Nie ma wolności bez pamięci

1
Nie ma wolności
bez pamięci
t
en
m
l
ragek.p
f
wy kart
o
rm.bez
a
D ww
w
2
t
en
m
l
ragek.p
f
wy kart
o
rm.bez
a
D ww
w
3
I n s t y t u t P a m i ę c i N a r o d o w e j
Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna „Ignatianum”
Nie ma wolności
bez pamięci
nt
Księga jubileuszowa
e
m l
ragek.p
f
dedykowana
wy kart
o
rm.bez
a
DProfesorowi
w
ww
Ryszardowi Terleckiemu
pod redakcją
Włodzimierza Bernackiego, Zbigniewa Nawrockiego
Wita Pasierbka, Zbigniewa K. Wójcika
Wydawnictwo WAM
Kraków 2009
4
© Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna „Ignatianum”, 2009
31-501 Kraków, ul. Kopernika 26
© Instytut Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni
przeciwko Narodowi Polskiemu, 2009
Współpraca
Instytut Pamięci Narodowej
Publikacja dofinansowana przez
Państwową Wyższą Szkołę
Wschodnioeuropejską w Przemyślu
Redakcja i korekta: Barbara Cabała, Monika
t Grodecka
n
e
Projekt okładki: PHOTO DESIGNm– Lesław Sławiński
l
g .pZaryczny
Opracowanie techniczne:
raJacek
k
f
e
y rt
Foto: Stanisław
ow aMarkowski
k
rm.bez
a
D ww
ISBN 978-83-7614-084-1
(Ignatianum)
w
ISBN 978-83-7505-473-6 (WAM)
ISBN 978-83-7629-074-4 (IPN)
WYDAWNICTWO WAM
ul. Kopernika 26; 31-501 Kraków
tel. 012 62 93 200 • faks 42 95 003
e-mail: [email protected]
DZIAŁ HANDLOWY
tel. (012) 62 93 254-256 • faks 012 43 03 210
e-mail: [email protected]
Zapraszamy do naszej
KSIĘGARNI INTERNETOWEJ
http://WydawnictwoWam.pl
tel. 012 62 93 260, 012 62 93 446-447
faks 012 62 93 261
5
Spis treści
List Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego
List Abpa Kazimierza Nycza
nt
e
List Abpa Ignacego Tokarczuka
m l
ragek.p
List Bpa Jana Niemca
f
List dra hab. Janusza Kurtyki
wy kart
o
List prof. Ryszarda Legutki rm ez
a b
List Bogusława Sonika D w.
Tabula Gratulatoria
ww
9
11
13
15
17
18
19
21
Jarosław Szarek
Historia bez końca – wciąż jeszcze wiele przed nami
23
Bibliografia prac prof. Ryszarda Terleckiego
29
Część I
Historia „dawna”
Bogdan Szlachta
„Hellenistyczna koncepcja” cesarza Konstancjusza II (wprowadzenie
do jednej z faz sporu o relację między dwoma rodzajami zwierzchnictw)
Włodzimierz Bernacki
Stanisława Szczuki i Jana Stanisława Jabłonowskiego
program naprawy Rzeczypospolitej
Jerzy Bednarek
Daniel O’Connell na łamach prasy Wielkiej Emigracji (1832-1847).
Z dziejów wyobrażeń Polaków o sprawie irlandzkiej
w pierwszej połowie XIX wieku
43
85
105
6
Spis treści
Tomasz Gąsowski
W kręgu krakowskich Słowianofilów
Joanna Wieliczka-Szarkowa
Argument historyczny w propagandzie Naczelnego Komitetu Narodowego
1914-1918
Zbigniew K. Wójcik
Od średniowiecznego „officium consulare” do reprezentacji miejskiej
i powiatowej w Rzeszowie wybranych w 1867 roku
(szkic historyczno-prawny)
Włodzimierz Suleja
Nieznany fragment diariusza Kazimierza Świtalskiego
z grudnia 1929 roku
129
149
171
209
Część II
Historia „bliska”
Marek Gałęzowski
nt (1893-1959) 219
Pułkownik „Żegota”. Życie płk. dypl. Tadeusza Münnicha
e
Krzysztof Kaczmarski
gm.pl
a
r
f
W opozycji do rządu gen. Władysława
tek – historia pisma
y Sikorskiego
r
w
a
„Walka” (1941-1943)
243
o zk
Tadeusz Paweł Rutkowski arm .be
Dw
w (1947-1963) w działaniach
Kontakty Stanisława Kota
z krajem
w
operacyjnych UB/SB PRL
273
Tomasz Balbus
„Jeden z najlepszych zastępców operacyjnych szefów Wojewódzkich Urzędów
Bezpieczeństwa Publicznego” Płk Eliasz Koton (1915-1979)
293
Zbigniew Nawrocki
Żołnierze Wolnej Polski 1950-1952
317
Krzysztof Szwagrzyk
345
Ośrodek Pracy Więźniów w Jelczu 1952-1955
Jan Żaryn
Jak nie doszło do ekstradycji „Bohuna” – dowódcy Brygady Świętokrzyskiej 355
Władysław Bułhak
Z szafy pancernej oficera Wydziału XIV
Departamentu I MSW PRL
365
Jerzy Eisler
Obraz oficerów Milicji Obywatelskiej w polskich filmach
sensacyjnych z lat sześćdziesiątych
383
Antoni Kura
Kościół wobec pracy ludzkiej na roli a państwo komunistyczne
399
Małgorzata Ptasińska-Wójcik
Jerzego Giedroycia ofensywa wolnym słowem. Wiedeń 1959
413
Spis treści
7
Filip Musiał
Wydział IV SB w Krakowie w latach 1975-1978
Jarosław Szarek
Służba Bezpieczeństwa wobec robotniczych protestów w Krakowie
w 1980 roku
Henryk Głębocki
„Ojcowie i dzieci” „Solidarności”. Ostatnie pokolenie młodzieży studenckiej
w PRL jako czynnik polityczny w epoce „wielkiej transformacji”
systemu komunistycznego 1988-1989
Łukasz Kamiński
Siwiec, Palach, Kalanta – zrozumieć niepojęte
Andrzej Nowak
Niezaplanowane skutki odgórnej rewolucji, czyli koniec komunizmu
419
457
469
491
503
Część III
Historia a trudne sąsiedztwo
nt
Janusz Cisek
mepl
g
Włodzimierz Bączkowski o potrzebie polsko-ukraińskiego
zbliżenia
fra tek.
y
Józef Wołczański
r
ow zka Hoczew w Nuncjaturze
Interwencja wiernych parafiirm
greckokatolickiej
e
Apostolskiej w Warszawie
Daww1934
w.broku
Antoni Dudek
w
ZSRR wobec powstania rządu Tadeusza Mazowieckiego
Jan Draus
Kształtowanie się stosunków polsko-ukraińskich w latach 1991-2008
(zarys problematyki)
Krzysztof Szczerski
Powrót geopolityki
519
541
551
569
593
Część IV
Historia i teoria wychowania
Wit Pasierbek
Jezus z Nazaretu: dialogiczna relacja wychowawcza Mistrz – uczeń
Zbigniew Marek
Sumienie wyrazem dojrzałości człowieka
Stanisław Gałkowski
Relatywizm, postmodernizm i wychowanie
Rafał Leśkiewicz
Wychowanie religijne chłopstwa warmińskiego w epoce nowożytnej
605
629
637
657
8
Spis treści
Leszek Zasztowt
Dobroczynność oficjalnie inspirowana – honorowi kuratorzy i nadzorcy
szkół w zachodnich guberniach Cesarstwa Rosyjskiego w XIX w.
Piotr Franaszek
Oni NIE współpracowali
Krzysztof Kawalec
Przeszłość negocjowana
Barbara Turlejska
Kreatywne miasta – zarządzanie miastem historycznym
679
695
723
735
Część V
Kościół w PRL-u
Jan L. Franczyk
„Monachus verus” – cysters, który żył w prawdzie.
Ojciec Jacek Jan Stożek OCist., opat prezes Kongregacji Polskiej Cystersów
i opat mogilski (1930-2001)
741
nt
e
Ludwik Grzebień
m pl
Refleksje na temat historii jezuitów w Polsce
. komunistycznym
ragewkokresie
f
t
y
1945-1989. (Przegląd bibliograficzny)
761
r
w ka
o
Jan Szczepaniak
z
rm e
Akcja dekrucyfikacyjna (wrzesień
Daww.b1958 r.), w świetle meldunków
krakowskiej służby bezpieczeństwa
773
w
Informacje o autorach
809
9
Prezydent
Rzeczypospolitej Polskiej
Warszawa, 2 września 2009 roku
Pan
Profesor Ryszard Terlecki
Wielce Szanowny Panie Profesorze!
Z okazji 60-lecia Pańskich urodzin proszę przyjąć moje najserdeczniejsze powinszowania. Jest
mi niezmiernie miło, iż w dniu tak pięknego jubileuszu mogę złożyć Panu wyrazy szacunku
i sympatii oraz gorąco pogratulować.
t
Życie i dokonania Pana Profesora świadczą o tym, że w hierarchii wyznawanych wartości wolność
zawsze stawiał Pan bardzo wysoko. Jednocześnie nie uchylał się Pan od współodpowiedzialności
za los swojego pokolenia, za wolność, godność i pomyślność narodu. Biorąc udział w protestach
studenckich w 1968 roku zaangażował się Pan Profesor w działalność opozycji demokratycznej –
między innymi jako organizator akcji protestacyjnych i manifestacji w obronie prześladowanych
studentów i robotników, jako uczestnik kursów samokształceniowych i wykładowca w ramach
niezależnych inicjatyw edukacyjnych, jako współpracownik KOR i Studenckiego Komitetu
Solidarności.
en
m
l
ragek.p
f
wy kart
o
rm.bez
a
D ww
w
Po odzyskaniu przez Polskę suwerenności Pana energia i przenikliwy intelekt przyczyniły się do
wielu Pańskich sukcesów na polu nauki, publicystyki, dziennikarstwa oraz działalności społecznej
i politycznej. Odwaga cywilna i bezkompromisowa wierność prawdzie, a zarazem ujmujący
sposób bycia zyskały Panu zaufanie i sympatię nie tylko wśród Pańskich studentów, czytelników
i wyborców, lecz także w gronie przyjaciół i kolegów z Instytutu Historycznego PAN, Wyższej
Szkoły Filozoficzno-Pedagogicznej Ignatianum, redakcji Czasu Krakowskiego i rzeszowskich
Nowin, Studiów Rzeszowskich, Horyzontów Wychowania, w Instytucie Pamięci Narodowej,
w Radzie Miejskiej Krakowa, w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej oraz w środowiskach
patriotycznych w całym kraju.
Dziękując za minione dziesięciolecia pracy dla Polski, za inspirujący przykład wytrwałej
walki o wolność oraz o rozumne, odpowiedzialne wykorzystanie szans, jakie ona ze sobą
niesie – raz jeszcze proszę Pana Profesora o przyjęcie serdecznych gratulacji oraz życzeń
niesłabnących sił ciała i ducha, powodzenia w pracy społecznej i naukowej oraz wszelkiej
pomyślności osobistej.
10
t
en
m
l
ragek.p
f
wy kart
o
rm.bez
a
D ww
w