Zmiany prawa na rynku kapitałowym

NEWSLETTER DZIAŁU PROCESOWEGO
Nr 1, marzec 2012
Ratunku! To nie jest spółka, którą zamierzałem kupić
czyli kilka słów na temat odpowiedzialności odszkodowawczej sprzedającego z tytułu
złożenia nieprawdziwych oświadczeń i zapewnień w umowach sprzedaży udziałów/akcji
spółek kapitałowych.
Gdzie tkwi problem? Błędy w oświadczeniach zawartych w umowie sprzedaży
Coraz częściej spotykanym zjawiskiem w praktyce obrotu gospodarczego jest konieczność
dochodzenia przed sądem odszkodowania z tytułu nieprawdziwych oświadczeń zawartych
w umowie sprzedaży udziałów spółki kapitałowej (ang. share purchase agreement – dalej: „umowy
SPA”). Dotyczy to w równej mierze oświadczeń złożonych przez sprzedającego, jak i kupującego.
W ostatnim czasie coraz częściej kupujący – wkraczając z wielkimi planami w nowy obszar
działalności – przekonują się, że rzeczywistość odbiega zdecydowanie od tej przedstawionej
w umowach SPA. Jest to szczególnie dotkliwe, gdy nieprawdziwość zapewnień dotyczy kondycji
finansowej nabywanej spółki.
Przyczyny takiego stanu rzeczy niekoniecznie muszą wynikać ze złej woli sprzedającego, czy z braku
uczciwości kupieckiej. Najprostsza i nieświadoma przyczyna, to brak wystarczającej wiedzy po
stronie sprzedającego. Tak może się stać, kiedy księgowość nabywanej spółki wprowadzi zarząd
w błąd.
Jakie jest wyjście? Uzupełnienie umowy o mechanizmy zabezpieczające. Rola prawnika.
Powyżej opisana sytuacja, choć jest wyzwaniem dla kupującego, nie jest sytuacją bez wyjścia.
Konstruowanie umów SPA, ze względu na stopień skomplikowania materii, powinno powierzać
się prawnikom specjalizującym się w tym obszarze. Dopiero prawnik może uzupełnić umowę
o mechanizmy zabezpieczające interesy kupującego, na wypadek gdyby oświadczenia
sprzedającego okazały się nieprawdziwe.
1) Najczęściej spotykaną formą zabezpieczenia interesów kupującego, w przypadku złożenia
w umowie SPA nieprawdziwych oświadczeń, jest zobowiązanie sprzedającego
do doprowadzenia do stanu zgodnego z jego zapewnieniami. Metody ustalenia wysokości
tego odszkodowania są określane w umowach SPA w przeróżny sposób. Począwszy
od ustalenia sztywnych kwot gwarancyjnych po obliczenia kwot, które odpowiadają
obniżeniu wartości udziałów względem stanu, jaki by istniał, gdyby złożone oświadczenie
było prawdziwe. Ponadto odpowiedzialność umowna sprzedającego za złożenie
nieprawdziwych zapewnień najczęściej oparta jest na zasadzie ryzyka. To oznacza, że już
sam fakt ich złożenia zobowiązuje sprzedającego do zapłaty odszkodowania, niezależnie
od tego, czy miał on świadomość tego, że są one nieprawdziwe.
Zabezpieczenie w powyższy sposób w umowach SPA interesów kupującego zdecydowanie ułatwia
dochodzenie odszkodowania w toku postępowania sądowego: czy to przed sądem powszechnym,
czy też przed sądem arbitrażowym. Postępowanie sądowe nie wymaga już wówczas dowodzenia
wysokości poniesionej szkody, bo w jego toku dochodzi się tylko uzgodnionej pomiędzy stronami
umowy SPA kwoty odszkodowania gwarancyjnego.
NEWSLETTER DZIAŁU PROCESOWEGO
Nr 1, marzec 2012
2) Zdarzają się jednak i takie umowy, w których nie zostały przewidziane sposoby
zabezpieczenia roszczeń kupującego z tytułu złożenia przez sprzedającego nieprawdziwych
oświadczeń i zapewnień. W szczególności są to umowy, które nie zostały przygotowane
w porozumieniu z profesjonalistami. W takim przypadku, kwestia dochodzenia roszczeń
odszkodowawczych – z uwagi na nowatorski charakter powyższej problematyki,
w zasadzie niezbadany dotychczas przez orzecznictwo sądów powszechnych i Sądu
Najwyższego – jest dużo bardziej problematyczna. W przypadkach takich pojawia się
możliwość unicestwienia skutków takich umów, poprzez zastosowanie ogólnych instytucji
prawa cywilnego, tj. instytucji błędu (art. 84 k.c.), czy też instytucji rękojmi za wady
fizyczne czy prawne udziałów/akcji (art. 560 i następne k.c.).
Z powyższego wynika więc, że treść zawartej umowy SPA bezpośrednio determinuje podstawy
prawne roszczeń, z którymi kupujący, niezadowolony z rezultatów zawartej transakcji, może
wystąpić przeciwko sprzedającemu. Treść umowy wpływa również na sposób prowadzenia
postępowania sądowego i jego cel, jakim może być uzyskanie odszkodowania bądź unicestwienie
skutków prawnych zawartej transakcji.
Praktyka GESSEL.
Rzetelne przygotowanie materiału dowodowego, w tym eksperckich opinii biegłych.
W chwili obecnej Kancelaria GESSEL prowadzi postępowania sądowe, których przedmiotem jest
dochodzenie odszkodowań zagwarantowanych w umowach, jak i te, których przedmiotem – z
uwagi na interes kupującego – jest całkowite unicestwienie skutków prawnych zawartych umów
SPA.
Powyższe doświadczenie procesowe pozwala nam stwierdzić, że – niezależnie od podstawy
prawnej roszczeń kierowanych wobec sprzedającego – podstawowe znaczenie dla powodzenia
postępowania sądowego ma rzetelne przygotowanie materiału dowodowego w sprawie, w tym
również opinii prawnych sporządzanych przez biegłych np. z zakresu ekonomii, finansów
przedsiębiorstw czy rachunkowości. Dopiero wtedy możliwe jest skuteczne wykazanie
nieprawdziwości oświadczeń na moment składania ich kupującemu.
Zdając sobie sprawę z istotności powyższego elementu, prawnicy GESSEL, jeszcze na etapie
przedprocesowym, wspierają Klientów w zakresie zebrania materiału dowodowego, który umożliwi
zbudowanie właściwej argumentacji procesowej.
Newsletter przygotował Dział Procesowy Kancelarii GESSEL, KOZIOROWSKI Sp. k. GESSEL jest jedną z wiodących kancelarii
prawnych na rynku polskim. Specjalizuje się w doradztwie przy transakcjach fuzji i przejęć, obsłudze korporacyjnej spółek
i zagadnieniach związanych z obrotem na rynku kapitałowym. Ma także bogate doświadczenie w doradztwie w zakresie
prawa spółek, prawa pracy, kontraktów menedżerskich, prawa własności intelektualnej, prawa konkurencji, nieruchomości,
prawa farmaceutycznego, podatkowego oraz zamówień publicznych.
Dział Procesowy reprezentuje Klientów w postępowaniach sądowych (powództwa, procesy, postępowania nakazowe
i upadłościowe), arbitrażowych (m.in. przed Sądem Arbitrażowym przy PKPP Lewiatan, SAKIG, UNCITRAL czy ICC),
postępowaniach administracyjnych i podatkowych (w tym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym) oraz karnych
skarbowych.
Dodatkowe informacje – [email protected]