Biuletyn TT - Jan Czochralski

Biuletyn
Roku Czochralskiego
Biuletyn Społecznego Komitetu Roku Czochralskiego
Wrocław
10 listopada 2013 r.
numer
33/42
*****************************************************************************************************************
Kronika Roku Czochralskiego
► 23 października – Seminarium „Profesor Jan Czochralski - wybitny polski uczony”, AGH,
Kraków; w programie:
- Bogusław Major – Profesor Jan Czochralski – wielki nieznany
- Paweł Staszel – Wpływ metody Czochralskiego na rozwój fizyki wysokich energii
- Marta Wolny-Marszałek – Metoda prof. CZochralskiego w służbie dozymetrii
promieniowania jonizującego
- Tadeusz Pisarkiewicz – Profesor Jan Czochralski a współczesna elektronika.
► 7 listopada – Żaneta Walentyn i Michał Słobodzian – audycja w Radiu PiK (g. 12:1912:57) z udziałem: Katarzyny Maniewskiej (IPN Bydgoszcz), Piotra Hemmerlinga,
Anny Dudy-Nowickiej (Kcynia), Wiktora Nidzickiego (Warszawa) i Pawła
Tomaszewskiego (Wrocław)
► 8 listopada – Gala Chemiczna w Cieszynie zorganizowana przez miejscowy oddział
SITPChem; w programie:
- Małgorzata Sobieszczak-Marciniak – Jan Czochralski (1885-1953). Kim naprawdę
był?
- Andrzej Kałuszko – Jan Czochralski: Wielki nieznany - pocztówki z życia (film w
nieocenzurowanej wersji)
- Paweł Tomaszewski – Czy tylko Metoda Czochralskiego?
- wystawa warszawska „Życie i dokonania Jana Czochralskiego”
Zapowiedzi
♥ 12 listopada – Krzysztof Szymański w Polskim Radiu Białystok, godz. 18:00
♥ 15 listopada – Święto Politechniki Warszawskiej; w programie:
- odsłonięcie popiersia prof. Jana Czochralskiego przed Małą Aulą, Gmach Główny PW
(godz. 12:50)
- Krzysztof Jan Kurzydłowski – Wkład profesora Jana Czochralskiego w rozwój
Politechniki Warszawskiej – uroczysta sesja naukowa z okazji Roku Jana
Czochralskiego; Mała Aula, Gmach Główny PW (godz. 13:00)
♥ 15-16 listopada – Sesja Polskiego i Niemieckiego Towarzystwa Chemicznego w ramach
zamknięcia obchodów Roku Jana Czochralskiego; w programie (tytuły referatów
nieznane):
1
- Sekcja 1. Życie i działalność naukowa Jana Czochralskiego: Janusz Rachoń, Piotr
Hemmerling, Franciszek Rozpłoch i Paweł Tomaszewski; Senat RP (15
listopada, godz. 17:00)
- wystawa o Janie Czochralskim
- Sekcja 2. Chemia i fizyka monokryształów: Ewa Talik, Mirosław Handke i Mirosław
Nader; Politechnika Warszawska (16 listopada, godz. 10:00)
- Sekcja 3. Chemia metali – materiałoznawstwo: Krzysztof Kurzydłowski, Ulrich
Schubert, Andrzej Zięba, Borys Mikułowski i Zbigniew Tucholski
- Sekcja 4. Chemia gospodarcza: Antonius Kettrup, Izabela Nowak i Jerzy Bałdyga
♥ 19 listopada – Paweł Tomaszewski – O wielkości zapomnianego - prof. Jan Czochralski –
Kazimierzowski Uniwersytet Trzeciego Wieku, Bydgoszcz (godz. 16:00)
♥ 21 listopada – Anna Czerwińska-Rydel – spotkanie z czytelnikami w Kcyni (godz. 11:00)
♥ 21 listopada – Paweł Tomaszewski – Czy Jan Czochralski jest ojcem elektroniki
półprzewodnikowej? – Wykłady PAN, Gdańsk; Ratusz Staromiejski (godz. 17:00)
♥ 22 listopada – Paweł Tomaszewski – Nie tylko „metoda Czochralskiego” – konferencja
naukowo-techniczna SITPChem "PRZEMYSŁ CHEMICZNY - wyzwania i bariery",
Ustroń-Jaszowiec; DW Jawor
Informacje prasowe i internetowe
♦ 24 października – ros/pmw/PAP – Monografia o Janie Czochralskim zostanie wydana też
po niemiecku – www.naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news,397717,monografia-ojanie-czochralskim-zostanie-wydana-tez-po-niemiecku.html [A]
********
Kuferek Czochralskiego
W kilku przedwakacyjnych numerach „Biuletynu...” wspominałem o mającej się
odbyć siódmej konferencji-warsztatach pt. „Pokazać-Przekazać”. Dziś kilka wspomnień z tej
jakże cennej i dużej (300 uczestników!) imprezy. Była dedykowana prof. Janowi
Czochralskiemu i odbyła się w dniach 23-24 sierpnia br. w Centrum Nauki Kopernik
w Warszawie.
Wysłuchaliśmy referatu prof. Marka Godlewskiego pt. Jan Czochralski - ojciec
współczesnej elektroniki. Odbyły się trzy sesje panelowe. Jedna dotyczyła tematu Mów do
mnie po ludzku, czyli jak skutecznie przybliżać osiągnięcia naukowe w szkole? na przykładzie
odkryć prof. Jana Czochralskiego (Wojciech Mikołuszko, Monika Jędrzejewska. Dobrochna
Kaława. Zygmunt Łuczyński, Mirosław Nader, Paweł Tomaszewski i Łukasz Turski).
W kuluarach konferencji można było obejrzeć kcyńską wystawę o Janie Czochralskim.
Niezwykle cenną inicjatywą jest opracowanie przez zespół pracowników Centrum
Nauki Kopernik zestawu edukacyjnego „Walizka Profesora Czochralskiego”. Na specjalnych
dwudniowych warsztatach testowaliśmy w dwóch grupach część zawartości tego kuferka.
Zajęcia prowadziły Urszula Koss, Joanna Olejniczak, Katarzyna Andrejczuk, Bogusława
Juchełka a moderatorami były Monika Jędrzejewska i Magdalena Czapkiewicz. Taki kuferek
zawiera materiały (np. mikroskopy, lasery, mierniki itp.) i scenariusze niezbędne do
przeprowadzenia eksperymentów przez nauczycieli różnych przedmiotów. Docelowo
w kuferku ma być 6 takich zestawów. My testowaliśmy cztery z nich. Jeden dotyczył analizy
sześciu dawnych materiałów prasowych z procesu „Czochralski - Broniewski” i nosił tytuł:
„Przez życie do historii” – niezwykła biografia Jana Czochralskiego. Przy okazji poznaliśmy,
że manipulowanie informacjami nie jest tylko dzisiejszym wynalazkiem. Drugi zestaw nosi
2
tytuł Krystalizacja błyskawicznie, trzeci – Co oko widziało, czyli materia pod mikroskopem,
a czwarty – Metal metalowi nierówny. Nagrania z konferencji są dostępne na stronie
internetowej Centrum, a walizki miały być bezpłatnie wręczone w terminie późniejszym.
********
Odkrycia
Publikujemy fragment zbioru wierszy Jana Pałuckiego (czyli Jana Czochralskiego)
z 1950 r. i zatytułowanego „Pieśń o Bogu i Ziemi”. Rękopis przywieziony przed tygodniem
z USA to kratkowany zeszyt w jasnobrązowej okładce formatu 14,5 x 17,5 cm. Na 61
stronach zapisano atramentem 14 wierszy. Wybraliśmy trzeci z nich pasujący tematyką do
kończącej się jesieni... Dziękujemy Maggie Carson i Fredowi Schmidtowi za zgodę na
publikację.
Mroki listopadowe...
Sterczą kikuty sponad mgieł
rozlewnych smug,
Ostre kontury rysują na niebie
- długie, cieniutkie palce gołych
koron –
Kojarząc smutek, tęsknotę, pogrzeby...
- Czy wiosna budzi słońce – czy też
słońce wiosnę? ...
Nie! Nie! To żary nasze – nasze ognie
jedynie ją budzą –
Szeptały suche liście – gdy noc
zapadała ... ... ...
Z pod białych powłok mgieł - wyziera
szmat czarnej, to znów rudej gleby;
Tuż pozostały kobierzec, pokryty
rzęsistymi bzami –
...
...
...
...
...
Tak i człowiek – zmaga się
z długą, groźną zimą
I zdaje mu się – że wiosna
wygrywa.
Suche łodygi i samotne, zwiędłe
kłosy trawy,
Tulą się do przymiedza łagodnej murawy Może w zgorzałych korzeniach drga
jeszcze
skryta iskra życia Może skonało dawno – na dzisiejszej łodydze –
Tak – jak żołnierz zabity – oparty
o ścianę okopu,
Co go na własną zgubę
dociosać nie zdążył
Tam - kusodrzewia dębu nad
moczarem gorą,
Chuchając mgieł opary na taflę
zielonawej wody,
Tocząc daremną walkę w nadziei promień...
Sterczą kikuty – chochoły i
mgły nocne upiorny rej wodzą
W nadziei człek – beznadziejności mamideł szuka,
W beznadziejności – łudzi się
nadzieją! płonną iskierką
„Duch Ziemi” – wdycha Niebiosa,
a Piekło wyziewa!
I wciąż od nowa –
życia nadzieją – przegrywa!
Nie chce rozumieć, że zima
jest po to –
By wróciła Wiosna! ...
„Duch Myśli” (jedynie) – stwarza
świat Nadzieii ...
Bez Niego – nie poznałbyś Boga
gdybyś stał przed Nim –
Wpatrzon Mu w oblicze ... ... ...
*****
3
Czy czas na podsumowanie?
Szybkimi krokami zbliża się koniec Roku Jana Czochralskiego (oczywiście – nie
kończy się, jak chce PW, konferencją 15 listopada!). Czy został on właściwie wykorzystany?
To pytanie postawili zaproszonym gościom autorzy audycji w Radiu PiK. To samo pytanie
postawmy i my sami. Czekam więc na opinie PT Czytelników. Czy rzeczywiście Rok 2013
pozwolił nie tylko na upamiętnienie postaci i dokonań Jana Czochralskiego, ale – przede
wszystkim – czy pokazał Polakom, że był taki wielki polski uczony i co mu zawdzięczamy?
Obawiam się, że ocena nie będzie najwyższa. A czas - zmarnowany. Wprawdzie statystyki
pokazują (patrz jeden z poprzednich numerów „Biuletynu...”) ile było spotkań, audycji,
wystaw, referatów, książek, filmów, itp., ale w przytłaczającej większości był to wynik
działań oddolnych i inicjatyw prywatnych lub prawie prywatnych.
Czy w Roku Jana Czochralskiego dokonano jakiejś analizy jego prac, czy
podsumowano w sposób profesjonalny jego dorobek naukowy? A były takie plany! Czy
zorganizowano jakąś większą konferencję o całym dorobku Czochralskiego? Trudno za taką
uznać konferencję w AGH czy zbliżającą się konferencję chemików w Warszawie. Wydaje
się, że Jan Czochralski pozostanie nadal nieznany szerszemu społeczeństwu, nie poznamy
bliżej jego dorobku ani wagi jego dokonań naukowych i pozanaukowych. Pozostanie tylko
„metoda Czochralskiego”. Oczywiście, ci co wiedzieli coś o Czochralskim dowiedzieli się –
być może – czegoś więcej. Ci, co go nie znali – w dużej części nadal nie wiedzą, że był taki
Polak. Dobrze, że pozostaną jakieś książki, w tym najnowsza – dla młodzieży.
Kolejne pytanie – jakie fundusze przeznaczono na działania w Roku Czochralskiego?
Jaki są tego efekty widoczne w całym kraju, a nie tylko w lokalnych społecznościach? Kcynia
jest tu oczywistym, chlubnym wyjątkiem! Trudno się więc dziwić, że na pytanie o takie
wsparcie (w ramach informacji publicznej) Ministerstwa Nauki i Edukacji nie odpowiedziały
łamiąc tym samym obowiązujące prawo.
Niestety, nadal obowiązuje polityka poniżania Polaków, pomijania ich osiągnięć,
przepraszania obcych, za to że istniejemy. Jedynymi bohaterami obecnymi w mediach (a więc
wskazywanych społeczeństwu jako wzorce) są prymitywni celebryci, chamscy posłowie...
A gdzie ukazywanie wielkości Polaków, wielkich Polaków, ich zasług nie tylko dla kraju ale
i całego świata?! Nikt tego za nas nie zrobi, o czym świadczy choćby przykład Jana
Czochralskiego, zasłużenie nazywanego ojcem współczesnej elektroniki, bez którego
odkrycia dzisiejszy świat miałby zupełnie inne oblicze. Kto o tym wie? Nie wystarczy jedna
akcja „Pokaż kryształ Czochralskiego”. Kto się tym chwali? Czy Prezydent, czy Premier, czy
ktokolwiek z władz centralnych zauważył Czochralskiego i ukazał go Polakom? Nikt! Nie
wystarczą tu listy Ministra nauki do uczestników kilku konferencji, czy nawet strona
internetowa dla naukowców. Pozostaje za to jasny przekaz Ministra Kultury i – podobno –
Dziedzictwa Narodowego, jedyne publiczne wystąpienie dotyczące Czochralskiego – „za
dużo patronów w roku 2013!”. Po takiej deklaracji, po takiej wskazówce polskiego ministra
trudno się dziwić, że tzw. opiniotwórcze ogólnopolskie media nabrały wody w usta. Nie
wystarczą lokalne inicjatywy o małym zasięgu. Nie wystarczy ogromna praca włożona przez
pojedyncze osoby organizujące spotkania w szkołach, wygłaszające referaty w równych
miejscach w Polsce, w różnych środowiskach. To nie zastąpi działań ogólnopolskich.
Podziękowanie należy się tym, którzy zapraszali prelegentów i wspomagali (także
finansowo!) działania popularyzatorskie. Prof. Jan Czochralski zasłużył na więcej! A na pełne
podsumowanie przyjdzie czas w styczniu 2014 r.
Paweł Tomaszewski
INTiBS PAN
4