Pobierz - Alicja Zając

Wystąpienie senator Alicji Zając w sprawie ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny – 72.
posiedzenie Senatu RP – 16 i 17 marca 2011 r.
Panie Marszałku! Panie i Panowie Senatorowie!
Mam przyjemność przedstawić stanowisko w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks
karny.
Wspomniana zmiana dotyczy wprowadzenia do kodeksu karnego nowego typu przestępstwa, jakim
jest tak zwane uporczywe nękanie, z angielskiego stalking.
Typ przestępstwa jest nowy, ale zjawisko to pojawiło się w już w latach osiemdziesiątych wskutek
rozwoju techniki komputerowej, telekomunikacyjnej, a przede wszystkim internetu. Zauważyć
należy również, że w wielu krajach, jak chociażby w USA czy w krajach Unii Europejskiej, od
dawna zostało ono uregulowane prawnie. W Polsce również należało zająć się tą kwestią, tym
bardziej że zjawisko to jest powszechne, a osoby pokrzywdzone nie mają możliwości bronić się w
należyty sposób.
Stalking to forma złośliwego i powtarzającego się prześladowania i dokuczania innej osobie, przy
czym zachowanie to ma na celu wzbudzenie w pokrzywdzonym poczucia zagrożenia. Wśród
przykładów takich zachowań można by podać chociażby uporczywe, nieoczekiwane telefony,
wiadomości sms, e-maile, często mające wulgarny charakter, chociaż niekoniecznie, bowiem są to i
te pozytywne, jeżeli jest to narzucanie się danej osobie w sposób uporczywy, nękanie jej,
uprzykrzanie jej życia. Wszystkie te zachowania powinny być karalne, gdyż niewątpliwie wywołują
poważne skutki w sferze psychiki osoby pokrzywdzonej.
W dotychczasowym stanie prawnym ofiary stalkingu najczęściej nie mogły liczyć na jakąkolwiek
pomoc ze strony organów ścigania, zastosowanie bowiem art. 207 k.k., dotyczącego znęcania się,
czy art. 190 k.k., dotyczącego groźby karalnej, nie zawsze wchodziło w rachubę, dlatego też często
kończyło się to przyjęciem od pokrzywdzonego zawiadomienia o zdarzeniu i informacją, że
zachowania te nie wypełniają znamion przestępstwa.
Wprowadzony obecnie do kodeksu art. 190a umożliwi taką pomoc, ponieważ tworząc nowy typ
przestępstwa, jakim jest stalking, daje podstawę ochrony prawnej naruszanej wolności osobistej
jednostki. Przedmiotem ochrony tego artykułu są szeroko rozumiane wolność, prywatność,
godność, których ochronę gwarantuje również Konstytucja RP w art. 47 czy art. 76.
Typ przestępstwa określony w §1 penalizuje stalking, czyli tak zwane uporczywe nękanie innej
osoby lub osoby najbliższej. Jest to przestępstwo materialne, do jego zaistnienia konieczny będzie
bowiem skutek w postaci wzbudzenia u osoby nękanej poczucia zagrożenia lub istotnego
naruszenia jej prywatności.
Określony w §2 typ przestępstwa odnosi się do tak zwanej kradzieży tożsamości. Przestępstwo to
polega na podszywaniu się pod inną osobę, wykorzystaniu jej wizerunku lub innych danych
osobowych w celu wyrządzenia jej szkody osobistej lub majątkowej. Ten drugi typ przestępstwa
występuje coraz częściej z uwagi na popularność internetu. Często zdarza się, że jakaś osoba
podszywa się pod tożsamość innej osoby i zmawia w sklepach internetowych różne przedmioty
bądź zakłada strony na portalach internetowych. W takiej sytuacji sprawca kradnie tożsamość tej
osoby, a ona sama jest wobec tego bezbronna i staje się przez to pokrzywdzona, ponieważ
wielokrotnie zostaje przedstawiona przez sprawcę negatywnie w sensie zawodowym czy
społecznym lub narażona na straty materialne. Takie zachowanie sprawcy często ma także dalsze
negatywne skutki dla pokrzywdzonego, na przykład zwolnienie z pracy czy chociażby narażenie na
ośmieszenie w środowisku zamieszkania czy miejscu pracy.
Takie zachowania mają bez wątpienia wpływ na psychikę osoby nękanej, osoba taka traci bowiem
poczucie bezpieczeństwa, jest podenerwowana, zirytowana, czuje strach. W wielu przypadkach
wpada w stany lękowe, w depresję, a nawet zmuszona jest do zmiany miejsca zamieszkania bądź
zmiany miejsca pracy. Wszystko to bez wątpienia odbija się na zdrowiu pokrzywdzonego, dlatego
penalizacja tych zachowań jest społecznie uzasadniona.
Obydwa wskazane przestępstwa mają charakter prywatnoskargowy, a zatem decyzja w sprawie
ścigania należy do pokrzywdzonego.
Skrajnym skutkiem tych zachowań może być także próba popełnienia samobójstwa przez osobę
nękaną - znane są takie przypadki. Dlatego też w §3 wprowadzono typ kwalifikowany tego
przestępstwa zagrożony karą pozbawienia wolności do lat dziesięciu w sytuacji, gdy następstwem
czynów określonych w art. 190a §1 i §2 jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie.
Efektem wprowadzenia nowych typów przestępstw jest również konieczność wprowadzenia
nowego środka karnego do katalogu dotychczas istniejących. Dlatego też zmienia się art. 41 §1 k.k.
w tym zakresie. Zostaje w nim wprowadzony zakaz zbliżania się do określonych osób, zakaz
opuszczania określonego miejsca pobytu, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami, nakaz
opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym i obowiązek powstrzymywania się
od przebywania w określonych środowiskach i miejscach.
Ze względu na fakt, że reakcja na nowe zjawiska społeczne - w sytuacji, gdy nie są one objęte
regulacją prawną, a naruszają dobra konstytucyjnie chronione - jest konieczna, wprowadzenie tych
przepisów do kodeksu karnego jest w pełni uzasadnione. Dziękuję.