Czy ochrona gatunkowa jest skuteczna

Temat
Kormoran – morderczy ptak czy ofiara ekspansji człowieka?
Proponujemy przeprowadzenie zajęć w czasie:
1. zielonej szkoły lub
2. zajęć pozalekcyjnych, np. koła biologicznego.
Okażą się one najbardziej interesujące dla młodzieży mieszkającej na obszarze
występowania omawianego gatunku chronionego. Inni mogą zapoznać się
z tym problemem podczas pobytu w zielonej szkole na terenach występowania
kormorana czarnego.
Wstęp
Od wieków człowiek wkracza na terytoria zwierząt i skutecznie zmniejsza liczbę ich
naturalnych siedlisk. Wskutek tego niektóre gatunki już wyginęły, a życie wielu jest
zagrożone. Wobec gatunków zagrożonych wyginięciem wprowadza się ochronę
całkowitą, natomiast gatunki mające istotne znaczenie dla gospodarki i przyrody
obejmuje się ochroną częściową. Wszyscy, którzy mają świadomość potrzeby
zachowania różnorodności biologicznej w przyrodzie, nie wątpią w słuszność ochrony
gatunkowej roślin i zwierząt. Jednak jak pogodzić ochronę gatunkową z jej
uciążliwością dla ludzi zamieszkujących tereny występowania chronionych
gatunków?
•
Czy bezpieczne jest życie na terenie, gdzie w drodze do szkoły lub do pracy
można natknąć się na watahy wilków?
•
Czy rozumiemy potrzebę ochrony gatunkowej tchórza, wydry, łasicy, rysia, które,
poszukując pożywienia, najłatwiej znajdują je w naszym gospodarstwie?
•
Czy rolnik doceni pożyteczną rolę kretów w ekosystemie, jeżeli zwierzęta te,
drążąc podziemne korytarze, doprowadziły do dużych strat?
•
Jaki jest nasz stosunek do zagrożonych wyginięciem bobrów, które budując swoje
żeremia, niezbędne im do życia, równocześnie podkopują wały
przeciwpowodziowe, groble stawów rybnych, sukcesywnie niszczą najpiękniejsze
drzewa?
Chciałybyśmy zainteresować młodzież problemem zajmowania przez człowieka
naturalnych siedlisk roślin i zwierząt, tj. zajmowania przez ludzi terenów, gdzie przez
wieki gospodarzami były rośliny i zwierzęta. Problem ten szczególnie wyraźnie widać,
gdy w obronie roślin i zwierząt występuje prawo, tzn. gdy człowiek musi współistnieć
z chronionymi gatunkami. Rośliny i zwierzęta nie podlegające ochronie na terenach
ekspansji człowieka są bez szans. Dlatego w naszym scenariuszu zajęłyśmy się
problemem kormoranów żerujących na jeziorach dzierżawionych przez hodowców
ryb.
Kormoran czarny (Phalacrocorax carbo) to gatunek najczęściej występujący na
terenie północnej Polski. Objęty został całkowitą ochroną od dnia 15 sierpnia do
odlotu, z wyjątkiem osobników bytujących na obszarach stawów rybnych, uznanych
za obręby hodowlane w rozumieniu ustawy o rybactwie śródlądowym. Ochrona
obejmuje więc także jeziora dzierżawione przez hodowców ryb, gdzie kormorany
wyrządzają duże szkody.
Proponujemy dwuczęściowe zajęcia, tj.:
I część – prace projektowe „Kormoran – morderczy ptak, czy ofiara ekspansji
człowieka?”,
II część – dydaktyczna gra decyzyjna „Sąd na kormoranem”.
Cele
W wyniku udziału w zajęciach uczeń:
•
wyszukuje, korzystając z różnych źródeł informacji, np. atlasów ptaków,
encyklopedii, czasopism, internetu, informacje dotyczące :
-
biologii kormorana czarnego,
-
skuteczności ochrony kormorana czarnego,
-
problemów związanych z ochroną gatunkową kormorana czarnego,
•
prezentuje zgromadzone informacje,
•
analizuje problemy ochrony gatunkowej na terenach zamieszkałych
i wykorzystywanych gospodarczo przez człowieka,
•
uświadamia sobie:
-
fakt istnienia różnych grup interesów w społeczeństwie,
-
konieczność dokonywania wyboru według własnego systemu wartości,
-
co to znaczy: być aktywnym uczestnikiem życia społeczności lokalnej.
Materiały
•
prace projektowe przygotowane przez młodzież wraz z dokumentacją,
•
artykuły z lokalnych gazet, np.:
•
-
Morderczy ptak – „Głos Pomorza” z 08.2000 (http://www.glospomorza.pl/Strony/nowe2000.htm – szukaj w archiwum),
-
Kormoranów żal – „Gazeta Słupska" z 08.2000,
-
Sposób na kormorana – „Gazeta Poznańska” z 05.08.2000 –
http://www.gp.pl/prasa/gp/dokpub/00-08-05/aktualnosci/009.html,
artykuł w czasopiśmie „Brać Łowiecka” z 09.2000,
-
•
Minister, kormorany, konserwator – http://oikos.tom.pl/brac/092000/minister.htm,
informacje o kormoranie czarnym – z dostępnych źródeł, np.:
stron internetowych:
-
http://wiem.onet.pl/wiem/00a8f5.html – encyklopedia WIEM, portal ONET,
atlasów, np. Ptaki Europy – przewodnik terenowy, Wydawnictwo Naukowe PWN,
Warszawa 2000,
czasopism, przygotowane przez nauczyciela lub uczniów podczas realizacji
prac projektowych,
•
instrukcje do wykonania prac projektowych (treść instrukcji poniżej).
Instrukcja do wykonania pracy projektowej
Kormoran czarny – morderczy ptak czy ofiara ekspansji człowieka?
Na podstawie wywiadu z pracownikami instytucji czy organizacji zajmujących się
ochroną przyrody, rozmów z hodowcami ryb, własnych obserwacji, a także
korzystając z dostępnych źródeł informacji, np. encyklopedii, czasopism, atlasów,
ustalcie dane dotyczące:
•
terenów występowania i biologii kormorana czarnego (szczególnie zwróćcie
uwagę na skład diety kormorana czarnego, jego zwyczaje, zmiany liczebności
danym terenie, czynniki ograniczające jego występowanie),
•
ochrony kormorana czarnego w Polsce – powodów ochrony, jej skuteczności
i konsekwencji działań człowieka,
•
zmian wprowadzonych przez człowieka w naturalnych środowiskach
występowania kormorana czarnego,
•
znaczenia społeczności lokalnej w ochronie kormorana,
•
znaczenia kormorana czarnego w hodowli ryb,
•
problemów społeczności lokalnej związanych z występowaniem na jej terenie
kormoranów.
Przebieg zajęć
W pierwszej części zajęć uczniowie podzieleni na pięcioosobowe grupy wykonują
według instrukcji prace projektowe nt. Kormoran – morderczy ptak czy ofiara
ekspansji człowieka.
Każda z grup prezentuje swój projekt w postaci pracy pisemnej lub plakatu. Będą one
podstawą drugiej części zajęć.
Po ocenieniu prac projektowych dzielimy młodzież na cztery grupy, z których dwie
będą bronić stanowiska, iż kormoran to morderczy ptak, a dwie, że jest on ofiarą
ekspansji człowieka. Na drugą część zajęć uczniowie zapraszają osoby,
z którymi przeprowadzali wywiady, przygotowując się do prac projektowych.
Druga część zajęć to gra dydaktyczna decyzyjna „Sąd nad kormoranem”,
w czasie której uczniowie prowadzą miedzy sobą dialog; identyfikując się
z przydzielonymi rolami, przedstawiają propozycje rozwiązania problemu,
równocześnie gromadząc uzasadniające je argumenty. Dyskusja kończy się
podjęciem decyzji wykonawczych.
Na początku zajęć obrońcy i oskarżyciele wyłaniają spośród siebie po czterech
przedstawicieli bezpośrednio uczestniczących w rozprawie jako obrońcy
i oskarżyciele. Pozostali uczestnicy stanowią grupy wsparcia dla swoich liderów.
Zaproszeni goście zajmują miejsca ławników, którzy po wysłuchaniu argumentów
obu stron poprzez głosowanie (większością głosów) podejmują decyzję, czy
kormoran to morderczy ptak czy ofiara ekspansji człowieka.
Nauczyciel występuje w roli sędziego, który pilnuje porządku rozprawy, udziela głosu
obu stronom i kontroluje czas wypowiedzi. Poniżej zamieszczamy plan sytuacyjny
rozprawy.
SĘDZIA
GRUPA
WSPIERAJĄCA
OSKARŻYCIELI
OBROŃCY
GRUPA
WSPIERAJĄCA
OBROŃCÓW
OSKARŻYCIELE
(NAUCZYCIEL)
ŁAWNICY
Rozprawa kończy się podjęciem decyzji przez ławników. Niezależnie od wyniku
powinna ona uświadomić młodzieży oraz zaproszonej społeczności lokalnej
złożoność problemu.
Na koniec zajęć zabiera głos nauczyciel, który jako niezawisły i sprawiedliwy sędzia
akcentuje, iż nie istnieje jedna obiektywnie słuszna możliwość rozwiązania problemu.
Istnieją natomiast interesy wielu grup, które bywają sprzeczne. My zaś jako
członkowie społeczeństwa, analizując konkretne argumenty każdej ze stron, musimy
dokonać wyboru. Niestety, nie zawsze wybieramy w życiu między czernią a bielą, ale
między wieloma odcieniami szarości.
Bożena Gąsińska, Elżbieta Zalewska
Artykuły z prasy lokalnej
Morderczy ptak" – „Głos Pomorza" z 11.08.2000 (http://www.glospomorza.pl/Strony/nowe2000.htm – szukaj w archiwum)
Puszczą hodowców z torbami
Ogromne stada kormoranów nawiedzają jezioro Żukówko w Żukówku (gm. Parchowo). Według
szacunków dzierżawcy za każdym razem zjadają nawet 3,2 tony ryb.
Teresa Pelowska jest załamana. W żaden sposób nie może się pozbyć plagi.
Kormorany grupą dochodzącą nawet do 400 osobników przylatują 2 razy dziennie
już od 2 tygodni. W najgłębszym miejscu Żukówko ma tylko 5,6 m, przez to ryby są
bardzo łatwym łupem dla ptaków, które mogą nurkować na głębokość nawet do 20
m.
– Jezioro dzierżawimy już od 5 lat. Wcześniej kormorany też przylatywały, ale było
ich 30-40. Takiej plagi jak w tym roku jeszcze nie widziałam. Przylatują znad Jasienia
i Mausza, pokonując ok. 7 km. Za jednym razem każdy ptak może zjeść nawet do
8 kg ryb. Wybierają tylko te szlachetne, jak szczupak, węgorz czy lin. Obżerają się
tak, że nie mogą odlecieć. Siadają wtedy na sieciach i bez potrzeby zabijają płocie
mówi Pelowska.
Pani Teresa jest myśliwym. Jej zdaniem, pomimo tego że kormorany są pod
ochroną, należałoby wyznaczyć limit na ich odstrzał. Na razie kupiła specjalne naboje
hukowe. Nie odnoszą jednak skutku, bo po chwili wystraszone ptaki wracają.
– Jeśli ekolodzy nie zgodzą się na odstrzał, to te ptaki zniszczą nam wszystkie
jeziora tak jak Jasień. Tam zostały już tylko leszcze, których nie są w stanie zjeść –
dodała dzierżawczyni. Strat jeszcze nie oszacowano. Np. 1 kg szczupaka kosztuje
9 zł, węgorz jest kilkakrotnie droższy.
(zb)
Kormoranów żal – „Gazeta Słupska" z 08.2000
Na Jeziorach Mazurskich rozpoczął się odstrzał kormoranów. Resort ochrony środowiska zezwolił na
odstrzał 330 będących pod ochroną ptaków.
„Kormorany to prawdziwa plaga. Jeden ptak może zjeść w ciągu roku 80 kilogramów
ryb, a stado 2,5 tys. kormoranów powoduje rocznie straty oceniane na 100 tysięcy
złotych” – powiedział Andrzej Abramczyk, główny specjalista do spraw produkcji
jeziorowej w Gospodarstwie Rybackim w Ełku. Zdaniem Wojewódzkiego
Konserwatora Przyrody w Olsztynie Marii Mellin pojedyncze odstrzały kormoranów
nie przyniosą spodziewanych efektów. Potrzebne jest opracowanie strategii regulacji
populacji ptaków – uważa Maria Mellin. Szacuje się, że na Warmii i Mazurach żyje
około 30 tysięcy kormoranów i jest to największa kolonia tych ptaków w Europie.
(PAP, tim)