Ocena ryzyka dla kutrów rybackich - EU-OSHA

38
Ocena ryzyka dla kutrów rybackich
Wstęp
Rybołówstwo należy do najbardziej
niebezpiecznych zawodów. Ryzyko
wypadku jest tu 2,4 raza wyższe niż średnia
wszystkich sektorów przemysłowych
UE(1). Praca w trudnym środowisku, przy
długich i nieregularnych zmianach, może
zwiększyć rozmiar, prawdopodobieństwo
oraz dotkliwość chorób i wypadków przy
pracy u pracowników.
Niniejsze opracowanie ma na celu wspierać osoby odpowiedzialne za BHP
w ograniczeniu ryzyka grożącego pracownikom w tym niebezpiecznym
sektorze przemysłowym poprzez ocenę ryzyka i podejmowanie działań
zapobiegawczych. Obowiązkiem pracodawcy jest dokonywanie oceny
ryzyka i przekazywanie niezbędnych informacji pracownikom.
Akty prawne
Wymagania w zakresie BHP dla statków rybackich zostały określone
w prawodawstwie europejskim i krajowym i wprowadzane są w życie
na szczeblu krajowym. Obowiązuje również wiele innych norm, często
zdefiniowanych w zależności od wielkości statku. Akty prawne na
szczeblu europejskim obejmują:
•
dyrektywę Rady 89/391/EWG z 12 czerwca 1989 r. w sprawie
wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia
pracowników w miejscu pracy;
•
dyrektywę Rady 93/103/WE z 23 listopada 1993 r. w sprawie
minimalnych wymagań w dziedzinie bezpieczeństwa i zdrowia w
pracy na statkach rybackich.
Na czym polega wypadek?
Transport morski rozróżnia wypadki przy pracy i wypadki na
morzu.
Wypadki przy pracy
Wypadek przy pracy jest wypadkiem z udziałem pracownika w
czasie wykonywania przez niego zwykłych czynności zawodowych
na pokładzie, tj. wyładunek połowu.
Wypadki na morzu
Wypadek na morzu jest zdarzeniem przydarzającym się statkowi
na morzu, takim jak kolizja lub wpłynięcie na mieliznę. Definicja
obejmuje wszystkie wypadki członków załogi związane z
eksploatacją statku. Niniejsze opracowanie nie porusza kwestii
zapobiegania wypadkom na morzu.
Ocena ryzyka
Pracodawcy mają obowiązek dokonywania ocen ryzyka w zakresie
bezpieczeństwa i higieny pracy i podejmowania działań mających na
celu zwiększenie poziomu ochrony pracowników w procesie zwanym
oceną ryzyka. Proces ten może być podzielony na poszczególne etapy.
Czym różni się niebezpieczeństwo od ryzyka?
•
•
Niebezpieczeństwem jest każdy czynnik mogący wyrządzić
szkodę.
Ryzyko to prawdopodobieństwo wyrządzenia szkody.
(1) Dane z lat 1998 i 1999. Źródło: Eurostat, Statistics in Focus, Theme 3, 16/2001.
1. Zidentyfikuj niebezpieczeństwa
Pomyśl o wykonywanej pracy, użytych materiałach, urządzeniach i
środkach chemicznych. Co może wyrządzić szkodę? Przykładowo:
•
•
•
•
•
wypadnięcie za burtę;
wplątanie w sieci;
przygniecenie przez ruchome obiekty;
hałas w siłowni;
rany cięte powstałe w trakcie obsługi połowów lub urządzeń
rybackich.
Obejmij swoją oceną wszystkie istotne techniki połowów (np. trałowanie
i połów koszami), ponieważ każda z nich wiąże się ze specyficznym
niebezpieczeństwem i ryzykiem, oprócz wspólnych dla nich wszystkich
czynności takich jak zaokrętowanie czy konserwacja silnika. Zacznij od
wykorzystania listy kontrolnej znajdującej się w niniejszym opracowaniu,
ale weź pod uwagę, że nie jest ona wyczerpująca. Dyrektywa Rady 93/103/
WE w sprawie minimalnych wymagań w dziedzinie bezpieczeństwa i
zdrowia w pracy na statkach rybackich zawiera wyczerpujący wykaz tych
minimalnych wymagań.
2. Ustal, kto i w jaki sposób może zostać poszkodowany
Pomyśl o wszystkich osobach, które mogą odnieść obrażenia. Dotyczy
to nie tylko pracowników, ale także wykonawców, osób pracujących na
własny rachunek, innych załóg i osób.
3. Oceń ryzyko i określ działanie
Czy ktoś może zostać poszkodowany? Jeżeli ktoś może odnieść obrażenia,
to:
•
czy zagrożenie można całkowicie usunąć?
•
czy ryzyko można kontrolować?
•
czy można zastosować środki ochronne wobec wszystkich
pracowników?
•
czy niezbędne są środki ochrony osobistej pracowników przed
ryzykiem, którego nie można właściwie kontrolować zbiorczymi
środkami ochronnymi?
4. Podejmij działanie
Po dokonaniu oceny ryzyka, sporządź listę niezbędnych środków
zapobiegawczych według kolejności ich znaczenia, angażując w ten
proces pracowników i ich przedstawicieli. Działania mające na celu
ograniczenie narażenia pracowników na ryzyko powinny stanowić
element codziennego funkcjonowania statków rybackich.
5. Przeanalizuj wyniki
Metody pracy, sprzęt i środki chemiczne zmieniają się. W przypadku
zajścia istotnej zmiany, należy sprawdzić, czy nie pojawiają się nowe
niebezpieczeństwa wymagające kontroli.
Informacja, edukacja i szkolenie
Informuj ludzi o swoich działaniach
Porozmawiaj z załogą i przedstawicielami pracowników. Zaangażuj ich w
proces oceny ryzyka i wytłumacz im, co robisz, aby je ograniczyć.
Szkolenie
Wszyscy członkowie załogi na pokładzie statku rybackiego powinni
być przeszkoleni i kompetentni oraz mieć jasno określone obowiązki
w zakresie BHP, niezależnie od tego czy są armatorem, kapitanem, czy
pracownikami. Każda osoba na pokładzie powinna wiedzieć co robić w
sytuacji awaryjnej.
PL
h t t p : / / o s h a . e u r o p a . e u
E u r o p e j s k a
A g e n c j a
B e z p i e c z e ń s t w a
Przyczyny wypadków na małych statkach rybackich
Wypadnięcie za burtę jest przyczyną wielu wypadków śmiertelnych
na kutrach. Skuteczne stosowanie kamizelek ratunkowych ratuje życie.
Wciąganie sieci to zadanie szczególnie niebezpieczne ze względu
na ryzyko utonięcia lub odniesienia obrażeń wskutek uderzenia lub
wplątania w sprzęt do połowów. Upadki i uderzenia spowodowane
przez ruchome przedmioty (np. urządzenia trawlerskie) to bardzo częste
przyczyny poważnych wypadków.
Ryzyko wypadków wśród pracowników małych kutrów rybackich jest
wysokie ze względu na nieliczną załogę wykonującą wiele zadań - często
jednocześnie. Ponieważ złe warunki pogodowe mogą zwiększyć ryzyko
wypadków, należy z wyprzedzeniem przewidywać okresy, w których
ryzyko połowów jest zbyt wysokie. W wielu przypadkach przebywanie na
otwartym morzu oznacza znacznie poważniejsze konsekwencje wypadku
niż w czasie pozostawania na lądzie.
i
Z d r o w i a
w
P r a c y
Zagrożenia dla zdrowia na kutrach rybackich
Poniżej podano tylko niektóre zagrożenia dla zdrowia pracowników na
pokładach kutrów rybackich.
Hałas
Maszyny są częstym źródłem dużego hałasu na pokładach kutrów. Jeżeli
to możliwe, narażenie pracowników na hałas należy eliminować przy
użyciu innych środków niż ochrona uszu, w tym:
•
wprowadzając kontrolę techniczną (np. tłumiki filtrujące przy
wylotach spalin);
•
blokowanie drogi hałasu ze źródła do pracownika, zmiana systemów
pracy;
•
konserwacja i utrzymanie instalacji i urządzeń.
Stres i kwestie psychospołeczne
Stres związany z pracą pojawia się wówczas, gdy wymagania środowiska
pracy są zbyt wysokie, aby pracownik mógł je spełnić (lub kontrolować).
Stres w pracy może prowadzić do wielu problemów zdrowotnych, zaś
jego symptomy mogą prowadzić do nadużywania alkoholu, tytoniu czy
narkotyków.
Stres tego rodzaju jest problemem organizacyjnym, a nie indywidualną
słabością, zaś jego główne przyczyny należy rozpoznawać i ograniczać.
Lepsze rozplanowanie pracy i lepsze warunki bytowe na pokładzie mogą
zmniejszyć narażenie zdrowia na stres.
Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe
Praca ręczna obejmuje ręczne przenoszenie ciężkich ładunków lub przy
użyciu siły fizycznej. Jeżeli to tylko możliwe, należy jej unikać. Jeżeli nie,
ryzyko obrażeń trzeba w maksymalnym stopniu ograniczyć, wykonując
działania obejmujące:
•
poprawę rozkładu miejsca pracy zmniejszającą wymóg ruchu;
•
zmniejszenie ciężaru ładunków, aby były lżejsze lub łatwiejsze w
obsłudze;
•
przeszkolenie pracowników w zakresie dobrej praktyki oraz
odpowiedniej techniki obsługi.
Zdjęcie dzięki uprzejmości ISPESL, Włochy.
Czynniki mogące zwiększyć ryzyko wypadków.
Schorzenia kończyn górnych wynikają głównie z wielokrotnego
powtarzania tych samych czynności. Ryzyko obrażeń należy ograniczać
poprzez:
•
przemodelowanie stanowiska pracy utrzymanie narzędzi pracy;
•
konserwację narzędzi pracy;
•
organizację systemu pracy uwzględniającą regularne przerwy;
•
szkolenie pracowników w zakresie dobrych technik.
Groźba infekcji
•
Długa praca powodująca zmęczenie.
•
Stare statki lub jednostki utrzymywane w nieodpowiednim
stanie technicznym.
•
Obecność niebezpiecznych maszyn.
•
Ciasne, małe miejsca pracy.
Zimno, wilgoć, wiatr i słońce
•
Zagrożenia właściwe dla sektora (np. morze, pogoda).
•
Brak przeszkolenia lub doświadczenia.
•
Brak monitoringu przestrzegania bezpieczeństwa.
•
Niebezpieczny ‘produkt’ (np. trujące ryby).
Połowy są zwykle prowadzone w zimnych, wilgotnych i wietrznych
warunkach, które zwiększają ryzyko odniesienia urazów i zachorowań.
Ryzyko uszkodzenia skóry lub oczu przez promienie słoneczne jest
większe na morzu niż na lądzie, z uwagi na niezakłócone operowanie
światła.
•
Brak identyfikacji zagrożeń.
•
Brak lub niestosowanie środków bezpieczeństwa lub sprzętu
ochronnego.
h t t p : / / o s h a . e u r o p a . e u
Obrażenia spowodowane przez ości, łuski czy kolce często prowadzą
do infekcji. Należy właściwe stosować procedury pierwszej pomocy, aby
zminimalizować ryzyko komplikacji.
Dobrze dopasowane do ciała i o dobrej izolacji wodoodporne ubranie
robocze jest koniecznością, podobnie jak osłony przeciwsłoneczne
o wysokim wskaźniku ochronnym. Okulary z osłoną boczną mogą
zapobiegać zaburzeniom wzroku.
E u r o p e j s k a
A g e n c j a
B e z p i e c z e ń s t w a
Dobra praktyka w rybołówstwie
Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Higieny Pracy posiada stronę
internetową poświęconą dobrej praktyce w sektorze rybołówstwa.
Przedstawione na niej informacje można wyszukiwać tematycznie i
alfabetycznie. Podano także szczegółowy wykaz źródeł danych. Adres
strony internetowej: http://europe.osha.eu.int/good_practice/sector/
fisheries
i
Z d r o w i a
w
P r a c y
Akwakultura,
w tym hodowla
ryb, stanowi część sektora
rybołówstwa i niesie z sobą
własne niebezpieczeństwa i ryzyka.
Przykładowo, pracownicy mogą być
narażeni na pył paszowy, mogący
powodować ostre alergie oddechowe.
Poziom stężenia pyłu należy kontrolować
metodami technicznymi a, w
ostateczności, zastosować środki
ochrony osobistej (maski
przeciwpyłowe).
Zapobieganie
wpadnięciu do wody i
stosowanie odpowiedniego
sprzętu ratunkowego to
kluczowe zagadnienie przy
ograniczaniu wypadków śmiertelnych
w sektorze rybołówstwa. Władze
zalecają wyposażenie każdej osoby
pracującej na pokładzie w odpowiedni sprzęt ratunkowy
osobistego użytku.
Należy
przestrzegać
zasad bezpieczeństwa
i higieny na pokładzie.
Przeprowadzenie oceny
ryzyka jest pierwszym krokiem
w tym procesie. Dalsze informacje
na ten temat można znaleźć w
niniejszym opracowaniu jak
również za pośrednictwem
linków znajdujących się
poniżej.
Gdzie można uzyskać więcej informacji
Strona internetowa Europejskiej Agencji zawiera mnóstwo informacji na
temat bezpieczeństwa i zdrowia w pracy. Sprawdź: http://agency.osha.
eu.int
Inne źródła informacji:
•
EUR-LEX, istniejące dyrektywy i ich projekty
http://europa.eu.int/eur-lex/en/index.html
•
Dyrekcja Generalna Komisji Europejskiej ds. Rybołówstwa: http://
europa.eu.int/comm/fisheries/policy_en.htm
•
Dyrekcja Generalna ds. Zatrudnienia i Spraw Społecznych (w tym
zdrowia i bezpieczeństwa w pracy): http://europa.eu.int/comm/dgs/
employment_social/index_en.htm
Różne
techniki połowów
mogą nieść z sobą
rozmaite niebezpieczeństwa
i ryzyka. Ta część poświęcona jest
niebezpieczeństwom związanym z
połowami mięczaków i skorupiaków,
takim jak ryzyko wplątania śruby
statku w liny boi wyznaczających
pozycję łowisk homarów.
F a c t s
E u r o p e j s k a
A g e n c j a
B e z p i e c z e ń s t w a
i
Z d r o w i a
w
P r a c y
Lista kontrolna
Poniższa lista kontrolna jest punktem wyjścia w procesie oceny ryzyka. Zawiera serię pytań dotyczących powszechnych rodzajów niebezpieczeństw
i ryzyk na kutrach rybackich. Pytania te wymagają odpowiedzi “tak” lub “nie”, przewidziano również miejsce na wpisanie wymaganych środków
zapobiegawczych.
Krótka lista kontrolna nie jest w stanie objąć wszystkich istotnych rodzajów niebezpieczeństw i typów ryzyka. Wykaz minimalnych wymagań BHP dla
pracy na statkach rybackich znajduje się w dyrektywie Rady 93/103/WE z 23 listopada 1993 r., którą można uzyskać na stronie EUR-Lex pod adresem
wskazanym w ustępie “więcej informacji”.
Lista kontrolna dla oceny ryzyka
Niebezpieczeństwo Tak/nie Środki zapobiegawcze
Czy istnieje ryzyko wypadnięcia za burtę?
Czy na pokładzie istnieje ryzyko upadku pracownika z wysokości ponad 2 metrów?
Czy istnieje ryzyko poślizgnięcia w przejściach lub na klatkach schodowych?
Czy istnieją miejsca o niebezpiecznych powierzchniach (np. kable stalowe, ostre narzędzia?)
Czy istnieją niezabezpieczone przedmioty (np. skrzynie lub beczki), które mogą się przemieszczać i wyrządzić krzywdę?
Czy istnieje ryzyko przygniecenia albo wciągnięcia w kable lub urządzenia rybackie?
Czy istnieją niezabezpieczone części ruchome maszyn (zwłaszcza w siłowni, np. wały obrotowe)?
Czy istnieją powierzchnie gorące (np. wyloty spalin), z którymi może nastąpić przypadkowy kontakt?
Czy istnieje niebezpieczeństwo porażenia prądem z jakiegokolwiek źródła?
Czy istnieje ryzyko wyładowania łukowego (np. z układu akumulatorowego)?
Czy istnieje zagrożenie eksplozji (np. wybuch gazu z akumulatorów)?
Czy istnieją substancje palne (stałe, płynne (paliwa, smary) lub gazowe), które mogą się zapalić?
Czy istnieją źródła zapłonu w niebezpiecznych miejscach (np. w systemie ogrzewania)?
Czy prowadzone są prace w pomieszczeniach zamkniętych (np. w ładowniach lub zbiornikach), w których może zabraknąć tlenu lub mogą się gromadzić opary?
Czy pomieszczenia wewnętrzne są odpowiednio wietrzone (np. siłownia)?
Jak głośno jest w siłowni? Czy do osoby oddalonej o dwa metry trzeba krzyczeć?
Czy wykonuje się dużą ilość uciążliwych prac fizycznych (np. transport, załadunek połowu)?
Czy na pokładzie są wykonywane prace wymagające powtarzania tych samych czynności (np. przetwórstwo ryb)?
Czy pracownicy mogą odnieść obrażenia przy obróbce połowu i czy mogą ulec infekcji (np. przez ości, łuski czy kolce)?
Czy pracownicy są narażeni na substancje niebezpieczne (np. rozpuszczalniki, konserwanty)?
Czy istnieją substancje mogące prowadzić do reakcji alergicznych?
Czy pracownicy mają styczność z lodem lub innymi środkami chłodniczymi?
Czy istnieje problem z oświetleniem (np. oślepiające odbicia, zmienne rodzaje światła)?
Czy załoga może być narażona na złe warunki pogodowe?
Czy wymagania wobec załogi nie są zbyt wygórowane (zbyt dużo zadań w tym samym czasie)?
Czy na pokładzie są pracownicy, którym należy poświęcić szczególną uwagę (np. młodzi pracownicy, kobiety w ciąży)?
Czy istnieją inne niebezpieczeństwa, których nie ma na tej liście?
Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy
Gran Vía, 33, E-48009 Bilbao
Tel: +34 944 794 360, Fax: +34 944 794 383
© European Agency for Safety and Health at Work. Reproduction is authorised, except for commercial purposes, provided the source is acknowledged. 2007.
h t t p : / / o s h a . e u r o p a . e u
F a c t s