Ponowna recenzja rozprawy doktorskiej pt.

dr hab. Bogdan Bacik, prof. nadzw. AWF
Zakład Biomechaniki
Katedra Motoryczności Człowieka
Akademia Wychowania Fizycznego
w Katowicach
Katowice, 29.04.2016 rok
Ponowna recenzja rozprawy doktorskiej pt.:
"Mechanizm odbicia z miejsca w skokach akrobatycznych”
Autor: mgr Małgorzata Klyszcz-Morciniec
Promotor: dr hab. Henryk Król, prof. AWF Katowice
Podstawą ponownej recenzji jest poprawiona wersja rozprawy doktorskiej, stąd
w przedstawianej drugiej recenzji nie będą powtarzane zawarte w poprzedniej „mocne
strony” pracy, uwagi krytyczne czy rozważania teoretyczne . Recenzja skoncentrowana
zostanie na analizie, czy praca została poprawiona tak aby spełniała warunki i wymagania dla
pracy naukowej.
Ocena strony formalnej pracy.
Odwołując się do zdania ze strony 44, „istnieje zatem potrzeba dogłębnego określenia
sposobu realizacji zadań ruchowych, w tym przypadku skoków akrobatycznych” treść
dysertacji odpowiada tytułowi. Układ dysertacji, zgodny z zasadami pracy naukowej, jest
typowy dla prac badawczych w naukach o kulturze fizycznej. Dysertacja zawarta jest na 138
stronach wydruku komputerowego oznacza to, że poprawiona wersja powiekszona została o
4 strony. Tekst uzupełnia 18 rycin i 15 tabel w części głównej oraz jedna rycina i 10 tabel w
aneksie. Mimo wspomnienia w pierwszej recenzji o nietypowym nazewnictwie Doktorantka
pozostawiła określenie „dodatek” zamiast powszechnej nazwy aneks. Także po poprawieniu
rozprawę cechuje niezwykła staranność, czytelność i estetyka prezentacji wyników. Podobnie
jak w poprzedniej wersji dysertacji recenzent nie znalazł błędów literowych, ortograficznych
czy językowych. W każdej części pracy cechą dominującą jest uporządkowanie. Dotyczy to
zarówno reżimu terminologicznego, czytelności jak i konsekwencji graficznej i treściowej.
Wypada wspomnieć, że Doktorantka uwzględniła sugestię, iż wielokrotne używanie w pracy
zarówno skrótowców jak i pełnych nazw zarówno w języku polskim jak i angielskim jest
zbędne, i usunęła to nadmiarowe nazewnictwo. Autorka cytuje poprawnie 219 pozycji
piśmiennictwa. Warto dodać, że poprawiając pracę Doktorantka uzupełniła bogate
piśmiennictwo o dwie kolejne pozycje. Większość to prace oryginalne z ostatniej dekady,
niektóre są pracami starszymi lecz fundamentalnymi dla podejmowanego tematu.
Poprzednia recenzja zawierała ocenę, że „pod względem formalnym praca zasługuje na
wyróżnienie”. Po poprawieniu dysertacja zyskała dodatkowo na stronie formalnej, dlatego
wypada powtórzyć wcześniejszą konkluzję.
str. 1
Ocena strony merytorycznej pracy.
Oryginalność, znaczenie naukowe i aplikacyjne podejmowanego tematu.
Warto powtórzyć fragment poprzedniej recenzji, gdyż podkreśla wagę i najcenniejsze
elementy prezentowanej pracy: „Najnowsze wymagania stawiane wobec nauki, w
społeczeństwie wiedzy, wyznaczają aplikacyjny kierunek rozwoju badań naukowych. Podjęty
przez Autorkę dysertacji temat można zaliczyć do tego nurtu. Obiektywna, pogłębiona
analiza czynności ruchowych stoi w wyraźnej opozycji do stosowanej w praktyce intuicyjnej
procedury treningowej opartej na zmysłowym poznaniu empirycznym. Obecnie
proponowane są coraz liczniejsze „metody” i „środki” treningowe nie poparte wiarygodnymi
przesłankami ich stosowania. Przedstawiona do oceny praca dotyczy podstawowych skoków
akrobatycznych, które występują także w innych dyscyplinach sportu. Podjęty przez
Doktorantkę temat jest niezwykle interesujący ze względu poznawczego. Porównanie
parametrów dynamicznych i kinematycznych w ruchach sportowych o bardzo „podobnej”
strukturze geometrycznej może pozwolić na zidentyfikowanie prawidłowości, nie
dostrzegalnych „gołym okiem”. Niezwykle cenną cechą przeprowadzonych badań jest
kompleksowość. Liczba narzędzi pomiarowych jest naprawdę imponująca a ich dobór
precyzyjny. Poszczególne metody pomiarowe uzupełniają się wzajemnie pod względem
rodzaju dostarczanych informacji. Trzeba dodać, że wszystkie metody są zaawansowane
technologicznie i będące „światowym” najwyższym standardem. W nauce o kulturze
fizycznej czy sporcie, nie tylko w Polsce, taki tor pomiarowy wykorzystywany jest bardzo
rzadko. Rejestracja równocześnie sił reakcji podłoża, geometrii ruchu z aktywnością
bioelektryczną mięśni pozwala na wszechstronną analizę i wnioskowanie. Bardzo cenne
osiągniecie pracy to przekonywanie trenerów i zawodników do wprowadzania
wyrafinowanych narzędzi badawczych w trening sportowy”.
Wprowadzenie i przegląd literatury.
Wprowadzenie zostało poprawione. Autorka we wprowadzeniu wskazuje znaczenie
i zasadność podjętej problematyki badawczej. Występujące w poprzedniej wersji dysertacji
nadinterpretacje w przeglądzie literatury zostały zmienione w sposób świadczący o
dojrzałości naukowej Kandydatki. Nie usunięto kontrowersyjnych fragmentów (co byłoby
najprostszym zabiegiem) lecz dokonano ponownej interpretacji faktów literaturowych
i doprecyzowano opis.
Cel pracy.
Cel pracy, zgodnie z uwagami, został zmieniony i mimo subtelnej korekty wydaje się
realizowalny i adekwatny do przyjętej metodologii badawczej.
str. 2
Rozdział 2 Problematyka badawcza.
Elementem, który dyskwalifikował poprzednią wersję rozprawy doktorskiej był właśnie ten
rozdział. Od strony formalnej zmniejszono liczbę pytań (z 8 do 5) i zwiększono liczbę hipotez
roboczych (z 4 do 5). Ta zmiana liczb nie miałaby większego znaczenia, gdyby nie
fundamentalne przeformułowanie pytań i hipotez badawczych. Jest to prawdziwa
metamorfoza. Wydaje się to najodpowiedniejsze określenie na przeistoczenie rozdziału
drugiego. Metamorfoza bowiem „to przejście od jednego stadium rozwoju do następnego” a
reorientacja pytań spowodowała, w ocenie recenzenta, iż z niepoprawnej rozprawa
doktorska stała się dojrzałym opracowaniem naukowym. Pytania jednoznaczne, poprawne
pod względem logicznym. Ich układ konsekwentny. A hipotezy są: jednoznaczne,
zintegrowane z problemem i pytaniami badawczymi, testowalne (sprawdzalne wybranymi
narzędziami pomiarowymi i statystycznymi), falsyfikowalne i nie są tautologią ani banałem.
Rodzi się jednak ważne pytanie (na które mam nadzieję padnie odpowiedź podczas
publicznej obrony): dlaczego tak precyzyjnych i poprawnych pytań i hipotez nie zawierała
pierwsza „wersja” rozprawy doktorskiej?
Rozdział Materiał i metody badawcze.
Rozdział ten co do formy jest poprawny. Dokonano zmian (między innymi w opisie
ryc. 3 dotyczącej pozycji podczas testu MVC). Pozostało jeszcze kilka niewyjaśnionych
kwestii. Ponieważ w nie udzielono w poprawionej wersji dysertacji, pozwolę sobie zapytać
ponownie: „dlaczego jedynie 2 zawodników? Lub, biorąc pod uwagę wybrane formy skoków,
a dokładnie przerzut w tył z lądowaniem jednonóż, po co ta dwuosobowa męska
reprezentacja badanych. Projekt uzyskał pozytywną opinię komisji bioetycznej co jest
fundamentalnym a spełnionym warunkiem badań biomedycznych. Rozdział skrupulatny
i wyczerpujący, choć pozostały wątpliwości: np. „Do analizy wybrano najlepsze próby …”.
Skoro każdy z badanych wykonał 3 próby każdego skoku to czy „najlepsze próby” to po
jednej „najlepszej” próbie każdego zawodnika, czy losowo najlepsze próby spośród
wszystkich wykonanych skoków? Recenzent w dysertacji nie znalazł odpowiedzi. Nie znalazł
również odpowiedzi, dlaczego jedynie „najlepsze”. Stosunkowo mała grupa badawcza,
drogie i automatyczne narzędzia badawcze, i rezygnacja z 2/3 danych, dlaczego? Wreszcie
najprostsze pytanie. Jakimi kryteriami oceny ruchu kierował się ekspert różnicując
(wybierając) próby? Dlaczego podczas podziału ruchu na fazy, mimo wskazania kryteriów,
nie rozdzielono odbicia i lotu? Pytanie to ma bezpośredni związek z tytułem pracy, rycinami
z rozdziału wyniki oraz faktem, że fazy lądowania nie poddano analizie. Dlaczego przyjęto, że
lot rozpoczyna się „gdy krzywa dynamogramu przecina linię ciężaru ciała”? Kończy się wtedy
rozpędzanie pionowe OSC ale stopy mają nadal kontakt z podłożem (ryc. 7-9 str. 68). Bardzo
zaawansowana metoda pomiarowa – tzn. bardzo mocna strona pracy. Jednak pozostało kilka
pytań:
1. Czy OSM (ze str. 48) i OSC (ze str. 49) to ten sam punkt?
2. Czy 0,4mm to błąd pomiarowy wyznaczony podczas kalibrowania, czy szacowana
niepewność pomiarowa dla schematu markerów w badanych skokach?
str. 3
3.
4.
5.
6.
Jaką metodą wyznaczano OSM i OSC?
Czy wskaźniki masowe i długościowe były odmienne dla kobiet i mężczyzn?
„Prędkość liniowa ciała” oznacza prędkość którego punktu?
Dlaczego dla TS, PS i H analizowano jedną płaszczyznę a dla CMJ trzy (ta liczba to
założenie recenzenta)?
Podrozdział 3.2.2. dotyczący badań elektromiograficznych jest w zasadzie poprawny. Autorka
właściwie (zgodnie z zaleceniami SENIAM) umieściła elektrody i normalizowała sygnał do
MVC wcześniej go filtrując. Pytania:
1. Dlaczego przy 16 kanałowym EMG badano 8 mięśni po stronie lewej? Nigdzie nie ma
informacji o lateralizacji badanych.
Podrozdział 3.3. Zastosowany do analiz test Wilcoxona jest poprawny choć bardziej
adekwatna przy wielu zmiennych wydaje się dwukierunkowa analiza wariancji Friedmana.
Rozdział Wyniki
Rozdział 4. WYNIKI zawiera trzy podrozdziały. Zapisy prądów czynnościowych
badanych mięśni, charakterystyki czasowe uzyskane z platformy dynamograficznej
i wyliczone z nich parametry, kinematyka określona systemem SMART. Po zmianie pytań
badawczych układ wyników jest poprawny. Kompleksowość metod pomiarowych jest
niewątpliwie atutem przy tak uporządkowanych pytaniach badawczych. Ponieważ
Doktorantka (mimo krytycznych uwag recenzenta) pozostawiła stwierdzenie, „różnice
wizualne” zaangażowania mięśni (str. 54), proszę o wymienienie kryteriów różnicowania
sygnałów EMG. Wszystkie ryciny (nie tylko te, które dotyczą EMG) mają identyczny i
powtarzający się układ kompozycyjny (zarówno w kolumnach jak i wierszach). Wszystkie
mają precyzyjnie opisane osie zarówno co do wielkości jak i jednostek. Wszystkie mają
jednakową podstawę czasu (znormalizowaną do czasu salta). Wszystkie mają jednakowe
skale także na osi rzędnych. Tak czytelne wykresy spotkać można bardzo rzadko. Takie
przedstawienie danych jest kolejnym powodem by Doktorantkę pochwalić. W poprawionej
wersji pozostał „obszar, w którym rozpoczyna się faza odbicia” dlatego pierwsze pytanie:
Kiedy przyjąć początek fazy odbicia?
Ponadto pozostały pytania:
1. Na jakiej podstawie można stwierdzić i co oznacza, że mięsień brzuchaty łydki to
„główny motor napędowy w skokach”? (str. 54).
2. Dlaczego na rycinach 7 do 12 nie znormalizowano sił reakcji podłoża do ciężaru
zawodnika?
3. Jak wyjaśnić, że w zależności od liczebności próbki w TS popęd poziomy, prędkość
pozioma i przemieszczenie mają przeciwne zwroty? (tab. 9 str. 70)
4. Dlaczego w porównaniu TS i CMJ liczebność próby wynosi 9 a statystyka opisowa tych
skoków ma n=11? (tab. 9 i 10 str. 69)
5. Co oznacza dodatni popęd poziomy w TS i ujemny w PS (tab. 9 str. 70).
str. 4
6. Dlaczego w tabelach 11, 13 wykazano parametry kinematyczne dla trzech różnych
liczebności próby? (str. 70 i 76)
7. Co oznacza w tabeli 11 „brak danych z przyczyn technicznych” i gdzie w dysertacji
można znaleźć wyjaśnienie? (str. 70)
Rozdział Dyskusja
Dyskusja to proporcjonalnie obszerny rozdział (20 stron), w którym zawarta jest także analiza
indywidualnego przypadku. Interesujący zabieg by w dyskusji przedstawiać wyniki. Dlatego
też w ocenie rozdziału najpierw analiza przypadku. Konkretnie zawodniczki W.W. Czytając
uważnie ten fragment dysertacji można zauważyć dojrzałą, wnikliwą, opartą na faktach
(pomiarowych), prawdziwie ekspercką analizę mechanizmu – w tym przypadku płynności
ruchu i efektywności cyklu CR-S. Zadziwiająca metamorfoza w porównaniu z poprzednimi
rozdziałami. W poprawionej wersji rozprawy (w opinii recenzenta dzięki zmianie pytań
badawczych) dyskusja mimo niewielkich zmian stanowi poprawny element rozważań
naukowych.
Rozdział Wnioski
Rozdział ten także uległ zmianie. Oprócz poprawnych, zgodnych z faktami i
przeprowadzonym procesem badawczym pięciu wniosków, są dwa wnioski aplikacyjne
(wskazówki dla praktyki sportowej). Taki układ wniosków jest poprawny pod względem
metodologii badań naukowych dlatego w odróżnieniu do wcześniejszej dysertacji zasługuje
na pochwałę.
Podsumowanie, konkluzja końcowa
Poprawiona dysertacja jest interesującym podejściem do oceny ruchu w teorii i praktyce
sportowej. Zakres zawartych w rozprawie badań jest bardzo obszerny i kompleksowy.
Analiza uzyskanych danych wydaje się być perspektywiczna w identyfikacji zjawisk
biomechanicznych w skokach akrobatycznych. Rozprawa po gruntownych poprawkach i
uzupełnieniach pozwala na rozwiązanie stawianych przez Doktorantkę problemów
badawczych. Dlatego w opinii recenzenta przedstawiona do oceny poprawiona rozprawa
doktorska Pani mgr Małgorzata Klyszcz-Morciniec pt. "Mechanizm odbicia z miejsca w
skokach akrobatycznych” spełnia ustawowe wymagania stawiane do uzyskania pierwszego
stopnia naukowego. Dlatego wnioskuję do Szacownej Rady Wydziału Wychowania
Fizycznego Akademii Wychowania Fizycznego w Katowicach o dopuszczenie rozprawy do
publicznej obrony.
str. 5