Data ważności: 27-09-2008 Nr certyfikatu: NC-1282/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Świadczenie usług biuroserwisowych, sprzedaży artykułów papierniczo biurowych na zasadzie hurtu oraz systemów przetargowych. Produkcja i sprzedaż elementów filtracyjnych, segregatorów, pocisków do poczty pneumatycznej, rękawów uszczelniających i worków filtracyjnych. Przedstawiciel: Jan Kolanek Tel. (034)3604170 17 Kappes i Spółka Kancelaria Adwokacka sp.k. ul. Legionów 93/95, 91-072 Łódź Data wydania: 04-10-2005 Data ważności: 03-10-2008 Nr certyfikatu: NC-1276/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Usługi prawnicze. Przedstawiciel: Monika Rydzewska Tel. (042)6336644 e-mail: [email protected] 18 OBLIGO Sp. z o.o. ul. Legionów 93/95, 91-072 Łódź Data wydania: 04-10-2005 Data ważności: 03-10-2008 Nr certyfikatu: NC-1277/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Zarządzanie wierzytelnościami. Przedstawiciel: Aneta Bernacka Tel. (042)6304141 e-mail: [email protected] 19 Gaja – Poradnie Lekarskie dr Maciej Wiza Os. Orła Białego 103, 61-251 Poznań Data wydania: 04-10-2005 Data ważności: 03-10-2008 Nr certyfikatu: NC-1286/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Świadczenie usług z zakresu diagnostyki przy użyciu USG, ginekologii i urologii. Przedstawiciel: Maciej Wiza Tel. (061)8721560 252 20 Zespół Szkół Ekonomiczno-Technicznych ul. Sikorskiego 132, 44-103 Gliwice e-mail: [email protected] Data wydania: 06-10-2005 Data ważności: 05-10-2008 Nr certyfikatu: NC-1303/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Kształcenie w zakresie szkoły ponadgimnazjalnej. Przedstawiciel: Małgorzata Semik Tel. ((032)2796696 21 WEGA ELECTRONICS Sp. z o.o. ul. Kusocińskiego 3, 83-140 Gniew Data wydania: 10-10-2005 Data ważności: 09-10-2008 Nr certyfikatu: NC-1283/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Produkcja urządzeń elektronicznych. Przedstawiciel: Olgierd Krause Tel. (058)5352591 e-mail: [email protected] 22 ALARMTECH POLSKA Sp. z o.o. ul. Kusocińskiego 3, 83-140 Gniew Data wydania: 10-10-2005 Data ważności: 09-10-2008 Nr certyfikatu: NC-1284/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Produkcja urządzeń elektronicznych. Przedstawiciel: Olgierd Krause Tel. (058)5352391 e-mail: [email protected] 23 „DARKOP” Spółka Jawna ul. Kanałowa 24, 32-500 Chrzanów e-mail: [email protected] Data wydania: 10-10-2005 Data ważności: 09-10-2008 Nr certyfikatu: NC-1285/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Remonty maszyn i urządzeń. Przedstawiciel: Mirosław Ziaja Tel. (32) 3881180 24 „LEKARZE”Wojciech Wiącek, Beata Asankowicz-Bargiel Spółka Partnerska ul. Bojanowskiego 2, 63-400 Ostrów Wielkopolski e-mail: b_bargiel.op.pl Data wydania: 10-10-2005 Data ważności: 09-10-2008 Nr certyfikatu: NC-1297/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Świadczenie usług medycznych w zakresie: – opieki lekarskiej – domowej terapii tlenem – wykonywania badań (próby wysiłkowe, testy skórne, spirometria, próby tuberkulinowe) Przedstawiciel: Beata Asankowicz-Bargiel Tel. (62) 7367531 25 Specjalistyczny Gabinet Ginekologiczno-Położniczy ul. Warszawska 107, 61-047 Poznań Data wydania: 10-10-2005 Data ważności: 09-10-2008 Nr certyfikatu: NC-1299/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Świadczenie usług medycznych w zakresie: – opieki ginekologiczno-położniczej – wykonywania zabiegów ginekologicznych Przedstawiciel: Krzysztof Bartosz Tel. (61) 8790250 253 26 Zakład Opieki Zdrowotnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z Warmińsko-Mazurskim Centrum Onkologii w Olsztynie ul. Wojska Polskiego 37, 10-228 Olsztyn Data wydania: 14-10-2005 Data ważności: 13-10-2008 Nr certyfikatu: NC-1272/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: świadczenie usług medycznych obejmujące pracownię diagnostyki obrazowej, chemioterapię, chirurgię onkologiczną,blok operacyjny, radioterapię, rehabilitację, izbę przyjęć, oraz sekcję administracyjno-gospodarczą, sekcję zaopatrzenia i gospodarki materiałowej, sekcję ogólną. Przedstawiciel: Leszek Frąckowiak Tel. (089)5398240 27 „BRITANNIA” KATARZYNA COUCHMAN ul. Wiejska 3, 44-200 Rybnik www.britannia.pl e-mail: [email protected] Data wydania: 14-10-2005 Data ważności: 13-10-2008 Nr certyfikatu: NC-1291/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Usługi edukacyjne. Usługi tłumaczeniowe. Przedstawiciel: Katarzyna Couchman Tel. (32) 4331115 e-mail: [email protected] 28 „KUŹNIA BATORY” Sp. z o.o. ul. Stalowa 1, 41-506 Chorzów www.kuzniabatory.pl e-mail: [email protected] Data wydania: 18-10-2005 Data ważności: 17-10-2008 Nr certyfikatu: NC-1269/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Projektowanie, wytwarzanie, sprzedaż wyrobów kutych, obróbka cieplna i mechaniczna wyrobów stalowych oraz elektrożużlowa rafinacja stali. Przedstawiciel: Jacek Chłud Tel. (32) 7722397 29 Ośrodek Informatyki Terenowy Bank Danych Pomorskiego Urzedu Wojewódzkiego ul. Okopowa 21/27, 80-810 Gdańsk e-mail: [email protected] Data wydania: 18-10-2005 Data ważności: 17-10-2008 Nr certyfikatu: NC-1302/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Świadczenie usług dla administracji publicznej w zakresie przedsięwzięć teleinformatycznych, certyfikowanie kompetencji pracowniczych. Przedstawiciel: Barbara Bałka Tel. (058)3077555 30 FABRYKA NARZĘDZI SKRAWAJĄCYCH „FENES” S.A. ul. Kleeberga 2, 08-110 Siedlce www.fenes.com.pl e-mail: [email protected] Data wydania: 20-10-2005 Data ważności: 19-10-2008 Nr certyfikatu: NC-1292/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Projektowanie i produkcja narzędzi skrawających do metalu i drewna, usługi obróbki mechanicznej i cieplnej. Przedstawiciel: Marek Wnuk Tel. (25) 6325251 254 31 NOWATOR PAPIER I POLIGRAFIA Sp. z o.o. Os. Wybickiego 3 A, 83-300 Kartuzy www.nowadruk.pl e-mail: [email protected] Data wydania: 25-10-2005 Data ważności: 24-10-2008 Nr certyfikatu: NC-1296/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Realizacja usług poligraficznych. Przedstawiciel: Tomasz Miąskowski Tel. (58)6840860 32 Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe „LUKIOS” Waldemar Rajczyk 62-260 Łubowo 49 e-mail: [email protected] Data wydania: 25-10-2005 Data ważności: 24-10-2008 Nr certyfikatu: NC-1305/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Usługi transportowe. Przedstawiciel: Beata Rajczyk Tel. (061)4266636 e-mail: [email protected] 33 Transport Ciężarowy Rajczyk Beata, Rajczyk Waldemar S.C. 62-260 Łubowo 49 e-mail: [email protected] Data wydania: 25-10-2005 Data ważności: 24-10-2008 Nr certyfikatu: NC-1307/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Usługi transportowe. Przedstawiciel: Beata Rajczyk Tel. 0607615727 e-mail: [email protected] 34 MAXTOP M.MALASIEWICZ, J.MALETA i R.MALETA SPÓŁKA JAWNA ul. Fabryczna 10, 41-260 Sławków Data wydania: 31-10-2005 Data ważności: 30-10-2008 Nr certyfikatu: NC-1287/ 05 Norma: ISO 9001:2000, DS 3027 E:2002 Zakres certyfikacji: Produkcja artykułów spożywczych mrożonych. Przedstawiciel: Rafał Maleta Tel. (32) 2931766 e-mail: [email protected] 35 Urzad Skarbowy w Piekarach Śląskich ul. Bytomska 92, 41-940 Piekary Ślaskie Data wydania: 31-10-2005 Data ważności: 30-10-2008 Nr certyfikatu: NC-1301/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Obsługa informacyjna i podatkowa podatników i innych klientów urzędu zgodnie z wymaganiami aktów prawnych. Przedstawiciel: Agnieszka Lach Tel. (032)2885844 e-mail: [email protected] 36 MEDICUS Spółka Partnerska Lekarzy ul. Łąkowa 4, 62-700 Turek Data wydania: 31-10-2005 Data ważności: 30-10-2008 Nr certyfikatu: NC-1308/ 05 Norma: ISO 9001:2000 Zakres certyfikacji: Świadczenie usług medycznych w zakresie: podstawowej opieki zdrowotnej, rehabilitacji oraz świadczeń diagnostycznych. Przedstawiciel: Iwona Bakalarz Tel. (063)2784274 PC 255 NORMALIZACJA Komunikat normalizacyjny Nowe normy Przedstawiamy grupę nowo otrzymanych norm, które uznaliśmy za interesujące dla inspektorów PRS. * – norma uzgodniona z PRS. PN-B-04452:2002 + „CD-74.2” Geotechnika. Badania polowe. Zastępuje normę: PN-74/B-04452. PN-EN 573-3:2005 + „CD-80” Aluminium i stopy aluminium. Skład chemiczny i rodzaje wyrobów przerobionych plastycznie. Część 3: Skład chemiczny. PN-EN 573-4:2005 + „CD-80” Aluminium i stopy aluminium. Skład chemiczny i rodzaje wyrobów przerobionych plastycznie. Część 4: Rodzaje wyrobów. PN-EN 860:1999 + „CD-74.1” Bezpieczeństwo obrabiarek do drewna. Jednostronne strugarki grubiarki. Zastępuje normę: PN-D-56277:1997 – w zakresie jednostronnych strugarek grubiarek p. 3.2. PN-EN 1866:2001+ „CD-81” Gaśnice przewoźne. Zastępuje normy: PN-78/M-51002, PN-77/M-51060 i PN-74/M-51073. PN-EN 10289:2005 + „CD-80” Rury stalowe i łączniki na rurociągi przybrzeżne i morskie. Powłoki zewnętrzne z żywicy epoksydowej lub epoksydowej modyfikowanej nanoszone w stanie ciekłym. PN-EN 10290:2005 + „CD-80” Rury stalowe i łączniki na rurociągi przybrzeżne i morskie. Powłoki zewnętrzne z poliuretanu lub poliuretanu modyfikowanego nanoszone w stanie ciekłym. PN-EN ISO 11681-2:2002/ Maszyny dla leśnictwa. Pilarki łańcuchowe /A1:2005 + „CD-74.1” przenośne. Wymagania bezpieczeństwa i ich badanie. Część 2: Pilarki łańcuchowe do pielęgnacji drzew. PN-EN ISO 12215-3:2005 Małe statki. Konstrukcja i wymiarowanie + „CD-80” kadłuba. Część 3: Materiały: Stal, stopy aluminium, drewno, inne materiały. PN-EN ISO 12215-4:2005 Małe statki. Konstrukcja i wymiarowanie kadłuba. Część 4: Warsztat i produkcja. PN-EN 13067:2005 + „CD-80” Personel spawający i zgrzewający tworzywa sztuczne. Egzamin kwalifikacyjny spawaczy i zgrzewaczy. Spawane i zgrzewane połączenia z termoplastycznych tworzyw sztucznych. 256 PN-EN 13214:2002 + CD-80” Natryskiwanie cieplne. Nadzór nad natryskiwaniem cieplnym. Obowiązki i odpowiedzialność. PrPN-EN ISO 15609-3* Specyfikacja i kwalifikowanie technologii spawania metali. Instrukcja technologiczna spawania. Część 1: Spawanie wiązką elektronów. PrPN-EN ISO 15609-5* Specyfikacja i kwalifikowanie technologii zgrzewania metali. Instrukcja technologiczna zgrzewania. Część 5: Zgrzewanie rezystancyjne (ISO 15609-5:2004). PrPN-EN ISO 15613* Specyfikacja i kwalifikowanie technologii spawania metali. Kwalifikowanie na podstawie badania przedprodukcyjnego spawania/zgrzewania (ISO 15613:2004). Zastępuje normę: PN-EN 288-8:1999. PrPN-EN ISO 15614-12* Specyfikacja i kwalifikowanie technologii zgrzewania metali. Badanie technologii zgrzewania. Część 12: Zgrzewanie punktowe, liniowe i garbowe (ISO 15614-12:2004). PrPN-EN ISO 18265 Metale. Konwersja wartości twardości. PN-ISO 1382:2005 + „CD-80” Guma. Terminologia. Zastępuje normę: PN-ISO 1382:1998. Zmiany i poprawki do Polskich Norm: PN-EN 1011-1:2001/A2:2005(U) + „CD-80”. PN-EN 1011-2:2004/A1:2005(U) + „CD-80”. PN-EN 1011-3:2002/A1:2005(U) + „CD-80”. PN-EN 1011-4:2002/A1:2005(U) + „CD-80”. PN-EN ISO 9013:2003/A1:2005(U) + „CD-80“. PN-EN ISO 9692-3:2004/A1:2005(U) + „CD-80“. PN-EN 12668-1:2004/A1:2005(U) + „CD-80”. PN-EN 12668-2:2002/A1:2005(U) + „CD-80”. PN-EN 12668-3:2003/A1:2005(U) + „CD-80”. Polskie Normy wycofane ze zbioru (bez zastąpienia): PN-91/C-83604.06 Środki gaśnicze. Halony. Oznaczanie kwasowości metodą miareczkową. Wycofano 2005.07.04 PN-91/M-42031 Układy sterowania numerycznego maszyn technologicznych. Wyjście procesora sterowania numerycznego. Elementy pomocnicze rekordów typu 2000 (rozkazy postprocesora). Wycofano 2005.08.29 PN-91/M-42032 Układy sterowania numerycznego maszyn technologicznych. Struktura logiczna i podstawowe słowa wyjścia procesora. 257 Wycofano 2005.08.29 PN-82/M-45030 Wycofano 2005.07.21 PN-82/M-45032 Technika bezpieczeństwa. Dźwigi elektryczne. Badania w czasie produkcji i montażu. Technika bezpieczeństwa. Dźwigi. Wymagania specjalne dla dźwigów hydraulicznych. Wycofano dnia 2005.07.21 PN-71/M-68008 Prasy hydrauliczne do przetwórstwa tworzyw sztucznych. Rowki do mocowania form w stołach. Wymiary i układ rowków. Wycofano dnia 2005.08.29 PN-90/M-73052 Napędy i sterowania hydrauliczne. Zgodność wzajemnego oddziaływania elastomerów i cieczy. Wycofano dnia 2005.07.21 PN-84/M-73220 Napędy i sterowania hydrauliczne i pneumatyczne. Cylindry (siłowniki). Symbole, oznaczenia wymiarów i odmian mocowania. Wycofano dnia 2005.07.21 PN-82/M-73240 Napędy i sterowania hydrauliczne. Pompy i silniki hydrauliczne. Wymiary i oznaczenie kołnierzy mocujących oraz czopów końcowych wałów. Wycofano dnia 2005.07.21 PN-92/M-73241.01 Napędy i sterowania hydrauliczne. Silniki hydrauliczne. Wyznaczanie wielkości charakterystycznych. Metoda badania przy małej prędkości obrotowej stałej i ciśnieniu stałym. Wycofano 2005.07.21 PN-92/M-73241.02 Napędy i sterowania hydrauliczne. Silniki hydrauliczne. Wyznaczanie wielkości charakterystycznych. Metody badania zdolności do rozruchu. Wycofano 2005.07.21 PN-91/M-73270.03 Napędy i sterowania hydrauliczne. Zawory sterujące ciśnieniem płytek (z wyjątkiem zaworów ograniczających ciśnienie), zawory kolejności działania, zawory odciążające, zawory dławiące i zawory zwrotne. Powierzchnie przyłączeniowe. Wycofano 2005.07.21 PN-88/M-73282 Napędy i sterowania hydrauliczne. Serwozawory. Wymagania i badania. Wycofano 2005.07.21 PN-84/M-73357 Napędy i sterowania hydrauliczne. Filtry. Wyznaczanie charakterystyk spadku ciśnienia w funkcji natężenia przepływu. 258 Wycofano 2005.07.21 PN-78/M-78035 Wycofano 2005.08.02 PN-82/M-78043 Wycofano 2005.08.02 PN-68/M-78050 Wycofano 2005.08.02 PN-80/M-78052 Wózki jezdniowe napędzane. Wózki podnośnikowe z operatorem podnoszonym wraz z ładunkiem. Ogólne wymagania. Wózki jezdniowe napędzane podnośnikowe. Dachy ochronne. Ogólne wymagania i badania. Wózki jezdniowe czterokołowe ręczne i doczepne. Ogólne wymagania i badania. Wózki jezdniowe ręczne i doczepne. Wózki podnośnikowe ręczne widłowe. Parametry podstawowe. Wycofano 2005.08.02. PN-74/M-78071 Wózki jezdniowe unoszące ręczne ramowe. Parametry główne. Wycofano 2005.08.02 PN-73/M-78104 Podstawki ładunkowe do wózków unoszących. Parametry główne. Wycofano 2005.08.02 PN-72/M-78111 Wózki jezdniowe ręczne taczkowe dwukołowe. Wycofano 2005.08.02 PN-79/M-78410 Wózki jezdniowe napędzane. Graficzne symbole oznaczeń sterowania. Wycofano 2005.08.02 PN-81/M-78411 Wózki jezdniowe napędzane. Wózki podnośnikowe czołowe z fotelem dla kierowcy. Parametry główne. Wycofano 2005.08.02 PN-76/M-78415 Wózki jezdniowe napędzane. Wózki podnośnikowe czołowe do pracy w kontenerach i krytych wagonach kolejowych. Parametry podstawowe. Wycofano 2005.08.02 PN-73/M-78431 Wózki jezdniowe napędzane. Wózki ciągnikowe dwuosiowe. Parametry główne. Wycofano 2005.08.02 PN-EN ISO/IEC 9314-3:1998 Systemy przetwarzania informacji. Interfejs do światłowodowego przesyłu danych (FDDI). Warstwa fizyczna zależna od nośnika (PMD). Wycofano 2005.08.02 PN-EN ISO/IEC 9316:1997 Technika informatyczna. Interfejs dla małych systemów komputerowych-2 (SCSI-2). Wycofano 2005.08.02 259 PN-EN 29314-1:1998 Systemy przetwarzania informacji. Interfejs do światłowodowego przesyłu danych (FDDI). Protokół warstwy fizycznej w sieciach pierścieniowych z przekazywaniem uprawnienia (PHY). Wycofano dnia: 2005.08.02. PN-EN 29314-2:1998 Systemy przetwarzania informacji. Interfejs do światłowodowego przesyłu danych (FDDI). Sterowanie dostępem do nośnika w sieciach pierścieniowych z przekazywaniem uprawnienia (MAC). Wycofano 2005.08.02 PN-IEC 92-352:1997 Instalacje elektryczne na statkach. Dobór i instalowanie kabli w niskonapięciowych systemach elektroenergetycznych. PN-ISO 2942:2002 Napędy i sterowania hydrauliczne. Przegrody filtracyjne. Sprawdzanie jakości wykonania i określenie pierwszego pęcherzyka. Wycofano 2005.07.21 PN-ISO 4064-2+Ad1:1997 Pomiar objętości wody w przewodach. Wodomierze do wody pitnej zimnej. Wymagania instalacyjne. Wycofano 2005.08.29 PN-ISO 4064-3:1997 Pomiar objętości wody w przewodach. Wodomierze do wody pitnej zimnej. Metody badań i wyposażenie. Wycofano 2005.08.29 PN-ISO 4402:1994 Napędy i sterowania hydrauliczne. Wzorcowanie liczników automatycznych cząstek zawartych w cieczy roboczej. Metoda polegająca na zastosowaniu zanieczyszczenia w postaci drobnoziarnistego pyłu wzorcowego (ACFTD). Wycofano 2005.07.21 PN-ISO 4407:1994 Napędy i sterowania hydrauliczne. Zanieczyszczenia cieczy roboczej. Wyznaczanie zanieczyszczeń w postaci cząstek stałych metodą zliczania za pomocą mikroskopu. Wycofano 2005.07.21 PN-ISO 4759-2:1996 Tolerancje części złącznych. Śruby, wkręty i nakrętki z gwintem o średnicach od 1 mm do 3 mm przeznaczone do mechaniki precyzyjnej. Klasa dokładności F. Wycofano 2005.07.04 PN-ISO 7858-1:1997 Pomiar objętości wody przepływającej w przewodach. Wodomierze do wody pitnej zimnej. Wodomierze sprzężone. Wymagania. Wycofano 2005.08.29 PN-ISO 7858-2:1997 Pomiar objętości wody przepływającej w przewodach. Wodomierze do wody pitnej zimnej. Wodomierze sprzężone. Wymagania instalacyjne. Wycofano 2005.08.29 260 PN-ISO 9179-1:1997 Wycofano 2005.07.13 PN-ISO 11170:2002 Rysunek techniczny. Maszyny kreślące sterowane numerycznie. Terminologia. Napędy i sterowania hydrauliczne. Przegrody filtracyjne. Sposób postępowania podczas sprawdzania wielkości charakterystycznych w warunkach pracy. Wycofano 2005.07.21 Dziennik Urzędowy Głównego Urzędu Miar Nr 3 – Warszawa, 02.08.2005 r. NORMY ZAGRANICZNE PN-EN ISO 9606-2:2005(U) Egzamin kwalifikacyjny spawaczy. Spawanie. Część 2: Aluminium i stopy aluminium. Zastępuje normę: PN-EN 287-2+A1:1998. PN-EN 12668-2:2002/A1:2005(U) Badania nieniszczące. Charakteryzowanie i weryfikacja aparatury ultradźwiękowej. Część 2: Głowice. PN-EN 13184:2002/A1:2005(U) Badania nieniszczące. Badania szczelności. + „CD-80” Metoda zmiany ciśnienia. PN-EN 13185:2002(U)/A1:2005 Badania nieniszczące. Badania szczelności. + ”CD-80” Metoda gazu znakującego. PN-EN 14225-4:2005(U) + „CD-77” Kombinezony nurkowe. Część 4: Kombinezony zapewniające ciśnienie atmosferyczne (ADS). Wymagania związane z czynnikiem ludzkim oraz metody badań. PN-EN 14717:2005(U) + „CD80” Spawanie i procesy pokrewne. Środowiskowy wykaz czynności kontrolnych. PN-EN ISO 15610:2005(U) + „CD-80” Specyfikacja i kwalifikowanie technologii spawania metali. Kwalifikowanie na podstawie zbadanych materiałów dodatkowych do spawania. Zastępuje normę: PN-EN 288-5:1997. PN-EN ISO 15611:2005(U) + „CD-80” Specyfikacja i kwalifikowanie technologii spawania metali. Kwalifikowanie na podstawie wcześniej nabytego doświadczenia. Zastępuje normę: PN-EN 288-6:1999. PN-EN ISO 15612:2005(U) + „CD-80” Specyfikacja i kwalifikowanie technologii spawania metali. Kwalifikowanie przez przyjęcie standardowej technologii spawania. 261 Zastępuje normę: PN-EN 288-7:1999. PN-EN ISO 15613:2005(U) + „CD-80” Specyfikacja i kwalifikowanie technologii spawania metali. Kwalifikowanie na podstawie przedprodukcyjnego badania spawania/zgrzewania. PN-EN ISO 15614-2:2005(U) + „CD-80” Spawanie i kwalifikowanie technologii spawania metali. Badanie technologii spawania. Część 2: Spawanie łukowe aluminium i jego stopów. Zastępuje normę: PN-EN 288-4:1997. PN-EN ISO 17652-1:2005(U) + „CD-80” Spawanie. Badanie powłok ochronnych w odniesieniu do spawania i procesów pokrewnych. Część 1: Wymagania ogólne. PN-EN ISO 17652-3:2005(U) + „CD-80” Spawanie. Badanie powłok ochronnych w odniesieniu do spawania i procesów pokrewnych. Część 3: Cięcie termiczne. PN-EN ISO 17662:2005(U) + „CD-80” Spawanie. Kalibrowanie, sprawdzanie i walidacja sprzętu używanego do spawania łącznie z czynnościami pomocniczymi. PN-EN ISO 18265:2004(U) + „CD-80” Metale. Przeliczanie wartości twardości. PN-EN 61131-2:2004(U) + „CD-76” Sterowniki programowalne. Część 2: Wymagania i badania dotyczące sprzętu. Zastępuje normę: PN-EN 61131-2:2003(U). API 580:2002 Risk-based Inspection. API 750:1990 Management of Process Hazards. IEC/PAS 61996-2:2005 + „CD-78” Maritime navigation and radiocommunication equipment and systems. Shipborne voyage data recorder (VDR). Part 2: Simplified voyage data recorder (S-VDR). Performance requirements. Methods of testing and required test results. International Restrictions. ISO 1716:2002 + „CD-79” Building materials. Determination of caloric potential. Code of Federal Regulations – 29 – Labor – Containing a codification of documents of general applicability and future effect. Jarosław Suska 262 TECHNICZNE NOWOŚCI BIBLIOTEKI PRS S.A. od 1 września do 31 października 2005r. Lp. Autor 1. PRS 2. 3. -„-„- 4. -„- 5. -“- 6. 7. -„-„- 8. DNV 9. 10. GL RMRS 11. 12. Akad. Mor. w Szczec. -„- Tytuł Przepisy i konwencje Przepisy klasyfikacji i budowy statków śródlądowych : 6 : Urządzenia maszynowe i instalacje rurociągów : 2005. Rejestr jachtów morskich : 2004/2005. Publ. No. 58/P : Hull surveys of double hull oil tankers : 2004. Publ. No. 66/P : Onboard computers for stability calculations : 2005. Publ. Nr 66/P : Zastosowanie na statkach programów komputerowych do obliczeń stateczności : 2005. Biuletyn Informacyjny PRS S.A. : 2004. Metody probabilistycznego określania bezpieczeństwa statków : Seminarium 27.09.2005. Rules for classification of high speed, light craft and naval surface craft : July 2005. – CD. IMO Pilot and other guidance on IMO legislation : 2004. – CD. Rules for the prevention of pollution from ships. Publikacje dotyczące okrętownictwa Problemy eksploatacji obiektów pływających i urządzeń portowych : 3. Międzynar. konferencja nauk.-tech. : EXPLO-SHIP 2004 (...) Zeszyty Naukowe nr 1(73) : EXPLO-SHIP 2004. - 13. -„- -„- 14. 15. 16. 17. 18. 19. (ONZ) United Nations Nr inw. 22.30422.306 22.308 22.27422.276 22.29822.300 22.30122.303 22.290 22.307 3.671/a 3.672/a 22.310 22.270 22.271 2(74) – „ - 22.272 13th International conf. on hydrodynamics in ship design : 22.273 2nd International symposium on ship manoeuvring : Gdańsk, (…) Budownictwo Okrętowe : 2003/2004. 22.289 Książki techniczne Proceedings of the IEEE international conf. on technologies 22.309 for homeland security and safety : Gdańsk Univ. of Technology, Poland : Sept. 2005. Warunki techniczne wykonania i odbioru sieci i instalacji 3.675/a wod.-kan. - +CD. Inne ADN 2005 : (…) European agreement concerning the inter- 22.278national carriage of dangerous goods by inland waterways 22.279 (AND). – 2 vol. Code of Federal Regulations : 29 : (…) July 1, 2004 : Labor 22.288 (Chap.17 – Occupational safety and Health Adm.). - Maria Gencza 263 SPIS TREŚCI Katamaran IMOR ............................................................................................ AKTUALNOŚCI Światowy Dzień Morza w PRS – G. Adamczewska ....................................... PRS na BALTEXPO 2005 – M. Zając ............................................................ Zakończono budowę serii 4 masowców dla PŻM – A. Małecka ..................... PRS uczestniczył w konferencjach CDDE’05 oraz HYDMAN’05 – M. Warmowska, A. Michalski ....................................................................... Mare Forum 2005. Rozwój żeglugi a odpowiedzialność społeczna. Streszczenie podsumowania sporządzonego przez Michaela Greya – A. Stajewska, M. Kłonowska-Figiel .............................................................. str. 225 226 228 229 229 232 TECHNIKA Wybiegać w przyszłość! – E. Szmit ................................................................. 235 Nowe rozwiązania – nowa norma – E. Szmit ................................................... 239 CERTYFIKACJA Rejestr dostawców certyfikowanych przez Polski Rejestr Statków S.A. – PC .......................................................... 249 NORMALIZACJA Nowe normy – J. Suska ................................................................................... 256 KOMUNIKATY Techniczne nowości Biblioteki PRS S.A. – M. Gencza .................................. 263 Rada Programowa: Marian Dudek (przewodniczący), Sławomir Affek, Joanna Burakiewicz, Wojciech Czarny, Jakub Dering, Adam Dunikowski, Michał Gałecki, Andrzej Michalski (sekretarz), Dorota Rogowska-Rybarczyk, Anna Stajewska, Edward Szmit. Honorowo: Edmund Dombrzalski, Jan F. Kubiak (+58) 346 17 00 w. 538 Rada Programowa zastrzega sobie prawo redagowania i skracania tekstów. Wydawca: Polski Rejestr Statków S.A. al. gen. Józefa Hallera 126, 80-416 Gdańsk tel. 346 17 00; fax 346 03 84 e-mail: [email protected] PRS/HW, 11/2005 264 80-416 Gdańsk-Wrzeszcz, al. gen. Józefa Hallera 126 Tel. (48) (58) 346 17 00 Adres pocztowy: e-mail: Skrytka pocztowa 445 80-958 Gdańsk 50 REJESTR GDAŃSK (48) (58) 346 03 92 346 03 94 [email protected] Centrala telefoniczna: 346 17 00 Telegram: Telefax: Nr tel. miejskiego Nr tel. wewnętrznego Prezes Zarządu 341 17 64 502 Dyrektor Handlowy 346 03 90 143 Dyrektor Okrętowy 346 03 82 104 346 03 82 102 346 03 88 136 Dyrektor Współpracy Zewnętrznej – Członek Zarządu Dyrektor Pionu Nadzorów Przemysłowych – Członek Zarządu Biuro Certyfikacji 509 Biuro Marketingu 319 Główny Księgowy 346 03 86 310 Ośrodek ds. IMO 514 Biuro Wydawnictw 553 Przedruk dozwolony pod warunkiem podania źródła. Wydawca: Polski Rejestr Statków S.A.
