PDFotwiera się w nowym oknie

Sygn. akt VI ACa 282/11
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 października 2011 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący Sędzia SA
– Ewa Śniegocka
Sędzia SA
– Regina Owczarek – Jędrasik
Sędzia SA
– Anna Orłowska (spr.)
Protokolant
– sekr. sąd. Edyta Kaczmarek
po rozpoznaniu w dniu 4 października 2011 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa […] w P.
przeciwko […] Sp. z o.o. z siedzibą w W.
o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i
Konsumentów
z dnia 28 lipca 2010 r.
sygn. akt XVII AmC 1021/09
1. oddala apelację,
2. zasądza od […] Sp. z o.o. z siedzibą w W. na rzecz […] w P. kwotę 284,64
zł (dwieście osiemdziesiąt cztery złote sześćdziesiąt cztery grosze) tytułem
zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.
2
Sygn. akt VIA Ca 282/11
Uzasadnienie
Powód […] z siedzibą w P. wniósł o uznanie za niedozwolone
postanowienia wzorca umownego - „Regulaminu konkursu Jazda próbna po
wygraną” stosowanego przez pozwaną […] Sp. z o. o. z siedzibą w W., o
treści: „Organizator zastrzega sobie prawo zmiany okresu trwania Konkursu,
zmiany warunków Konkursu oraz nagród przeznaczonych do wygrania w
Konkursie, o czym powiadomi Uczestników na stronach internetowych
www.[...]pl.” (punkt IX.3 regulaminu konkursu Jazda próbna po wygraną).
Zdaniem powoda wskazane w pozwie postanowienie stanowi
niedozwoloną klauzulę umowną w rozumieniu art. 3851 §1 k.c., gdyż jest
sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz rażąco narusza uzasadnione interesy
konsumentów, bowiem w sposób sprzeczny z prawem przewiduje
uprawnienie dla przedsiębiorcy do dokonywania jednostronnych zmian w
regulaminie, nie przewidując terminu do uprzedzenia konsumentów o
planowanych zmianach, a także nie wprowadza okresu przejściowego w celu
umożliwienia zrealizowania przez konsumentów praw nabytych pod rządami
poprzednio obowiązującej wersji regulaminu.
Pozwany wnosząc o oddalenie powództwa podnosił, iż zorganizowany
na zlecenie klienta – […] Sp. z o. o. z siedzibą w W. konkurs nie jest
umową, a jednostronną czynnością prawną, do której zastosowanie ma
przepis art. 921 k.c. Wywodził, iż jest to szczególna forma przyrzeczenia
publicznego polegająca na publicznym przyrzeczeniu nagrody za najlepsze
dzieło. Nie ma zatem podstaw do tego, by opracowany przez pozwanego
Regulamin konkursu uznać za ofertę, a wypełnienie i przekazanie kuponów
3
konkursowych przez uczestników konkursu traktować jako jej przyjęcie.
Skoro Konkurs nie jest umową, a jednostronną czynnością zobowiązującą,
do jego regulaminu nie mogą mieć zastosowania przepisy art. 384-3853 k.c.
Dlatego też – zdaniem pozwanego – przedmiotowego Regulaminu nie
można
traktować jako wzorca umownego,
a tym samym jego
postanowienia nie mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej dokonywanej w
oparciu o przepisy art. 47936 i następnych k.p.c. Niezależnie od powyższego,
z ostrożności procesowej, pozwany zarzucił, iż zakwestionowane w pozwie
postanowienie Regulaminu nie jest sprzeczne z dobrymi obyczajami ani nie
narusza rażąco interesów konsumenta, które to przesłanki muszą wystąpić
łącznie w świetle treści art. 3851 § 1 k.c. Zdaniem pozwanego, biorąc pod
uwagę okoliczność, iż kwestionowane postanowienie umowne jest
postanowieniem regulaminu konkursu, udział
nieodpłatny,
nie
wymaga
od
w którym jest dobrowolny i
uczestników
żadnych
szczególnych
przygotowań ani nakładów oraz nie wiąże się dla uczestnika z żadnym
ryzykiem, nie
zachodzi niewspółmierność świadczenia konsumenta
w
stosunku do świadczenia pozwanego wobec uczestników konkursu,
zwłaszcza że okoliczności i charakter ewentualnie nawiązywanej umowy
przemawiają raczej za uznaniem jej za umowę bagatelną. Nadto w opinii
pozwanego zakwestionowane postanowienie Regulaminu konkursu nie jest
sprzeczne z dobrymi obyczajami także z tego powodu, że nie odbiega ono od
identycznych lub podobnych powszechnie stosowanych w obrocie klauzul.
Wyrokiem z dnia 28 lipca 2010 r. Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd
Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone i zakazał
wykorzystywania w obrocie z konsumentami zakwestionowanego w pozwie
postanowienia wzorca umowy, nakazał pobranie od pozwanego na rzecz
Skarbu Państwa kwoty 600 zł tytułem opłaty od pozwu, od uiszczenia której
4
powód był zwolniony, zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 360
zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz zarządził
publikację prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym
na koszt pozwanego.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło po dokonaniu następujących ustaleń
i rozważań.
Pozwany w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, na
zlecenie […] Sp. z o.o. z siedzibą w W., zorganizował i przeprowadził w
okresie od […] maja do […] lipca 2009 r. specjalną promocyjną akcję –
konkurs pod nazwą „Jazda próbna po wygraną”, która miała zachęcać
klientów do nabywania samochodów tej marki. Zgodnie z zasadami tego
konkursu pełnoletnie osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do
czynności prawnych i nie będące pracownikami lub członkami organów
pozwanego, […] Sp. z o. o. i autoryzowanych dealerów samochodów marek
[…], […] lub […] lub członkami rodzin w/w osób mogły ubiegać się o
uzyskanie nagrody w Konkursie pod warunkiem łącznego spełnienia
następujących warunków:
- zgłoszenia się w okresie […] maja – […]lipca 2009 r. w jednym z
salonów autoryzowanych dealerów w/w marek samochodów wskazanych w
regulaminie konkursu w celu odbycia jazdy próbnej,
- wypełnienia po zakończeniu jazdy próbnej kuponu konkursowego
otrzymanego w salonie autoryzowanego dealera samochód w/w marek,
- wpisania na kuponie konkursowym swojej oryginalnej propozycji
argumentów, których użyłby ( konsument ) żeby zachęcić przyjaciela/ółkę
do zakupu nowego samochodu w/w marek, nie dłużej niż 30 słów,
5
- przekazania w okresie […] maja – […] lipca 2009 r. prawidłowo
wypełnionego i podpisanego kuponu konkursowego wraz ze swoimi danymi
osobowymi
umożliwiającymi
kontakt
z
uczestnikiem
konkursu,
pracownikowi salonu autoryzowanego dealera samochodów w/w marek,
- dokonania w okresie […] maja – […] lipca 2009 r. zakupu jednego z
modeli samochodów w/w marek w jednym z salonów autoryzowanych
dystrybutorów samochodów tych marek wskazanych w regulaminie
konkursu.
Spośród otrzymanych, od osób spełniających wskazane wyżej
warunki, kuponów konkursowych, komisja konkursowa powołana przez
pozwanego, na zakończenie konkursu miała dokonać wyboru czterech
zwycięskich kuponów konkursowych, które zdaniem komisji zawierały
najciekawsze propozycje argumentów zachęcających przyjaciela do zakupu
nowego samochodu w/w marek. Cztery osoby, których kupony konkursowe
byłby wybrane jako zwycięskie, uprawnione miały być do otrzymania
nagrody rzeczowej w konkursie w postaci karty Premiowej bonus+ na
okaziciela, wydanej przez Bank […] w W. SA zasilonej do wartości 12.000
zł oraz dodatkowej nagrody pieniężnej w wysokości 1.380 zł każda.
Szczegółowe warunki w/w Konkursu zostały zawarte w opracowanym i
ogłoszonym przez pozwanego w dniu […] kwietnia 2009 r. Regulaminie
konkursu, który to Regulamin zawierał m. in. postanowienie wymienione w
petitum pozwu. Regulamin ten został udostępniony w siedzibie pozwanego
oraz na stronach internetowych samochodów marek […], […] i […].
Sąd Okręgowy uznał, iż w przedmiotowej sprawie między
organizatorem
konkursu
(pozwanym),
a
uczestnikiem
konkursu
każdorazowo dochodziło do zawarcia umowy. Zdaniem Sądu I instancji
6
opracowany przez organizatora regulamin konkursu „Jazda próbna po
wygraną” należało traktować jako skierowaną do osób zamierzających nabyć
samochód ofertę zawarcia umowy o udział w konkursie, na warunkach
określonych w przedstawionym im regulaminie. Zgodnie zaś z tym
regulaminem do przyjęcia oferty przez uczestnika ( tj. złożenia oświadczenia
woli zawarcia umowy o uczestnictwo w konkursie ) dochodziło przez
spełnienie szeregu warunków określonych w punkcie IV ust. 1 regulaminu,
w tym jednoznacznego zadeklarowania uczestnictwa
poprzez złożenie
kuponu konkursowego z danymi osobowymi, co stanowiło przyjęcie oferty.
W ocenie Sądu Okręgowego z chwilą przyjęcia w powyższy sposób oferty
organizatora, dochodziło do zawarcia między stronami umowy o
uczestnictwo w konkursie na zasadach określonych w regulaminie i umowa
taka miała charakter umowy nienazwanej z elementami przyrzeczenia
publicznego.
Sąd Okręgowy podkreślił, iż należało mieć także na uwadze to, iż
punktem wyjścia do zawarcia umowy o uczestnictwo w konkursie było
wcześniejsze zawarcie umowy sprzedaży produktu oferowanego przez
zleceniodawcę konkursu. Zdaniem Sądu Okręgowego zakup samochodu
przez potencjalnego uczestnika konkursu mógł być w tym wypadku
interpretowany jako świadczenie tegoż uczestnika na rzecz sprzedawcy
zlecającego przeprowadzenie konkursu. Sąd I instancji wskazał, iż w
umowie takiej poza zobowiązaniem zasadniczym ( przeniesienia własności
rzeczy i wydania jej kupującemu ), sprzedawca poprzez organizatora
konkursu, zobowiązuje się do spełnienia dodatkowego świadczenia
(nagrody) w przypadku ziszczenia się określonego zdarzenia o losowym
charakterze, a kupujący towar, uzyskuje fakultatywnie możliwość wzięcia
udziału w konkursie z nagrodami. Zdaniem Sądu Okręgowego sprzedaż
7
samochodu była w tym przypadku przyczynowo powiązana z ofertą
zawarcia umowy udziału w konkursie z uwagi na to, iż uczestnictwo w
losowaniu nagrody zależało od woli kupującego i było dobrowolne, lecz to
nie przesądzało jeszcze o otrzymaniu nagrody. W ocenie Sądu I instancji
przy tego typu umowie, po nabyciu towaru i zadeklarowaniu udziału
w konkursie-losowaniu i spełnieniu pozostałych warunków wynikających
z regulaminu, między oferującym nagrodę sprzedawcą i kupującym
dochodzi do zawarcia jednostronnie zobowiązującej umowy udziału w
konkursie-loterii, w której ten pierwszy zobowiązuje się nieodpłatnie wydać
nagrodę w razie jej wylosowania przez drugą stronę, przy czym losowania
nagród nie można utożsamiać z oznaczoną czynnością, o której mowa w art.
919 § 1 k.c. Sąd I instancji powołując się na orzeczenie sądu
administracyjnego podkreślił, iż głównym celem organizowania takich
konkursów jest zwiększenie sprzedaży towarów lub usług i związany jest z
tym wzrost zysków podmiotów, na rzecz których taki konkurs jest
prowadzony. Z powyższych względów Sąd Okręgowy wywiódł, iż taka
kwalifikacja łączącej strony więzi prawnej jako umowy oznacza
dopuszczalność sądowej kontroli stosowanego przez pozwanego, a
zakwestionowanego w pozwie postanowienia Regulaminu pod kątem jego
abuzywności.
Sąd Okręgowy stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie sporne
postanowienie nie było uzgodnione indywidualnie z konsumentami, a zatem
rozstrzygnięcie sprawy sprowadzało się ostatecznie do oceny tego, czy
kształtuje ono prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi
obyczajami, rażąco naruszając interesy konsumenta. Analizując te kwestie
Sąd Okręgowy stwierdził, iż sporny zapis spełnia przesłanki określone w art.
385 3 pkt 10 k.c., przewidując jednostronne uprawnienie dla Organizatora
8
konkursu do zmiany okresu trwania konkursu, zmiany warunków konkursu
oraz nagród przeznaczonych do wygrania, bez ważnej przyczyny wskazanej
w umowie. Nadto przyjęte przez pozwanego rozwiązanie powiadomienia o
tym Uczestników za pośrednictwem stron internetowych, pozostaje w
sprzeczności z ogólną zasadą skuteczności składania oświadczeń woli
określoną w art. 61 k.c. O abuzywności zakwestionowanego postanowienia
świadczy również brak zapisu o możliwości wypowiedzenia umowy, jak
również niewskazanie okresu wypowiedzenia umowy przez konsumenta, w
przypadku gdyby nie zaakceptował on wprowadzanych zmian. Z tych
względów Sąd Okręgowy uznał, iż zakwestionowane postanowienie spełnia
przesłanki klauzuli niedozwolonej w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. i zakazał
jego wykorzystywania w obrocie ( art. 47343 k.p.c. ).
Pozwany wniósł apelację od wyroku Sądu Okręgowego zarzucając
mu:
I.
naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci:
a) art. 921 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż wbrew
systematyce kodeksowej konkurs jest umową, a nie jednostronną czynnością
prawną;
b) art. 384 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż wbrew opinii
doktryny regulamin konkursu jest wzorcem umowy;
c) art. 3851 § 1 k.c. w związku z art. 3852 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i
przyjęcie, że punkt IX.3 regulaminu konkursu „Jazda próbna po wygraną”
stanowi niedozwoloną klauzulę umowną i w sposób sprzeczny z dobrymi
obyczajami rażąco narusza interesy konsumentów;
II.
naruszenie prawa procesowego w postaci:
a) art. 233 § 1 k.p.c. i art. 328 § 2 k.p.c. poprzez dokonanie oceny materiału
dowodowego w sposób całkowicie dowolny, w tym pominięcie w całości
9
przedłożonych przez pozwanego przy odpowiedzi na pozew dowodów z
regulaminów innych konkursów;
b) art. 328 § 2 k.p.c. (wskazanie w apelacji art. 329 § 2 k.p.c. jest wynikiem
oczywistej omyłki) poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego
wyroku nie zawierającego pełnego wskazania podstawy faktycznej
rozstrzygnięcia.
Podnosząc powyższe zarzuty pozwany wniósł o zmianę wyroku Sądu I
instancji poprzez jego uchylenie oraz oddalenie powództwa w całości
i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu za obie
instancje.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja nie ma uzasadnionych podstaw, mimo że trafnie w niej
zostało podniesione, iż Sąd Okręgowy zaprezentował nieuzasadnioną tezę
jakoby konkurs organizowany przez pozwanego zawierał w sobie elementy
gry losowej, powołując się przy tym na wyrok NSA z dnia 6 grudnia 1999 r.
sygn. akt II SA 1513/999 dotyczący loterii promocyjnej, chociaż
w
przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z konkursem-loterią.
W niniejszej sprawie powód domaga się uznania za niedozwolone
określonego w pozwie postanowienia regulaminu pod nazwą Regulamin
Konkursu „Jazda Próbna po wygraną” twierdząc, że przedmiotowy
regulamin
jest
wzorcem
umowy
stosowanym
przez
pozwanego.
Postępowanie w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za
niedozwolone ma na celu dokonanie abstrakcyjnej, to jest oderwanej od
konkretnej umowy i wynikającego z niej rozkładu praw i obowiązków stron,
oceny abuzywnego charakteru postanowień wzorca umownego używanego
10
w obrocie konsumenckim przez przedsiębiorcę. Kontrola abstrakcyjna
polega na kontroli wzorca jako takiego, w oderwaniu od konkretnej umowy,
której wzorzec dotyczy. W przypadku kontroli abstrakcyjnej ocenie podlega
treść postanowienia wzorca, a nie sposób jego wykorzystania, czy jego
powszechność
w analogicznych wzorcach umowy. Istotą kontroli tego
rodzaju jest eliminacja określonych postanowień wzorców z obrotu i
dostarczenie przedsiębiorcom oraz konsumentom informacji jakiego rodzaju
postanowienia wzorców są niepożądane w obrocie (por. uzasadnienie
wyroku SN z dnia 19 marca 2007r. III SK 21/06). Uwzględniając taki
charakter postępowania art. 47938 § 1 k.p.c. stanowi, iż powództwo w
sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone może
wytoczyć każdy, kto według oferty pozwanego mógłby zawrzeć z nim
umowę, a nie ten kto taką umowę zawarł, a także organizacja społeczna, do
której zadań statutowych należy ochrona interesów konsumentów i taka
właśnie organizacja jest stroną powodową w niniejszej sprawie.
Przedmiotem badania w sprawach o uznanie postanowień wzorca
umowy za niedozwolone
są wzorce umów. Brak jest definicji pojęcia
wzorzec umowy. Przepis art. 384 § 1 k.c. stanowi jednak, że ustalony przez
jedną stronę wzorzec umowy, w szczególności ogólne warunki umów, wzory
umów, regulaminy wiążą drugą stronę, jeżeli zostały jej doręczone przy
zawarciu umowy. Przepis ten ustanawia przesłanki związania drugiej strony
umowy wzorcem umowy. Z treści tego przepisu wynika nadto, że wzorcem
umowy są ustalone jednostronnie ogólne warunki umów, wzory umów,
regulaminy. Cechą charakterystyczną wzorca umowy jest jego ustalenie
tylko przez jedną stronę przyszłego stosunku prawnego. Ogólne warunki
umów to sformalizowane zbiory ogólnych postanowień umownych
uporządkowanych oraz usystematyzowanych według schematu przyjętego
11
przez podmiot opracowujący ten wzorzec. Wzór
umowy to z reguły
formularz określający treść konkretnej umowy, w którym pozostawia się
puste miejsca na zmienne elementy umowy. Regulamin pełni funkcję
podobną do ogólnych warunków umów i określa funkcjonowanie czegoś,
zasady korzystania z czegoś, tryb postępowania.
W odpowiedzi na pozew pozwany przyznał, że w celu szczegółowego
określenia warunków konkursu oraz umożliwienia zapoznania się z jego
zasadami zainteresowanym osobom, opracował jednostronnie i ogłosił w
dniu […] kwietnia 2009r. przedmiotowy Regulamin, który został
udostępniony
w
jego
siedzibie
oraz
na
stronach
internetowych.
W Regulaminie Konkursu „Jazda Próbna po wygraną” pozwany według
schematu przez niego wybranego zamieścił postanowienia zawierające
„podstawowe informacje”, „warunki uczestnictwa w konkursie”, „zasady
konkursu”, „nagrody”, „zasady przyznawania nagród” oraz postanowienia
dotyczące komisji konkursowej, a także postanowienia regulujące inne
kwestie na przykład: odpowiedzialność organizatora konkursu oraz zasady
postępowania reklamacyjnego, wyrażenia zgody na przetwarzanie danych
osobowych, administrowania danymi osobowymi uczestników konkursu,
zgody na podanie do publicznej wiadomości nazwisk zwycięzców konkursu,
właściwości sądu. Skoro więc przedmiotowy regulamin został opracowany
jednostronnie przez pozwanego i reguluje wybrane przez niego kwestie
dotyczące warunków konkursu , odpowiedzialności organizatora konkursu,
postępowania reklamacyjnego dotyczącego konkursu, to należy stwierdzić,
jak trafnie uznał Sąd Okręgowy, że przedmiotowy Regulamin spełnia
wymogi wzorca umowy w rozumieniu art. 384§ 1 k.c., stanowiąc ustaloną
przez jedną stronę szczególną postać wzorca. W związku z tym
postanowienia tego regulaminu podlegają tzw. kontroli abstrakcyjnej w
12
postępowaniu w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za
niedozwolone.
Z mocy art. 384 § 1 k.c. regulamin, w tym regulamin konkursu, z
jakim mamy do czynienia w niniejszej sprawie, jest jedną spośród
wymienionych w tym przepisie szczególnych postaci wzorca umowy. Sam
regulamin jest wzorcem umowy, a zatem nie może być utożsamiany z
umową. Czym innym jest umowa, a czym innym wzorzec umowy. Kontrola
takiego wzorca umowy jest kontrolą abstrakcyjną i z tego względu nie jest
uwarunkowana zawarciem umowy pomiędzy twórcą regulaminu ( wzorca ) a
jego kontrahentem, czyli adresatem wzorca ( konsumentem ). Pogląd, iż
regulamin konkursu jest wzorcem umowy podlegającym badaniu w trybie
art. 47938 k.p.c. wszczętym także przez podmiot niezwiązany umową z
podmiotem posługującym się wzorcem wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z
dnia 20.01.2011 r. , sygn. akt I CSK 218/10, LEX nr 707845.
Kwestionując kwalifikację przedmiotowego Regulaminu jako wzorca
umowy pozwany wywodzi, że konkurs jako przyrzeczenie publiczne
w rozumieniu art. 921 k.c. jest – według przeważających poglądów doktryny
– jednostronną czynnością prawną kreującą stosunek zobowiązaniowy, nie
jest zatem umową. Jak już wskazano przedmiotem badania w niniejszej
sprawie nie jest umowa, lecz Regulamin jako wzorzec umowy. O ile jednak
pozwany twierdzi, że przedmiotowy Regulamin
reguluje
– obok
oświadczenia o publicznym przyrzeczeniu nagrody za najlepsze dzieło –
stosunek prawny wynikający z przyrzeczenia publicznego i dlatego –
zdaniem pozwanego – tenże Regulamin nie jest wzorcem umowy, to należy
stwierdzić, że pozwany nie wykazał ani treści oświadczenia zawierającego
przyrzeczenie
publiczne,
ani
faktu
publicznego
ogłoszenia
tego
oświadczenia. Z samego zaś faktu, że Regulamin dotyczy konkursu
13
zatytułowanego „Jazda Próbna po wygraną” nie można wywieść, iż reguluje
on wyłącznie stosunek jaki może być nawiązany na podstawie przyrzeczenia
publicznego. Z powyższych względów nietrafny jest zarzut apelacji
naruszenia art. 921 k.c. oraz art. 384 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i
przyjęcie, iż wbrew opinii doktryny regulamin konkursu jest wzorcem
umowy.
Należy również podnieść, iż wbrew wywodom apelacji wśród
poglądów doktryny (por. System prawa prywatnego, t. 8 pod red. J.
Panowicz-Lipskiej, C.H. Beck Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa
2004, str. 804 ) objaśnienie w świetle treści k.c. przyrzeczenia publicznego
jako jednostronnej czynności prawnej nie wyklucza wcale zawarcia w jej
miejsce umowy. Jako przykład wskazywana jest sytuacja, w której
przyrzekający nagrodę konkursową uczyni wyraźne zastrzeżenie, że
skierowane do ogółu przyrzeczenie ( oferta ad incertas personas ) wymaga
przyjęcia przez wykonanie czynności lub dzieła albo w inny sposób ( np.
przez przesłanie karty uczestnictwa ) i wtedy między nim a osobami, które
zachowały się zgodnie z wymaganiem, dojdzie do zawarcia umowy i do
takiej umowy można stosować jedynie w drodze analogii przepisy art. 919921 k.c.
Na podstawie spornego Regulaminu mogło dojść do zawarcia umowy
między konsumentem a pozwanym organizatorem konkursu, którego ten
Regulamin dotyczy. Każda bowiem osoba, która chciała wziąć udział
w konkursie musiała dokonać szeregu czynności wymienionych w pkt IV
ppkt 1 lit. b, c, d, e i f Regulaminu, a ponadto zobowiązywała się wobec
pozwanego jako organizatora konkursu, po jego zakończeniu, zawrzeć z
pozwanym stosowną pisemną umowę
o przeniesieniu autorskich praw
majątkowych. Mamy tu do czynienia z zawarciem umowy ( umowy o udział
14
w konkursie ) przez fakty dokonane ( per facta concludentia ), a mianowicie
przez przyjęcie oferty pozwanego w sposób dorozumiany, tj. komunikujący
wolę wywołania skutku prawnego, czyli zawarcia tej umowy, przez osobę
dokonującą tej czynności prawnej przez sam fakt spełnienia czynności
faktycznych wymaganych w pkt IV ppkt 1 lit. b, c, d
f. bez składnia
jakichkolwiek innych oświadczeń słownych lub pisemnych. Mało tego, w
ten dorozumiany sposób uczestnik konkursu zobowiązuje się wobec
pozwanego jako organizatora konkursu, zgodnie
regulaminu,
z punktem VI ppkt 13
do zawarcia w przypadku wygrania przez niego konkursu
drugiej, tym razem pisemnej, umowy o przeniesienie autorskich praw
majątkowych do nagrodzonej propozycji, która z uwagi na wymóg
zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności wynikający z treści
art. 53 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych ( Dz.U.06.90.631
tj. ze zm. ) nie mogła być skutecznie zawarta ustnie lub per facta
concludentia. Tak więc wywody skarżącego, iż regulamin nie nakłada na
uczestnika
żadnych
zobowiązań
wobec
organizatora
konkursu
są
nieprawdziwe.
Dodatkowo należy podkreślić, iż z natury uregulowania instytucji
przyrzeczenia publicznego wynika, iż chodzi w nim o nieskomplikowaną
relację prawną sprowadzającą się do prostego wykonania oznaczonej jednej
czynności, za co obiecano nagrodę. Zaś złożony stosunek prawny
regulowany spornym Regulaminem składającym się z kilkudziesięciu
postanowień, nie mieści się w ocenie Sądu Apelacyjnego w ramach
przewidzianej w art. 919 k.c. i nast. instytucji przyrzeczenia publicznego. W
tej sytuacji twierdzenie, iż w oparciu o przedmiotowy Regulamin nie może
dojść do zawarcia umowy jest bezpodstawne, również z tych względów
zarzut naruszenia art.921 k.c. jest nietrafny.
15
Chybiony jest także, w ocenie Sądu Apelacyjnego, zarzut naruszenia
art. 3851 § 1 k.c. w związku z art. 3852 k.c. przez błędną wykładnię i
uznanie, że sporny zapis Regulaminu jest niezgodny z dobrymi obyczajami i
rażąco
narusza
interesy
wykładnia art. 385
1
konsumentów.
Rozszerzająca
funkcjonalna
k.c. prowadzi do wniosku, że abstrakcyjna ocena
abuzywności postanowienia wzorca powinna uwzględniać dwa kryteria
wskazane w art. 385 1 k.c., a mianowicie sprzeczność z dobrymi obyczajami
oraz rażące naruszenie interesów konsumenta. Wbrew zarzutowi apelacji w
tego rodzaju sporach nie stosuje się art. 385
2
k.c., ponieważ w przypadku
kontroli abstrakcyjnej nie bada się umowy, a jedynie wzorzec. Jak trafnie
ustalił Sąd Okręgowy zaskarżona w danej sprawie
klauzula spełnia
przesłanki z art. 3853 pkt 10 k.c., a pozwany nie zdołał obalić wynikającego
z tego faktu domniemania, iż sporna klauzula jest niedozwolona.
Okoliczność, iż inne podmioty stosują podobne klauzule, nie może stanowić
dowodu na to, że ich stosowanie jest zgodne z dobrymi obyczajami i nie
narusza rażąco interesów konsumenta. Na poparcie powyższego poglądu
podnieść należy, iż zapadło szereg prawomocnych orzeczeń SOKiK, na
mocy których podobne klauzule zawarte w regulaminach konkursów
organizowanych przez innych przedsiębiorców były przedmiotem badania
pod kątem ich abuzywności i ostatecznie zostały wpisane do rejestru
prowadzonego przez Prezesa UOKiK, co słusznie zostało podniesione w
odpowiedzi na apelację.
Dodatkowo należy podkreślić, iż wbrew wywodom skarżącego nie
można stwierdzić, iż zawarcie umowy o udział w konkursie jest umową
bagatelną, skoro zgodnie z regulaminem ( vide pkt IV ppkt f ), aby stać się
pełnoprawnym uczestnikiem konkursu trzeba było dokonać zakupu jednego
z modeli drogich
samochodów marek […], […] lub […] w jednym z
16
salonów autoryzowanych dystrybutorów samochodów tych marek. Nie
można też uznać, aby tego rodzaju umowa była powszechnie zawierana.
Ponadto również kwalifikacja umowy jako bagatelnej nie ma znaczenia dla
oceny kwestionowanego postanowienia z punktu widzenia, czy narusza ono
dobre obyczaje i rażąco narusza interesy konsumenta.
Chybiony jest także podniesiony w apelacji zarzut naruszenia przepisu
art. 328 § 2 k.p.c. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera elementy
określone w przytoczonym przepisie i umożliwia kontrolę instancyjną
rozstrzygnięcia.
W tym stanie rzeczy apelacja została oddalona na podstawie art. 385
k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w oparciu o treść
art. 98 § 1 i 3 k.p.c. , art. 99 k.p.c. i art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 14 ust. 3 punkt
2) i § 12 ust.1 punkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28
września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz
ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez
radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U.02.163.1349 ze zm. ).