docbankowość / ubezpieczenia / rynek kapitałowy / korporacje 1/2017
download 
Reklamacja Transkrypt
bankowość / ubezpieczenia / rynek kapitałowy / korporacje 1/2017
Governance, Risk & Compliance. bankowość / ubezpieczenia / rynek kapitałowy / korporacje 1/2017 WSTĘP REDAKCJA Zofia Wojciechowska Paulina Mania Paweł Eleryk Przemysław Szpytka Jarosław Nowacki Szanowni Państwo, Mamy nowy rok na horyzoncie. Wiemy, że nie będzie lżej. Wiemy, że przybędzie nam nowych regulacji, tych wynikających z implementacji przepisów europejskich, jak i lokalnych, będących wynikiem inwencji naszych polityków, nadzoru oraz potrzeb chwili. Wiemy, że naszym instytucjom będzie ciężej na rynku z powodu podatków, presji udziałowców oraz nacisku regulatorów. Być może nie raz będziemy sobie zadawać pytanie, czy może nie rzucić tego wszystkiego i wyjechac w Bieszczady. Ale prawda jest taka, że jesteśmy twardzi. Od 2007 roku nasz poziom toleracji na stres dramatycznie wzrósł; nie tak łatwo nas przestraszyć nową dyrektywą, inspekcją KNF, zapowiedziami polityków. Jesteśmy doświadczonymi profesjonalistami z grubą skórą, którzy przetrwają niejedną burzę. Przedstawiamy Państwu Governance, Risk & Compliance. To nowa pozycja na rynku skierowana do profesjonalistów związanych z szeroko rozumianym rynkiem finansowym, zajmujących się zarządzaniem ryzykiem, nadzorem nad zgodnością prawem oraz szeroko rozumianym governance. WSPÓŁPRACA Magazyn Governance, Risk & Compliance jest wydawany jako czasopismo bezpłatne, autorzy co do zasady nie otrzymują wynagrodzenia za przekazywane materiały. Wszelkie zgłoszenia publikacji prosimy nadsyłać na adres redakcji, zastrzegamy sobie możliwość publikacji jedynie wybranych materiałów. PROFIL Magazyn Governance, Risk & Compliance jest czasopismem skierowanym do profesjonalistów związanych z branżą prawną, compliance, audytem i zarządzaniem ryzykiem w instytucjach finansowych z sektora bankowości, kapitałowego oraz ubezpieczeń. Czytają nas pracownicy zarówno dużych banków. REKLAMA W celu zamieszczenia reklamy w Magazynie prosimy o kontakt bezpośrednio z redakcją. Zastrzegamy moliwość publikowania wybranych materiałów reklamowych.. Redakcja Wydawcą magazynu Governance, Risk & Compliance jest Compliance Partners Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa z siedzibą w Warszawie. Usługi płatnicze Usługi płatnicze - nowe obowiązki Paweł Eleryk Adwokat, Compliance Partners D o pierwszego czytania w sej- dotyczące obowiązków informacyj- mowej Komisji Finansów Pu- nych w zakresie świadczenia usług blicznych została skierowany płatniczych), można zasadnie przy- projekt ustawy o zmianie ustawy o jąć, że będą one dotyczyły w rów- usługach płatniczych oraz niektórych nym stopniu pojedynczych transakcji innych ustaw, implementujący do pol- płatniczych oraz umów ramowych o skiego porządku prawnego dyrekty- usługę płatniczą. Ze względu na pro- wę Parlamentu Europejskiego i Rady ponowane brzmienie art. 20a ust. 1 2014/92/UE , między innymi celem ustawy o usługach płatniczych, infor- poprawy jakości i przejrzystości usług macje będą przekazywane wyłącznie świadczonych przez dostawców usług do osób będących konsumentami płatniczych . w rozumieniu Kodeksu cywilnego, a więc do osób, które zawierając z Prace nad projektem w ramach Rzą- krajową instytucją płatniczą umowę dowego Centrum Legislacji trwały od nie dokonują tej czynności bezpo- sierpnia ubiegłego roku, natomiast średnio w związku ze swoją działal- obecnie podmioty zainteresowane nością gospodarczą lub zawodową. mają okazję zapoznać się z treścią proponowanych przez ustawodawcę Wątpliwości praktyczne wywołuje zmian, które będą przedmiotem prac przewidziany w powyższym art. 20a komisji sejmowych oraz uwag i mody- ust. 1 obowiązek przekazania infor- fikacji zgłaszanych przez Sejm i Senat. macji z odpowiednim wyprzedzeniem przed zawarciem umowy. Nie jest to Projektowane zmiany dotyczą, w pierwsza tego rodzaju klauzula ogól- szczególności, nowych obowiązków na, którą ustawa o usługach płat- informacyjnych, niezbędnych do re- niczych posługuje się w kontekście alizacji przed zawarciem umowy o obowiązków informacyjnych realizo- prowadzenie płatnicze- wanych przez krajowe instytucje płat- go przez dostawcę (czyli również nicze. Tytułem przykładu, w art. 26 ust. przez krajową instytucję płatniczą) 2 wskazano, że informacje przewidzia- z użytkownikiem usług płatniczych. ne przez art. 27 ustawy powinny być Obowiązki odnoszą przekazywane w odpowiednim czasie, się do opłat pobieranych z tytułu przed zawarciem umowy ramowej. rachunku informacyjne usług świadczonych w związku z prowadzeniem rachunku płatniczego. Skoro na podstawie przepisów ustawy o usługach płatniczych nie jest 3 Governance, Risk & Compliance Z uwagi na usytuowanie zmian w obecnie możliwe precyzyjne wska- systematyce ustawy (przepisy ogólne zanie, kiedy konsumentowi powinny PSD 2 zostać przekazane informacje od- wiążą się kwestie dotyczące sposobu nia konsumentom informacji na noszące się do opłat, przekazująca przekazania. Najbardziej temat opłat pobieranych z tytułu krajowa instytucja płatnicza powin- nym rozwiązaniem, z prawnego oraz świadczonych na wziąć w tym zakresie pod uwa- organizacyjnego widzenia, warto wspomnieć, że rozwiąza- gę przede wszystkim: cel informacji będzie utrzymywanie i stała aktuali- nie zastosowane w art. 20a ust. 1 (umożliwienie konsumentowi porów- zacja danych na temat pobieranych jest nieco odmienne od regulacji nania ofert dostawców prowadzą- opłat przede wszystkim na stronie art. 4 ust. 1 dyrektywy Parlamen- cych rachunki płatnicze); sposób jej internetowej krajowej instytucji płat- tu Europejskiego i Rady 2014/92/ przekazania (papierowo lub elek- niczej oraz w jej placówkach, zgod- UE wskazującego, że przekazane tronicznie); nie z projektowanym art. 20b ust. 3. informacji konsumentowi może na- swoją dotychczasową punktu optymal- usług płatniczych stąpić w formie papierowej lub na praktykę w zakresie realizacji art. 26 innym trwałym nośniku informacji . ust. 2 ustawy o usługach płatniczych Z art. 20b ust. 3 wynika, że krajo- oraz fakt, że w trakcie ewentualnego wa instytucja płatnicza udostępnia postępowania reklamacyjnego bę- konsumentom doku- Wydaje się, taka różnica nie powin- dzie musiała wykazać, że wykonała ment dotyczący opłat w swoich pla- na wpłynąć na ograniczenie zakresu obowiązek z art. 20a ust. 1 zgodnie z cówkach, w godzinach pracy oraz technicznych możliwości, z wykorzy- przepisami prawa, a także z uwzględ- na swojej stronie internetowej, a na staniem których krajowa instytucja nieniem wniosek konsumenta także w posta- płatnicza będzie mogła informować ci papierowej albo elektronicznej. konsumenta o opłatach. Jednak, po- Przy okazji sposobu przekazywa- służenie się pojęciem „trwały nośnik interesu konsumenta. Z powyższymi wątpliwościami, dotyczącymi czasu przekazania informacji, Governance, Risk & Compliance nieodpłatnie informacji” byłoby rozwiązaniem Governance, Risk & Compliance 4 PSD 2 prostszym i spójnym zarówno z prawem pliwości, związanych z wymogami, co do rektywy Parlamentu Europejskiego i Unii Europejskiej, jak i prawem krajowym jego treści , w tym co do treści zawartych Rady 2014/92/UE oraz wyżej wymie- , a tym samym generowałoby mniejsze ry- w nim pojęć objaśniających. Powstają nionego rozporządzenia będą rozpa- zyko późniejszych wątpliwości interpreta- również wątpliwości, czy, w jaki sposób i trywane w podkomisji łącznie. W kon- cyjnych. Ponadto, w kontekście brzmienia w jakim zakresie informacje o opłatach sekwencji można oczekiwać, że prace nowego art. 20b ust. 3 uniknięto by mno- mogą być przekazywane przez agentów. legislacyjne z nimi związane zostaną zakończone w tym samym lub zbliżo- żenia form udostępniania konsumentowi informacji na temat pobieranych opłat, Ograniczenia wynikające z charakteru nym terminie, co w dalszej kolejności także wywołujących wątpliwości, co do niniejszego artykułu nie pozwalają na może skutkować dla krajowej instytucji prawidłowej omówienie w równym stopniu wszyst- płatniczej równoległym prowadzeniem kich pojawiających się wątpliwości, analizy obowiązku podjęcia i prowadze- W praktyce, na podstawie projektowa- jednakże każda krajowa instytucja płat- nia czynności dostosowawczych, doty- nego art. 20b ust. 3, krajowa instytu- nicza po wejściu w życie zmian do usta- czących obydwu ustaw zmieniających. cja płatnicza będzie obowiązana do wy będzie musiała zmierzyć się z nimi przedstawiania informacji o opłatach: i dokonać rozstrzygnięcia zgodnego interpretacji przepisów. z nowymi przepisami. Z tego względu - w swoich placówkach w godzinach pracy oraz z uwagi na wątpliwości poruszo- (faktycznie – w formie papierowej); oraz ne powyżej wskazane jest, aby krajowe - na stronie internetowej (faktycznie – w instytucje płatnicze śledziły tok prac formie elektronicznej); oraz parlamentarnych związanych z projek- - na żądanie konsumenta –w formie pa- towanymi zmianami oraz aby jeszcze pierowej albo elektronicznej. na tym etapie rozważyły, jakie problemy będą musiały rozwiązać, celem wdroże- Zatem, na żądanie konsumenta, krajowa nia nowych wymogów informacyjnych. instytucja płatnicza będzie zobowiązania do kolejnego udostępniania informacji Prospektywne podejście rekomendowa- w formie papierowej albo elektronicz- ne jest również z uwagi na procedowa- nej, niezależnie od faktu, że udostępnia ny obecnie w Komisji Finansów Publicz- wymagane informacje w swojej pla- nych kolejny projekt ustawy o zmianie cówce oraz na stronie internetowej, we ustawy o usługach płatniczych oraz wskazanych powyżej formach. Na tym niektórych innych ustaw . Jego celem tle powstaje dodatkowa wątpliwość, jest dostosowanie krajowych regulacji czy w sytuacji wysłania konsumentowi dotyczących transakcji płatniczych przy na jego żądanie, na adres e-mail, infor- użyciu kart płatniczych do postanowień macji o miejscu zamieszczenia danych rozporządzenia 2015/751 Parlamentu o opłatach na stronie internetowej, zo- Europejskiego i Rady z dnia 29 kwiet- stanie spełniony wymóg przekazania nia 2015 r. w sprawie opłat interchan- takich danych w formie elektronicznej. ge w odniesieniu do transakcji płatniczych realizowanych w oparciu o kartę . Z powyższego wynika, że wprowadzenie do ustawy o usługach płatniczych nowe- Jak już zostało zaznaczone powyżej, go obowiązku informacyjnego skutkuje zmiany do ustawy o usługach płatni- powstaniem szeregu dodatkowych wąt- czych wynikające z implementacji dy- Governance, Risk & Compliance 5 normy compliance ISO 19600 Grzegorz Włodarczyk Od wielu lat obserwujemy na świecie organizacji etc., także z zasadami po- mifid.pl (także w Polsce) gwałtowny wzrost stępowania, corporate governance znaczenia funkcji zarządzania ryzy- czy w końcu zasadami etycznymi da- kiem braku zgodności, oraz samego nej firmy (p. Rys. 1 -materie complian- zarządzania wskazanym ryzykiem czy- ce – opracowanie własne autora ). li compliance. Compliance to funkcja Powstanie i gwałtowny rozwój funkcji w firmie, co do zasady o charakterze compliance na świecie związany jest prewencyjnym , choć w ramach tzw. z dużymi aferami typu afera Enron’u postępowań wyjaśniających (kwestie czy kryzysami na rynkach (np. finanso- związane z incydentami braku zgod- wym). Jako ich wynik powstały regu- ności) może działać także następczo, lacje amerykańskie: Sorbanes – Oxley mająca na celu eliminowanie nie- Act[3], The Foreign Corrupt Practices zgodności (i zapobieganie potencjal- Act[4], oraz europejskie – np. Mar- nym niezgodnościom) z przepisami kets in Financial Instruments Directi- prawa powszechnie obowiązującego, ve (MiFID), które wprost, dla danych wytycznymi, stanowiskami i rekomen- branż, czy typów przedsiębiorstw, dacjami regulatorów, izb zawodowych, wprowadziły obowiązek umiejsco- 1 6 Governance, Risk & Compliance normy compliance cą funkcji compliance, opartej na australijskim standardzie AS 8306. Norma ISO 19600 co do zasady ma akcentować podejście do compliance sensu largo tj. chociażby rozumienie funkcji compliance jako funkcji doradczej, oraz równocześnie jako funkcji kontrolnej. To także patrzenie na compliance w sposób kompleksowy i zunifikowany w ramach przedsiębiorstwa – od wdrożenia założeń polityk, przez opiniowanie wewnętrznej dokumentacji i bieżącą pomoc pracownikom, przez szkolenia, aż po kontrolę i stałe ulepszanie systemu compliance. Jednocześnie norma ISO 19600 raczej ma na celu wskazanie konkretnych narzędzi, sformułowanie „miękkich” wytycznych, aniżeli stricte wprowadzenie ścisłych wymagań. Tego Rys.1 Materie compliance typu wytyczne, formułujące zalecenia, wienia w strukturach firmy jednostki ds. można obserwować w firmach farma- a nie wymagania, z perspektywy glo- zapewnienia zgodności (compliance)[5]. ceutycznych, telekomunikacyjnych, balnej mogą znaleźć o wiele większe spółkach notowanych na giełdach, w zastosowanie (jeśli ich przyjęcie mia- Jako że, nie istnieje jedna ogólnoświa- sektorze chemicznym, energetycznym łoby być dobrowolne) w praktyce. Nor- towa, ogólnorynkowa czy ogólnobran- czy niekiedy budowlanym), w szcze- ma ISO 19600 powstaje jako swoisty żowa regulacja dotycząca compliance, gólności w sektor MŚP, gdzie funkcja „meta-standard”[9], poszczególne branże, bądź to w ramach compliance w zasadzie nie istnieje. dużym poziomie ogólności podstawo- samoregulacji, bądź w ramach odręb- Norma ISO[7] 19600 – wprowadzenie we wytyczne dla funkcji compliance. nych przepisów prawa powszechnie Norma ISO 19600[8] (ISO/DIS 19600 Zaletą tak skonstruowanego „meta- obowiązującego, wprowadzają funkcję Compliance management systems – -standardu” jest połączenie w jednym compliance do wewnętrznych porząd- CMS) powstaje jako próba usystema- dokumencie najważniejszych zasad ków prawnych. Wydaje się, że w tej tyzowania kwestii zarządzania ryzy- wynikających ze standardów i dobrych materii prym wiedzie sektor bankowy kiem braku zgodności oraz stworzenia praktyk sektorowych, standardów ro- i kapitałowy – wystarczy spojrzeć tyl- zunifikowanego systemu zarządzania dzajowych, wytycznych rodzajowych, ko na dokumenty z ostatnich kilku lat, ryzykiem braku zgodności, dedykowa- standardów dokumentacyjnych wprowadzające obowiązek posiadania nego nie tylko dla potężnych korpo- Jedną z najważniejszych wartości nor- jednostki ds. zapewnienia zgodności racji, ale także dla firm z obszaru MŚP. my ISO 19600 jest przyjęcie założe- w strukturach firm.[6] Niestety pozo- U źródeł powstania normy ISO 19600 nia, znanego chociażby z wytycznych stałe branże, poza sektorem finanso- leży inicjatywa australijska – w 2012 ESMA, czy bardziej generalnie ustawo- wym, wypadają dość blado (pozytywne r. Australia zaproponowała rozpo- dawstwa MiFID, tj. przyjęcia swoistej przejawy zwiększenia roli compliance częcie prac nad normą ISO dotyczą- zasady proporcjonalności przy wdro- Governance, Risk & Compliance określający Governance, Risk & Compliance na etc. 7 normy compliance te na analizie ryzyka, co zresztą wydaje się obecnie być jednym słusznym spojrzeniem na compliance. Co ciekawe norma ISO 19600 sięga po znaną już i sprawdzoną metodykę zarządzania ryzykiem, określoną w normie ISO 31000[10] (p. Rys. – CMS oparty na analizie ryzyka – za. Bleker S., Hortensius D., ISO 19600: The development of a global standard on compliance management). Tego typu podejście do funkcji compliance jest charakterystyczne dla (w zależności od metody klasyfikacji) tzw. dojrzałego bądź bardzo dojrzałego systemu compliance, zatem widać, że założenia normy ISO 19600 wpisują się w światowe trendy związane z za- Rys. 2 CMS oparty na analizie ryzyka rządzaniem ryzykiem braku zgodności. żeniu normy. Zasada proporcjonalności • Zasada proporcjonalności. Zarządzanie ryzykiem braku zgodno- pozwala przedsiębiorstwom (np. MŚP) • Podejście oparte na analizie ryzyka. ści oparte jest w normie ISO 19600 dostosować się, przy dołożeniu nale- Co do zasady CMS w normie ISO na kompleksowej ocenie ryzyka com- żytej staranności, w sposób proporcjo- 19600 oparte jest o podejście opar- pliance, która znowuż polega na iden- nalny do założeń normy ISO 19600 (co do zasady bez obniżania standardów). Jest to o tyle logiczne, że o ile standardy, czy wytyczne mogą być tożsame tak dla dużych korporacji, jak i dla np. MŚP, to już konkretne wymogi strukturalne już nie zawsze, gdyż mogłby to prowadzić bądź do obniżenia standardów dla dużych korporacji („równanie w dół”), bądź to do nadmiernego obciążenia obowiązkami MŚP („równanie w górę”). Wydaje się, że zasada proporcjonalności rozwiązuje wskazane problemy. Zalety Normy ISO 19600: • Czerpanie z najlepszych ogólnoświatowych wzorców. • Kompleksowe ujęcie kwestii compliance. • Konstrukcja na zasadach „meta-standardu”. Rys. 3 Modelowa struktura zarządzania ryzykiem Governance, Risk & Compliance8 normy compliance tyfikacji wszelkich obowiązków com- wyższego i średniego szczebla. przedsiębiorstw, które do tej pory sys- pliance – przez analizę ryzyka, ocenę Model zarządzania ryzykiem bra- temu compliance nie wdrażały (dla ryzyka, kontrolę zgodności, aż po wnio- ku zgodności i odpowiedzialno- firm o dojrzałym compliance – ban- ski i ustalenia związane z zapewnieniem ści za compliance pokazuje Rys. ków, firm inwestycyjnych, norma ISO zgodności, oraz ew. wnioski uzupełnia- 3 – Modelowa struktura zarzą- 19600 zapewne nie wniesie nic no- jące, mające na celu usprawnienie sys- dzania ryzykiem braku zgodno- wego do wewnętrznego systemu za- temu compliance w przedsiębiorstwie. ści – opracowanie własne autora. rządzania ryzykiem braku zgodności, Bardzo ważne jest współdziała- aczkolwiek być może będzie przydatna Norma ISO 19600, jak wskazano po- nie wszystkich „szczebli” struktury celem usystematyzowania wszelkich wyżej, konstytuuje pełny standard za- w organizacji, bez niego bowiem odchyleń od modelowej struktury). rządzania ryzykiem braku zgodności w nie istnieje efektywne zarządza- przedsiębiorstwie. Skupia się zarówno nie ryzykiem braku zgodności. na kwestiach stricte związanych z jednostką ds. zapewnienia zgodności, ale Norma ISO 19600 będzie na pewno także na kwestiach odpowiedzialności cennym i kompleksowym materia- każdego pracownika za zarządzanie łem pozwalającym na organizację ryzkiem braku zgodności, oraz na tak funkcji compliance w przedsię- istotnej materii jak odpowiedzialność biorstwie. Będzie także zapewne za compliance funkcji najwyższych w novum dla sektora MŚP, czy innych przedsiębiorstwie – managerów naj- Przypisy: [1] Tak Grynfelder J., Funkcja compliance, http:// tyczne w sprawie określonych aspektów wy- rów Wartościowych w Warszawie S.A. oraz Cen- www.forumcompliance.com/4701.html. mogów dyrektywy MiFID dotyczących komórki tralnym Biurem Antykorpcyjnym „w zakresie or- [2] Por. Włodarczyk G., Kodeksy etyczne – zagad- ds. nadzoru zgodności z prawem, 25 czerwca ganizacji szkoleń i warsztatów problemowych nienia 2012 r. | ESMA/2012/388, przepisy Rozporzą- służących podnoszeniu kultury Compliance w press.com. dzenia Ministra Finansów z dnia 24 września spółkach notowanych na warszawskim parkie- [3] Dostępny w Biliotece Kongresu, http://www. 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych cie, z uwzględnieniem metodologii zapobiega- loc.gov. warunków technicznych i organizacyjnych dla nia oraz wykrywania działań o charakterze ko- [4] PUBLIC LAW 95-213—DEC. 19, 1977. firm inwestycyjnych, banków, o których mowa rupcyjnym oraz działań niezgodnych z prawem [5] W języku polskim określeń na jednostkę bądź w art. 70 ust. 2 ustawy o obrocie instrumenta- rynku kapitałowego”. osobę wykonującą zadania z zakresu zarządzania mi finansowymi, i banków powierniczych oraz [7] International Organization for Standardiza- ryzykiem braku zgodności, czy ogólniej zapew- warunków szacowania przez dom maklerski tion, czyli Międzynarodowa Organizacja Norma- nienia zgodności działalności przedsiębiorstwa kapitału wewnętrznego (Dz. U. 0, poz.1072), lizacyjna to organizacja pozarządowa zrzesza- z przepisami prawa etc. jest wiele – ja stosować Komisja Nadzoru Finansowego, Rekomenda- jąca krajowe organizacje normalizacyjne. będe zamiennie cja M dotycząca zarządzania ryzykiem opera- [8] Tekst projektu normy dostępny do kupienia zgodności” oraz „compliance”. cyjnym w bankach, 2012 r., Komisja Nadzoru na stronie www ISO http://www.iso.org. [6] Por. w szczególności: ISO 14001, OHSAS Finansowego, Rekomendacja H dotycząca sys- [9] Tzw. HLS – High Level Structure. 18001, Komitet Bazylejski ds. Nadzoru Bankowe- temu kontroli wewnętrznej w bankach, 2011. Z [10] PN-ISO 31000:2012 – wersja polska, go, Zgodność i funkcja zapewnienia zgodności w ciekawych inicjatyw warto wskazać na podpi- Zarządzanie ryzykiem – Zasady i wytyczne. bankach, Kwiecień 2005, ESMA Europejski Urząd sanie 20 maja 2014 r. porozumienia pomiędzy Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych) – Wy- Komisją Nadzoru Finansowego, Giełdą Papie- wstępne, http://compliancemifid.word- „jednostka ds. zapewnienia Governance, Risk & Compliance 9 Recenzja Maciej Kurzajewski - Usługi maklerskie Jarosław Nowacki Chociaż od publikacji „Usług makler- odnaleźć w oficjalnych pismach kierowa- Partner, Compliance Partners skich” minęło już trochę czasu, to nych do instytucji działających na rynku warto tą pozycję co jakiś czas przy- kapitałowym przez KNF. W pewnej więc pominać tym uczestnikom rynku, któ- mierze książkę można uznać jako prze- rzy nie mieli jeszcze okazji się z nią wodnik po świecie usług maklerskich zapoznać. „Usługi maklerskie” Macie- wynikającym z ustawy o obrocie i szerzej, ja Kurzajewskiego to książka, która z dyrektywy MIFID i pozostałych najważ- jest będzie przydatna w codziennej niejszych regulacji unijnych. Dodatkowo, pracy każdego Compliance Office- bardzo cieszy fakt, że brak tutaj tak nie- r’a pracującego instytucji finansowej stety często zdarzających się długich i działającej na rynku kapitałowym. teoretycznych rozważań prawniczych, które nieprzydatne są z praktycznego Maciej Kurzajewski od wielu lat zwią- punktu widzenia i na ogół nie dają prak- zany jest z Komisją Nadzoru Finanso- tycznie żadnej przydatnej odpowiedzi na wego - obecnie pełni funkcję Zastępcy pytania, które musi zadawać sobie Com- Dyrektora w Departamencie Firm In- pliance Officer pracujący w polskim domu westycyjnych i Infrastruktury Rynku maklerskim. Autor skupił się na tematach, Kapitałowego (DRK). Mając tak boga- które są najistotniejsze z puntu widze- te doświadczenie i od strony nadzo- nia funkcjonowania domu maklerskiego, ru finansowego znając problematykę jednocześnie przedstawiając je w bardzo rynku, jest niekwestionowanym au- przystępny sposób. Omówione zostały torytetem z zakresu funkcjonowania między innymi rodzaje i charakterystyka i obowiązków regulacyjnych domów podmiotów uprawnionych do świadcze- maklerskich, zwłaszcza tych wzbu- nia usług maklerskich, zasady promowa- dzających kontrowersje i wynikają- nia i reklamowania usług maklerskich, cych z nie zawsze poprawnie zaim- rodzaje i zakres informacji przekazy- plementowanych rozwiązań unijnych. wanych inwestorowi przed zawarciem umowy, kwestie oceny odpowiedniości Chociaż sam autor książki wskazu- usługi lub instrumentu finansowego, kla- je, że poglądy w niej wyrażone są syfikacja klientów zgodnie z dyrektywą wyłącznie jego własnymi, a nie in- MIFID, problematyka zachęt, konfliktu in- stytucji, w której pracuje, to jednak teresów, rodzaje działalności maklerskiej, oczywistym jest, że reprezentują one outsourcing, agent firmy inwestycyjnej. w dużej mierze ugruntowane stano- 10 Governance, Risk & Compliance wiska polskiego nadzoru finanso- Usługi Maklerskie Macieja Kurzajewskie- wego z zakresu rynku kapitałowego. go to moim zdaniem pozycja obowiąz- Część poglądów zaprezentowanych kowa w bibliotece każdego Compliance w książce niejedna instytucja mogła Officer’a pracującego w instytucji finan- również na przestrzeni ostatnich lat sowej działającej na rynku kapitałowym. WYNAGRODZENIA W TFI Wynagrodzenia w TFI - ujawnienia Paweł Eleryk W związku wdrożeniem do polskiego ustawy o zmianie ustawy o funduszach Adwokat, Compliance Partners porządku prawnego nowych rozwią- inwestycyjnych sprawozdania roczne sta- zań, dotyczących funkcjonowania spe- nowią „sprawozdania zawierające szereg cjalistycznych funduszy inwestycyjnych informacji odnoszących się do działalno- otwartych oraz funduszy inwestycyjnych ści prowadzonej w minionym roku przez zamkniętych („alternatywne fundusze fundusz, w których skład wchodzą rocz- inwestycyjne”, „AFI”) towarzystwo fundu- ne sprawozdania finansowe funduszy czy szy inwestycyjnych jest zobowiązane do spółek”. Ponadto, jak zostało wskazane w opracowania i wdrożenia polityki wyna- uzasadnieniu, rozwiązanie polegające „na grodzeń. Z opracowaniem i wdrożeniem załączaniu sprawozdań finansowych do polityki wynagrodzeń wiążą się obowiąz- sprawozdań rocznych AFI jest zatem roz- ki informacyjne, przewidziane przez art. wiązaniem elastycznym pozwalającym na 222d ust. 1 i 4 pkt 7) ustawy z dnia 27 uniknięcie zbędnych ingerencji w utrwa- maja 2004 r. o funduszach inwestycyj- lony ład regulacyjny, a w tym konkretnym nych i zarządzaniu alternatywnymi fun- przypadku w przepisy o rachunkowości”. duszami inwestycyjnymi („Ustawa”), po- Niezależnie od oceny zasadności wpro- legające na przekazaniu Komisji Nadzoru wadzenia do katalogu obowiązków infor- Finansowego oraz uczestnikom funduszu macyjnych nowego dokumentu w postaci na ich żądanie sprawozdania rocznego sprawozdania rocznego, w praktyce towa- w terminie 4 miesięcy od dnia zakoń- rzystwo będzie zobowiązane do sporzą- czenia roku obrotowego, obejmującego dzenia takiego sprawozdania i zawarcia również dane dotyczące wynagrodzeń. w jego ramach wszystkich informacji przewidzianych przepisami prawa. Do ta- Jak wynika z uzasadnienia do projektu 11 Governance, Risk & Compliance kich informacji należą, w szczególności, WYNAGRODZENIA W TFI informacje przewidziane w art. 222d ust. 4 pkt 7) Ustawy, związane z wynagrodzeniami. W ujęciu ogólnym, obejmują one: - liczbę pracowników podmiotu, który zarządza alternatywnym funduszem inwestycyjnym; - całkowite kwoty wynagrodzeń wypłaconych pracownikom przez podmiot, który zarządza alternatywnym funduszem inwestycyjnym; - kwotę wynagrodzenia dodatkowego wypłaconego ze środków alternatywnego funduszu inwestycyjnego. Wprawdzie przedstawienie powyższych informacji w sprawozdaniu rocznym nie powinno przysporzyć towarzystwu zbyt dzenia 231/2013, w przypadku ujawnia- dzenia 231/2013 nie wyjaśnia zna- wielu problemów, jednak należy mieć na nia informacji na poziomie zarządzają- czenia względzie, że tego rodzaju informacje cych AFI, w odniesieniu do każdego AFI łu, jednak przy interpretacji powinny być zaprezentowane z uwzględ- przedstawia się informacje dotyczące sformułowania pomocy będzie pkt nieniem art. 107 rozporządzenia dele- przydziału lub rozdziału, o ile takie infor- 127 preambuły do Rozporządzenia. gowanego Komisji (UE) nr 231/2013 z macje istnieją i są łatwo dostępne. Przy dnia 19 grudnia 2012 r. uzupełniającego ujawnianiu takich informacji uwzględ- W ramach treści pkt 127 preambuły do dyrektywę Parlamentu Europejskiego i nia się opis, wskazujący w jaki sposób Rozporządzenia 231/2013 można wy- Rady 2011/61/UE w odniesieniu do zwol- zrealizowano różnić trzy części, będące konsekwencją przydział lub rozdział. nień, ogólnych warunków dotyczących przydziału oraz rozdziatego przedstawiania informacji na poziomie prowadzenia działalności, depozytariu- W pierwszej kolejności zwraca uwagę zarządzających alternatywnymi fundu- szy, dźwigni finansowej, przejrzystości i fakt, że ujawnianie informacji powin- szami inwestycyjnymi[2], nadzoru no być realizowane na poziomie zarzą- - udzielania dalszych informacji poprzez dzającego alternatywnymi funduszami ujawnianie przydziału lub rozdziału; Niniejsze opracowanie ma na celu zwróce- inwestycyjnymi. - nie uwagi na wątpliwości interpretacyjne, ujawniania jest ujawnianie informacji w gółowych mogące pojawić się trakcie sporządzania tej odniesieniu do każdego AFI. W związku - części sprawozdania rocznego, która doty- z ujawnianiem informacji w odniesieniu sie objętym przez art. 107 ust. 4. czy ujawniania informacji na temat wyna- do każdego AFI przedstawia się informa- grodzeń, w zakresie przewidzianym przez cje dotyczące przydziału lub rozdziału. („Rozporządzenie 231/2013”). Kolejnym poziomem art. 107 ust. 3 Rozporządzenia 231/2013. udzielania dalszych szcze- informacji; informacji w zakre- Przydział lub rozdział jest związany z treścią i formą ujawniania całko- Wprawdzie art. 107 ust. 3 RozporząNa podstawie art. 107 ust. 3 Rozporzą- udzielania dotyczące: witego wynagrodzenia związanego z odpowiednim alternatywnym fundu- Governance, Risk & Compliance 12 WYNAGRODZENIA W TFI szem inwestycyjnym. Jak już zostało wskazane powyżej, zgodnie z art. 107 ust. 3 Rozporządzenia 231/2013, informacje dotyczące przydziału lub rozdziału przedstawiane są w odniesieniu do każdego AFI. Z kolei, pkt 127 preambuły wskazuje, że ujawnienia przydziału lub rozdziału całkowitego wynagrodzenia związanego z odpowiednim AFI można dokonać w drodze: - ujawnienia łącznych danych dotyczących wynagrodzeń zarzą- dzającego AFI w podziale na stałe i zmienne elementy składowe; oświadczenia, że dane te dotyczą dział ma dotyczyć całkowitego wyna- Zatem, wydaje się że w ramach art. całego zarządzającego AFI, a nie AFI; grodzenia związanego z odpowiednim 107 ust. 3 oraz pkt 127 preambuły do - ujawnienia liczby funduszy AFI i AFI. Wersja angielska Rozporządzenia Rozporządzenia 231/2013 słowo „bre- UCITS zarządzanych przez zarzą- 231/2013 posługuje się sformułowa- akdown” również powinno być tłuma- dzającego AFI oraz łącznych akty- niem „allocation or breakdown”, przy czone jako „struktura”. W takiej sytu- wów zarządzanych przez takie AFI czym słowo „breakdown” jest również acji, udzielanie i UCITS wraz z przeglądem polityki stosowane w ramach tabeli będącej polegałoby na ujawnianiu przydziału wynagrodzeń i odniesieniem do załącznikiem nr IV do Rozporządze- lub struktury całkowitego wynagro- miejsca, w którym na wniosek inwe- nia 231/2013, zatytułowanej w wersji dzenia związanego z odpowiednim AFI. storów udostępnia się pełną polity- polskiej „Wzory formularzy sprawoz- Podejmując próbę interpretacji art. 107 kę wynagrodzeń zarządzającego AFI. dawczych AFI (art. 3 ust. 3 lit. d) oraz ust. 3 zw. z pkt 127 preambuły do Roz- Uwagę zwraca okoliczność, że po- art. 24 dyrektywy 2011/61/UE) Infor- porządzenia 231/2013 można przy- wyżej informacje macje o AFI, które należy przekazać w jąć, że ponieważ informacje mają być dotyczą w pierwszym rzędzie zarzą- formularzu sprawozdawczym (art. 3 ujawniane w odniesieniu do każdego dzającego AFI, a nie każdego AFI tak, ust. 3 lit. d) i art. 24 ust. 1 dyrektywy AFI, a jednocześnie takie ujawnianie jak to zostało wskazane w art. 107 2011/61/UE)”, w wierszach nr 10, 12 i ma dotyczyć przydziału lub rozdziału ust. 3 Rozporządzenia 231/2013. 17 oraz w wierszu nr 24 w tabeli za- (struktury) całkowitego wynagrodzenia Nie jest zatem do końca jasne, jaki tytułowanej „Informacje o AFI, które związanego z odpowiednim AFI, wów- konkretnie zakres danych miałby należy przekazać właściwym organom czas ujawnieniu powinny podlegać: podlegać ujawnieniu w odniesie- (art. 24 ust. 2 dyrektywy 2011/61/UE)”. niu do każdego AFI i dotyczyć jed- W tych wypadkach słowo „breakdown” informacje, z podziałem na stałe i nocześnie przydziału lub rozdziału. nie jest jednak tłumaczone konse- zmienne elementy składowe wyna- kwentnie jako „rozdział” lecz „struktura”. grodzenia, przedstawione Wiadome jest, że przydział lub roz- dalszych pobieranego informacji od każde- go AFI przez zarządzającego alter- Governance, Risk & Compliance 13 WYNAGRODZENIA W TFI inwestycyjnymi; Biorąc pod uwagę powyższe wątpliwo- mienionych kategorii, poszczególnych AFI, które- ści oraz dążąc do możliwie pełnej reali- informacji wymienionych w pkt 127pre- dotyczy; zacji obowiązku z art. 107 ust. 3 Rozpo- ambuły do Rozporządzenia 231/2013; za- rządzenia 231/2013 wyżej wymienione - informacje w ramach każdej z ka- AFI. kategorie dalszych szczegółowych infor- tegorii, o których mowa powyżej, Możliwe również jest oparcie się na lite- macji mogą być ujęte w sprawozdaniu powinny ralnym brzmieniu pkt 127 preambuły do rocznym obok kategorii informacji zwią- że w odniesieniu do każdego z AFI, Rozporządzenia 231/2013 i przyjęcie, w zanych z ujawnieniem przydziału lub jeżeli dany zarządzający AFI nimi drodze interpretacji zawężającej, że wystar- rozdziału (struktury) całkowitego wyna- dysponuje (tego rodzaju informa- czy wskazać jedynie te dane, które wprost grodzenia związanego z odpowiednim AFI. cje istnieją i są łatwo dostępne). postanowienie. W takim wypadku powsta- Art. 107 ust. 3 w zw. z pkt 127 preambuły Największych problemów przysporzy je jednak pytanie o sposób realizacji obo- do Rozporządzenia 231/2013 nie przed- prawdopodobnie realizacja ostatniej wiązku z art. 107 ust. 3 Rozporządzenia stawia konkretnych wytycznych co do wytycznej w odniesieniu do katego- 231/2013, który polega na przedstawie- sposobu prezentowania dla każdego al- rii związanej z przydziałem lub roz- niu informacji dotyczących przydziału lub ternatywnego funduszu inwestycyjnego działem, jako że pkt 127 preambuły rozdziału w odniesieniu do każdego AFI. informacji dotyczących przydziału lub do Rozporządzenia 231/2013 w tym rozdziału (struktury) całkowitego wyna- zakresie wskazuje na łączne dane Powyższe propozycje ulegają niestety dal- grodzenia związanego z odpowiednim związane z zarządzającym AFI a ich szej komplikacji z uwagi na tą część pkt 127 AFI. Wytyczne te nie zostały również ujęte prezentacja w odniesieniu do danego preambuły do Rozporządzenia 231/2013, w w ramach art. 222d ust. 4 Ustawy, regu- AFI będzie wymagała dodatkowych której mowa o udzielaniu dalszych szcze- lującego jakie elementy lub informacje obliczeń. Przeprowadzenie takich ob- gółowych informacji polegającym na ujaw- powinny wchodzić w skład sprawozdania liczeń, tam gdzie jest to możliwe i nie nieniu łącznej wartości zmiennego wy- rocznego AFI. Jednakże, opierając się na przysporzy nagrodzenia finansowanego przez AFI z treści wyżej wymienionych postanowień może być jednak zasadne z uwagi na dokonywanych przez niego płatności opłat Rozporządzenia 231/2013 można sfor- ogólne reguły dotyczące sprawozda- za wyniki lub, w stosownych przypadkach, mułować pewne ogólne założenia, które nia rocznego przewidziane w art. 103 premii motywacyjnej. Kategoria łącznej przynajmniej w części ułatwią realizację Rozporządzenia 231/2013, związane wartości zmiennego wynagrodzenia finan- obowiązku polegającego na przedstawia- z obowiązkiem zapewnienia dostę- sowanego przez AFI z dokonywanych przez niu informacji dotyczących przydziału lub pu do istotnych, wiarygodnych, po- niego płatności opłat za wyniki odnosi się rozdziału (struktury) całkowitego wyna- równywalnych i jasnych informacji. do wynagrodzenia zmiennego, natomiast grodzenia związanego z odpowiednim AFI. nie jest jasne z jaką informacją podlegają- Do takich założeń mogą należeć przede cą ujawnieniu związana jest kategoria pre- wszystkim: mii motywacyjnej (poza tym, że zgodnie - podział ujawnianych informacji na ka- z art. 107 ust. 2 Rozporządzenia 231/2013 tegorie dotyczące przydziału lub roz- premia motywacyjna wypłacona przez AFI działu jest uwzględniania w ramach całkowitego związanego z odpowiednim AFI oraz wynagrodzenia w danym roku obrotowym). na natywnymi funduszami wskazanie nazwy go dane łączna rządzanych ujawnienie wartość przez aktywów dane być przedstawione tak- są wymagane przez wyżej wymienione całkowitego dalsze nadmiernych trudności, wynagrodzenia szczegółowe informacje; -uwzględnienie,wramach każdejzwyżej wy- Governance, Risk & Compliance 14 TESTY ZGODNOŚCI Testy zgodności i kontrole compliance Grzegorz Włodarczyk Abstrahując w chwili obecnej od COSO, zbyt długim), a to w związku z faktem, że mifid.pl czy innych metodyk pomocnych w za- właściwe ‘domknięcie’ obszarów rekla- rządzaniu ryzykiem braku zgodności, macji oraz market abuse (insider trading skupię się jedynie na samych testach oraz market manipulation) powoduje, że zgodności w obszarze MiFID. Ważną nie powstaje konieczność tak ‘częstego’ kwestią jest oczywiście częstotliwość testowania w/w obszarów (także w związ- wykonywania takich testów – mogą być ku, ze są to obszary nieco back-upowe). one wykonywane rokrocznie, co dwa Istotnym jest aby dokument testu zgodno- lata (w uzasadnionych przypadkach), ści obszaru MiFID składał się z trzech części: oraz oczywiście ad hoc i w sposób cią- (I) Określenie kontroli jakie przeprowa- gły (możliwe są inne kombinacje – np. dzane są w danym obszarze przez I-ą linię kwartalnie, aczkolwiek wydaje mi się, kontroli, że tracą nieco wtedy na efektywności). (II) Określenia założeń metodologii, Przyporządkowanie (III) Określenie elementów dodatkowych domen Mi- FID do harmonogramu szkoleń (Rys. 1 – opracowanie własne testu zgodności. autora): I. Określenie kontroli jakie przeprowadzane Umiejscowiłem testy z zakresu ochrony są w danym obszarze przez I-ą linię kontroli. informacji poufnych oraz stanowiących 15 Governance, Risk & Compliance tajemnicę zawodową, oraz przeciwdzia- Zgodnie z teorią rozwoju funkcji complian- łania manipulacjom wraz z reklamacjami ce – charakterystyczne dla compliance w cyklu dwuletnim (jest czymś pośred- bardzo dojrzałego. W dokumencie takim nim pomiędzy cyklem corocznym – ra- powinno być zaznaczone, jaka jednostka cjonalnym, a trzyletnim – zdecydowanie dokonuje kontroli, przedstawiony jej wy- testy zgodności wadzonego testu zgodności powinien każdorazowo przedstawiany do wiadomości komórki audytu wewnętrznego a opis kontroli powinien być odbiciem pytań i zasad określonych w metodologii. Wydaje się być kwintesencją samego testu, aby dokument pokontrolny (Opis Testu Zgodności) zawierał albo informację o braku stwierdzonych nieprawidłowości albo też szczegółowy opis stwierdzonych nieprawidłowości wraz z: • Rekomendacją jednostki com- pliance • Komórką odpowiedzialną za wykonanie planu naprawczego • Określeniem samego planu na- czerpujący opis, klasyfikacja kontroli, ści móc odtworzyć wnioskowanie, które prawczego jej automatyzacja (o ile w danej firmie przewodziło testowi. Metodologia więc • inwestycyjnej występują jakiekolwiek powinna pokrywać wszystkie aspek- odpowiedzialnej kontrole automatyczne, dokonywane ty danego obszaru oraz wpisywać się • już na poziomie systemu komputero- w metodologię zarządzania ryzykiem rekomendacji wego, niemalże bez udziału czynnika braku zgodności. Ważnym jest także: • ludzkiego), czy jej częstotliwość, oraz - dacji (nieprawidłowości) wreszcie tzw. inne elementy istotne, miotowych które nie zostały ujęte wyżej. Nale- - przegląd procedur danego obszaru ży pamiętać, że jest to co do zasady - zebranie niezbędnych dokumentów odrębny dokument wypełniany przez - określenie świadomości pracowników biznes przed rozpoczęciem kontroli w danym obszarze – mail, telefon, oraz właściwej, który potem de facto sta- przede wszystkim ankieta je się częścią raportu pokontrolnego. - określenie przeszkolenia pracowników zakreślenie ram i przed- Ustosunkowaniem się komórki Określeniem daty wykonania Określeniem ratingu rekomen- podmiotowych z danego obszaru II. Określenia założeń metodologii - określenie metod archiwizacji Jak zawsze, im bardziej szczegółowa III. metodologia, tym i test będzie ła- datkowych Określenie elementów testu do- zgodności. twiejszy. Należy też pamiętać o fakcie ciągłości testów i kontroli, czyli o pro- W szczególności określenie procedur ra- stej zasadzie mówiącej, że czytelnik portowania – czy każdorazowo raportu- dokumentu pokontrolnego za kilka jemy do Zarządu, czy tez jedynie dajemy lat powinien bez zbędnych trudno- informację w raportach półrocznych czy rocznych. Dodatkowo raport z przepro- 16 Apid milit aut Governance, Risk & Compliance KRYPTOWALUTY Definicja waluty wirtualnej Paweł Eleryk Adwokat, Compliance Partners Z godnie z obowiązującym przepi- ne z uwagi na wprowadzenie nowych sami prawa Unii Europejskiej, do kategorii podmiotów zobowiązanych (in- dnia 26 czerwca 2017 r. państwa stytucji obowiązanych, zgodnie z termi- członkowskie powinny wdrożyć przepi- nologią stosowaną przez ustawę z dnia sy Dyrektywy Parlamentu Europejskiego 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu i Rady (UE) nr 2015/849 z dnia 20 maja praniu pieniędzy oraz finansowaniu terro- 2015 r. („czwarta dyrektywa AML” albo ryzmu) oraz znacznego skrócenia harmo- „dyrektywa 2015/849”). Choć do koń- nogramu prac, dotyczących implementacji ca terminu implementacji czwartej dy- dyrektywy 2015/849. Jednakże, na szcze- rektywy AML pozostało jeszcze osiem gólną analizę zasługuje projekt definicji miesięcy Komisja Europejska, w związ- waluty wirtualnej, który w zamierzeniu ku z realizacją założeń planu działania Komisji Europejskiej, ma stanowić nowy na rzecz skuteczniejszego zwalczania pkt 18) w art. 3 czwartej dyrektywy AML. finansowania terroryzmu, opracowała wniosek zmieniający dyrektywę, zgod- Celem niniejszego opracowania jest przed- nie z którym katalog podmiotów zo- stawienie podstawowych problemów, jakie bowiązanych zostanie rozszerzony o: mogą pojawić się w wyniku wdrożenia do polskiego porządku prawnego definicji - podmioty zajmujące się zawodowo, w waluty wirtualnej, w brzmieniu przedsta- charakterze głównej działalności, świad- wionym aktualnie we wniosku Komisji Eu- czeniem usług wymiany walut pomiędzy ropejskiej. W toku dalszych rozważań nie walutami wirtualnymi a walutami fidu- będą natomiast poruszane tematy zwią- cjarnymi; zane z postacią wirtualnej waluty, jaką jest Bitcoin, a także technologii informa- - dostawców kont walut wirtualnych oferujących usługi przechowywania danych uwierzytelniających, niezbędnych do uzyskania dostępu do walut wirtualnych. Wyżej wymienione kategorie podmiotów mają podlegać obowiązkowi rejestracji lub uzyskania zezwolenia (zmieniony art. 47 ust. 1 dyrektywy 2015/849). Ponadto, zmiana art. 67 ust. 1 akapit pierwszy czwartej dyrektyw AML skutkuje skróceniem czasu na implementację dyrektywy 2015/849 o prawie pół roku, tj. do dnia 1 stycznia 2017 r. Powyższe zmiany są bez wątpienia istot- 17 Governance, Risk & Compliance tycznych, w oparciu o które funkcjonuje. KRYPTOWALUTY pospolitej Polskiej. W dalszej kolejności, przepisami wyżej wymienionej ustawy. skoro waluty wirtualne nie będą stanowi- Na tym tle powstaje kolejny problem, czy ły prawnych środków płatniczych nie będą znak pieniężny może posiadać postać godnie z propozycją Komisji Eu- mogły być uznane za walutę polską, zgod- cyfrowego wyznacznika wartości. Jeżeli ropejskiej waluty wirtualne to cy- nie z przepisami ustawy– Prawo dewizowe. bowiem przyjąć, że cyfrowy wyznacznik Definicja Z frowe wyznaczniki wartości, które: - nie są emitowane przez bank centralny Waluta wirtualna jako waluta obca wartości to znak pieniężny w rozumieniu prawa polskiego, wówczas, w powiązaniu z pozostałymi cechami objętymi prawne jako środek płatniczy; A definicją waluty wirtualnej, waluta wir- - mogą być przekazywane, przechowywa- ani organ publiczny; - nie muszą być powiązane z walutą fiducjarną; rt. 2 ust. 1 pkt 10) ustawy – Pra- tualna będzie stanowiła walutę obcą. wo dewizowe wskazuje, że walutą - są przyjmowane przez osoby fizyczne lub obcą są, w głównej mierze, znaki W ocenie autora niniejszego opracowa- pieniężne (banknoty i monety) będące poza nia trafny jest pogląd, zgodnie z którym krajem prawnym środkiem płatniczym. zapis na informatycznym nośniku danych nie jest równoważny znakowi pie- ne lub sprzedawane drogą elektroniczną. Zakładając, że właściwe przepisy pra- niężnemu lecz stanowi o wierzytelności wa obcego będą przyznawały określo- klientów wobec banku . Przemawia za nej walucie wirtualnej status prawne- tym dodatkowo brzmienie art. 63 ust. go środka płatniczego poza terytorium 1 zd. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 a początku analizy definicji wa- Rzeczypospolitej Polskiej (nazwa walu- r. – Prawo bankowe, który wskazuje, że luty wirtualnej należy rozstrzy- ty jest w tym wypadku bez znaczenia z rozliczenia gnąć problem, czy waluta wir- prawnego punktu widzenia) oraz przy się gotówkowo lub bezgotówkowo za tualna jest walutą, polską albo obcą, w jednoczesnym pozostałych pomocą papierowych lub informatycz- rozumieniu przepisów prawa polskiego. przesłanek wskazanych przez Komisję nych nośników danych. Rozliczenie Europejską w ramach projektu defini- pieniężne to z kolei dokonanie zmia- cji waluty wirtualnej, a mianowicie przy: ny na rachunku bankowym klienta. lutą polską, w rozumieniu tej ustawy, są - braku udziału banku centralnego lub or- W konsekwencji, na gruncie prawa pol- przede wszystkim, znaki pieniężne (bank- ganu publicznego w emisji waluty wirtu- skiego, cyfrowy wyznacznik wartości noty i monety) będące w kraju prawnym alnej; nie będzie stanowił znaku pieniężne- środkiem płatniczym. Na podstawie art. - istnieniu praktyki, polegającej na przyj- go, z uwagi na fakt, że prawo polskie 31 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o mowaniu przez osoby fizyczne lub prawne z czynnością techniczną polegającą na Narodowym Banku Polskim, znakami waluty wirtualnej jako środka płatnicze- przekształceniu pieniężnymi Rzeczypospolitej Polskiej są go; pieniężnego w cyfrowy zapis na infor- banknoty i monety opiewające na złote i - występowaniu możliwości przekazywa- matycznym nośniku danych nie wiąże grosze. Znaki pieniężne emitowane przez nia, przechowywania lub sprzedawania skutków prawnych, polegających na NBP są prawnymi środkami płatniczymi waluty wirtualnej drogą elektroniczną; powstaniu znaku pieniężnego w nowej Waluta wirtualna jako waluta krajowa N Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 7) ustawy z dnia spełnieniu pieniężne przeprowadza 27 lipca 2002 r. – Prawo dewizowe, wa- materialnego znaku formie, jaką jest zapis informatyczny. na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej (art. 32 ustawy o Narodowym Banku Polskim). powstanie podstawa do uznania wa- Cyfrowy wyznacznik wartości będzie Ponieważ waluty wirtualne nie są emi- luty wirtualnej za walutę obcą w ro- natomiast stanowił formę rozliczenia, towane przez bank centralny ani organ zumieniu ustawy – Prawo dewizowe, z przeprowadzanego przy użyciu infor- publiczny nie będą stanowiły prawnych tym zastrzeżeniem, że będzie stanowi- matycznego nośnika danych. Za pomo- środków płatniczych na obszarze Rzeczy- ła ona także znak pieniężny zgodnie z cą cyfrowego wyznacznika wartości Governance, Risk & Compliance 18 KRYPTOWALUTY będzie możliwe dokonanie zmiany w nym) mógł zostać uznany za walutę wir- waluty wirtualne, a przede wszystkim, stanie zapisów na określonym informa- tualną nie może być emitowany przez czy takie uprawnienie przysługuje tycznym nośniku danych, poprzez do- wyżej wymienione podmioty. Identyfi- przedsiębiorstwom danie nowego lub usunięcie dotychcza- kacja banku centralnego nie wywołuje Tego rodzaju wątpliwości mogą wy- sowego zapisu (dodanie lub usunięcie wątpliwości – zgodnie prawem krajo- nikać z art. 5 oraz 5a ust. 1 i 2 ustawy cyfrowego lub cyfrowych wyznaczników wym będzie nim Narodowy Bank Polski z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wartości). Dodanie lub usunięcie zapi- (art. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. wykonywania uprawnień przysługu- su na informatycznym nośniku danych o Narodowym Banku Polskim). Przy roz- jących Skarbowi Państwa, zgodnie z spowoduje zmianę w zakresie stanu strzygnięciu, jakiego rodzaju podmioty, którym państwowe osoby prawne są, wierzytelności podmiotu na rzecz które- na gruncie prawa polskiego, wchodzą co do zasady, tworzone, likwidowane, go dokonano zapisu (wierzyciel) wobec w zakres pojęcia organu publicznego łączone, dzielone i przekształcane podmiotu, który dokonał zapisu (dłuż- pomocna może być natomiast definicja przez ministra właściwego do spraw nik). Miarą zmiany stanu wierzytelno- organu administracji publicznej, zawar- Skarbu Państwa oraz są obowiązane ści będzie liczba dodanych lub usunię- ta w art. 5 § 2 pkt 3) ustawy z dnia 14 uzyskać zgodę tego ministra na do- tych cyfrowych wyznaczników wartości. czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania konanie określonych czynności praw- państwowym . administracyjnego. Zgodnie z tym prze- nych pod rygorem nieważności. Z Reasumując, waluta wirtualna, w brzmie- pisem przez organy administracji pu- uwagi na swoją złożoność, przedmio- niu zaproponowanym prze Komisję Euro- blicznej rozumie się przede wszystkim towe zagadnienie może być tematem pejską we wniosku, nie będzie stanowiła ministrów, centralne organy administra- osobnych analiz prawnych, jednak waluty obcej zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 10) cji rządowej, wojewodów, działające w na potrzeby niniejszego opracowa- ustawy – Prawo dewizowe. Nawet jeżeli ich lub we własnym imieniu inne te- nia można postawić wstępną tezę, dana waluta wirtualna będzie stanowiła renowe organy administracji rządowej że w przypadku braku wyraźnego poza krajem prawny środek płatniczy to, (zespolonej i niezespolonej), a także zakazu emisji walut wirtualnych dla ponieważ cyfrowy wyznacznik wartości organy jednostek samorządu teryto- państwowych osób prawnych (przed- nie jest znakiem pieniężnym na obsza- rialnego. W konsekwencji powyższego siębiorstw państwowych) będą one rze Rzeczypospolitej Polskiej, wszystkie stanowiska, zapis na informatycznym uprawnione do dokonywania takich przesłanki posiadania statusu prawnego nośniku danych nie będzie stanowił czynności, jeżeli nie można im przy- waluty obcej nie zostaną zrealizowane. waluty wirtualnej nie tylko wówczas, pisać statusu organu publicznego. gdy jego emitentem będzie Narodowy Odchodząc od rozważań dotyczących Bank Polski, lecz także organ admini- prawa krajowego, warto zwrócić uwa- stracji publicznej w rozumieniu Kodek- gę na fakt, że waluta wirtualna nie su postępowania administracyjnego. jest również uważana za walutę z perspektywy prawa Unii Europejskiej . Podmioty emitujące walutę wirtualną Dodatkowo, ponieważ waluta wirtualna nie może być emitowana przez bank centralny nie będzie mogła stanowić prawnego środka płatniczego na terytorium Rzeczypospolitej Pol- K Powiązanie z walutą fiducjarną, przekazywanie, przechowywanie lub sprzedaż N a gruncie przepisów prawa polskiego nie wywołują wątpliwości interpretacyjnych te cechy waluty wirtualnej, które doty- olejną cechą waluty wirtualnej skiej (art. 32 ustawy z dnia 29 sierpnia czą braku powiązania z walutą fidu- jest jej uniezależnienie od banku 1997 r. o Narodowym Banku Polskim). cjarną oraz możliwość przekazywania, przechowywania lub sprzedawania centralnego i innego organu pu- blicznego. Aby dany cyfrowy wyznacznik Wątpliwości może budzić fakt, czy pań- drogą elektroniczną. Powyższe ce- wartości (zapis na nośniku informatycz- stwowe osoby prawne mogą emitować chy mają charakter fakultatywny, na Governance, Risk & Compliance Governance, Risk & Compliance 19 KRYPTOWALUTY co wskazują sformułowania „nie muszą” dają zatem odpowiedzi na pytanie, Powyższą propozycję zmiany przedsta- oraz „mogą”. W efekcie, powiązanie wa- jak należy interpretować pojęcie środ- wioną przez Europejski Bank Centralny luty wirtualnej z walutą polską lub obcą ka płatniczego, jako elementu jednej należy ocenić pozytywnie. Jej przyjęcie (np. w zakresie kursu kupna i sprzedaży) z przesłanek determinującej status przez Komisję Europejską i w dalszej ko- oraz brak możliwości jej przekazywa- prawny waluty wirtualnej. Takiej od- lejności wdrożenie do przepisów ustawy nia, przechowywania lub sprzedawania powiedzi nie udzielają również prze- z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciw- drogą elektroniczną nie przesądzają o pisy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 działaniu praniu pieniędzy oraz finanso- wyłączeniu realizacji wszystkich prze- r. o usługach płatniczych oraz z dnia waniu terroryzmu pozwoli nie tyko na słanek determinujących status waluty 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe. uchylenie wątpliwości związanych z interpretacją sformułowania „środki płat- wirtualnej. Jednakże, ponieważ waluta wirtualna ma obligatoryjnie postać W kwestii uznania waluty wirtualnej za nicze” ale również umożliwi pełniejsze cyfrowego wyznacznika wartości, jed- środek płatniczy na szczególną uwagę odwzorowanie w ramach legalnej defi- noczesne wyłączenie możliwości jej zasługuje stanowisko przedstawione nicji różnorodnych wariantów praktycz- przekazywania, przechowywania i sprze- przez Europejski Bank Centralny w od- nego zastosowania waluty wirtualnej. dawania drogą elektroniczną jest w powiedzi na propozycje Komisji Euro- praktyce bardzo mało prawdopodobne. pejskiej, dotyczące waluty wirtualnej Waluta wirtualna jako środek płatniczy . EBC zwrócił uwagę, że w jego ocenie bardziej właściwe jest przyjęcie koncepcji, zgodnie z którą waluta wirtual- Podsumowanie I nicjatywa Komisji Europejskiej, aby do krajowych regulacji związanych z J na jest środkiem wymiany („means of jako środka płatniczego to należy za- wanie konstrukcji środka płatniczego batę. Na gruncie polskiego porządku uważyć, że w tym zakresie nie ma mowy nie obejmuje sytuacji, w której waluta pranego pozwoli to na objecie nadzo- o prawnym środku płatniczym, określo- wirtualna może być używana nie tylko rem związanym z procesami AML także nym w art. 32 ustawy z dnia 29 sierpnia w celach płatniczych, ale np. również transakcji przeprowadzanych z wyko- 1997 r. o Narodowym Banku Polskim. w celach inwestycyjnych lub dla prze- rzystaniem walut wirtualnych w sposób W dalszej kolejności należy wskazać, chowywania wartości („store-of-value możliwie pełny, tj. z uwzględnieniem że waluta wirtualna nie będzie mogła products”), co umożliwia technologia charakterystyki stanowić krajowego środka płatniczego informatyczna, w oparciu o którą funk- waluty wirtualnej. Z kolei, w państwach oraz zagranicznego środka płatnicze- cjonują aktualnie istniejące waluty wir- członkowskich, które nie opracują na go, w rozumieniu ustawy z dnia 27 lip- tualne. Propozycja EBC jest także dalej użytek krajowych przepisów definicji ca 2002 r. – Prawo dewizowe. Krajowym idąca i nie polega jedynie na zmianie legalnych walut wirtualnych definicja środkiem płatniczym są bowiem wa- sformułowania „środki płatnicze” na zaproponowana przez Komisję Euro- luta polska oraz papiery wartościowe i „środki wymiany” ale zakłada dodanie pejską, pod uwzględnieniu uwag EBC, inne dokumenty, pełniące funkcję środ- do definicji waluty wirtualnej wyraże- może stanowić istotną podstawę praw- ka płatniczego, wystawione w walucie nia, wskazującego na możliwość korzy- ną dla rozwoju praktyki związanej z polskiej. Z kolei zagranicznym środkiem stania przez osoby fizyczne lub prawne funkcjonowaniem walut wirtualnych płatniczym są waluty obce i dewizy . z waluty wirtualnej dla innych celów w obrocie towarami i usługami między niż wymiana („is accepted by natural or przedsiębiorcami lub konsumentami. przeciwdziałaniem praniu pieniędzy eżeli zaś chodzi o cechę polegającą exchange”) a nie środkiem płatniczym na przyjmowaniu waluty wirtualnej („means of payment”). W ocenie Euro- wprowadzona normatywna definicja przez osoby fizyczne lub prawne pejskiego Banku Centralnego zastoso- waluty wirtualnej, zasługuje na apro- Przepisy ustawy o Narodowym Banku legal persons, as a means of exchange Polskim oraz Prawa dewizowego nie and possibly also for other purposes”). oraz finansowaniu terroryzmu została konstrukcji prawnej Governance, Risk & Compliance 20
