strategiczny przegląd bezpieczeństwa narodowego

STRATEGICZNY PRZEGLĄD
BEZPIECZEŃSTWA
NARODOWEGO
GŁÓWNE WNIOSKI I REKOMENDACJE
Stanisław Koziej
Szef BBN
BBN
Grudzień 2012
1
PLAN PREZENTACJI
1. Przesłanki i potrzeby
przeprowadzenia SPBN
2. Organizacja SPBN
3. Synteza wniosków
4. Główne rekomendacje
BBN
Grudzień 2012
2
Polityczne, strategiczne i ekonomiczne
przesłanki przeprowadzenia SPBN
POLITYCZNE:
szybkie tempo zmian
politycznych i
strategicznych
STRATEGIA
BEZPIECZEŃSTWA
NARODOWEGO RP
z 2007 r.
STRATEGICZNE:
jakościowe zmiany
środowiska
bezpieczeństwa
EKONOMICZNE:
kryzys finansowy,
rozproszenie wysiłków,
słaba korelacja z
rozwojem
BBN
Grudzień 2012
SPBN 2010 - 2012
Warunki realizacji strategii
3
Misja SPBN
SPBN został przeprowadzony, aby
strategii bezpieczeństwa zapewnić:
polskiej
•
aktualność (niezbędną w obliczu szybkiego
tempa zmian politycznych i strategicznych
w otoczeniu międzynarodowym);
•
adekwatność (w stosunku do pojawiających
się
jakościowo
nowych
warunków
środowiska bezpieczeństwa);
•
ekonomiczność (szczególnie oczekiwana
w związku z kryzysem i potrzebna wobec
dotychczasowego rozproszenia wysiłków)
BBN
Grudzień 2012
4
Strategiczny Przegląd
Bezpieczeństwa Narodowego
CEL BEZPOŚREDNI:
Całościowa ocena stanu bezpieczeństwa
narodowego
Rzeczypospolitej
Polskiej
i sformułowanie wniosków dotyczących
strategicznych celów i sposobów działania
państwa w dziedzinie bezpieczeństwa oraz
przygotowania
systemu
bezpieczeństwa
narodowego
BBN
Grudzień 2012
5
SPBN – Główne obszary analizy
1. Diagnoza Polski jako podmiotu
bezpieczeństwa. Interesy narodowe i cele strategiczne
2. Prognoza
kształtowania
się
strategicznego środowiska bezpieczeństwa w perspektywie 20
lat.
Możliwe
scenariusze
warunków bezpieczeństwa Polski
3. Strategia operacyjna (koncepcja
działań strategicznych państwa).
Możliwe opcje
Interesy
(misje) i
cele
Sposoby
działania
Środki
(zasoby)
4. Strategia preparacyjna (koncepcja
przygotowania
systemu
bezpieczeństwa
narodowego).
Możliwe opcje
BBN
Grudzień 2012
6
Skład Komisji SPBN
Prezydent RP
Przewodniczący Komisji
Komisja SPBN
Sztab
Z1
Zespół Interesów
Narodowych i Celów
Strategicznych
Z2
Zespół Oceny
Środowiska
Bezpieczeństwa
Z3
Zespół Koncepcji
Działania
Z4
Zespół Systemu
Bezpieczeństwa
BBN
Zespół Doradczo Konsultacyjny
K
1. Ministrowie
i Doradcy
Prezydenta RP
Rada
Bezpieczeństwa
Narodowego
2. Przewodniczący Komisji
.
Parlamentarnych
3. Przedstawiciele rządu
4. Byli Szefowie BBN
5. Inni eksperci
Grudzień 2012
7
Interesy narodowe - geneza
Korzenie (geneza) interesów narodowych
tkwią w doświadczeniu historycznym:




BBN
tożsamość narodowa,
położenie geostrategiczne,
bezpieczeństwo jako trwały, żywotny
interes narodowy,
negatywne
skutki
„zapominania”
o bezpieczeństwie (rozdrobnienie dzielnicowe, rozbiory)
Grudzień 2012
8
Konstytucja
art. 5.:
 państwo,
 obywatel,
 potencjał
niematerialny
(dziedzictwo,
kultura)
 potencjał
materialny
(gospodarka,
środowisko)
BBN
Grudzień 2012
Interesy w dziedzinie
bezpieczeństwa:
 własny potencjał
 silne sojusze
 wolności i obowiązki
obywatela
 ochrona obywatela i
ludności
 bezpieczny rozwój
społecznogospodarczy
 społecznogospodarcze
wsparcie
bezpieczeństwa
Cele: operacyjne i preparacyjne
Konstytucja jako podstawa
definiowania interesów narodowych
9
Środowisko bezpieczeństwa - warunki
1. Globalne: USA jako strategiczny punkt
ciężkości (zwrot ku Azji?); zagrożenia
transnarodowe – terroryzm i przestępczość
globalna, proliferacja BMR; surowcowe
wyzwania,
zagrożenia
i
szanse;
cyber:zagrożenia/ryzyka/wyzwania/szanse
2. Europejskie: NATO postafgańskie?, UE –
ryzyka
kryzysowe,
bez
strategicznego
drogowskazu, szanse integracyjne, UENATO?
3. Krajowe: społeczne (demografia, migracje,
przestępczość); gospodarcze (energetyka,
infrastruktura, finanse); cyberprzestrzeń
BBN
Grudzień 2012
10
Środowisko bezpieczeństwa scenariusze
1. Integracyjny
–
z
przewagą
pozytywnych
i pożądanych zjawisk i tendencji. Umacnianie
międzynarodowego systemu bezpieczeństwa;
2. Dezintegracyjny – z przewagą niekorzystnych
i
niebezpiecznych
zjawisk
zewnętrznych
i wewnętrznych. Osłabianie międzynarodowego
systemu bezpieczeństwa;
3. Ewolucyjny – kontynuacja względnej równowagi
negatywnych
i
pozytywnych
zjawisk.
Utrzymywanie się względnie niestabilnego
systemu bezpieczeństwa międzynarodowego.
BBN
Grudzień 2012
11
Strategia operacyjna - opcje
1. Maksymalnego umiędzynarodowienia działań na rzecz
bezpieczeństwa Polski, związana także z przesunięciem
uwagi na działania pozamilitarne;
2. Autarkii strategicznej (samodzielności i samowystarczalności): zakłada zdecydowane wzmocnienie samodzielności
działania państwa w sferze bezpieczeństwa w kontekście
kryzysu zbiorowej polityki bezpieczeństwa w Europie i we
wspólnocie transatlantyckiej, z dominacją uwagi na
„twardym” bezpieczeństwie;
3. Zrównoważonego umiędzynarodowienia i usamodzielnienia
bezpieczeństwa
Polski:
zakłada
wzmacnianie
więzi
sojuszniczych oraz relacji dwustronnych z najważniejszymi
partnerami i uwiarygodnienie przez to zewnętrznych filarów
bezpieczeństwa
z
jednoczesną
gotowością
do
samodzielnego działania w sytuacjach, w których pełna
wiarygodność sojusznicza nie może być gwarantowana.
BBN
Grudzień 2012
12
Strategia operacyjna - priorytety
1. Utrzymanie własnej determinacji i gotowości do działania
(podmiotowość strategiczna!) w pełnym spektrum
dziedzin,
obszarów
i
sektorów
bezpieczeństwa
narodowego
z
priorytetowym
traktowaniem
tych,
w których sojusznicze (wspólne) działanie może być
utrudnione (sytuacje trudnokonsensusowe);
2. Umacnianie międzynarodowej wspólnoty bezpieczeństwa
poprzez działanie na rzecz pogłębiania procesów
integracyjnych w Europie opartych na wspólnocie
interesów (konsolidacja NATO, wspólnota interesów
w UE, partnerstwo z USA);
3. Wspieranie i selektywny udział w międzynarodowym
reagowaniu
kryzysowym
(prewencja,
stabilizacja),
przeciwdziałającej powstaniu nowych źródeł zagrożeń lub
rozprzestrzenianiu
się
już
istniejących
kryzysów
w wymiarze ponadregionalnym.
BBN
Grudzień 2012
13
System bezpieczeństwa narodowego
Podsystem
kierowania
DECYDENT
ORGAN DORADCZY
ORGAN SZTABOWY
Podsystemy
Podsystemy
operacyjne:
obronny
ochronne
wykonawcze
Podsystemy
wsparcia:
społeczne
gospodarcze
Strategia preparacyjna – opcje
1. Umiędzynarodowienia
systemu
bezpieczeństwa
narodowego:
podkreśla
przygotowanie
systemu
bezpieczeństwa narodowego, którego priorytetem jest
maksymalne wykorzystanie szans wynikających ze
współpracy międzynarodowej;
2. Usamodzielnienia systemu bezpieczeństwa narodowego:
oznacza
konieczność
przygotowania
systemu
bezpieczeństwa narodowego, którego priorytetem jest
maksymalizacja narodowego potencjału bezpieczeństwa;
3. Zrównoważonego integrowania systemu bezpieczeństwa
narodowego:
podkreśla
możliwość
przygotowania
systemu
bezpieczeństwa
narodowego
do
zrównoważonego
wykorzystywania
zarówno
szans
wynikających ze współpracy międzynarodowej, jak
i
racjonalnie
umacnianych
zdolności
sukcesywnie
integrowanego narodowego potencjału bezpieczeństwa.
BBN
Grudzień 2012
15
Strategia preparacyjna
– priorytety przygotowania systemu
bezpieczeństwa narodowego
1. Podsystem kierowania
bezpieczeństwem
– integracja
2. Podsystemy operacyjne
– profesjonalizacja
3. Podsystemy wsparcia
– powszechność przygotowań
BBN
Grudzień 2012
16
Główne rekomendacje operacyjne
1. Punkt
wyjścia
identyfikowania
interesów
narodowych i celów strategicznych – interesy
konstytucyjne
2. Planowanie działań
realistycznego
–
według
scenariusza
3. Główny kierunek strategii operacyjnej – opcja
zrównoważonego
umiędzynarodowienia
i usamodzielnienia
4. Zasadnicze działania: Strategia Bezpieczeństwa
Narodowego, Polityczno-Strategiczna Dyrektywa
Obronna – 2013 r., znowelizowane plany użycia
SZ RP i inne plany operacyjne – 2014 r., kolejny
Strategiczny
Przegląd
Bezpieczeństwa
Narodowego – 2015 r.
BBN
Grudzień 2012
17
Główne rekomendacje preparacyjne
– działania legislacyjne: ustawy (1)
• O
kierowaniu
bezpieczeństwem
narodowym
–
cel:
doprecyzowanie roli władz państwowych w zintegrowanym
systemie bezpieczeństwa narodowego w czasie pokoju,
zagrożenia i wojny, w tym także w stanach nadzwyczajnych;
zapewnienie funkcji kierowniczo-koordynacyjnej na poziomie
ponad-resortowym;
• O stanie wojennym – cel: doprecyzowanie roli i kompetencji
Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych;
• O ratownictwie i ochronie ludności – cel: formalno-prawna
synergia aktywności społecznej i właściwych instytucji
państwa;
• O służbach specjalnych – cel: konsolidacja służb, określenie
wspólnej
pragmatyki,
uporządkowanie
kompetencji
i uzyskanie interoperacyjności służb; stworzenie centrum
integracji informacji specjalnych;
BBN
Grudzień 2012
18
Główne rekomendacje preparacyjne
– działania legislacyjne: ustawy (2)
• O czynnościach operacyjnych – cel: zdefiniowanie
procedur i kompetencji w stosowaniu technik
operacyjno-rozpoznawczych;
• O urzędzie ministra Obrony Narodowej – cel:
reforma systemu dowodzenia i kierowania SZ RP;
• O utworzeniu połączonej uczelni wojskowej oraz
ponadresortowej
uczelni
bezpieczeństwa
narodowego
(Akademii
Bezpieczeństwa
Narodowego) – cel: konsolidacja wyższego
szkolnictwa wojskowego.
BBN
Grudzień 2012
19
Główne rekomendacje preparacyjne
– działania na poziomie
decyzji władzy wykonawczej
•
Utrzymanie w wieloletniej perspektywie budżetu obronnego na
poziomie 1,95% PKB;
•
Konsolidacja
organizacyjna
i
dyslokacyjna
SZ
oraz
konsekwentna realizacja priorytetów modernizacyjnych (obrona
powietrzna, w tym przeciwrakietowa; mobilność wojsk
lądowych, zwłaszcza śmigłowcowa; zinformatyzowane systemy
walki i wsparcia);
•
Utworzenie Komitetu Rady Ministrów do spraw bezpieczeństwa
narodowego
(Rządowego
Komitetu
Bezpieczeństwa
Narodowego)
wraz
z
obsługującym
go
koncepcyjnokoordynacyjnym
Rządowym
Centrum
Bezpieczeństwa
Narodowego (RCBN – na bazie obecnego RCB);
•
Przyjęcie wieloletniego programu rozwoju (transformacji)
systemu
bezpieczeństwa
narodowego
(na
bazie
dotychczasowego programu pozamilitarnych przygotowań
obronnych).
BBN
Grudzień 2012
20
Główne rekomendacje preparacyjne
– ewentualne zmiany konstytucyjne (1)
•
Wyeliminować niektóre zbyt szczegółowe zapisy, jak na Ustawę
Zasadniczą,
nadając
im
charakter
generalnych
norm
konstytucyjnych (za nadmiernie szczegółowe należałoby uznać
np. literalne wymienianie konkretnych nazw instytucji, np. szef
Sztabu Generalnego WP, dowódcy rodzajów Sił Zbrojnych);
•
Zrezygnować z odrębnej funkcji Naczelnego Dowódcy Sił
Zbrojnych na czas wojny lub co najwyżej przewidzieć ją tylko
fakultatywnie. W razie utrzymania tej funkcji jako konstytucyjnej
zapewnić prawną możliwość wskazania już w czasie pokoju
osoby funkcyjnej przewidzianej do jej objęcia na wypadek wojny;
•
Usunąć niejasność konstytucyjną co do podległości
Zbrojnych w czasie wojny Ministrowi Obrony Narodowej;
•
Jednoznacznie, bezwarunkowo określić organ kierujący obroną
państwa w czasie wojny. Kompetencje w tym zakresie nie
powinny być dzielone z innym organem (zasada jednolitości
kierowania w warunkach wojny).
BBN
Grudzień 2012
Sił
21
Główne rekomendacje preparacyjne
– ewentualne zmiany konstytucyjne (2)
•
Gdyby jednak miała być utrzymana właściwa dla
czasu pokoju zasada współdziałania dwóch
organów
(Prezydenta
i
Rady
Ministrów)
w kierowaniu obroną państwa, należałoby nadać
konstytucyjnie Radzie Gabinetowej kompetencje
organu
właściwego
do
zapewnienia
tego
współdziałania. W skład Rady Gabinetowej czasu
wojny
powinni
dodatkowo
być
włączeni
marszałkowie Sejmu i Senatu, jako potencjalni
następcy Prezydenta;
BBN
Grudzień 2012
22
Główne rekomendacje preparacyjne
– ewentualne zmiany konstytucyjne (3)
•
Jeśli
ewentualna
nowelizacja
Konstytucji
zmierzałaby
do
zmiany
obecnego
modelu
ustrojowego na prezydencki lub gabinetowy,
należałoby:
◦ w
modelu prezydenckim – zmienić formułę Rady
Bezpieczeństwa Narodowego
z organu wyłącznie
doradczego
w
konstytucyjny
organ
doradczokoordynacyjny albo przekształcenie w takowy Radę
Gabinetową;
◦ w
modelu gabinetowym – w ogóle zrezygnować
z konstytucyjnego usytuowania Rady Bezpieczeństwa
Narodowego.
BBN
Grudzień 2012
23
SPBN – strategiczne dokumenty
wynikowe i wdrożeniowe
1. Raport SPBN (plus „Mapa drogowa” wdrażania
rekomendacji)
2. Biała Księga Bezpieczeństwa Narodowego
3. Strategia Bezpieczeństwa Narodowego
4. Polityczno-Strategiczna
Dyrektywa
Obronna
(Bezpieczeństwa Narodowego)
5. Strategia Rozwoju Systemu Bezpieczeństwa
Narodowego
6. Plany operacyjne (użycia SZ oraz funkcjonowania
państwowych
podmiotów
bezpieczeństwa:
resorty, województwa, samorządy)
7. Gry i ćwiczenia weryfikujące plany operacyjne
i doskonalące system bezpieczeństwa narodowego
BBN
Grudzień 2012
24
PODSUMOWANIE
1. Bezpieczeństwo staje się coraz bardziej złożone
i dynamiczne. Strategia szybciej się dezaktualizuje.
Potrzeba systematycznych przeglądów
2. Pierwszy taki przegląd w Polsce: kompleksowe
i interdyscyplinarne podejście do bezpieczeństwa.
Ukaże
się
pierwsza
w
Polsce
Biała
Księga
Bezpieczeństwa Narodowego
3. Prowadzony równolegle i w powiązaniu z rządowymi
pracami
nad
strategiami
rozwojowymi,
przy
zaangażowaniu
całego
polskiego
środowiska
eksperckiego (w tym instytucji pozarządowych)
4. Rezultaty SPBN przyjęte jednomyślnie na posiedzeniu
RBN:
teraz
faza
realizacji
w
decyzjach
ustawodawczych
i
wykonawczych,
w
planach,
programach, ćwiczeniach itp. W 2013 r.: Biała Księga
BN, Strategia BN oraz PSDO.
BBN
Grudzień 2012
25
DZIĘKUJĘ
BBN
Grudzień 2012
26