Zdzieszowice ST-05 Roboty elektryczne

Transkrypt

Część III - Specyfikacja Techniczna Wykonania i Odbioru Robót Budowlanych
ST-05 Roboty elektryczne
ST- 05
ROBOTY ELEKTRYCZNE
Oznaczenie kodu według Wspólnego Słownika Zamówień (CPV)
Grupa robót: 45300000-0 Roboty w zakresie instalacji budowlanych.
Klasa robót: 45310000-3 Roboty w zakresie instalacji elektrycznych.
Kategoria robót:
— 45311100-1
— 45314300-4
— 45315100-9
— 45315600-4
— 45315700-5
— 45317000-2
Roboty w zakresie przewodów instalacji elektrycznej.
Kładzenie kabli.
Instalacyjne roboty elektryczne.
Instalacje niskiego napięcia.
Instalowanie rozdzielni elektrycznych.
Inne instalacje elektryczne.
Nazwa zamówienia: „Budowa kanalizacji sanitarnej w miejscowości Zdzieszowice na ulicy Osadników, Wschodniej i Parkowej”
1
2
Spis treści
1.
W s t ę p ............................................................................................................................................................................................4
Przedmiot ST ..............................................................................................................................................................................4
Zakres stosowania ......................................................................................................................................................................4
Zakres robót objętych ST ............................................................................................................................................................4
2.
P r a c e t o w a r z y s z ą c e i r o b o t y t y m c z a s o w e ......................................................................................................................4
2.1. Prace towarzyszące....................................................................................................................................................................4
2.2. Roboty tymczasowe ....................................................................................................................................................................4
2.3. Informacje o terenie budowy .......................................................................................................................................................4
2.4. Organizacja robót budowlanych......................................................................................................................................................4
2.5. Dokumentacja projektowa...........................................................................................................................................................4
2.6. Zgodność robót z dokumentacją projektową...............................................................................................................................4
2.7. Zabezpieczenie placu budowy. ...................................................................................................................................................4
2.8. Ochrona placu budowy. ..............................................................................................................................................................5
2.9. Ochrona przeciwpoŜarowa..........................................................................................................................................................5
2.10.
Zabezpieczenie interesów osób trzecich. ................................................................................................................................5
2.11.
Ochrona środowiska................................................................................................................................................................5
2.12.
Warunki bezpieczeństwa pracy. ..............................................................................................................................................5
2.13. Zaplecza dla potrzeby wykonawcy ..............................................................................................................................................6
2.14.
Warunki dotyczące organizacji ruchu. .....................................................................................................................................6
2.15.
Ogrodzenia oraz ochrona i utrzymanie robót...........................................................................................................................6
2.16.
Zabezpieczenia chodników i jezdni. ........................................................................................................................................6
2.17.
Nazwy i kody robót budowlanych: ...........................................................................................................................................6
2.18. Określenia podstawowe...............................................................................................................................................................6
3.
W ym a g a n i a d o t y c z ą c e w ł a ś c i w o ś c i w y r o b ó w b u d o w l a n y c h o r a z
niezbędne wymagania
wiązane z ich przechowywaniem, transportem, warunkami dostawy, składowaniem i kontrolą Źródła
u z y s k i w a n i a m a t e r i a ł ó w . .......................................................................................................................................................9
3.1. Materiały. ........................................................................................................................................................................................9
3.1.1. Źródła uzyskiwania materiałów. ...............................................................................................................................................9
3.1.2. Materiały nieodpowiadające wymaganiom. ..............................................................................................................................9
3.1.3. Wariantowe stosowanie materiałów. ........................................................................................................................................9
3.1.4. Ogólne zastosowanie materiałów.............................................................................................................................................9
3.1.5. Zastosowanie dla materiałów związanych z sieciami zewnętrznymi. .....................................................................................11
3.1.6. Sterownice pompowni - wymagania.......................................................................................................................................11
3.1.7. Oprogramowanie sterowników - wymagania..........................................................................................................................12
3.1.8. Monitorowanie pracy pompowni - wymagania........................................................................................................................12
3.2. Transport...................................................................................................................................................................................13
3.3. Warunki dostawy.......................................................................................................................................................................13
3.4. Składowanie i kontrola jakości. .................................................................................................................................................13
3.1.5. Przechowywanie i składowanie materiałów. ......................................................................................................................13
4.
W ym a g a n i a d o t y c z ą c e s p r z ę t u i m a s z y n n i e z b ę d n y c h l u b z a l e c a n y c h d o w y k o n a n i a r o b ó t z g o d n i e z
z a ł o Ŝ o n ą j a k o ś c i ą ..................................................................................................................................................................13
4.1. Sprzęt. ......................................................................................................................................................................................13
4.2. Urządzenia pomocnicze, transportowe i ochronne. ..................................................................................................................13
5.
W ym a g a n i a d o t y c z ą c e ś r o d k ó w t r a n s p o r t u . .................................................................................................................13
5.1. Środki transportu.......................................................................................................................................................................13
6.
W ym a g a n i a d o t y c z ą c e w y k o n a n i a r o b ó t b u d o w l a n y c h . ...........................................................................................14
6.1. Ogólne zasady wykonywania robót...........................................................................................................................................14
6.2. Współpraca Inspektora Nadzoru/InŜyniera/Kierownika projektu i Wykonawcy. ........................................................................14
6.3. Roboty elektryczne. ..................................................................................................................................................................14
7.
Kontrola jakości robót, badania oraz odbiory wyrobów i robót
b u d o w l a n y c h . ........................16
7.1.
Program zapewnienia jakości. .................................................................................................................................................16
7.2. Zasady kontroli jakości robót.....................................................................................................................................................16
7.3. Badania i pomiary. ....................................................................................................................................................................16
7.4. Protokoły z badań. ....................................................................................................................................................................17
7.5. Certyfikaty, Atesty i deklaracje zgodności. ................................................................................................................................17
7.6. Dokumenty budowy. .................................................................................................................................................................18
7.7.1. Dziennik Budowy ...............................................................................................................................................................18
7.7.2. KsiąŜka obmiarów..............................................................................................................................................................18
7.7.3. Dokumenty laboratoryjne ...................................................................................................................................................18
7.7.4. Pozostałe dokumenty budowy ...........................................................................................................................................18
7.7.5. Przechowywanie dokumentów budowy .............................................................................................................................18
8.
W ym a g a n i a d o t y c z ą c e p r z e d m i a r u i o b m i a r u r o b ó t . .................................................................................................18
8.1. Ogólne zasady przedmiaru robót. .............................................................................................................................................18
8.2. Obmiar robót. ............................................................................................................................................................................19
9.
O p i s s p o s o b u o d b i o r u r o b ó t b u d o w l a n y c h . ..................................................................................................................19
9.1. Rodzaje odbiorów robót. ...........................................................................................................................................................19
9.2. Odbiór robót zanikających i ulegających zakryciu.....................................................................................................................19
9.3. Odbiór częściowy......................................................................................................................................................................19
9.4. Odbiór końcowy. .......................................................................................................................................................................19
9.5. Odbiór przed upływem gwarancji lub rękojmi............................................................................................................................20
1.1
1.2
1.3
3
1 0 . O p i s s p o s o b u r o z l i c z e n i a r o b ó t t y m c z a s o w y c h i p r a c t o w a r z y s z ą c y c h . ...........................................................21
10.1. Ustalenia ogólne. ........................................................................................................................................................................21
10.2.
Warunki umowy i wymagania ogólnej specyfikacji technicznej (OST)...................................................................................21
10.3.
Objazdy, przejazdy i organizacja ruchu. ................................................................................................................................21
1 1 . D o k u m e n t y o d n i e s i e n i a ........................................................................................................................................................21
4
1. Wstęp
1.1
Przedmiot ST
Przedmiotem niniejszej specyfikacji technicznej są wymagania instalacji elektrycznych zasilających pompownie w rejonie ulic WschodniejOsadników, Parkowej - Ogrodowej w Zdzieszowicach.
1.2
Zakres stosowania
Specyfikacja techniczna jest stosowana jako dokument przetargowy i kontraktowy przy zleceniu i realizacji robót wymienionych w punkcie 1.
1.3
Zakres robót objętych ST
Ustalenia w niniejszej specyfikacji dotyczą prowadzenia robót związanych z montaŜem kabli od złącz kablowych do pompowni.
2. Prace towarzyszące i roboty tymczasowe
2.1. Prace towarzyszące
Wykonanie dokumentacji powykonawczej.
Podłączenie kabli w złączach kablowych.
Zgłoszenie odbioru do ZE.
Wyłączenia sieci na czas przełączeń.
Utrzymanie w czystości dróg dojazdowych oraz terenu wokół miejsc budów.
2.2. Roboty tymczasowe
•
•
•
•
•
Zabezpieczenie placu budowy przed wtargnięciem osób nie uczestniczących w procesie budowlanym wraz z jego demontaŜem
zabezpieczenie placu budowy przed nieumyślnym spowodowaniem szkód podczas robót budowlanych wraz z jego demontaŜem.
wszelkie roboty potrzebne na placu budowy do realizacji i ukończenia robót podstawowych, które nie będą przekazywane Zamawiającemu.
montaŜ demontaŜ rusztowania
demontaŜ i montaŜ nawierzchni przy trasach kablowych prowadzonych w terenie.
2.3. Informacje o terenie budowy
Pompownie zlokalizowane są w ulicach Wschodniej-Osadników, Parkowej - Ogrodowej.
2.4. Organizacja robót budowlanych.
Zamawiający w terminie określonym w dokumentach kontraktowych przekaŜe Wykonawcy plac budowy wraz ze wszystkimi wymaganymi
uzgodnieniami prawnymi I administracyjnymi między innymi:
Lokalizację, dziennik budowy, (jeśli jest wymagany), zgłoszenie o rozpoczęciu robót, księgę obmiarów oraz dwa egzemplarze dokumentacji
projektu wykonawczego.
2.5. Dokumentacja projektowa.
JeŜeli w trakcie wykonywania robót okaŜe się koniecznym uzupełnienie dokumentacji projektowej przekazanej przez Zamawiającego, Wykonawca
sporządzi brakujące rysunki na własny koszt w 3 egz. i przedłoŜy je Inspektorowi Nadzoru do zatwierdzenia.
2.6. Zgodność robót z dokumentacją projektową.
Wykonawca nie moŜe wykorzystywać błędów lub opuszczeń w dokumentach kontraktowych, a ich wykrycie winien natychmiast zgłosić
Zamawiającemu, który dokona odpowiednich zmian. Wszystkie wykonane roboty i dostarczone materiały winny być zgodne z dokumentacją
projektową. W przypadku, gdy materiały lub roboty nie są zgodne z dokumentacją projektową i wpłynęło to na niezadowalającą jakość budowy, to
takie materiały zostaną zastąpione innymi a roboty rozebrane i wykonane ponownie na koszt Wykonawcy.
2.7. Zabezpieczenie placu budowy.
Wykonawca jest zobowiązany do zabezpieczenia placu budowy w okresie realizacji kontraktu, aŜ do zakończenia i odbioru końcowego robót. Przed
przystąpieniem do robót Wykonawca przedstawi Inspektorowi Nadzoru do zatwierdzenia projekt zabezpieczenia robót w okresie trwania budowy.
Wszystkie znaki, zapory i inne urządzenia zabezpieczające powinny być akceptowane przez Inspektora Nadzoru. Koszt zabezpieczenia placu budowy nie podlega odrębnej zapłacie i przyjmuje się, Ŝe jest włączony w cenę kontraktową. Wykonawca przedstawi Inspektorowi Nadzoru jak i UŜytkownikowi budynku harmonogram prac prowadzonych na terenie obiektu. W czasie wykonywania robót Wykonawca dostarczy, zainstaluje i będzie
obsługiwał tymczasowe urządzenia zabezpieczające takie jak: ogrodzenia i znaki ostrzegawcze, zapory itp. oraz podejmie wszelkie inne środki
ostroŜności niezbędne dla ochrony robót i bezpieczeństwa osób trzecich.
5
2.8. Ochrona placu budowy.
Wykonawca ma obowiązek uzyskać informacje na temat mających miejsce w regionie w przeszłości warunków czy anomalii pogodowych i za pomocą zatwierdzonych środków zabezpieczyć Plac Budowy i realizowane prace przed ich ewentualnym negatywnym wpływem. Wykonawca zabezpieczy i zadba o konserwacje wszystkich materiałów, sprzętu i terenu Robót. W przypadku, gdy teren Robót lub jakakolwiek jego część poniesie
szkody lub straty, Wykonawca na swój własny koszt naprawi szkody i wyrówna straty tak, aby po zakończeniu Robót stan terenu robót spełniał
wymogi Kontraktu i zalecenia InŜyniera.
2.9. Ochrona przeciwpoŜarowa.
Wykonawca zobowiązany jest przestrzegać aktualne przepisy ochrony przeciwpoŜarowej. Wykonawca będzie utrzymywał sprawny sprzęt przeciwpoŜarowy wymagany przez odpowiednie przepisy na terenie budowy, w pomieszczeniach biurowych i magazynowych oraz w maszynach i pojazdach.
Wykonawca będzie odpowiedzialny za wszelkie straty spowodowane poŜarem wywołanym jako rezultat realizacji robót albo przez personel Wykonawcy. Materiały łatwopalne będą składowane w sposób zgodny z odpowiednimi przepisami i zabezpieczone przed dostępem osób trzecich.
2.10. Zabezpieczenie interesów osób trzecich.
Harmonogram robót powinien być tak dostosowany, aby nie zakłócać pracy i wypoczynku osób trzecich w budynku i poza placem budowy. Wykonawca odpowiada za ochronę obcych instalacji nad i pod powierzchnią ziemi. Wykonawca winien uzyskać od podmiotów będących właścicielami
tych instalacji potwierdzenie informacji dostarczonych mu przez Zamawiającego w Dokumentacji Projektowej. Wykonawca zapewni właściwe
oznaczenie i zabezpieczenie przed uszkodzeniami tych instalacji w czasie trwania Robót.
Wykonawca jest zobowiązany do ochrony przed uszkodzeniem lub zniszczeniem własności publicznej lub prywatnej. Zniszczenie własności osób
trzecich wynikające z zaniedbania, niewłaściwego prowadzenia robót lub brakiem koniecznych działań ze strony Wykonawcy spowoduje, Ŝe Wykonawca na swój koszt naprawi lub odtworzy uszkodzoną własność. Stan naprawionej własności powinien być nie gorszy niŜ przed powstaniem
uszkodzenia. Wykonawca jest w pełni odpowiedzialny za ochronę urządzeń uzbrojenia terenu takich jak: przewody i kable elektroenergetyczne,
rurociągi, kable teletechniczne itp. oraz uzyska u odpowiednich władz będących właścicielami tych urządzeń potwierdzenie informacji dostarczonych mu przez Zamawiającego odnośnie dokładnego połoŜenia tych urządzeń w obrębie placu budowy. O zamiarze przystąpienia do robót w pobliŜu tych urządzeń, bądź ich przełoŜenia, Wykonawca powinien zawiadomić właścicieli urządzeń i Inspektora Nadzoru. Wykonawca jest zobowiązany w okresie trwania realizacji kontraktu do właściwego oznaczenia i zabezpieczenia przed uszkodzeniem tych urządzeń. O fakcie przypadkowego
uszkodzenia instalacji i urządzeń podziemnych jak i nadziemnych Wykonawca bezzwłocznie powiadomi Inspektora Nadzoru i zainteresowane władze oraz będzie z nimi współpracował dostarczając wszelkiej pomocy potrzebnej przy wykonaniu napraw. Wykonawca będzie odpowiadać za
wszelkie spowodowane przez jego działania uszkodzenia urządzeń uzbrojenia terenu wskazanych w dokumentach dostarczonych przez Zamawiającego.
Przystąpienie do usuwania ww. uszkodzeń nie moŜe nastąpić później niŜ w ciągu 24 godzin od ich wystąpienia.
2.11. Ochrona środowiska.
Wykonawca zobowiązany jest znać i stosować w czasie prowadzenia robót wszelkie przepisy dotyczące ochrony środowiska naturalnego. W okresie
trwania realizacji kontraktu, aŜ do zakończenia i odbioru robót Wykonawca będzie podejmować wszelkie uzasadnione kroki mające na celu stosowanie się do przepisów i norm dotyczących ochrony środowiska na placu budowy i wokół budowy oraz będzie unikać uszkodzeń lub uciąŜliwości
dla osób lub własności społecznej i innych, a wynikających ze skaŜenia, hałasu lub innych przyczyn powstałych w następstwie jego sposobu działania. Opłaty i kary za przekroczenie w trakcie realizacji robót norm określonych w odpowiednich przepisach dotyczących ochrony środowiska, obciąŜają Wykonawcę. Materiały, które w sposób trwały są szkodliwe dla otoczenia, nie będą dopuszczane do uŜycia. Nie dopuszcza się do uŜycia
materiałów wywołujących szkodliwe promieniowanie o stęŜeniu większym od dopuszczalnego. Wszelkie materiały odpadowe uŜyte do robót powinny mieć świadectwa dopuszczenia, wydane przez uprawnioną jednostkę, jednoznacznie określającą brak szkodliwego oddziaływania tych materiałów na środowisko.
Materiały, które są szkodliwe dla otoczenia tylko w czasie robót, a po zakończeniu robót ich szkodliwość zanika (np. materiały pylaste) mogą być
uŜyte pod warunkiem przestrzegania wymagań technologicznych wbudowania. JeŜeli wymagają tego odpowiednie przepisy Zamawiający powinien
otrzymać zgodę na uŜycie tych materiałów od właściwych organów administracji państwowej. JeŜeli Wykonawca uŜył materiałów szkodliwych dla
otoczenia zgodnie ze specyfikacją, a ich uŜycie spowodowało jakiekolwiek zagroŜenie środowiska to konsekwencje tego poniesie Zamawiający.
2.12. Warunki bezpieczeństwa pracy.
Podczas realizacji robót Wykonawca zobowiązany jest przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. W szczególności Wykonawca ma
obowiązek zadbać, aby personel nie wykonywał pracy w warunkach niebezpiecznych, szkodliwych dla zdrowia oraz niespełniających odpowiednich
wymagań sanitarnych. Prace demontaŜowe i montaŜowe instalacji odgromowej naleŜy tylko wykonywać tylko przy ogrodzonym terenie budowy. W
strefach gdzie występuje ruch ludzi, samochodów naleŜy przeprowadzać demontaŜe i montaŜe poza godzinami pracy lub wyznaczyć naleŜy nowe
drogi dojścia, dojazdu.
Pracownicy zatrudnieni przy pracach na wysokości powinni mieć aktualne zaświadczenia o dopuszczeniu do pracy na wysokości, pracownicy powinni posiadać uprawnienia eksploatacyjne elektryczne, a takŜe jedna osoba powinna mieć uprawnienia dozoru. Wykonawca zobowiązany jest do
przestrzegania następujących zaleceń:
• dla realizacji Robót naleŜy wydzielić i wygrodzić prowizorycznymi barierami BHP strefy bezpieczeństwa, przejścia i
• miejsca niebezpieczne oznakować
• w okresie realizacji Robót zabezpieczyć barierami BHP otwory wykopów, studzienek, pomosty, deskowania poziome i pozostałe niebezpieczne
miejsca,
• w przypadku braku odpowiedniej widoczności, zapewnić oświetlenie sztuczne (100 luxów) w miejscu prowadzenia Robót,
• prowadzenie robót montaŜowych Ŝurawiem podczas silnego deszczu, śnieŜycy, gołoledzi oraz przy wietrze powyŜej v = 9 m/s jest zabronione,
• w pobliŜu energetycznych linii napowietrznych naleŜy przestrzegać zachowania szerokości stref niebezpiecznych, jak w poniŜszej tabeli; wewnątrz stref niebezpiecznych zabronione jest budowanie jakichkolwiek obiektów, urządzanie składowisk materiałów, maszyn i urządzeń
Przed rozpoczęciem Robót na danym Odcinku Robót Wykonawca jest zobowiązany:
• zinwentaryzować i oznakować kable podziemne,
6
•
wprowadzić strefy niebezpieczne, w których prowadzenie Robót będzie dozwolone na polecenie Kierownika Budowy i przy zachowaniu odpowiednich środków ostroŜności
Szerokości stref niebezpiecznych:
Rodzaj Robót
Szerokość strefy [m], dla napięcia znamionowego linii
do 1,0 kV
do 15,0 kV
do 30,0 kV
PowyŜej 1,0 kV
Roboty ziemne zmechanizowane, rozbieranie rusztowań, roboty ciesielskie
Pozostałe prace
6
6
10
10
2
5
10
15
Szerokość strefy niebezpiecznej naleŜy mierzyć w poziomie, od skrajnego przewodu linii.
Strefa niebezpieczna nie obowiązuje w pobliŜu linii nn wykonanej przewodami oponowymi lub innymi o izolacji tej samej klasy. Teren strefy niebezpiecznej przed zapadnięciem zmroku naleŜy oznakować lampami sygnalizacyjno - ostrzegawczymi i znakami ostrzegawczo - informacyjnymi,
• kable przechodzące przez światło wykopu podwiązać do belek odciąŜająco - ochronnych (zamkniętych,
• okorytowanych), wykonanych z rur 0 159/4,5 (stal R35)
• Wykopy zaopatrzyć w drabinki zejściowo - ewakuacyjne
• Dla potrzeb komunikacji, w poprzek wykopu, przerzucić bezpieczne pomosty o szerokości co najmniej 1,0 m, zaopatrzone w balustrady o wysokości 1,1 m
2.13. Zaplecza dla potrzeby wykonawcy
Wykonawca zapewni i będzie utrzymywał wszelkie urządzenia zabezpieczające, socjalne oraz sprzęt i odpowiednią dla ochrony Ŝycia i zdrowia
osób zatrudnionych na budowie oraz dla zapewnienia bezpieczeństwa publicznego. Uznaje się, Ŝe wszelkie koszty związane z wypełnieniem wymagań określonych powyŜej nie podlegają odrębnej zapłacie i są uwzględnione w cenie kontraktowej.
2.14. Warunki dotyczące organizacji ruchu.
NaleŜy ograniczyć ruch dla osób postronnych na kondygnacjach, na których nie będą prowadzone roboty budowlane. Wykonawca musi zablokować
jakikolwiek ruch osób postronnych na kondygnacji a takŜe w obrębie budynku, gdzie będą prowadzone roboty budowlane.
2.15. Ogrodzenia oraz ochrona i utrzymanie robót.
Ogrodzenia, bariery lub inne przeszkody stawiane na placu budowy muszą spełniać odpowiednie przepisy. Wykonawca będzie odpowiedzialny za
ochronę robót i za wszelkie materiały i urządzenia uŜywane do robót od daty rozpoczęcia do daty zakończenia i odbioru końcowego robót. Wykonawca będzie utrzymywać roboty do czasu końcowego odbioru. Utrzymanie powinno być prowadzone w taki sposób, aby budowla lub jej elementy
były w zadowalającym stanie przez cały czas, do momentu odbioru końcowego. JeŜeli Wykonawca w jakimkolwiek czasie zaniedba utrzymanie, to
na polecenie Inspektora Nadzoru powinien rozpocząć roboty nie później niŜ 24 godziny po otrzymaniu tego polecenia.
2.16. Zabezpieczenia chodników i jezdni.
NaleŜy zabezpieczyć wszelkie chodniki, jezdnie i trawniki w rejonie prac elektroinstalacyjnych. Teren przywrócić do stanu poprzedniego.
2.17. Nazwy i kody robót budowlanych:
Grupa robót:
Klasa robót
Kategoria robót:
45300000-0
45310000-3
45311000-0
45311100-1
45311100-2
45311100-7
45311100-9
45312300-0
45312311-0
45314000-1
45314100-2
45314120-8
45314300-4
45315100-9
45315600-4
45315700-5
45317000-2
Roboty w zakresie instalacji budowlanych.
Roboty w zakresie instalacji elektrycznych.
Roboty w zakresie przewodów instalacji elektrycznych oraz opraw elektrycznych.
Roboty w zakresie przewodów instalacji elektrycznej.
Roboty w zakresie opraw elektrycznych.
Instalowanie systemów alarmowych i anten.
Instalowanie systemów włamaniowych.
Instalowanie anten.
Instalacja oświetlenia
Instalowanie sprzętu telekomunikacyjnego
Instalowanie przyłączeniowych central telefonicznych
Instalowanie linii telefonicznych
Kładzenie kabli
Instalacyjne roboty elektryczne
Instalacje nieskiego napięcia
Instalowanie rozdzielni elektrycznych
Inne instalacje elektryczne
2.18. Określenia podstawowe
•
•
Aprobata techniczna - dokument dotyczący wyrobu, stwierdzający jego przydatność do określonego zakresu stosowania, w szczególności zawierający ustalenia techniczne odnoszące się do wymagań podstawowych, jakie ma spełnić wyrób oraz określający metody badań potwierdzających te wymagania.
Certyfikat zgodności - dokument wydany przez notyfikowaną jednostkę certyfikującą, potwierdzający, Ŝe wyrób i proces jego wytwarzania są
zgodne z zasadniczymi wymaganiami lub specyfikacjami technicznymi.
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
7
Część czynna - przewód lub część przewodząca urządzenia lub instalacji elektrycznej, która moŜe znaleźć się pod napięciem w warunkach
normalnej pracy instalacji elektrycznej, lecz nie pełni funkcji przewodu ochronnego. Częścią czynną jest przewód neutralny N, natomiast nie
jest nią przewód ochronny PE ani ochronne-neutralny PEN.
Części jednocześnie dostępne - przewody lub części przewodzące urządzenia, które mogą być dotknięte jednocześnie przez człowieka lub zwierzę. Są nimi części czynne przewodzące dostępne i obce, przewody ochronne i uziomy.
Część przewodząca dostępna - część przewodząca instalacji elektrycznej, dostępna dla dotyku palcem probierczym według PN/E-08507, która
moŜe zostać dotknięta, i która w warunkach normalnej pracy instalacji nie znajduje się pod napięciem, lecz moŜe znaleźć się pod napięciem w
wyniku uszkodzenia.
Część przewodząca obca - część przewodząca niebędąca częścią urządzenia ani instalacji elektrycznej, która moŜe znaleźć się pod określonym
potencjałem (zwykle pod potencjałem ziemi). Zalicza się do nich metalowe konstrukcje, rurociągi przewodzące, podłogi i ściany.
Deklaracja zgodności - oświadczenie producenta tub jego upowaŜnionego przedstawiciela stwierdzające na jego wyłączną odpowiedzialność, Ŝe
wyrób jest zgodny z zasadniczymi wymaganiami, specyfikacjami technicznymi lub określoną normą.
Dokument normalizacyjny - dokument ustalający zasady, wytyczne lub charakterystyki odnoszące się do róŜnych rodzajów działalności lub ich
wyników, nie będący aktem prawnym; podstawowym dokumentem normalizacyjnym jest norma.
Dokumentacja powykonawcza- dokumentacja budowy (obiektu budowlanego) z naniesionymi zmianami, dokonanymi w toku wykonywania
robót.
Drabinka kablowa - konstrukcja zbudowana z dwóch kształtowników podłuŜnych (podłuŜnie), połączonych z sobą kształtownikami poprzecznymi (szczeblami), słuŜąca do wykonania prostego odcinka trasy.
Dyrektywy nowego podejścia - dyrektywy Unii Europejskiej, uchwalone zgodnie z zasadami zawartymi w uchwale Rady Unii Europejskiej z
dnia 7 maja 1985 r. w sprawie nowego podejścia do harmonizacji technicznej oraz normalizacji.
Główna szyna (zacisk) uziemiająca - szyna (zacisk) przeznaczona do przyłączania do uziomów przewodów ochronnych, w tym przewodów połączeń wyrównawczych oraz przewodów uziemień funkcjonalnych (roboczych), jeśli one występują Instalacja elektryczna w obiekcie budowlanym - zespół współpracujących ze sobą elementów elektrycznych o skoordynowanych parametrach technicznych, przeznaczony do określonych
celów.
• Instalacja elektryczna - zespół odpowiednio połączonych przewodów i kabli wraz ze sprzętem i osprzętem elektroinstalacyjnym (np. elementami mocującymi i izolacyjnymi), a takŜe urządzeniami oraz aparatami - przeznaczony do przesyłu, rozdziału, zabezpieczenia i zasilania odbiorników energii elektrycznej.
• Instalacje siłowe - instalacje elektryczne zasilające odbiorniki o duŜych mocach znamionowych, np. silniki elektryczne, kuchenki elektryczne, urządzenia ogrzewcze, przepływowe podgrzewacze wody.
• Iskiernik ochronny - iskiernik zainstalowany między instalacjami nie połączonymi galwanicznie w celu umiejscowienia przeskoku iskrowego.
• Izolacja podstawowa - izolacja części czynnych zastosowana w celu ochrony przeciwporaŜeniowej przed dotykiem bezpośrednim (ochrona
podstawowa).
• Izolacja podwójna - izolacja składająca się z izolacji podstawowej oraz niezaleŜnej od niej izolacji dodatkowej.
• Kąt ochronny zwodu pionowego - kąt wyznaczony przez oś zwodu i powierzchnię ograniczającą strefę ochronną.
• Kąt ochronny zwodu poziomego - kąt między płaszczyzną pionową przechodzącą przez zwód a powierzchnią ograniczającą strefę
• ochronna.
• Klasa ochronności - umowne oznaczenie cech budowy urządzenia elektrycznego, określające moŜliwości objęcia go ochroną przed dotykiem
pośrednim (ochroną przy uszkodzeniu)
• Norma - dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony przez upowaŜnioną jednostkę organizacyjną, ustalający - do powszechnego
i wielokrotnego stosowania - zasady, wytyczne lub charakterystyki odnoszące się do róŜnych rodzajów działalności lub ich wyników i zmierzający do uzyskania optymalnego stopnia uporządkowania w określonym zakresie.
• Normy zharmonizowane - normy krajowe przenoszące europejskie normy zharmonizowane, ustanowione przez europejskie organizacje
normalizacyjne na podstawie mandatu udzielonego przez Komisję Europejską, których numery opublikowano w Dzienniku Urzędowym
Wspólnot Europejskich.
• ObciąŜalność prądowa długotrwała przewodu - maksymalna wartość prądu, który moŜe płynąć długotrwale przez przewód w określonych
warunkach bez przekraczania dopuszczalnej temperatury przewodu.
• ObciąŜenie instalacji elektrycznej w budynku - stan pracy instalacji, w którym odbiorniki energii elektrycznej w poszczególnych obwodach
instalacji są włączone i pobierają energię. RozróŜnia się obciąŜenie instalacji prądem lub mocą.
• Obwody administracyjne - grupa odbiorów (obwodów) słuŜąca ogółowi mieszkańców danego budynku. Do obwodów administracyjnych zalicza się: obwody oświetlenia klatek schodowych, innych pomieszczeń technicznych, obwody zasilania maszynowni dźwigów, hydroforni,
węzłów cieplnych itp.
• Obwód instalacji elektrycznej - zespół elementów instalacji elektrycznej odpowiednio połączonych z sobą przewodami elektrycznymi i pośrednio lub bezpośrednio ze źródłem energii oraz chronionych przed przetęŜeniami wspólnym zabezpieczeniem. Składa się z przewodów
będących pod napięciem, przewodów ochronnych oraz związanych z nimi urządzeń rozdzielczych i sterowniczych wraz z wyposaŜeniem
dodatkowym.
• Obwód instalacji odbiorczej (obwód odbiorczy - instalacja odbiorcza) - obwód, do którego bezpośrednio przyłączone są odbiorniki energii
elektrycznej lub gniazda wtyczkowe. Ma zapewnić moŜliwość zasilania wszelkiego rodzaju odbiorników elektrycznych w mieszkaniach i
budynkach mieszkalnych w sposób dogodny i bezpieczny.
• Ochrona wewnętrzna - zespól środków do ochrony wnętrza obiektu budowlanego przed skutkami rozpływu prądu piorunowego w urządzeniu piorunochronnym.
• Ochrona zewnętrzna - zespół środków do ochrony obiektu budowlanego przed bezpośrednim uderzeniem piorunu. Odbiór częściowy - odbiór części obiektu, instalacji lub robót, stanowiący etapową całość. Do niego zalicza się równieŜ odbiory fragmentów instalacji, które w dalszym etapie robót przeznaczone są do zakrycia. Jako odbiór częściowy traktuje się równieŜ odbiór robót zlecony jednemu spośród wykonawców (podwykonawcy).
• Odbiór końcowy - odbiór powykonawczy budowy (obiektu budowlanego), podczas którego następuje sprawdzenie zgodności wykonania
obiektu z projektem, przepisami techniczno-budowlanymi oraz Polskimi Normami. Podczas odbioru końcowego dokonuje się sprawdzenia
wszystkich instalacji specjalistycznych (w tym elektrycznych), szczególnie pod kątem ich prawidłowego i bezpiecznego działania.
• Odbiór międzyoperacyjny - odbiór, który dotyczy kontroli jakości między kolejnymi fazami (etapami) procesu technologicznego wykonywania robót.
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
8
Ogranicznik przepięć - urządzenie słuŜące do ograniczenia wartości szczytowej przepięć udarowych pochodzenia atmosferycznego lub łączeniowego.
Oprzewodowanie - zespół składający się z przewodu (kabla), przewodów (kabli) lub przewodów szynowych oraz elementów mocujących, a
takŜe, w razie potrzeby, osłon przewodów (kabli) lub przewodów szynowych.
Oświetlenie awaryjne - oświetlenie elektryczne, samoczynnie włączające się w przypadku wystąpienia przerwy w zasilaniu podstawowym,
mające na celu zapewnienie dostatecznej widoczności w pomieszczeniach (oświetlenie bezpieczeństwa) oraz umoŜliwienie ewentualnej
ewakuacji ludzi z budynku (oświetlenie ewakuacyjne); oświetlenie awaryjne jest zasilane z awaryjnych źródeł zasilania poprzez niezaleŜne
obwody oświetleniowe lub część obwodów oświetlenia podstawowego. Połączenie wyrównawcze - elektryczne połączenie części przewodzących dostępnych i części przewodzących obcych, wykonane w celu uzyskania wyrównania potencjałów.
Prąd róŜnicowy - prąd o wartości chwilowej równej sumie algebraicznej wartości chwilowej prądów płynących we wszystkich przewodach
czynnych w określonym miejscu sieci lub instalacji elektrycznej.
Prąd zwarciowy - prąd przetęŜeniowy powstały w wyniku połączenia z sobą -bezpośrednio lub przez impedancję o pomijalnie małej wartości
- przewodów, które w normalnych warunkach pracy instalacji elektrycznej mają róŜne potencjały.
Przestrzenie ograniczone powierzchniami przewodzącymi - przestrzenie, w otoczeniu, których znajdują się głównie metalowe lub przewodzące części i wewnątrz których dotknięcie powierzchnią ciała otaczających elementów przewodzących jest prawdopodobne, a moŜliwość
przerwania ograniczona. Do przestrzeni tych w budynku mieszkalnym naleŜą: pomieszczenia pralni, hydroforni, kotłowni, kanałów rewizyjnych lub węzłów cieplnych.
Przewód odprowadzający - odcinek przewodu (naturalny lub sztuczny) łączący zwód z przewodem uziemiającym lub z uziomem fundamentowymPrzewód uziemiający - przewód ochronny łączący główną szynę (zacisk) uziemiającą z uziomem. Przyłącze - odcinek linii elektrycznej łączący zewnętrzną sieć zasilającą ze złączem. Rezystancja uziemienia - rezystancja między uziomem a ziemią odniesienia.
Rozdzielnica główna budynku - zespół odpowiednio dobranej i połączonej aparatury rozdzielczej, zabezpieczeniowej, łączeniowej, pomiarowo-kontrolnej, zestawiony w blokach funkcjonalnych, słuŜący do zasilania i zabezpieczenia wewnętrznych linii zasilających oraz obwodów administracyjnych.
Rozdzielnica (tablica) obwodowa - blok funkcjonalny wyposaŜony w odpowiednią aparaturę (rozdzielczą, zabezpieczeniową, łączeniową,
pomiarowo-kontrolną), słuŜący do zasilania obwodów (odbiorów) administracyjnych budynku. Tablice obwodowe są przewaŜnie instalowane w pobliŜu odbiorników przez nie zasilanych.
Rozdzielnica (tablica) piętrowa - blok funkcjonalny wyposaŜony w odpowiednią aparaturę (rozdzielczą, zabezpieczeniową, łączeniową, pomiarowo-kontrolną), słuŜący do doprowadzenia energii elektrycznej do więcej niŜ jednego mieszkania, w obrębie tej samej klatki schodowej
w budynku mieszkalnym wielorodzinnym. Tablica piętrowa słuŜy równieŜ do doprowadzenia innych instalacji do mieszkań - np. telefonicznych, domofonowych itp.
Skrzynka podłogowa - element montowany w kanale podpodłogowym, spełniający w ciągu funkcję przelotową lub rozgałęźną, a takŜe słuŜący do umieszczania w nim skrzynki montaŜowej. Skrzynka podłogowa moŜe być takŜe mocowana w górnej powierzchni podłogi, montowanej na podporach, pod którą układa się przewody instalacji elektrycznej.
Specyfikacja techniczna - dokument określający cechy, które powinien mieć wyrób lub proces jego wytwarzania w zakresie jakości, parametrów technicznych, bezpieczeństwa lub wymiarów, w tym w odniesieniu do nazewnictwa, symboli, badań i metodologii badań, opakowania,
znakowania i oznaczania wyrobu
Stacja elektroenergetyczna - zespól urządzeń znajdujących się we wspólnym pomieszczeniu lub innym miejscu niedostępnym dla osób postronnych - przeznaczony do przetwarzania, a takŜe do przetwarzania i rozdziału energii elektrycznej. Stopień ochrony obudowy IP - umowna miara ochrony zapewnianej przez obudowę przed dotykiem części czynnych i poruszających się mechanizmów, przed dostaniem się ciał
stałych i wnikaniem wody.
Szczegółowe wymagania - wymagania, które powinien spełniać wyrób wprowadzany do obrotu, określone w specyfikacjach technicznych
lub w dyrektywach Unii Europejskiej innych niŜ dyrektywy nowego podejścia.
Transformator bezpieczeństwa - transformator ochronny o napięciu wtórny nie wyŜszym od napięcia bardzo niskiego w normalnych warunkach pracy.
Transformator ochronny - transformator zapewniający niezawodne oddzielnie elektryczne obwodu wtórnego od obwodu pierwotnego.
Transformator separacyjny - transformator ochronny o napięciu wtórnym wyŜszym od napięcia bardzo niskiego w normalnych warunkach
pracy.
Urządzenia elektryczne - wszystkie urządzenia i elementy instalacji elektrycznej przeznaczone do celów takich, jak wytwarzanie, przekształcanie, przesyłanie, rozdział lub wykorzystywanie energii elektrycznej. Są nimi np. maszyny, transformatory, aparaty, przyrządy pomiarowe,
urządzenia zabezpieczające, oprzewodowanie, odbiorniki.
Urządzenie piorunochronne (LPS) - kompletne urządzenie stosowane do ochrony przestrzeni przed skutkami piorunów- Składa się ono z
zewnętrznego i wewnętrznego urządzenia piorunochronnego.
Urządzenie ręczne - urządzenie przenośne przeznaczone do trzymania w ręce podczas jego uŜytkowania, przy czym silnik, (jeŜeli jest) stanowi integralną część tego urządzenia.
Urządzenie stale - urządzenie nieruchome przymocowane do podłoŜa lub dowolnej innej konstrukcji stałej.
Uziom - przedmiot metalowy lub zespól przedmiotów metalowych umieszczonych w gruncie w celu zapewnienia z nim połączenia elektrycznego.
Uziom fundamentowy naturalny - uziom w postaci stopy lub lawy fundamentowej ze zbrojeniem przystosowanym do połączenia z naturalnymi lub sztucznymi przewodami odprowadzającymi i z przewodem uziemiającym. Uziom fundamentowy sztuczny - uziom w postaci taśmy lub pręta w otulinie betonowej.
Uziom naturalny - uziom, który stanowi przedmiot metalowy lub zespól przed-miotów metalowych umieszczanych w gruncie, w innym celu
niŜ uziemienie.
Uziom otokowy - uziom poziomy ułoŜony wokół chronionego obiektu.
Uziom pionowy - uziom zagłębiony swym największym wymiarem prostopadle do powierzchni ziemi. Uziom poziomy - uziom w postaci
taśmy lub drutu ułoŜony poziomo w ziemi.
Uziom sztuczny - uziom, który stanowi przedmiot metalowy lub zespól przedmiotów metalowych umieszczanych w gruncie w celu uziemienia.
Wewnętrzna linia zasilająca (wiz) - część obwodu elektrycznego, która wraz z odgałęzieniami stanowi układ zasilający w energię elektryczną poszczególne instalacje odbiorcze. Wiz są prowadzone w budynkach wielomieszkaniowych (wielorodzinnych) z rozdzielnicy głównej do
rozdzielnic (tablic) piętrowych (obwodowych).
•
•
•
•
•
•
•
9
Wewnętrzne urządzenie piorunochronne - zespół dodatkowych środków uzupełniających zewnętrzne urządzenie piorunochronne, pozwalających na zredukowanie elektromagnetycznych efektów prądu piorunowego wewnątrz chronionej przestrzeni, Zacisk probierczy - rozłączalne
połączenie śrubowe przewodu odprowadzającego z przewodem uziemiającym w celu umoŜliwienia pomiaru rezystancji uziemienia lub
sprawdzenia ciągłości galwanicznej części nadziemnej.
Zasadnicze wymagania - wymagania, które powinien spełniać wyrób wprowadzany do obrotu, określone w dyrektywach nowego podejścia.
Zewnętrzne urządzenie piorunochronne - urządzenie składające się z systemu zwodów, przewodów odprowadzających i uziemień. Ziemia
odniesienia - dowolny punkt na powierzchni lub w głębi ziemi, którego potencjał nie zmienia się pod wpływem prądu spływającego z rozpatrywanego uziomu lub uziomów.
Złącze instalacji elektrycznej - urządzenie elektryczne, w którym następuje połączenie elektryczne wspólnej sieci rozdzielczej z instalacją
elektryczną odbiorcy.
Zwód - część urządzenia piorunochronnego przeznaczona do bezpośredniego przyjmowania wyładowań atmosferycznych.
Zwód naturalny - zwód utworzony przez górne elementy metalowe lub Ŝelbetowe obiektu budowlanego zbudowane w innym celu niŜ przyjmowanie wyładowań atmosferycznych.
Polecenie InŜyniera/Kierownika projektu - wszelkie polecenia przekazane Wykonawcy przez InŜyniera/Kierownika projektu w formie pisemnej, dotyczące sposobu realizacji robót lub innych spraw związanych z prowadzeniem budowy
3. Wymagania dotyczące właściwości wyrobów budowlanych oraz
niezbędne wymagania wiązane z ich przechowywaniem, transportem,
warunkami dostawy, składowaniem i kontrolą Źródła uzyskiwania materiałów.
3.1. Materiały.
3.1.1. Źródła uzyskiwania materiałów.
Źródła uzyskiwania materiałów powinny być wybrane przez Wykonawcę z wyprzedzeniem, przed rozpoczęciem robót. Nie później niŜ 3 tygodnie
przed zaplanowanym uŜyciem materiałów Wykonawca dostarczy Inspektorowi Nadzoru szczegółowe informacje dotyczące wymaganych świadectw, atestów, badań laboratoryjnych itp. w języku polskim do zatwierdzenia. W przypadku nie zaakceptowania tych materiałów przez Inspektora
Nadzoru, Wykonawca przedstawi do akceptacji Inspektorowi Nadzoru materiał z innego źródła.
3.1.2. Materiały nieodpowiadające wymaganiom.
KaŜdy rodzaj robót, w którym znajdują się niezbadane i nie zaakceptowane materiały. Wykonawca wykonuje na własne ryzyko, licząc się z jego nie
przyjęciem i nie zapłaceniem.
3.1.3. Wariantowe stosowanie materiałów.
Jeśli dokumentacja projektowa przewiduje moŜliwość wariantowego zastosowania rodzaju materiału w wykonywanych robotach, Wykonawca powiadomi Inspektora Nadzoru, co najmniej na 3 tygodnie przed uŜyciem tego materiału, który nie moŜe mieć gorszych parametrów technicznych,
estetycznych i wyglądzie od projektowanych. Wybrany i zaakceptowany rodzaj materiału nie moŜe być później zmieniany bez zgody Inspektora
Nadzoru.
3.1.4. Ogólne zastosowanie materiałów.
Urządzenia zasilająco-rozdzielcze
Elementem konstrukcyjno-osłonowym omawianych urządzeń powinny być szafki metalowe lub z tworzywa sztucznego o róŜnych wielkościach
modułowych.
Drzwiczki szafek naleŜy przystosować do zamykania na klucz i plombowania.
Aparatura łączeniowa i zabezpieczeniowa
Aparaty łączeniowe
Do wyłączania lub załączania obwodu elektrycznego w stanie bezprądowym naleŜy stosować odłączniki lub przełączniki o napędzie ręcznym lub
elektromagnesowym, jak podano niŜej,
Łączniki izolacyjne (odłączniki, przełączniki)
Do wyłączania lub załączania obwodu elektrycznego w stanie bezprądowym naleŜy stosować odłączniki lub przełączniki w wykonaniu ręcznym
zatablicowym.
Podstawowe parametry łączników:
• napięcie znamionowe UN = 500 V AC,
• prąd znamionowy IN = 100; 200; 400; 600; 1000; 1500 A.
• liczba biegunów: 2; 3; 4. Łączniki izolacyjne (rozłączniki)
Do załączania lub wyłączania obwodów prądu przemiennego i stałego o małych wartościach prądów (/ < /N ciągłego) moŜna stosować rozłączniki
ręczne zatablicowe.
10
Podstawowe parametry techniczne łączników (rozłączników):
• napięcie znamionowe UN= 230/400; 500; 660; 1000 V,
• prąd znamionowy IN = 100; 200; 400; 600; 1000; 1500 A,
• liczba biegunów: 2; 3.
Zaleca się stosowanie rozłączników bezpiecznikowych. Podstawowe parametry techniczne rozłączników:
• napięcie znamionowe UN = 230/400 V,
• prąd znamionowy /„ = 16; 25; 40: 63; 80; 100 A.
• liczba biegunów: I; 2; 3; 4.
Zaleca się ich stosowanie jako wyłączników głównych w obiekcie budowlanym.
Aparaty zabezpieczające
Wyłączniki instalacyjne
Wyłączniki instalacyjne naleŜy stosować w instalacjach elektrycznych do zabezpieczania obwodów od skutków przeciąŜeń i zwarć (wyłączania prądów roboczych i zwarciowych) oraz do ochrony przeciwporaŜeniowej.
w zaleŜności od pełnionej funkcji: nadprądowe, róŜnicowoprądowe, selektywne, silnikowe.
a) wyłączniki instalacyjne wkrętkowe i wtablicowe
Przeznaczone do zabezpieczania obwodów w instalacjach elektrycznych w budynkach.
b) wyłączniki instalacyjne płaskie nadprądowe
Do zabezpieczania obwodów w instalacjach elektrycznych w budynkach zaleca się stosowanie wyłączników instalacyjnych nadprądowych. Wyłączniki powinny być przystosowane do instalowania na szynie TH 35.
NaleŜy stosować wyłączniki o charakterystykach C: natomiast w obwodach zasilających silniki o charakterystykach C i D. Szczegółowe dane moŜna znaleźć w katalogu producenta.
Podstawowe parametry techniczne dla wyłączników o charakterystyce B:
• prądy znamionowe = 6; 10; 13; 16; 20; 25; 32; 40; 50; 63; 80 A.
• napięcia znamionowe: -dla ac- UN =400V, -dla dc-UN=250V.
Podstawowe dane techniczne dla wyłączników o charakterystyce C i D;
prądy znamionowe IN =0.3; 0,5; I; 2; 3; 4; 6; 8; 10; 13; 16; 20; 25; 32; 40; 50; 63 A, dla prądu przemiennego ac:
• napięcie znamionowe: 230 i 400 V; 50 Hz,
• zdolność łączeniowa: od 6 kA do 10 kA. wyłączniki nadprądowe silnikowe
W zaleŜności od potrzeb naleŜy stosować wyłączniki silnikowe z wyzwalaczami elektromagnetycznymi lub termicznymi.
Podstawowe dane techniczne:
• • napięcie znamionowe UN= 660 V,
• prądy znamionowe w zaleŜności od typu od 0,1 do 40 A,
• znamionowa zwarciowa zdolność łączeniowa nie powinna przekraczać 10 kA, wyłączniki róŜnicowoprądowe
Do ochrony przeciwporaŜeniowej w instalacji elektrycznej w budynkach naleŜy stosować wyłączniki róŜnicowoprądowe przystosowane do montaŜu
na szynie TH35.
Podstawowe dane techniczne:
• napięcie znamionowe: 230 lub 380 V (400 V): 50 Hz, -prąd znamionowy: 6; 10; 16; 20; 25; 32; 40; 50; 63 A,
• znamionowy prąd róŜnicowy: 10, 30,100, 300, 500 mA, -czas zadziałania: poniŜej 0,05 s,
• zdolność łączeniowa nie powinna przekraczać 10 kA. Wyłączniki róŜnicowoprądowe selektywne
Do zapewnienia selektywności wyłącznika róŜnicowoprądowego względem znajdujących się za nim w obwodzie wyłączników nadprądowych, licząc od strony zasilania, naleŜy stosować wyłączniki selektywne. W tym celu moŜna uŜywać zestawów składających się z wyłącznika nadprądowego i wyłącznika róŜnicowoprądowego. Powinna zostać apewniona selektywność w zakresie prądów zwarciowych do 25 kA.
Bezpieczniki
Podstawy i gniazda bezpiecznikowe. Bezpieczniki naleŜy dobierać zgodnie z projektem, według charakterystyki czasowo-prądowej podanej przez
producenta.
Podstawowe dane techniczne bezpieczników instalacyjnych:
• napięcie znamionowe podstawy: 660 V.
• prądy znamionowe wkładki bezpiecznikowej: 2; 4; 6; 10; 13; 16; 20; 25; 32; 35; 50: 63; 80; 100A,
• prąd znamionowy gniazda bezpiecznikowego: 25; 63; 100 A,
• wykonanie: ścienne, zamknięte, otwarte, tablicowe oraz małogabarytowe do montaŜu na typowej szynie TH 35,
• zdolność łączeniowa bezpieczników instalacyjnych: od 30 do 100 kA,
• stopień ochrony podstawy; minimum IP 2X.
Układanie przewodów i rozprowadzenie instalacji w budynku
11
Osprzęt (sprzęt) instalacyjny W osprzęcie wyróŜniamy:
Rury instalacyjne cienkościenne, gładkie sztywne i karbowane wraz z osprzętem (łączniki, złączki, uchwyty) do układania przewodów;
• naleŜy stosować rury z materiałów niepalnych, trudnozapalnych, nie podtrzymujących płomienia, odpornych na temperaturę otoczenia (-20"C +60°C) o wytrzymałości elektrycznej izolacji 2 kV,
• do instalacji wnętrzowych zaleca się ze względu na wytrzymałość mechaniczną lekkie i średnie rury, wykonane jako:
• gładkie: giętkie lub sztywne,
• karbowane giętkie,
• elastyczne,
• karbowane sztywne, o zewnętrznej powierzchni karbowanej i wewnętrznej powierzchni gładkiej,
• do instalacji wnętrzowych zaleca się stosowanie rur o następujących średnicach:
• gładkie: 16; 19, 24; 26; 32; 35; 35; 45; 55 mm, -karbowane: 16; 18; 20; 21; 22; 25; 28; 37; 47; 52; 54 mm,
• średnica rury powinna być dostosowana do liczby układnych przewodów lub kabli,
• do łączenia rur, wykonywania odgałęzień naleŜy wykorzystywać złączki, kolanka i trójniki.
3.1.5. Zastosowanie dla materiałów związanych z sieciami zewnętrznymi.
Kable elektroenergetyczne układane na słupach
Stosować kable czteroŜyłowe YAKY 4x35 mm2 lub YAKXS 4x35 mm2 lub ich zamienniki o nie gorszych parametrach. Kable powinny być wykonane z izolacją na napięcie 1 kV oraz być odporne na działanie promieniowania ultrafioletowego (przeznaczone do układania na zewnątrz w powietrzu bez osłon lub w powietrzu i rurach ochronnych.
Kable układane w ziemi
Stosować kable pięcioŜyłowe YKYŜo 5x6 mm2 lub YKXSŜo 5x6 mm2 o napięciu izolacji 1 kV przeznaczone do układania na zewnątrz w ziemi lub
ich zamienniki o nie gorszych parametrach.
Rury osłonowe do przestrzeni otwartych – rury osłonowe na słupach.
Do osłony kabli na słupie stosować rury ochronne PEHD typu Arot BE50 lub ich zamienniki o nie gorszych parametrach przeznaczone do ochrony
kabli na (w) przestrzeniach otwartych. Kable powinny być odporne na działanie promieniowania ultrafioletowego.
Do ochrony kabli układanych pod drogami jako przepustów pod drogami.
Do osłony kabli pod drogami stosować rury ochronne PEHD gładkościenne typu Arot SRS 50 lub ich odpowiedniki o parametrach nie gorszych niŜ
parametry rur SRS. Rury powinny być przystosowane do obciąŜeń transportowych.
3.1.6. Sterownice pompowni - wymagania.
Pompownie ścieków powinny być dostarczone z szafkami sterowniczymi – sterownicami o następujących parametrach .
Układ sterowania pompowniami ścieków powinien zawierać:
sygnalizator poziomu ścieków w pompowni;
wyposaŜenie pompowni w aparaturę zasilająco-sterującą;
układ zapewniający przemienną pracę pomp;
szafka sterownicza musi zapewniać rozruch pomp bezpośredni lub gwiazda/trójkąt lub za pomocą układu miękkiego startu (Soft Start) (zaleŜnie od rozwiązań
projektowych) oraz sterowanie za pomocą pływaków;
szafka musi zapewniać szczelność IP 66 i posiadać podwójne drzwi
wyposaŜenie szafki:
wyłącznik główny (przełącznik zasilania – sieć/agregat),
zabezpieczenie główne,
układ kontroli 3 faz,
przełączniki rodzaju pracy dla przepompowni,
wyłączniki silnikowe,
wyłączniki samoczynne silników pomp,
lampki kontrolne pracy i awarii dla przepompowni ścieków,
styczniki,
przyciski sterowania ręcznego z lampką,
przełączniki auto/stop/ręcznie,
zabezpieczenie pomp przed suchobiegiem i zawilgoceniem (zaleŜnie od dostaczonego rodzaju pomp określonych w części technologicznej),
sterownik swobodnie programowalny z wyświetlaczem – polskie komunikaty,
licznik czasu pracy pomp,
listwy zaciskowe,
grzałka z termostatem,
wtyk stały 400V do awaryjnego podłączenia przewoźnego agregatu prądotwórczego,
gniazdo 230V do podłączenia elektronarzędzi lub oświetlenia przenośnego,
schemat elektryczny i skrócona instrukcja obsługi, umocowana trwale na widocznym miejscu wewnątrz szafki,
Uwagi dodatkowe:
Konieczna jest dostawa pomp i szafek od jednego producenta, gwarantującego prawidłową współpracę obu wymienionych urządzeń oraz ciągłość serwisową.
W przypadku, gdy wartość prądu rozruchowego pompy (nawet dla pomp o mocy mniejszej niŜ 4,0kW), przekracza wartości prądu gwarantowanego przez
dostawcę energii elektrycznej, niezbędne jest stosowanie układów łagodnego startu (Soft Staru).
Cokoły do szafek muszą być wykonane jako wolnostojące, konstrukcja do wkopania i zalania betonem. W określonych przypadkach szafy sterownicze mogą
być mocowane na wspornikach do obudowy studni.
Celem zapewnienia moŜliwości szybkiego serwisu i ewentualnej wymiany uszkodzonych elementów oraz dla zawęŜenia asortymentu magazynowego części
zamiennych celowe jest ujednolicenie wyposaŜenia szafek sterowniczych.
Wymagania dotyczące sygnałów sterowniczych pompowni:
1.
2.
3.
4.
5.
Sterowanie pracą przepompowni w układzie jednopompowym i dwupompowym naprzemiennym zaleŜnie od poziomu ścieków w zbiorniku. Przwidzieć automatyczne przejęcie sterowania przez pływaki po awarii sterownika lub przetwornika hydrostatycznego.
Pomiar poziomu ścieków układem sonda hydrostatyczna plus pływak.
Pomiar czasu pracy kaŜdej pompy i ilości załączeń.
Pomiar napięcia zasilania i jego monitorowanie.
Zabezpieczenie róŜnicowo – prądowe.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
12
Zabezpieczenie silnikowe niezaleŜne dla kaŜdej z pomp.
Zabezpieczenie przeciwzwarciowe.
Zabezpieczenie przed suchobiegiem.
Zabezpieczenie przed zanikiem fazy.
Zabezpieczenie przed asymetrią zasilania.
Zabezpieczenie przed spadkiem napięcia w sieci.
Złącze podłączenia agregatu prądotwórczego.
Wyświetlanie przyczyn awarii na wyświetlaczu sterownika .
Zasilanie awaryjne automatyki.
Przycisk sterowania ręcznego.
Funkcja czasowego uruchomienia pompowni w przypadku znikomego napływu ścieków.
Funkcja kontroli czujnika poziomu – w przypadku awarii następuje automatyczne przełączenie z czujnika hydrostatycznego na czujnik pływakowy.
Funkcja kontroli temperatury silnika niezaleŜna dla kaŜdej z pomp zrealizowana w oparciu o termik zabudowany w uzwojeniu pompy.
Funkcja sygnalizacji optyczno – dźwiękowej stanu awarii np.: przekroczenie poziomu alarmowego w zbiorniku, brak fazy, brak zasilania, uszkodzenie
pompy, uszkodzenie czujnika poziomu, przekroczenie okresu przeglądu pompy, suchobieg.
Funkcja ogrzewania skrzyni w przypadku spadku temperatury poniŜej „0” sterowana termostatem.
Listwa zaciskowa ZUG.
Hermetyczna obudowa wykonana z tworzywa o IP66 i zaliczona do II klasy ochronności. Szafka powinna posiadać podwójne drzwi na zewnętrznych
nie montuje się Ŝadnych urządzeń z wyjątkiem naklejanych tabliczek ostrzegawczych. Drzwi zewnętrzne powinny być zamykane na zamek patentowy z
kluczem pasującym do wszystkich pompowni (klucz master). Na drzwiach wewnętrznych naleŜy umieścić wszystkie elementy sterownicze i łączeniowe
a takŜe wyświetlacz sterownika. Do drzwi wewnętrznych przewiduje się dostęp obsługi nie posiadającej świadectw kwalifikacyjnych „E” lub „D” do 1
kV w związku z tym powinny być tak przygotowane aby osoby te mogły obsługiwać sterownicę bez ich otwierania..
Gniazdo remontowe 230 V.
Oświetlenie skrzynki.
Sterownik zawierający odpowiednią ilość wejść wyjść dwustanowych i analogowych zaleŜnie od zaprojektowanego układu sterowania. Sterownik powinien zawierać (o ile nie stanowi jednej całości z wyświetlaczem) wyjście do wyświetlacza cyfrowego minimum 2x16 znaków oraz wyjście komunikacyjne RS-485 lub RS232 (zaleŜnie od zastosowanego modułu telemetrycznego lub konwertera światłowodowego) wyjście
Zasilanie układu sterowania (sterownika i modułu telemetrycznego lub konwetera światłowodowego czujników i przetworników itp. powinno zapewniać po zaniku napięcia zasilającego pompownię minimum 16 godzin pracy i transmisji danych z baterii akumulatorów ładowanych z zabudowanego
zasilacza buforowego.
Wykonawca jest zobowiązany do wykonania pełnej ochrony przeciwprzepięciowej części niskoprądowej
Szafa sterownicza musi być docelowo wyposaŜona jednocześnie w część wysokoprądową i niskoprądową (sterującą).
Sygnaly wymagane dla pompy zatapialnej:
sygnaly binarne - informacje:
- ochrona nadprądowa Ok.,
- stycznik załączył,
- przeciek uszczelnienia Ok.,
- temperatura silnika Ok,
- pompa w trybie ręcznym lub automatycznym,
- sygnały binarne - komenda:
- załącz pompę.
Sygnały analogowe przepompowni:
- poziom ścieków w przepompowni
- przepływ ścieków (dotyczy tylko przepompowni posiadających przepływomierz)
- prąd pomp
Sygnaly binarne przepompowni:
- pływak poziomu awaryjnego – załączenie drugiej pompy,
- pływak poziomu maksymalnego – załączenie pierwszej pompy,
- pływak poziomu minimalnego – wyłączenie obu pomp,
- zabezpieczenie przeciwprzeciąŜeniowe,
- awaria poziomowskazu hydrostatycznego,
- impuls przepływu i awarii przepływomierza (o ile występuje),
- styk z wyłącznika głównego,
- załącz pompę (kaŜdą oddzielnie),
- brak fazy,
- otwarcie szafy - sygnał optyczno-dźwiękowy z opóźnieniem (przewidzieć moŜliwość wyłączenia sygnału akustycznego przez wybranie odpowiedniego ustawienia z panelu operatorskiego),
- otwarcie włazów - sygnał optyczno-dźwiękowy z opóźnieniem,
- zawilgocenie silnika,
- temperatura uzwojenia stojana,
- zgłoszenie obsługi kodem (logowanie się do systemu monitornigu pracownika, który otwiera szafę sterowniczą. KaŜdy pracownik upowaŜniony do przeglądu szafki ma swój np. 4-cyfrowy kod dostępu rozpoznawalny przez dyspozytornię.),
3.1.7. Oprogramowanie sterowników - wymagania.
Oprogramowanie sterowników pompowni zarówno w wersji development (narzędzia do programowania wraz z licencjami dla uŜytkownika) jak i
RunTime licencjami oraz z oprogramowaniem źródłowym dla sterowania pompowniami (wraz z licencjami) powinno być przekazane podczas odbioru końcowego na oryginalnych płytkach CD producentów oprogramowania (lub PenDrive-ach) oraz formie papierowej (licencje, certyfikaty itp.,
zrzeczenie się praw autorskich dla zastosowania dla przekazywanych pompowni (bez prawa przenoszenia na inne)).
3.1.8. Monitorowanie pracy pompowni - wymagania.
Podane wyŜej wymagania co do wyposaŜenia sterownic naleŜy uzupełnić o przygotowanie wolnego miejsca dla zabudowania modułu telemetrycznego GSM / GPRS lub konwertera sygnału Modbus RTU na sygnał światłowodowy. W zaleŜności od decyzji Inwestora zostanie zabudowany albo
13
moduł telemetryczny GSM / GPRS (z kartą ze stałym adresem IP w ramach APN uŜytkownika lub dostawcy usługi) lub jeŜeli zostanie doprowadzony światłowód moduł – konwerter sygnału Modbus RTU lub Profibus DP na sygnał światłowodowy. NaleŜy pozostawić wolne miejsce o wymiarach 200 x 200 x 200 mm.
3.2. Transport.
Wykonawca będzie usuwać na bieŜąco, na własny koszt, wszelkie zanieczyszczenia spowodowane jego pojazdami na drogach publicznych oraz
dojazdach do placu budowy. W czasie transportu, załadunku i wyładunku oraz składowania aparatury elektrycznej i urządzeń rozdzielczych naleŜy
przestrzegać zaleceń wytwórców.
3.3. Warunki dostawy.
Przyjęcie materiałów, urządzeń i maszyn do magazynu na budowie powinno być poprzedzone jakościowym i ilościowym odbiorem tych materiałów. Odbioru i przyjęcia moŜna dokonać w zakładzie produkcyjnym dostawcy lub hurtowni, w magazynie budowy lub bezpośrednio na budowie.
Materiały, wyroby i urządzenia, dla których wymaga się świadectw jakości, naleŜy dostarczać wraz ze świadectwami jakości, kartami gwarancyjnymi lub protokołami odbioru technicznego. Przy odbiorze materiałów naleŜy zwrócić uwagę na zgodność stanu faktycznego z dowodami dostawy.
Świadectwa jakości, atesty, certyfikaty, deklaracje zgodności, karty gwarancyjne, protokoły wewnętrznego odbioru technicznego itp. dokumenty
materiałowe naleŜy starannie przechowywać w magazynie wraz z materiałem, a po wydaniu materiału z magazynu u kierownika robót/budowy.
Dostarczone na miejsce składowania materiały i urządzenia naleŜy sprawdzić pod względem kompletności i zgodności z danymi producenta, przeprowadzić oględziny stanu opakowań materiałów, części składowych urządzeń i kompletnych urządzeń. NaleŜy równieŜ wyrywkowo sprawdzić
jakość wykonania, stwierdzić brak uszkodzeń, w tym spowodowanych korozją. W przypadku stwierdzenia wad lub nasuwających się wątpliwości
mogących mieć wpływ na jakość wykonania robót, materiały i elementy urządzeń naleŜy przed ich wbudowaniem poddać badaniom określonym
przez kierownictwo robót. Wykonawca zapewni, aby tymczasowo składowane materiały, do czasu, gdy będą one uŜyte do robót, były zabezpieczone przed zanieczyszczeniami, zachowały swoją jakość i właściwości i były dostępne do kontroli przez Inspektora Nadzoru/InŜyniera/Kierownika
projektu. Wytwórnie materiałów mogą być okresowo kontrolowane przez InŜyniera/Kierownika projektu w celu sprawdzenia zgodności stosowanych metod produkcji z wymaganiami.
3.4. Składowanie i kontrola jakości.
3.1.5. Przechowywanie i składowanie materiałów.
Wykonawca zapewni, aby tymczasowo składowane materiały zachowały swoją jakość i przydatność do robót i były dostępne do kontroli przez Inspektora Nadzoru. Materiały, aparaty, urządzenia i maszyny elektryczne naleŜy przechowywać w pomieszczeniach zamkniętych przystosowanych
do tego celu, suchych, przewietrzanych i dobrze oświetlonych. NaleŜy zachować wymagania wynikające ze specjalnych właściwości materiałów
oraz wymagania w zakresie bezpieczeństwa przeciwpoŜarowego.
4. Wymagania dotyczące sprzętu i maszyn niezbędnych lub zalecanych
do wykonania robót zgodnie z załoŜoną jakością
4.1. Sprzęt.
Wykonawca jest zobowiązany do uŜywania jedynie takiego sprzętu, który nie spowoduje niekorzystnego wpływu na jakość wykonywania robót.
Sprzęt uŜywany do robót powinien być zgodny z ofertą Wykonawcy i powinien odpowiadać pod względem typów i ilości wskazaniom zawartym
wprojekcie organizacji robót i zaakceptowanym przez InŜyniera/Kierownika projektu. W przypadku braku ustaleń w takich dokumentach sprzęt
powinien być uzgodniony i zaakceptowany przez InŜyniera/Kierownika projektu. Sprzęt będący własnością Wykonawcy lub wynajęty do wykonania robót ma być stale utrzymywany w dobrym stanie technicznym, gotowości do pracy oraz odpowiadał wymaganiom ochrony środowiska i przepisom dotyczącym jego uŜytkowania. Wykonawca dostarczy InŜynierowi/Kierownikowi projektu kopie dokumentów potwierdzających dopuszczenie sprzętu do uŜytkowania i badań okresowych, tam gdzie jest to wymagane przepisami. Wykonawca będzie konserwować sprzęt jak równieŜ naprawiać lub wymieniać sprzęt niesprawny. JeŜeli dokumentacja projektowa lub SST przewidują moŜliwość wariantowego uŜycia sprzętu przy wykonywanych robotach, Wykonawca powiadomi InŜynier/Kierownika projektu o swoim zamiarze wyboru i uzyska jego akceptację przed uŜyciem
sprzętu. Wybrany sprzęt, po akceptacji InŜyniera/Kierownika projektu, nie moŜe być później zmieniany bez jego zgody. Jakikolwiek sprzęt, maszyny, urządzenia i narzędzia niegwarantujące zachowania umowy, zostaną przez InŜyniera/Kierownika projektu zdyskwalifikowane i niedopuszczone
do robót.
4.2. Urządzenia pomocnicze, transportowe i ochronne.
Urządzenia pomocnicze, transportowe i ochronne, wykonywane na placu budowy i stosowane przy robotach elektrycznych powinny odpowiadać
ogólnie przyjętym wymaganiom, co do ich jakości, jak równieŜ wytrzymałości. Maszyny, urządzenia i sprzęt zmechanizowany uŜywane na budowie
powinny mieć ustalone parametry techniczne i powinny być ustawione zgodnie z wymaganiami producenta oraz stosowane zgodnie z ich przeznaczeniem. Urządzenia i sprzęt zmechanizowany podlegające przepisom o dozorze technicznym, eksploatowane na budowie, powinny mieć aktualne
waŜne dokumenty uprawniające do ich eksploatacji.
5. Wymagania dotyczące środków transportu.
5.1. Środki transportu.
Wykonawca jest zobowiązany do stosowania jedynie takich środków transportu, które nie wpłyną niekorzystnie na jakość wykonywanych robót i
właściwości przewoŜonych materiałów. Liczba środków transportu ma zapewnić prowadzenie robót zgodnie z zasadami określonymi w dokumentacji projektowej i wskazaniami Inspektora Nadzoru w terminie przewidzianym kontraktem.
14
6. Wymagania dotyczące wykonania robót budowlanych.
6.1. Ogólne zasady wykonywania robót.
Wykonawca jest odpowiedzialny za prowadzenie robót zgodnie z kontraktem oraz za jakość zastosowanych materiałów i wykonywanych robót, za
ich zgodność z dokumentacją projektową, wymaganiami SST, projektem organizacji robót opracowanym przez Wykonawcę oraz poleceniami Inspektora/InŜyniera/Kierownika projektu.
Wykonawca jest odpowiedzialny za dokładne wytyczenie w planie i wyznaczenie wysokości wszystkich elementów robót, zgodnie z wymiarami i
rzędnymi określonymi w dokumentacji projektowej lub przekazanymi na piśmie przez Inspektora Nadzoru. Błędy popełnione przez Wykonawcę w
wytyczeniu i wyznaczeniu robót, zostaną usunięte przez Wykonawcę na własny koszt, z wyjątkiem, kiedy dany błąd okaŜe się skutkiem błędu zawartego w danych dostarczonych Wykonawcy na piśmie przez Inspektora Nadzoru.
6.2. Współpraca Inspektora Nadzoru/InŜyniera/Kierownika projektu i Wykonawcy.
Inspektor Nadzoru będzie podejmował decyzje we wszystkich sprawach związanych z jakością robót, oceną jakości materiałów i postępem robót, a
ponadto we wszystkich sprawach związanych z interpretacją dokumentacji projektowej oraz dotyczących akceptacji wypełniania warunków kontraktu przez Wykonawcę. Inspektor Nadzoru jest upowaŜniony do kontroli wszystkich robót i kontroli wszystkich materiałów dostarczonych na budowę lub na niej produkowanych. Inspektor Nadzoru powiadomi Wykonawcę o wykrytych wadach i odrzuci wszystkie te materiały i roboty, które
nie spełniają wymagań jakościowych określonych w dokumentacji projektowej. Polecenia Inspektora Nadzoru powinny być wykonywane przez
Wykonawcę w czasie określonym przez Inspektora Nadzoru, pod groźbą zatrzymania robót. Skutki finansowe z tego tytułu poniesie Wykonawca.
6.3. Roboty elektryczne.
Prace demontaŜowe i montaŜowe moŜna rozpocząć dopiero po przekazaniu placu budowy. Wszystkie prace wykonać zgodnie wg przyjętej techniki
montaŜu rozdzielnic i instalacji elektrycznych przestrzegając obowiązujące przepisy budowy i norm elektrycznych a w szczególności:
• Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dn. 12-04-2002r w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. nr 75 z 2002r, poz.690),
• Prawo Energetyczne, Prawo Budowlane,
• Obowiązujące przepisy i normy.
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Do wykonania instalacji elektrycznych naleŜy uŜywać przewodów, kabli, sprzętu, osprzętu oraz aparatury i urządzeń posiadających znak bezpieczeństwa lub dopuszczenia do stosowania w budownictwie.
Wszystkie urządzenia wraz z oprzewodowaniem oraz wszystkie ciągi instalacyjne powinny być tak zainstalowane, aby moŜliwe było ich swobodne funkcjonowanie oraz dostęp w czasie przeglądów i konserwacji.
Instalacje elektryczne powinny być tak wykonane, aby zapewniały ciągłą dostawę energii elektrycznej o odpowiednich parametrach technicznych, stosownie do potrzeb uŜytkowników.
NaleŜy zapewnić równomierne obciąŜenie faz linii zasilających przez odpowiednie przyłączenie odbiorów jednofazowych.
Trzeba umoŜliwić całkowitą wymianę instalacji i przewodów bez naruszania dróg i ulic.
NaleŜy zapewnić bezkolizyjność instalacji elektrycznych z innymi instalacjami.
Trasy przewodów naleŜy wykonywać w liniach prostych, równoległych do krawędzi dróg i ulic.
Instalacje elektryczne naleŜy wykonywać przewodami o Ŝyłach miedzianych.
NaleŜy sprawdzić, czy parametry zaprojektowanych zabezpieczeń i środków ochrony przeciwporaŜeniowej są zgodne z aktualnymi przepisami i
normami.
NaleŜy sprawdzić, czy środki ochrony przed przepięciami są zgodne z aktualnymi przepisami i normami.
Instalacje elektryczne naleŜy wykonać i zabezpieczyć w taki sposób, aby nie były źródłem poŜarów, ani nie powodowały rozprzestrzeniania się
ognia.
Instalacja powinna zapewniać ochronę środowiska przed skaŜeniem, emitowaniem niedopuszczalnego poziomu drgań, hałasu oraz oddziaływaniem pola elektromagnetycznego.
Instalacje elektryczne nie mogą być źródłem zakłóceń elektromagnetycznych (EMI).
Instalacje odbiorcze.
MontaŜ instalacji elektrycznych
Trasowanie
• Przy wytyczaniu trasy naleŜy uwzględniać konstrukcję budynku oraz bezkolizyjność z innymi instalacjami i urządzeniami.
• Trasa powinna przebiegać wzdłuŜ linii prostych - równoległych i prostopadłych do ścian i stropów, zmieniając swój kierunek tylko
• w zaleŜności od potrzeb (luki i rozgałęzienia, podejścia do urządzeń).
• Trasa prowadzenia instalacji kanałowej powinna uwzględniać rozmieszczenie odbiorników oraz instalacje nieelektryczne, takie jak technologiczne, gazowe wodno-kanalizacyjne, grzewcze, itp., aby uniknąć skrzyŜowań i niedozwolonych zbliŜeń między tymi instalacjami.
• Trasa przebiegu powinna być łatwo dostępna do konserwacji lub remontów.
• Trasowanie powinno uwzględniać miejsca mocowania konstrukcji wsporczych instalacji. NaleŜy przestrzegać utrzymania jednakowych wysokości zamocowania wsporników i odległości między punktami podparcia (zawieszenia).
MontaŜ elementów instalacji w wykonania szczelnym
W instalacji w wykonaniu szczelnym naleŜy:
• przewody i kable uszczelniać w sprzęcie, osprzęcie, aparatach lub odbiornikach za pomocą dławic (dławików); średnice dławic i otworów
uszczelniających pierścieni powinny być dostosowane do średnicy zewnętrznej przewodu lub kabla.
• powłokę przewodu lub kabla uciąć równo z wewnętrzną ścianką obudowy sprzętu, osprzętu, aparatu lub odbiornika, do którego wprowadzany
jest przewód,
• po dokręceniu dławic uszczelnić je dodatkowo.
• stosować sprzęt i osprzęt natynkowe w wykonaniu szczelnym (o stopniu ochrony IP 44).
Przygotowanie końców przewodów, wykonywanie połączeń elektrycznych szyn i przewodów oraz przyłączanie do aparatów i urządzeń
15
Powierzchnie stykających się elementów torów prądowych oraz przekładek i podkładek metalowych przewodzących prąd, powinny być dokładnie
oczyszczone i wygładzone. Zanieczyszczone styki (zaciski aparatów, przewody itp.) pokryte powłoką metalową ogniową lub galwaniczną naleŜy
zmywać tylko odczynnikami chemicznymi i szlifować pastą polerską.
Powierzchnie styków naleŜy zabezpieczać przed korozją.
Połączenia naleŜy wykonać za pomocą spawania, zacisków śrubowych lub w inny sposób określony w projekcje technicznym.
W instalacjach elektrycznych wnętrzowych, łączenie przewodów naleŜy wykonywać w sprzęcie i osprzęcie instalacyjnym.
W przypadku łączenia przewodów nie naleŜy stosować połączeń skręcanych.
Długość odizolowanej Ŝyły przewodu powinna zapewniać prawidłowe przyłączenie.
Przewody w miejscach połączeń powinny mieć zapas długości. Przewód ochronny PE powinien mieć większy zapas niŜ przewody czynne.
Przewody powinny być ułoŜone swobodnie i nie powinny zostać naraŜone na naciągi i dodatkowe napręŜenia.
Zdejmowanie izolacji i oczyszczenie przewodu nie powinno powodować uszkodzeń mechanicznych.
Do danego zacisku naleŜy przyłączać przewody o rodzaju, przekroju i liczbie, do jakich zacisk jest przystosowany.
śyły jednodrutowe powinny mieć zakończenia:
• proste, niewymagające obróbki po zdjęciu izolacji, przyłączane do zacisków śrubowych lub samozaciskowych,
• oczkowe, dla przewodów podłączanych pod śrubę lub wkręt; oczko o średnicy wewnętrznej większej o około 0,5 mm od średnicy gwintu,
• z końcówką.
•
•
•
śyły wielodrutowe powinny mieć zakończenia:
proste, niewymagające obróbki; po zdjęciu izolacji podłączone do specjalnie przystosowanych zacisków zapewniających obciśnięcie Ŝyły i nie
powodujące uszkodzenia struktury zakończenia Ŝyły,
z końcówką,
z tulejką (końcówką rurowa) umocowaną przez zaprasowanie.
W gniazdach bezpiecznikowych przewód doprowadzający naleŜy połączyć z szyną gniazda (śrubą stykową), a przewód zabezpieczany z gwintem.
W oprawach oświetleniowych i podobnym sprzęcie przewód fazowy lub „+" naleŜy łączyć ze stykiem wewnętrznym, a przewód neutralny lub „-" z
gwintem (oprawką).
Śruby i wkręty do łączenia szyn oraz przewodów powinny mieć taką długość, aby po skręceniu połączenia wystawały, co najmniej na wysokość 2-6
zwojów.
Śruby, nakrętki i podkładki stalowe powinny zostać pokryte galwanicznie metalową warstwą antykorozyjną.
Wykonywanie uziomów
Do uziemienia instalacji piorunochronnej naleŜy wykorzystywać przede wszystkie uziomy naturalne
Uziomy sztuczne naleŜy wykonywać, jeŜeli uziomy naturalne:
• znajdują się w odległości większej niŜ 10 m od chronionego obiektu,
• mają rezystancję większą od wymaganej.
Uziomy sztuczne naleŜy wykonywać jako uziomy poziome otokowe, poziome promieniowe lub pionowe (pochyle),
Uziomy poziome naleŜy układać na głębokości nie mniejszej niŜ 0,6 m i w odległości nie mniejszej niŜ I m od zewnętrznej krawędzi obiektu budowlanego, ograniczając do minimum przebieganie trasy uziomu pod warstwami nieprzepuszczającymi wody opadowej i w pobliŜu urządzeń wysuszających grunt.
Uziomy moŜna układać na dnie wykopów fundamentowych, bezpośrednio pod fundamentem lub obok fundamentu budynku.
Uziomy poziome i pionowe powinny być pogrąŜane w gruncie, w odległości nie mniejszej niŜ 1,5 m od wejść do budynków, przejść dla pieszych
oraz metalowych ogrodzeń, usytuowanych przy drogach publicznych; zalecenie to nie dotyczy uziomów otokowych.
Dopuszcza się odstępstwo od wymaganej minimalnej odległości 1,5 m w przypadku wejść uŜywanych sporadycznie (np. wjazd do indywidualnego
garaŜu).
Rowy, w których układa się uziomy, naleŜy zasypywać tak, aby w bezpośrednim kontakcie z uziomem nie było kamieni, Ŝwiru, ŜuŜla lub gruzu.
Uziomy pionowe naleŜy pogrąŜać w gruncie w taki sposób, aby ich najniŜsza część była umieszczona na głębokości nie mniejszej niŜ 2,5 m, a najwyŜsza nie mniej niŜ 0,5 m pod powierzchnią gruntu.
Uziomy sztuczne naleŜy wykonywać z materiałów przedstawionych w tablicy
Wskazane jest wykonywanie uziomów sztucznych i przewodów uziemiających z miedzi oraz ze stali pokrytej miedzią w przypadkach ochrony odgromowej obiektów o szczególnej wartości historycznej, zabytkowej lub kulturowej.
Uziomów sztucznych nie wolno zabezpieczać przed korozją powłokami nieprzewodzącymi.
16
Na odcinkach, gdzie nie moŜna zastosować ciągłego uziomu otokowego, dopuszcza się jego przerywanie; w takim przypadku uziom musi być zakończony uziomami szpilkowymi (pionowymi) o głębokości pogrąŜenia nie mniejszej niŜ 2,5 m. Uziom otokowy naleŜy połączyć z uziomami
szpilkowymi przez przyspawanie drutu lub płaskownika uziomu z obydwu stron przerwy do uziomów szpilkowych.
7. Kontrola jakości robót, badania oraz odbiory wyrobów i robót
budowlanych.
7.1. Program zapewnienia jakości.
Wykonawca jest zobowiązany opracować i przedstawić do akceptacji Inspektorowi Nadzoru program zapewnienia jakości. W programie zapewnienia jakości Wykonawca powinien określić, zamierzony sposób wykonywania robót, moŜliwości techniczne, kadrowe i plan organizacji robót gwarantujący wykonanie robót zgodnie z dokumentacją projektową, SST oraz ustaleniami. Program zapewnienia jakości powinien zawierać część ogólną opisującą:
• Organizację wykonania robót, w tym terminy i sposób prowadzenia robót,
• Organizację ruchu na budowie wraz z oznakowaniem robót,
• Sposób zapewnienia bhp,
• Wykaz zespołów roboczych, ich kwalifikacje i przygotowanie praktyczne, ukończone kursy doskonalenia zawodowego,
• Wykaz osób odpowiedzialnych za jakość i terminowość wykonania poszczególnych elementów robót,
• System proponowanej kontroli i sterowania jakością wykonywanych robót,
• WyposaŜenie w sprzęt i urządzenia do pomiarów i kontroli (opis laboratorium własnego lub
• laboratorium, któremu Wykonawca zamierza zlecić prowadzenie badań),
• Sposób oraz formę gromadzenia wyników badań, zapis pomiarów, nastaw mechanizmów sterujących, a takŜe wyciąganych wniosków i zastosowanych korekt w procesie technologicznym, proponowany sposób i formę przekazywania tych informacji Inspektorowi Nadzoru. Program
zapewnienia jakości powinien zawierać część szczegółową opisującą dla kaŜdego asortymentu robót:
• Wykaz maszyn i urządzeń stosowanych na budowie z ich parametrami technicznymi oraz wyposaŜeniem w mechanizmy sterujące i urządzenia
pomiarowo-kontrolne,
• Rodzaje i ilości środków transportu oraz urządzeń do magazynowania i załadunku materiałów, urządzeń itp.,
• Sposób zabezpieczenia i ochronę ładunków przed utratą ich właściwości w czasie transportu,
• Sposób i procedurę pomiarów i badań prowadzonych podczas dostaw materiałów i wykonywania poszczególnych elementów robót,
• Sposób postępowania z materiałami i robotami nieodpowiadającymi wymaganiom.
7.2. Zasady kontroli jakości robót.
Celem kontroli robót będzie takie sterowanie ich przygotowaniem i wykonaniem, aby osiągnąć załoŜoną jakość robót. Wykonawca jest odpowiedzialny za pełną kontrolę robót i jakość materiałów. Wykonawca będzie przeprowadzał pomiary i badania materiałów, robót oraz urządzeń w taki
sposób aby zapewnić wykonanie robót zgodnie z umową.
Wykonawca dostarczy Inspektorowi Nadzoru świadectwa, Ŝe wszystkie stosowane urządzenia i sprzęt badawczy posiadają waŜną legalizację, zostały prawidłowo wykalibrowane i odpowiadają wymaganiom norm określających procedury badań. Inspektor Nadzoru będzie miał nieograniczony
dostęp do pomieszczeń laboratoryjnych w celu ich inspekcji. Inspektor Nadzoru będzie przekazywać Wykonawcy pisemne informacje o jakichkolwiek niedociągnięciach dotyczących sprzętu badawczego, pracy personelu lub metod badań. Wszystkie koszty związane z organizowaniem i prowadzeniem badań ponosi Wykonawca.
7.3. Badania i pomiary.
Wszystkie badania i pomiary będą przeprowadzane zgodnie z wymaganiami norm i za pomocą odpowiednio dobranych przyrządów pomiarowych.
W przypadku, gdy normy nie obejmują jakiegokolwiek badania wymaganego w SST, stosować naleŜy wytyczne krajowe albo inne procedury, zaakceptowane przez Inspektora Nadzoru/Kierownika projektu. Przed przystąpieniem do pomiarów lub badań, Wykonawca powiadomi Inspektora Nadzoru/Kierownika projektu o rodzaju, miejscu i terminie pomiaru lub badania. Po wykonaniu pomiaru lub badania, Wykonawca przedstawi na piśmie
ich wyniki do akceptacji Inspektorowi Nadzoru/Kierownikowi projektu. Osoby wykonujące pomiary (co najmniej 2 osoby) muszą posiadać odpowiednie kwalifikacje SĘP do wykonywania pomiarów elektrycznych i muszą je przedstawić przed pomiarami lub badaniami Inspektorowi Nadzoru/Kierownikowi projektu. OGÓLNE ZASADY WYKONYWANIA BADAŃ I POMIARÓW.
Na podstawie obowiązujących przepisów wprowadzonych przez Ustawy "Prawo Energetyczne" i "Prawo Budowlane" oraz normę PN-IEC 60364-661:2000 moŜna sformułować następujące wymagania ogólne dotyczące badań instalacji i zasilanych z nich urządzeń elektrycznych:
1) kaŜda instalacja, urządzenie lub układ urządzeń elektrycznych powiązanych funkcjonalnie podczas montaŜu i/lub po ich zainstalowaniu, a przed
przekazaniem do eksploatacji oraz okresowo w czasie uŜytkowania powinny być poddane badaniom, czyli oględzinom i próbom w celu sprawdzenia czy spełniają stawiane im wymagania;
2) oględziny i próby naleŜy równieŜ przeprowadzać po kaŜdej rozbudowie, modernizacji i zmianie istniejącej instalacji (urządzenia) w celu sprawdzenia czy rozbudowa lub zmiana są zgodne z wymaganiami norm i czy nie powoduje pogorszenia stanu bezpieczeństwa;
3) w czasie przeprowadzania sprawdzania i wykonywania prób naleŜy zastosować środki ostroŜności w celu zapewnienia bezpieczeństwa osób i
uniknięcia uszkodzeń mienia oraz zainstalowanego wyposaŜenia;
4) badania odbiorcze i okresowe powinny być przeprowadzone przez osoby Dosiadające waŜne uprawnienia kwalifikacyjne do wykonywania prac
kontrolno pomiarowych w zakresie eksploatacji urządzeń, instalacji i sieci
1. elektroenergetycznych;
5) do wykonywania pomiarów instalacji i urządzeń elektrycznych naleŜy uŜywać przyrządów pomiarowych spełniających wymagania dotyczące
kontroli metrologicznej;
6) prace kontrolno-pomiarowe powinny być zakończone protokołem zawierającym m.in. wyniki pomiarów, jak teŜ ocenę zgodności otrzymanych
wyników z wymaganiami norm i przepisów oraz wnioski.
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI Z 17.09.1999 R. W SPRAWIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY PRZY
URZĄDZENIACH I INSTALACJACH ENERGETYCZNYCH DZ.U. Z 1999 R., NR 80, PÓŹ. 912;
zalicza prace przy wykonywaniu prób i pomiarów do prac wykonywanych w warunkach szczególnego zagroŜenia dla zdrowia i Ŝycia ludzkiego.
Podczas wykonywania prac kontrolno-pomiarowych, zwłaszcza przeprowadzanych przy urządzeniach pod napięciem występuje szczególnie duŜe
zagroŜenie związane z moŜliwością poraŜenia prądemelektrycznym. Z tego względu przy pracach kontrolno-pomiarowych naleŜy stosować szcze-
17
gólne zasady organizacji pracy i dodatkowe zabezpieczenia techniczne. MoŜna sformułować następujące ogólne zasady bezpieczeństwa wykonywania badań, które naleŜy przestrzegą, podczas przeprowadzania prac kontrolno-pomiarowych w instalacjach i przy urządzeniach elektrycznych:
1)
prace kontrolno-pomiarowe powinny być wykonywane, przez co najmniej dwie osoby, przy czym jedna z tych osób musi posiadać odpowiednie uprawnienia kwalifikacyjne, a druga, asekurująca osobę wykonującą te prace, powinna co najmniej być przeszkolona w udzielaniu pomocy przed lekarskiej; 2) podczas wykonywania pomiarów naleŜy uŜywać odpowiednich i bezpiecznych przyrządów pomiarowych. Przyrządy
naleŜy sprawdzać przed uŜyciem i w razie potrzeby po wykonywaniu pomiarów;
2)
nie naleŜy bez istotnej potrzeby dotykać części czynnych i dostępnych części przewodzących urządzeń elektrycznych oraz obcych części metalowych, które mogą znaleźć się pod napięciem;
3)
jeŜeli istnieje ryzyko dotknięcia nieosłoniętych części pod napięciem, personel wykonujący pomiary powinien stosować osobisty sprzęt
ochronny, podjąć środki ostroŜności zapobiegające poraŜeniu prądem elektrycznym, zwarciu oraz skutkom wyładowań łukowych;
4)
przed rozpoczęciem pomiarów naleŜy dokonać oględzin dla stwierdzenia kompletności, braku usterek i prawidłowości wykonywania badanego obiektu;
5)
przed przystąpieniem do pomiaru naleŜy:
a) zapoznać się z dokumentacją techniczną obiektu, w celu wyboru sposobu i metody badań,
b) określić kryteria oceny wyników pomiarów,
c) ocenić dokładność pomiarów i przeanalizować moŜliwość popełnienia uchybów pomiarowych,
d) przeanalizować konieczność zastosowania współczynników poprawkowych do wartości domierzonych;
6)
przed przystąpieniem do montowania układu pomiarowego naleŜy sprawdzić:
a) zakresy uŜytych przyrządów pomiarowych,
b) stan izolacji zastosowanych przewodów,
c) stan końcówek przewidzianych do dotykania części będących pod napięciem;
7)
jeŜeli przewidziany jest montaŜ układu pomiarowego naleŜy wykonać go starannie i zgodnie ze sprawdzonym uprzednio schematem;
8)
po połączeniu układu pomiarowego z obiektem badanym będącym pod napięciem, nie wolno dokonywać Ŝadnych zmian w połączeniach
przez rozłączanie i przyłączanie końców przewodów;
9)
przed rozpoczęciem pomiarów naleŜy ze stanowiska pomiarowego usunąć wszelkie zbędne przedmioty, a zwłaszcza niepotrzebne przewody;
10) zwrócić uwagę na urządzenia o duŜej pojemności, takie jak kondensatory i kable, które mogą stanowić zagroŜenie nawet po wyłączeniu napięcia;
11) powiadomić osoby postronne, dla których prace pomiarowe mogą stanowić zagroŜenie o wykonywaniu pomiarów i zastosować odpowiednie
środki zapobiegające tym zagroŜeniom.
Ustanowiona norma PN-EN 50110-1:2001 "Eksploatacja urządzeń elektrycznych" będąca tłumaczeniem Euronormy EN 50110-1 z 1996 r. określa
wymagania dotyczące prób eksploatacyjnych, obejmujących pomiary i badania. Norma ta podaje w odniesieniu do tych czynności szersze wymagania niŜ obowiązujące Rozporządzenie MG z 17.09.1999 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach i instalacjach energetycznych Dz.U. z 1999 r., Nr
80, póz. 912.; m.in. norma PN-EN 50110-1:2001 "Eksploatacja urządzeń elektrycznych" w p.5.3.1.1. podaje, Ŝe "pomiary powinny być wykonywane przez osoby wykwalifikowane (z odpowiednim wykształceniem i doświadczeniem), poinstruowane (pouczone przez osoby wykwalifikowane)
lub osoby niewykwalifikowane, pracujące wyłącznie pod nadzorem osoby wykwalifikowanej".
7.4. Protokoły z badań.
Wykonawca będzie przekazywać Inspektorowi Nadzoru/Kierownikowi projektu protokoły z wynikami badań jak najszybciej, nie później jednak niŜ
w terminie określonym w programie jakości. Wyniki badań będą przekazywane Inspektorowi Nadzoru/Kierownikowi projektu na formularzach według dostarczonego przez niego wzoru lub innych, przez niego zaakceptowanych lub według wzorów odpowiednich norm i przepisów. Przed podaniem napięcia na jakąkolwiek instalację elektryczna naleŜy bezwzględnie przedstawić Inspektorowi Nadzoru protokół z badań rezystancji izolacji i
ciągłości Ŝył.
Celem kontroli jest stwierdzenie osiągnięcia załoŜonej jakości wykonywanych robót na zaprojektowanym terenie.
Aparaty i urządzenia elektryczne, przewody i kable powinny posiadać atest fabryczny lub świadectwo jakości, wydane przez producenta.
Kontrola w czasie wykonywania robót: Sprawdzenie ciągłości Ŝył
Sprawdzenie ciągłości Ŝył roboczych i powrotnych oraz zgodności faz naleŜy wykonać przy uŜyciu przyrządów o napięciu nieprzekraczającym 24
V. Wynik sprawdzenia naleŜy uznać za dodatni, jeŜeli poszczególne Ŝyły nie mają przerw oraz jeśli poszczególne fazy na obu końcach linii są oznaczone identycznie.
Pomiar rezystancji izolacji
Pomiar naleŜy wykonać za pomocą megaomomierza o napięciu nie mniejszym niŜ 2,5 kV, dokonując odczytu po czasie niezbędnym do ustalenia się
mierzonej wartości. Wynik naleŜy uznać za dodatni, jeŜeli rezystancja izolacji wynosi co najmniej:
20 MQ/km - linii wykonanych kablami elektroenergetycznymi o izolacji z papieru nasyconego, o napięciu znamionowym do
1 kV,
50 MQ/km - linii wykonanych kablami elektroenergetycznymi o izolacji z papieru nasyconego, o napięciu znamionowym wyŜszym niŜ 1 kV oraz
kablami elektroenergetycznymi o izolacji z tworzyw sztucznych,
0,75 dopuszczalnej wartości rezystancji izolacji kabli wykonanych wg PN-76/E-90300.
Próba napięciowa izolacji
Próbie napięciowej izolacji podlegają wszystkie linie kablowe. Dopuszcza się niewykonywanie próby napięciowej izolacji linii wykonanych kablami o napięciu znamionowym do 1 kV. Próbę napięciową naleŜy wykonać prądem stałym lub wyprostowanym.
W przypadku linii kablowej o napięciu znamionowym wyŜszym niŜ 1 kV, prąd upływu naleŜy mierzyć oddzielnie dla kaŜdej
Ŝyły.
Wynik próby napięciowej izolacji naleŜy uznać za dodatni, jeŜeli:
izolacja kaŜdej Ŝyły wytrzyma przez 20 min. bez przeskoku, przebicia i bez objawów przebicia częściowego, napięcie probiercze o wartości równej
0,75 napięcia probierczego kabla wg PN-76/E-90250 i PN-76/E-90300, wartość prądu upływu dla poszczególnych Ŝył nie przekroczy 300 |iA/km i
nie wzrasta w czasie ostatnich 4 min. badania; w liniach o długości nie przekraczającej 300 m dopuszcza się wartość prądu upływu 100 uA.
7.5. Certyfikaty, Atesty i deklaracje zgodności.
Inspektor Nadzoru/InŜynier/Kierownik projektu moŜe dopuścić do uŜycia tylko te materiały, które posiadają:
1. Certyfikat na znak bezpieczeństwa wykazujący, Ŝe zapewniono zgodność z kryteriami technicznymi określonymi na podstawie Polskich Norm,
Euro Norm, aprobat technicznych oraz właściwych przepisów i dokumentów technicznych,
2. Deklarację zgodności lub certyfikat zgodności z:
18
— Polską Normą lub
— Aprobatą techniczną, w przypadku wyrobów, dla których nie ustanowiono Polskiej Normy, jeŜeli nie są objęte certyfikacją określoną w pkt 1 i
które spełniają wymogi SST.
W przypadku materiałów, dla których w/w dokumenty są wymagane przez SST, kaŜda partia dostarczona do robót będzie posiadać te dokumenty,
określające w sposób jednoznaczny jej cechy. Produkty przemysłowe muszą posiadać w/w dokumenty wydane przez producenta, a w razie potrzeby
poparte wynikami badań wykonanych przez niego. Jakiekolwiek materiały, które nie spełniają tych wymagań będą odrzucone.
7.6. Dokumenty budowy.
7.7.1. Dziennik Budowy
Dziennik budowy jest wymaganym dokumentem prawnym obowiązującym Zamawiającego i Wykonawcę w okresie od przekazania Wykonawcy
placu budowy do końca okresu gwarancyjnego. Odpowiedzialność za prowadzenie Dziennika budowy zgodnie z obowiązującymi przepisami spoczywa na Wykonawcy. Zapisy w Dzienniku budowy będą dokonywane na bieŜąco i będą dotyczyć przebiegu robót, stanu bezpieczeństwa ludzi i
mienia oraz technicznej i gospodarczej strony budowy. KaŜdy zapis w Dzienniku budowy będzie opatrzony datą jego dokonania, podpisem osoby,
która dokonała zapisu z podaniem jej imienia i nazwiska oraz pełnionej funkcji w budownictwie. Zapisy będą czytelne, dokonane trwałą techniką, w
porządku chronologicznym, bezpośrednio jeden pod drugim, bez przerw.
Załączone do Dziennika budowy protokoły i inne dokumenty będą oznaczone kolejnym numerem załącznika i opatrzone datą i
podpisem Wykonawcy i Inspektora Nadzoru.
Do Dziennika budowy naleŜy wpisywać w szczególności:
• Datę przekazania Wykonawcy placu budowy,
• Datę przekazania przez Zamawiającego dokumentacji projektowej,
• Datę uzgodnienia przez Inspektora Nadzoru programu zapewnienia jakości i harmonogramów robót,
• Terminy rozpoczęcia i zakończenia poszczególnych elementów robót,
• Przebieg robót, trudności i przeszkody w ich prowadzeniu, okresy i przyczyny przerw w robotach,
• Uwagi i polecenia Inspektora Nadzoru,
• Daty zarządzenia wstrzymania robót z podaniem powodu,
• Zgłoszenia i daty odbiorów robót zanikających i ulegających zakryciu, częściowych i końcowych odbiorów robót,
• Wyjaśnienia, uwagi i propozycje Wykonawcy,
• Stan pogody i temperaturę powietrza w okresie wykonywania robót podlegających ograniczeniom lub wymaganiom szczególnym w związku z
warunkami klimatycznymi,
• Zgodność rzeczywistych warunków geotechnicznych z ich opisem w dokumentacji projektowej,
• Dane dotyczące czynności geodezyjnych (pomiarowych) dokonywanych przed i w trakcie wykonywania robót,
• Dane dotyczące sposobu wykonywania zabezpieczenia robót,
• Dane dotyczące jakości materiałów, wyniki przeprowadzonych badań z podaniem kto je przeprowadził,
• Wyniki prób poszczególnych elementów budowli z podaniem, kto je przeprowadzał,
• Inne istotne informacje o przebiegu robót.
Propozycje, uwagi i wyjaśnienia Wykonawcy, wpisane do Dziennika budowy będą przedłoŜone Inspektorowi Nadzoru do ustosunkowania się.
Decyzje Inspektora Nadzoru wpisane do Dziennika budowy Wykonawca podpisuje z zaznaczeniem ich przyjęcia lub zajęcia stanowiska.
Wpis projektanta do Dziennika budowy obliguje Inspektora Nadzoru do ustosunkowania się. Projektant nie jest jednak stroną umowy i nie uprawnień do wydawania poleceń Wykonawcy robót.
7.7.2. KsiąŜka obmiarów
KsiąŜka obmiarów stanowi dokument pozwalający na rozliczenie Faktycznego postępu kaŜdego z elementów robót. Obmiary wykonanych robót
przeprowadza się w sposób ciągły w jednostkach przyjętych w kosztorysie i wpisuje do ksiąŜki obmiarów.
7.7.3. Dokumenty laboratoryjne
Wyniki laboratoryjne, deklaracje zgodności lub certyfikaty zgodności materiałów, orzeczenia o jakości materiałów, wyniki badań Wykonawcy będą
gromadzone w formie uzgodnionej w programie zapewnienia jakości. Dokumenty te stanowią załączniki do odbioru robót częściowych i końcowych oraz winny być udostępnione na kaŜde Ŝyczenie Inspektora Nadzoru.
7.7.4. Pozostałe dokumenty budowy
Do dokumentów budowy zalicza się, oprócz wymienionych w punktach od 7.7.1. do 7.7.3. następujące dokumenty:
• Pozwolenie na realizację zadania budowlanego,
• Protokoły przekazania placu budowy,
• Umowy cywilno-prawne z osobami trzecimi i inne umowy cywilno-prawne,
• Protokoły odbioru robót,
• Protokoły z narad i ustaleń,
• Korespondencję na budowie.
7.7.5. Przechowywanie dokumentów budowy
Dokumenty budowy będą przechowywane na terenie budowy w miejscu odpowiednio zabezpieczonym. Zaginięcie któregokolwiek z dokumentów
budowy spowoduje jego natychmiastowe odtworzenie w formie przewidzianej prawem. Wszelkie dokumenty budowy będą zawsze dostępne dla
Inspektora Nadzoru i przedstawiane do wglądu na Ŝyczenia Zamawiającego.
8. Wymagania dotyczące przedmiaru i obmiaru robót.
8.1. Ogólne zasady przedmiaru robót.
Przedmiar robót powinien zawierać zestawienie przewidywanych do wykonania robót podstawowych w kolejności technologicznej ich wykonania
wraz z ich szczegółowym opisem lub wskazaniem podstaw ustalających szczegółowy' opis oraz wskazaniem właściwych specyfikacji technicznych
wykonania i odbioru robót budowlanych, z wyliczeniem i zestawieniem ilości jednostek przedmiarowych robót podstawowych.
19
. Opracowanie przedmiaru robót składa się z: • Karty tytułowej;
Spisu działów przedmiaru robót; Tabeli przedmiaru robót.
Karta tytułowa przedmiaru zawiera następujące informacje: Nazwę nadaną zamówieniu przez zamawiającego;
W zaleŜności od zakresu robót budowlanych objętych przedmiotem zamówienia nazwy i kody:
Grup robót,
Klas robót, • Kategorii robót; Adres obiektu budowlanego; Nazwę i adres zamawiającego; Datę opracowania przedmiaru robót. Spis działów
przedmiaru robót.
Spis działów przedmiaru robót powinien przedstawiać podział wszystkich robót budowlanych w danym obiekcie na grupy robót wg Wspólnego
Słownika Zamówień. Dalszy podział przedmiaru robót naleŜy opracować według systematyki ustalonej indywidualnie lub na podstawie systematyki
stosowanej w publikacjach zawierających kosztorysowe normy nakładów rzeczowych. Grupa robót dotycząca przygotowania terenu powinna stanowić odrębny dział przedmiaru dla wszystkich obiektów. Tabele przedmiaru robót.
Tabele przedmiaru robót powinny zawierać pozycje przedmiarowe odpowiadające robotom podstawowym. W tabelach przedmiaru nie uwzględnia
się robót tymczasowych - robót, które są projektowane i wykonywane jako potrzebne do wykonania robót podstawowych, ale nie są przekazywane
zamawiającemu i są usuwane po wykonaniu robót podstawowych, z wyłączeniem przypadków, gdy istnieją uzasadnione podstawy do ich odrębnego
rozliczania.
8.2. Obmiar robót.
Ogólne zasady obmiaru robót.
Obmiar robót będzie określać faktyczny zakres wykonywanych robót zgodnie z dokumentacją projektową i STO w jednostkach ustalonych w kosztorysie. Obmiaru robót dokonuje Wykonawca po pisemnym powiadomieniu Inspektora Nadzoru o zakresie obmierzanych robót i terminie obmiaru,
co najmniej na 3 dni przed tym terminem. Wyniki obmiaru będą wpisane do ksiąŜki obmiarów. Jakikolwiek błąd lub przeoczenie (opuszczenie) w
ilościach podanych w przedmiarze robót lub gdzie indziej w SST nie zwalnia Wykonawcy od obowiązku ukończenia wszystkich robót. Błędne dane
zostaną poprawione wg instrukcji Inspektora Nadzoru na piśmie. Obmiar gotowych robót będzie przeprowadzony z częstością wymaganą do celu
miesięcznej płatności na rzecz Wykonawcy lub w innym czasie określonym w umowie lub oczekiwanym przez Wykonawcę i Inspektora Nadzoru.
Zasady określania ilości robót I materiałów.
Długości i odległości pomiędzy wyszczególnionymi punktami skrajnymi będą obmierzone poziomo wzdłuŜ linii osiowej. Jeśli SST właściwe dla
danych robót nie wymagają tego inaczej, objętości będą wyliczone w m° jako długość pomnoŜona przez średni przekrój. Ilości, które mają być obmierzone wagowo, będą waŜone w tonach lub kilogramach zgodnie z wymaganiami SST. Urządzenia i sprzęt pomiarowy.
Wszystkie urządzenia i sprzęt pomiarowy, stosowany w czasie obmiaru robót będą zaakceptowane przez Inspektora Nadzoru. Urządzenia i sprzęt
pomiarowy zostaną dostarczone przez Wykonawcę. JeŜeli urządzenia te lub sprzęt wymagają badań atestujących to Wykonawca będzie posiadać
waŜne świadectwa legalizacji. Wszystkie urządzenia pomiarowe i sprzęt będą utrzymywane przez Wykonawcę w dobrym stanie, w całym okresie
trwania robót. Czas przeprowadzenia obmiaru.
Obmiary będą przeprowadzone przed częściowym lub końcowym odbiorem odcinków robót, a takŜe w przypadku występowania dłuŜszej przerwy
w robotach. Obmiar robót zanikających przeprowadza się w czasie ich wykonywania. Obmiar robót podlegających zakryciu przeprowadza się przed
ich zakryciem. Roboty pomiarowe do obmiaru oraz nieodzowne obliczenia będą wykonywane w sposób zrozumiały i jednoznaczny. Wymiary
skomplikowanych powierzchni lub objętości będą uzupełnione odpowiednimi szkicami umieszczonymi na karcie ksiąŜki obmiarów. W razie braku
miejsca szkice mogą być dołączone w formie oddzielnego załącznika do ksiąŜki obmiarów, którego wzór zostanie uzgodniony z Inspektorem Nadzoru.
9. Opis sposobu odbioru robót budowlanych.
9.1. Rodzaje odbiorów robót.
W zaleŜności od ustaleń odpowiednich SST, roboty podlegają następującym etapom odbioru:
• Odbiorowi robót zanikających i ulegających zakryciu,
• Odbiorowi częściowemu,
• Odbiorowi końcowemu,
• Odbiorowi przed upływem gwarancji lub rękojmi.
9.2. Odbiór robót zanikających i ulegających zakryciu.
Odbiór robót zanikających i ulegających zakryciu polega na finalnej ocenie ilości i jakości wykonywanych robót, które w dalszym procesie realizacji ulegną zakryciu. Odbiór robót zanikających i ulegających zakryciu będzie dokonany w czasie umoŜliwiającym wykonanie ewentualnych korekt i
poprawek bez hamowania ogólnego postępu robót. Odbioru robót dokonuje Inspektor Nadzoru. Gotowość danej części robót do odbioru zgłasza
Wykonawca wpisem do dziennika budowy i jednoczesnym powiadomieniem Inspektora Nadzoru. Odbiór będzie przeprowadzony niezwłocznie, nie
później jednak niŜ w ciągu 3 dni od daty zgłoszenia wpisem do dziennika budowy i powiadomienia o tym fakcie Inspektora Nadzoru. Jakość i ilość
robót ulegających zakryciu ocenia Inspektor Nadzoru na podstawie dokumentów zawierających komplet wyników badań w oparciu o przeprowadzone pomiary, w konfrontacji z dokumentacją projektową, SST i uprzednimi ustaleniami.
9.3. Odbiór częściowy.
Odbiór częściowy polega na ocenie ilości i jakości wykonanych części robót. Odbioru częściowego robót dokonuje się wg zasad jak przy odbiorze
końcowym robót. Odbioru robót dokonuje Inspektor Nadzoru po wcześniejszym przedstawieniu mu wszelkich badań, protokołów pomiarów, atestów, certyfikatów i deklaracji zgodności na uŜyte materiały.
9.4. Odbiór końcowy.
Zasady odbioru końcowego robót.
Po wykonaniu instalacji elektrycznej, inwestorski odbiór końcowy instalacji elektrycznej przeprowadza komisja powołana przez inwestora, którego
przedstawiciel jest równocześnie jej przewodniczącym, z udziałem wykonawcy (kierownika budowy) oraz przyszłego uŜytkownika obiektu zarządcy.
Komisja inwestorskiego odbioru końcowego instalacji elektrycznej powinna sprawdzić zgodność wykonanych prac z umową, projektem instalacji (z
uwzględnieniem wprowadzonych zmian), przepisami techniczno-budowlanymi, Polskimi Normami oraz zasadami wiedzy technicznej. Komisja
20
powinna równieŜ sprawdzić i ocenić jakość wykonanych robót, skuteczność działania zabezpieczeń i środków ochrony od poraŜeń prądem elektrycznym.
Wyniki przeprowadzonych uprzednio badań (pomiarów i prób) oraz wykonanie zaleceń i ustaleń z tych badań, a takŜe zaleceń umieszczonych w
dzienniku budowy.
Przed przystąpieniem do inwestorskiego odbioru końcowego instalacji elektrycznej, wykonawca zobowiązany jest do skompletowania następujących dokumentów:
• umowy o wykonanie robót, wraz z późniejszymi aneksami,
• powykonawczej dokumentacji technicznej instalacji elektrycznej,
• protokołów z przeprowadzonych prób montaŜowych,
• protokołów z przeprowadzonych badań (pomiarów i prób) oraz sprawdzeń odbiorczych,
• dziennika budowy,
• opinii rzeczoznawców (jeŜeli takie opinie były wykonywane),
• certyfikatów oraz deklaracji zgodności na zastosowane w instalacji elektrycznej, wyroby i urządzenia.
Inwestorski odbiór końcowy instalacji elektrycznej obejmuje: sprawdzenie przedstawionych dokumentów, oględziny instalacji, próby rozruchowe, a
następnie sporządzenie protokołu odbioru.
Zakres oględzin, mających przede wszystkim na celu ustalenie, czy wykonana instalacja elektryczna spełnia wymagania bezpiecznej eksploatacji,
polega na sprawdzeniu prawidłowości:
• skuteczności ochrony przeciwporaŜeniowej i przeciwpoŜarowej,
• skuteczności ochrony przed przepięciami łączeniowymi i atmosferycznymi,
• doboru przekroju przewodów do obciąŜalności prądowej i spadków napięcia,
• wykonania połączeń obwodów,
• doboru i nastawienia urządzeń ochronnych, zabezpieczających
• wykonania (ułoŜenia) przewodów połączeń wyrównawczych,
• umieszczenia urządzeń odłączających,
• rozmieszczenia oraz umocowania urządzeń, aparatów, sprzętu, osprzętu, przewodów i kabli,
• dostępu do instalacji i urządzeń elektrycznych w celu ich obsługi i konserwacji,
• oznaczenia przewodów fazowych, ochronnych i neutralnych,
• oznaczenia obwodów, łączników, zacisków itp.,
• umieszczenia schematów i napisów oraz informacji ostrzegawczych BHP (np. tablic).
W trakcie oględzin komisja przeprowadzająca odbiór powinna równieŜ dokonać oceny jakości wykonania instalacji elektrycznej, sprawdzając w
pierwszej kolejności:
• trwałość zamocowania sprzętu elektroinstalacyjnego do podłoŜa,
• trwałość osadzenia uchwytów podtrzymujących elementy urządzeń lub przewody,
• prawidłowość umieszczenia sprzętu elektroinstalacyjnego na odpowiednich wysokościach,
• właściwe usytuowanie i podłączenie gniazd wtyczkowych,
• zachowanie zasady jednolitej pozycji załączania wyłączników we wszystkich pomieszczeniach,
• właściwe zabezpieczenie przed korozją elementów i urządzeń instalacji elektrycznej,
• właściwy stopień ochrony IP sprzętu i osprzętu elektroinstalacyjnego oraz urządzeń elektrycznych,
• zachowanie odpowiedniej kolorystyki sprzętu elektroinstalacyjnego,
• estetykę wykonania instalacji elektrycznej.
W dalszej kolejności komisja odbierająca powinna przeprowadzić rozruch instalacji elektrycznej poprzez włączenie instalacji pod napięcie oraz
sprawdzenie właściwego włączania punktów świetlnych, odpowiedniego przyłączenia przewodów fazowych, neutralnych i ochronnych do zacisków
w gniazdach wtyczkowych, a takŜe właściwego kierunku obrotów silników elektrycznych.
Dokumenty do odbioru końcowego.
Podstawowym dokumentem do dokonania odbioru końcowego robót jest protokół odbioru końcowego robót sporządzony wg wzoru ustalonego
przez Zamawiającego. Do odbioru końcowego Wykonawca jest zobowiązany przygotować następujące dokumenty:
• — dokumentację projektową podstawową z naniesionymi zmianami oraz dodatkową, jeśli została sporządzona w trakcie realizacji umowy,
• szczegółowe specyfikacje techniczne SST (podstawowe z dokumentów umowy i ewentualnie uzupełniające lub zamiennej,
• ustalenia technologiczne,
• dzienniki budowy i ksiąŜki obmiarów (oryginały),
• wyniki pomiarów kontrolnych oraz badań i oznaczeń laboratoryjnych, zgodnie z SST,
• deklaracje zgodności lub certyfikaty zgodności zabudowanych materiałów zgodnie z SST,
• opinię technologiczną sporządzoną na podstawie wszystkich wyników badań i pomiarów odbiorowych załączonych do " dokumentów odbioru,
wykonanych zgodnie z SST,
• Protokoły z przeszkolenia osób, które będą przyszłym uŜytkownikiem tego obiektu, Dokumenty odbiorowe naleŜy podzielić na:
• Dokumenty odbiorowe muszą zawierać:
• stronę tytułową,
• spis zawartych i ponumerowanych dokumentów,
Dokumenty te naleŜy dostarczyć Inspektorowi Nadzoru. Zamawiającemu lub komisji, w 3 egzemplarzach, 20 dni przed odbiorem końcowym. W
przypadku, gdy wg komisji, roboty pod względem przygotowania dokumentacyjnego nie będą gotowe do odbioru końcowego, komisja w porozumieniu z Wykonawcą wyznaczy ponowny termin
odbioru końcowego robót. Wszystkie zarządzone przez komisję roboty poprawkowe lub uzupełniające będą zestawione wg wzoru ustalonego przez
Zamawiającego. Termin wykonania robót poprawkowych i robót uzupełniających wyznaczy komisja.
9.5. Odbiór przed upływem gwarancji lub rękojmi.
Odbiór przed upływem gwarancji lub rękojmi polega na ocenie wykonanych robót związanych z usunięciem wad stwierdzonych przy odbiorze końcowym i zaistniałych w okresie gwarancyjnym lub rękojmi. Odbiór ten będzie dokonany na podstawie oceny wizualnej obiektu z uwzględnieniem
zasad opisanych w punkcie 8.4. „Odbiór końcowy robót". PN-IEC 61024-1-1:2001 Ochrona odgromowa obiektów budowlanych. Zasady ogólne.
Wybór poziomów ochrony dla urządzeń piorunochronnych.
21
10. Opis sposobu rozliczenia robót tymczasowych i prac towarzyszących.
10.1. Ustalenia ogólne.
Podstawą płatności jest cena jednostkowa skalkulowana przez Wykonawcę za jednostkę obmiarową ustaloną dla danej pozycji kosztorysu. Dla pozycji kosztorysowych wycenionych ryczałtowo podstawą płatności jest wartość podana przez Wykonawcę w danej pozycji kosztorysu. Cena jednostkowa lub kwota ryczałtowa pozycji kosztorysowej będzie uwzględniać wszystkie czynności, wymagania i badania składające się na jej wykonanie, określone dla tej roboty w SST i w dokumentacji projektowej. Ceny jednostkowe lub kwoty ryczałtowe robót tymczasowych i prac towarzyszących będą obejmować:
• Robociznę bezpośrednią wraz z towarzyszącymi kosztami,
• Wartość zuŜytych materiałów wraz z kosztami zakupu, magazynowania, ewentualnych ubytków i transportu na teren budowy,
• Wartość pracy sprzętu wraz z towarzyszącymi kosztami,
• Koszty pośrednie, zysk kalkulacyjny i ryzyko,
• Podatki obliczone zgodnie z obowiązującymi przepisami. Do cen jednostkowych nie naleŜy doliczać podatku VAT.
Kwoty za roboty tymczasowe mogą być podane jako wynik końcowy skalkulowany przez inne przedsiębiorstwo, które uczestniczy w pracach towarzyszących (np. Zakład Energetyczny, Rejon Energetyczny, TPSA).
10.2. Warunki umowy i wymagania ogólnej specyfikacji technicznej (OST).
Koszt dostosowania się do wymagań warunków i wymagań ogólnych zawartych w OST obejmuje wszystkie warunki określone w ww. dokumentach, a niewyszczególnione w kosztorysie.
10.3. Objazdy, przejazdy i organizacja ruchu.
Koszt wybudowania objazdów/przejazdów i organizacji ruchu obejmuje:
• Opłaty/dzierŜawy terenu,
• Przygotowanie terenu,
• Konstrukcje tymczasowych ramp, chodników, barier i oznakowań,
• Tymczasową przebudowę urządzeń obcych.
Koszt utrzymania objazdów/przejazdów i organizacji ruchu obejmuje:
Oczyszczanie, przestawienie, przykrycie i usunięcie tymczasowych oznakowań pionowych, poziomych, barier i świateł,
• Utrzymanie płynności ruchu publicznego.
Koszt likwidacji objazdów/ przejazdów i organizacji ruchu obejmuje:
• Usunięcie wbudowanych materiałów i oznakowania,
• Doprowadzenie terenu do stanu pierwotnego.
11. Dokumenty odniesienia
1. PN-IEC 60364-1
2. PN-IEC 60364-4-41
3. PN-IEC 60364-4-43
4. PN-IEC 60364-4-442
5. PN-IEC 60364-4-443
6. PN-IEC 60364-4-47
7. PN-IEC 60364-4-473
8. PN-IEC 60364-5-51
9. PN-IEC 60364-5-523
10. PN-IEC 60364-5-53
11. PN-IEC 60364-5-54
12. PN-IEC 60364-5-56
13. PN-IEC 60364-6-61
14. PN-IEC 60364-4-42:1999
15. PN-IEC 60364-4-43:1999
16. PN-IEC 60364-4-443:1999
17. PN-IEC 60364-4-444:2001
18. PN-IEC 60364-4-47:2001
Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Zakres przedmiot i wymagania podstawowe.
Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Ochrona dla zapewniania bezpieczeństwa..
Ochrona przeciwporaŜeniowa.
Ochrona przed prądem przetęŜeniowym.
Ochrona przed przepięciami.
Zastosowanie środków ochrony zapewniających bezpieczeństwo.
Środki ochrony przed poraŜeniem prądem elektrycznym.
Środki ochrony przed prądem przetęŜeniowym.
Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Dobór montaŜ wyposaŜenia elektrycznego.
Postanowienia ogólne.
ObciąŜalność długotrwała przewodów.
Aparatura rozdzielcza i sterownicza.
Uziemienia i przewody ochronne.
Instalacje bezpieczeństwa.
Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Sprawdzenie. Sprawdzenie odbiorcze.
Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa.
Ochrona przed skutkami oddziaływania cieplnego.
Ochrona przed prądem przetęŜeniowym.
Ochrona przed prądem przepięciami atmosferycznymi lub łączeniowymi.
Ochrona przed przepięciami. Ochrona przed zakłóceniami elektromagnetycznymi (EMI) w
instalacjach obiektów budowlanych
19. PN-IEC 60364-4-473:1999
20. PN-IEC 60364-4-481:1994
21. PN-61/E-01002
22. PN-IEC 60024-1: 2001
23. PN-IEC 60024-1-2: 2001
Postanowienia ogólne. Środki ochrony przed przetęŜeniem prądem elektrycznym.
Stosowanie środków ochrony zapewniających bezpieczeństwo. Środki ochrony przed prądem
przetęŜeniowym.
Dobór środków ochrony w zaleŜności od wpływów zewnętrznych.
Przewody elektryczne. Podział i oznaczenia.
Ochrona odgromowa obiektów budowlanych. Zasady ogólne.
Ochrona odgromowa obiektów budowlanych. Zasady ogólne. Projektowanie, montaŜ konserwacja i sprawdzenie urządzeń piorunochronnych.
22

Zdzieszowice ST-05 Roboty elektryczne

Transkrypt

Podobne dokumenty

Wiadukt drogowy w km 0+328,54 - obiekt nr 38T

Potwierdzenie doświadczenia zawodowego

Majster / Kierownik Robót Miejsce pracy: Warszawa woj

PROTOKÓŁ TYPOWANIA ROBÓT REMONTOWYCH

Hasło dziennik-budowy

Zał. 4 Doświadczenie zawodowe

Informacja o danych zamieszczonych w ogłoszeniu