POLITYKA PIENIĘŻNA POLITYKA FISKALNA

Makroekonomia II
Wykład 3
POLITYKA PIENIĘŻNA
POLITYKA FISKALNA
PLAN
Wyk. 3
POLITYKA PIENIĘŻNA
1.
2.
3.
4.
5.
Podaż pieniądza
1.1 System rezerwy ułamkowej i podaż pieniądza
1.2 Instrumenty polityki pieniężnej
Popyt na pieniądz
Prowadzenie polityki pieniężnej
3.1 Cele banku centralnego
3.2 Reguła stopy procentowej
Finanse publiczne
4.1 Dynamika długu i deficyt
4.2 Deficyt strukturalny i cykliczny
4.3 Deficyt a podaż pieniądza
Równoważność Ricardiańska
1
1. Podaż pieniądza
Wyk. 3
1.1 System rezerwy ułamkowej i podaż
pieniądza 1/3
Determinanty podaży pieniądza:
Bank centralny dostarcza bazę pieniężną, czyli
gotówkę w obiegu poza kasami banków (CU) i rezerwy
banków komercyjnych (RES)
BASE
 CU  RES
Podaż pieniądza jest sumą gotówki (CU) i depozytów
(DEP)
M  CU  DEP
1. Podaż pieniądza
Wyk. 3
1.1 System rezerwy ułamkowej i podaż
pieniądza 2/3
Zależność między podażą pieniądza a bazą
pieniężną
Baza pieniężna
Gotówka
Rezerwy
Kreacja
pieniądza
w systemie
bankowym
Depozyty
Podaż pieniądza
2
1. Podaż pieniądza
Wyk. 3
1. Podaż pieniądza
Wyk. 3
1.1 System rezerwy ułamkowej i podaż
pieniądza 3/3
Podaż pieniądza jest wielokrotnością bazy
pieniężnej
 cu  1 
M  
  BASE
cu

res
  
mnoznik
pieniezny
Mnożnik pieniężny spada gdy
stopa gotówka-depozyty cu rośnie
stopa rezerwy-depozyty res rośnie
1.2 Instrumenty polityki pieniężnej
Rezerwa obowiązkowa jest minimalnym
poziomem rezerw, które banki komercyjne muszą
utrzymywać jako odsetek depozytów na żądanie.
Rzadko zmieniana.
Bank centralny udziela także pożyczek bankom
komercyjnym. Stopa oprocentowania tych
pożyczek nazywana jest stopą dyskontową.
Operacje otwartego rynku, zakup i sprzedaż
papierów wartościowych na rynku pieniężnym jest
głównym instrumentem polityki pieniężnej. Zakup
papierów oznacza wzrost podaży pieniądza
(zwiększenie płynności).
3
2. Popyt na pieniądz
Wyk. 3
2. Popyt na pieniądz
Wyk. 3
2. Popyt na pieniądz 1/3
Pieniądz jest:
Środkiem wymiany – powszechnie akceptowany w
transakcjach (zależy od wartości transakcji).
Środkiem przechowywania wartości – pieniądz może
być używany do międzyokresowego transferu siły
nabywczej (zależy od czynników wpływających na
skład portfela aktywów).
Jednostką rozrachunkową – ceny są wyrażone w
pieniądzu.
2. Popyt na pieniądz 2/3
Decyzje dotyczące składu portfela są podejmowane na
podstawie następujących charakterystyk aktywów
Oczekiwana stopa zwrotu
Ryzyko
Płynność
Wartość całego portfela zależy od poziomu bogactwa.
4
Wyk. 3
2. Popyt na pieniądz 3/3
2. Popyt na pieniądz
Funkcja popytu na pieniądz
3. Prowadzenie polityki pieniężnej
Wyk. 3
M
d
 P  L Y , i 
gdzie
Md = popyt na pieniądz w ujęciu nominalnym
P = ogólny poziom cen
Y = realny dochód
i = nominalne oprocentowanie innych aktywów
L = funkcja uzależniająca popyt na realne zasoby
pieniądza od dochodu i stopy procentowej
3.1 Cele banku centralnego 1/8
Stabilność cen jest dominującym celem banków
centralnych. Najczęściej jest to jedyny cel.
Inne cele mogą być osiągane, jeśli cel główny nie jest
zagrożony (uzupełniające cele makroekonomiczne):
Poziom zatrudnienia
Wspieranie polityki rządu
Cele związane ze stabilnością systemu finansowego
5
3. Prowadzenie polityki pieniężnej
Wyk. 3
3. Prowadzenie polityki pieniężnej
Wyk. 3
3.1 Cele banku centralnego 2/8
Dlaczego wysoka stopa wzrostu gospodarczego nie
stanowi jednego z celów banku centralnego?
MV  PY
gdzie M =podaż pieniądza, V = prędkość obiegu pieniądza,
P= ogólny poziom cen, Y= realny dochód (PKB)
Według ilościowej teorii pieniądza pieniądz jest
neutralny w długim okresie.
Zmiany w podaży pieniądza wpływają jedynie na
zmiany ogólnego poziomu cen w długim okresie.
3.1 Cele banku centralnego 3/8
W krótkim okresie dostosowania cen i płac są
powolne.
Zmiany w podaży pieniądza mają wpływ na realny
dochód.
W krótkim okresie polityka pieniężna jest ważnym
środkiem do osiągnięcia celu stabilizacji dochodu.
WNIOSEK:
Bank centralny musi osiągnąć równowagę między
stabilizacją dochodu a stabilizacją inflacji.
6
3.1 Cele banku centralnego 4/8
3. Prowadzenie polityki pieniężnej
Wyk. 3
W przypadku szoku popytowego nie ma sprzeczności
między stabilizacją produkcji a stabilizacją inflacji.
P
SRAS
E
AD1
AD0
Y
Dodatni szok
popytowy
powoduje wzrost
produkcji i
inflacji.
Restrykcyjna
polityka
pieniężna
przywróci
równowagę w E.
3.1 Cele banku centralnego 5/8
Wyk. 3
3. Prowadzenie polityki pieniężnej
LRAS
Ujemny szok popytowy powoduje recesję i deflację.
P
Poluzowanie
polityki
pieniężnej
(spadek stóp
procentowych)
pobudza
wydatki
LRAS
E
SRAS
AD0
AD1
(niebieska strzałka)
Y
przywraca
równowagę.
i
7
3.1 Cele banku centralnego 6/8
3. Prowadzenie polityki pieniężnej
Wyk. 3
W przypadku szoku podażowego (SRAS0SRAS1) , występuje
konflikt między celem stabilizacji dochodu i inflacji.
P
LRAS
E1
SRAS1
SRAS0
E2
E0
AD0
Y
3.1 Cele banku centralnego 7/8
Wyk. 3
3. Prowadzenie polityki pieniężnej
AD1
Poluzowanie
polityki
pieniężnej po
negatywnym
szoku
podażowym
pobudza wydatki.
Produkcja wraca
do równowagi,
ale ceny rosną
jeszcze silniej.
Negatywny szok podażowy (c.d.)
P
SRAS1
LRAS
E1
SRAS0
E0
AD1
AD0
Y
Zacieśnienie
polityki
pieniężnej po
negatywnym
szoku
podażowym
pozwala uniknąć
wzrostu cen.
Recesja się
pogłębia!
8
3. Prowadzenie polityki pieniężnej
Wyk. 3
3.1 Cele banku centralnego 8/8
Kiedy szok podażowy dotyka gospodarkę, istnieje
wymienność między celem stabilizacji produkcji a
stabilizacji cen (inflacji).
Stabilizacja cen
BC z awersją do inflacji
BC z awersją do bezrobocia
Preferencje
banku
centralnego
mają
znaczenie!
Stabilizacja dochodu
3. Prowadzenie polityki pieniężnej
Wyk. 3
3.2 Reguła stopy procentowej 1/4
Polityka kontroli agregatu pieniężnego została
porzucona ze względu na niestabilność popytu na
pieniądz.

in eq.

PY
Y
Y
V 


M
M P
L Y ,r  
e


V
Y
L


V
Y
L
Jeśli V nie jest stała, stopa inflacji równa się tempu
wzrostu nominalnej podaży pieniądza minus tempo
wzrostu realnego popytu na pieniądz.
M
L 
Y
M
L
 Y


  

  
M
L 
Y
M
L
 Y
9
3. Prowadzenie polityki pieniężnej
Wyk. 3
3. Prowadzenie polityki pieniężnej
Wyk. 3
3.2 Reguła stopy procentowej 2/4
Wnioski:
Ścisły związek między podażą pieniądza a inflacją
zanikł.
Prędkość obiegu pieniądza zależy od zmian
nominalnej stopy procentowej.
Zagregowany popyt i produkcja zależą od realnej
stopy procentowej.
Kontrola stopy procentowej pozwala bankowi
centralnemu osiągnąć swoje cele, tzn. stabilizację
dochodu i inflacji.
3.2 Reguła stopy procentowej 3/4
Zgodnie z regułą Taylora polityka pieniężna może
być opisana jako reakcja stopy procentowej banku
centralnego w odpowiedzi na odchylenia:
 Inflacji od celu (*)
 Realnego PKB od potencjalnego PKB (y*)
Reguła Taylora:

it  r    t  h  t  

  g y
t
 y*

y=lnY, (y–y*)=(Y–Y*)/Y* luka produktową w % potencjalnego PKB.
10
3. Prowadzenie polityki pieniężnej
Wyk. 3
Wyk. 3
3.2 Reguła stopy procentowej 4/4
Im większa wartość g, tym
większymi zmianami stopy
procentowej zareaguje bank
centralny na odchylenie
PKB od potencjalnego.
Im wyższy poziom h, tym
większymi podwyżkami
stopy procentowej zareaguje
bank centralny na wzrost
inflacji.

it  r    t  h  t  

  g y
t
 y*

Współczynniki w regule Taylora są odzwierciedleniem
wag obu celów (stabilizacji dochodu i stabilizacji
inflacji)
Zadania
Zadanie 1
Dochodowa elastyczność popytu na pieniądz wynosi 2/3 i oczekuje się wzrostu realnego dochodu
w następnym okresie o 3% oraz nie oczekuje się zmian realnej stopy procentowej. Bank centralny
zapowiada obniżenie bazy monetarnej o 1% i redukcję stopy rezerw do depozytów do takiego
poziomu, że mnożnik pieniężny wzrośnie o 4%.
a) Jaka będzie stopa inflacji w następnym okresie, jeśli zapowiedzi banku centralnego są
uznawane za prawdziwe, ale oczekiwana inflacja nie zmienia się?
b) Realna podaż pieniądza wynosi 200. Jaka będzie wartość przychodów z emisji pieniądza
(wykorzystaj obliczenia z (a))
11
Zadania
Wyk. 3
Zadanie 2
Wykres prędkości obiegu pieniądza M2 (mierzonej na lewej osi) oraz stosunku bogactwa
(majątku) gospodarstw domowych do ich dochodu do dyspozycji (mierzonego na prawej osi)
w Wielkiej Brytanii.
2,2
1000,0
2
900,0
1,8
800,0
1,6
700,0
1,4
600,0
1,2
500,0
1
1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007
V dla M2
Wyk. 3
400,0
Majątek (% dochodu do dyspozycji)
Zadania
Zadanie 2 c.d.
a) W UK stwierdzono silną zależność między popytem na pieniądz a wielkością bogactwa
(majątku) gospodarstw domowych. Czy wzrost majątku może być przyczyną spadku
prędkości obiegu pieniądza, którą przedstawiono na wykresie?
b) Załóżmy, że bank centralny UK nie uwzględniał wpływu bogactwa na popyt na pieniądz i
przyjął, że elastyczność popytu na pieniądz względem dochodu wynosi w przybliżeniu 1.
Chcąc utrzymać ceny na stałym poziomie (inflacja równa zero) zwiększał podaż pieniądza w
tempie wzrostu realnego dochodu (tzn. M/M=Y/Y). Korzystając z równania ilościowego
pieniądza wyrażonego w stopach wzrostu, po pierwsze wyjaśnij, czy bank centralny
osiągnąłby swój cel, gdyby przyjęte przez niego założenia były słuszne. Po drugie,
uwzględnij wpływ rosnącego majątku na popyt na pieniądz i odpowiedz na pytanie, czy
inflacja będzie większa, czy mniejsza od zera?
12
Zadania
Wyk. 3
Zadanie 3
Wielkość bazy monetarnej wynosi 1000. Stosunek depozytów oszczędnościowych do depozytów na
żądanie = 0,3, stosunek gotówki do depozytów na żądanie=0,2. Stopa rezerw obowiązkowych =
20% depozytów na żądanie, zaś stopa rezerw nadobowiązkowych = 10% depozytów na żądanie.
Oblicz wielkość M2.
Zadania
Wyk. 3
Zadanie 4
Tabela przedstawia wyniki analizy związku między nastawieniem w polityce pieniężnej a stopniem
niezależności banku centralnego (w procentach banków, które prowadzą luźną, neutralną i
restrykcyjną politykę). Jak można je wytłumaczyć?
Stopień
niezależności
Niski
Wysoki
Luźna
51.6
43
Nastawienie w polityce pieniężnej
Neutralna
Restrykcyjna
13.1
35.3
30.3
26.6
TOTAL
100 %
100 %
13
Wyk. 3
4.1 Dynamika długu i deficyt 1/5
4. Finanse publiczne
Deficyt budżetowy w roku t wynosi
4. Finanse publiczne
Wyk. 3
deficit t  rBt 1  Gt  Tt
Bt–1 = Dług publiczny na koniec roku t-1
Gt = Wydatki na dobra i usługi w roku t
r = realna stopa procentowa
Tt = Podatki pomniejszone o transfery w roku t.
4.1 Dynamika długu i deficyt 2/5
Dla oceny
bieżącej
polityki
fiskalnej
warto
podzielić
deficyt na
dwie części
Płatności
odsetkowe
Deficyt
pierwotny
14
4. Finanse publiczne
Wyk. 3
4. Finanse publiczne
Wyk. 3
4.1 Dynamika długu i deficyt 3/5
Zmiana wartości długu publicznego w okresie t jest
równa deficytowi w okresie t:
Bt  Bt 1  deficit t
Dług na koniec okresu t wynosi:
Bt  1  r Bt 1  Gt  Tt
4.1 Dynamika długu i deficyt 4/5
W gospodarce charakteryzującej się dodatnią stopą wzrostu
sensowne jest analizowanie stosunku długu do PKB.
Bt
B
G T
 1  r  t 1  t t 
Yt
Yt
Yt
Y  B
Bt
G T
 1  r  t 1  t 1  t t 
Yt
Yt
 Yt  Yt 1
Bt
B
G T
 1  r  g  t 1  t t
Yt
Yt 1
Yt
15
4. Finanse publiczne
Wyk. 3
4. Finanse publiczne
Wyk. 3
4.1 Dynamika długu i deficyt 5/5
Bt Bt 1
B
G T

 r  g  t 1  t t
Yt Yt 1
Yt 1
Yt
Zmiana stosunku długu do PKB zależy od
dwóch czynników:
Różnicy między stopą procentową a stopą
wzrostu gospodarczego pomnożoną przez
początkową wartość stosunku dług/PKB.
Stosunku deficytu pierwotnego do PKB.
4.2 Deficyt strukturalny i cykliczny
Efektem ubocznym automatycznych stabilizatorów jest
tendencja do wzrostu deficytu w okresach recesji i
spadku przy ożywieniu gospodarczym.
Aby odróżnić zmiany w deficycie wynikające z cykli
koniunkturalnych od zmian w nastawieniu w polityce
fiskalnej, powinniśmy rozpatrywać deficyt
odpowiadający produktowi potencjalnemu.
Deficyt strukturalny pokazuje wartość deficytu, która
byłaby rejestrowana, gdyby produkcja odpowiadała
poziomowi pełnego zatrudnienia (bezrobocie na
poziomie naturalnym).
16
4. Finanse publiczne
Wyk. 3
4. Finanse publiczne
Wyk. 3
4.3 Deficyt a podaż pieniądza 1/4
Deficyt budżetowy może być finansowany dwoma
metodami
Pożyczkami (emisją papierów wartościowych) lub
emisją pieniądza.
Monetyzacja długu jest procesem polegającym na
emisji rządowych papierów wartościowych i
zmuszeniu banku centralnego do ich zakupu. Zakup
papierów przez bank centralny jest finansowany
emisją pieniądza, które są wykorzystywane do
pokrycia deficytu.
4.3 Deficyt a podaż pieniądza 2/4
Renta emisyjna to realna wartość dochodów
osiąganych przez rząd z wyłącznego prawa do
emisji pieniądza.
renta 
Przyjmijmy BAZA= M
M
P
Renta emisyjna to iloczyn stopy wzrostu
nominalnej podaży pieniądza i realnych zasobów
pieniądza.
renta 
M M

M P
17
4. Finanse publiczne
Wyk. 3
4.3 Deficyt a podaż pieniądza 3/4
Wyprowadziliśmy dwie zależności
renta 
M M

M P
renta 

M d
 L Y ,r 
P

M
 L Y,r  e
M
e


Tempo wzrostu nominalnej podaży pieniądza ma
niejednoznaczny wpływ na wartość dochodów z
renty emisyjnej
4. Finanse publiczne
Wyk. 3
4.3 Deficyt a podaż pieniądza 4/4
Renta emisyjna a
tempo wzrostu
podaży pieniądza:
Renta emisyjna jest
początkowo
rosnącą, a później
malejącą funkcją
tempa wzrostu
nominalnej podaży
pieniądza.
18
5. Równoważność Ricardiańska
Wyk. 3
5. Równoważność Ricardiańska
Wyk. 3
5. Równoważność Ricardiańska 1/3
Koncepcja Równoważności Ricardiańskiej
sprowadza się do stwierdzenia, że
Dla danego poziomu wydatków rządowych, sposób
finansowania tych wydatków nie ma znaczenia,
tzn. realna konsumpcja, inwestycje i dochód nie są
od sposobu finansowania zależne
Dokładniej, finansowanie przez zwiększone wpływy
podatkowe lub finansowanie długiem nie ma
znaczenia dla poziomu konsumpcji. W tym sensie
podatki i dług są równoważne.
5. Równoważność Ricardiańska 2/3
•Wydatki rządowe są niezmienione, ale rząd redukuje podatki
•Czy planowana konsumpcja musi ulec zmianie?
•Dzisiejszy dochód do dyspozycji rośnie, ale może zmienić
się oczekiwany dochód do dyspozycji w przyszłości.
•Obniżenie podatków dziś i zwiększenie długu będzie
wymagało w przyszłości wzrostu podatków, aby dług rządu
był spłacony.
•Racjonalni konsumenci spodziewając się wzrostu podatków,
nie zwiększą konsumpcji, przeznaczając wzrost dochodu do
dyspozycji na oszczędności.
•Obniżka podatków nie ma wpływu na wielkość
konsumpcji!
19
5. Równoważność Ricardiańska
Wyk. 3
Wyk. 3
5. Równoważność Ricardiańska 3/3
Argumenty przeciwników:
•Krótkowzroczność
•Ograniczenia płynności
•Brak altruizmu
Zadania
Zadanie 1
Wiadomo, że realna wartość zakupów rządowych G=1400, zaś podatki netto (T) są
proporcjonalne do dochodu i wynoszą T=0,2Y. Dług rządowy zaciągnięty w latach
poprzednich wynosi B=1000, zaś stopa oprocentowanie obligacji r=0,1. Inflacja wynosi zero,
a ogólny poziom cen P=2.
a) Zapisz ograniczenie budżetowe rządu i oblicz wysokość całkowitego deficytu, jeśli
wartość produkcji Y=4000. Oblicz wysokość deficytu cyklicznego wiedząc, że
wartość produkcji potencjalnej Y  8000 .
b) Jaka będzie wartość deficytu całkowitego przy produkcji Y=4000, ale rząd osiąga
dodatkowe przychody z renty emisyjnej. Wzrost nominalnej podaży pieniądza (bazy
monetarnej wynosi 200.
c) Jaki będzie wpływ zwiększenia bazy monetarnej o 200 na wielkość podaży pieniądza
M1, skoro stopa rezerw obowiązkowych wynosi 0,15, a ponadto banki komercyjne
utrzymują rezerwy nadobowiązkowe w wysokości 5 procent (czyli 0,05) depozytów.
Stopa gotówki w obiegu pozabankowym do depozytów jest równa 0,6.
20
Wyk. 3
Zadania
Zadanie 2
Sytuację budżetu państwa możemy ocenić na podstawie następujących realnych wartości.
Dług na koniec poprzedniego okresu wynosił Bt–1=1400, realna stopa procentowa jest stała i
równa r=0,05, wydatki rządu na zakup dóbr i usług Gt=400, zaś podatki są proporcjonalne do
dochodu i stawka podatku =0,1. Dochód w poprzednim okresie Yt–1=2000 i wiadomo, że
tempo jego wzrostu jest stałe i równe gy=0,02.
a) Oblicz wartość całkowitego deficytu i długu publicznego w okresie t.
b) Jaka powinna być wartość deficytu pierwotnego w stosunku do PKB która
pozwoliłaby utrzymać stosunek długu do PKB na stałym poziomie w długim okresie?
Ile musiałaby wynosić wartość całkowitych dochodów z podatków w okresie t, aby
stosunek długu do PKB nie zmienił się?
21