niezależność finansowa

RENOWATOR
Staże
Ośrodka RENOWATOR
Analiza zależności między
podstawowymi danymi
opisującymi gminy polskie,
ze szczególnym uwzględnieniem
zatrudnienia, bezrobocia i liczby
podmiotów gospodarczych
Ewa Jurkiewicz
ƒ W analizie zostały uwzględnione cztery powiaty,
których wspólną cechą jest położenie w bezpośrednim
sąsiedztwie ośrodka miejskiego. Są to powiaty:
bydgoski, kielecki, krakowski i piaseczyński.
ƒ Wybrany obszar zajmuje 680 tys.ha powierzchni i jest
zamieszkiwany przez 730 tys. mieszkańców (2005r.).
ƒ Ze względu na typologię JST w skład analizowanego
obszaru wchodzą tylko dwa typy gmin: gminy miejskowiejskie i wiejskie. W sumie jest to 50 gmin (w tym 36
wiejskich).
ƒ W analizie zależności między badanymi
charakterystykami rynku pracy (liczba pracujących na
1000 osób, liczba bezrobotnych na1000osób i liczba
podmiotów gospodarczych na 1000 osób) sprawdzone
zostały ich korelacje z wybranymi wskaźnikami
społeczno-ekonomicznymi dla gmin wybranych
powiatów.
ƒ Uwzględnione zostały następujące wskaźniki:
- procentowy udział podatku rolnego we wpływach
podatkowych gmin ogółem,
- procentowy udział dochodów w wydatkach gmin
ogółem,
- saldo migracji.
ƒ Procentowy udział podatku rolnego we wpływach
podatkowych gmin ogółem obliczony został w oparciu
o wartości względne przeliczone na 1 mieszkańca,
według następującego wzoru:
procentowy udział podatku rolnego =
(R/(R+N+P+C))*100
gdzie R,N,P i C odpowiadają wysokości podatku
rolnego, od nieruchomości, PIT i CIT per capita.
ƒ Procentowy udział dochodów własnych gmin
w wydatkach ogółem, nazwany wskaźnikiem
niezależności finansowej gmin, został obliczony
według wzoru :
niezależność finansowa gmin = D/W*100
gdzie D i W odpowiadają wysokości dochodów i
wydatków per capita.
ƒ Saldo migracji, podobnie jak dwa wcześniejsze
wskaźniki, odnosi się również do wartości względnych i
wyliczone zostało w oparciu o następujący wzór:
saldo migracji = N - O
gdzie N i O to odpowiednio wielkość napływu i odpływu
ludności do lub z danej gminy w przeliczeniu na 1000
osób.
Porównanie średnich wartości analizowanych wskaźników
dla Polski ogółem oraz dla wybranych 4 powiatów.
kategorie
Polska-ogółem
analizowane powiaty
117
109,31
82,41
65,86
Liczba podmiotów gospodarczych
na 1000 osób
66,5
77,49
% udział podatku rolnego w
strukturze podatków (per capita)
9,86
6,22
37,65
39,64
0,07
8,72
liczba pracujących na
1000 osób
liczba bezrobotnych na
1000 osób
niezależność finansowa gmin
saldo migracji
Wykres porównawczy - średnie wartości analizowanych
wskaźników dla Polski ogółem oraz wybranych 4 powiatów.
140
120
100
80
60
40
20
0
a
zb
lic
ch
cy
ją
u
ac
pr
na
00
10
a
zb
lic
ób
os
ch
ny
ot
b
o
zr
be
na
00
10
ób
os
00
10
ób
os
na
p.
s
go
w
d.
o
po
eg
a
n
l
zb
ro
lic
u
tk
a
od
łp
a
i
z
ud
%
e
rz
tu
k
ru
st
tk
da
po
ść
no
ż
e
al
ez
ni
średnie dla Polski
a
w
so
n
a
fin
in
gm
o
ld
sa
i
cj
ra
ig
m
średnie dla 4 pow iatów
Tabela korelacji między analizowanymi wskaźnikami
rynku pracy a wybranymi wskaźnikami
społeczno-ekonomicznymi powiatów.
gminy
ogółem
miejskowiejskie
wiejskie
POLSKA
a liczba pracujących
-0,56
-0,69
-0,51
-0,37
a liczba bezrobotnych
-0,08
0,38
-0,21
0,10
a liczba podmiotów gospodarczych
-0,53
-0,57
-0,35
-0,53
a liczba pracujących
0,76
0,84
0,70
0,48
a liczba bezrobotnych
-0,64
-0,66
-0,65
-0,17
a liczba podmiotów gospodarczych
0,89
0,88
0,89
0,64
a liczba pracujących
0,53
0,68
0,61
0,12
a liczba bezrobotnych
-0,37
-0,43
-0,39
-0,26
a liczba podmiotów gospodarczych
0,70
0,70
0,79
0,22
% udział podatku rolnego
niezależność finansowa gmin
saldo migracji
ƒ Interesującym wskaźnikiem opisującym sytuację
ekonomiczną JST jest procentowy udział podatku
rolnego .
ƒ Można przyjąć założenie, że im większy jest jego
udział w strukturze wpływów podatkowych, tym mniej
korzystna jest sytuacja ekonomiczna danej gminy.
M
w a n ió w
S łu
Ło
p u p ia
sz
B ie n o
l
Ł in y
P ie ag ó
w
rz c
hn
G ó ic a
Da
rn
o
le
J er
St s z y c
ra w e
zm
an
c
ow
R a zy n
kó
ic e
w
-P
Surz e g
ło s i n
Ig o
Z a z oiwa
ł om
a
g
Iw n a ń
ia an
sk
Wa
o
w ic
wr
z
e
P ieeń c z
k o y ce
sz
Mi
e d S i c ie ó w
z ia
nk
Ko
n
o
cm
M oa G ó
yr
zó
ra
r
a
wwi
ca
L
C zu b o r
e rn z y
c
Mi
c h ic h óa
a ło w
w
Dą
D o ic e
b ro
wa
M a b r cz
s łó
Ch
w
e łm
M oiń s k
g a
Wi
e lk ila n
aW y
i eś
Z a Li s z
b
i
No
e ki
P r r zó
wa
W i a żm w
eś
ów
B ia W ie
Si t
lk a
kó
ł
e
wk
B
a -N ło ta
ow
O s in
iel y
Z sk
Le iel o o
sz
n nk
B o o wo i
dz
la
C h en t y
mi n
Sł o el n ik
m
C h n i ki
ęc
in
Sk y
K
Św
or o a ła
ią t
ni now
K r ki G o
ze ó r
szo n e
w
G ó S k a ic e
ra
wi
n
So
K
l ec a lw a
ar
K
Ko
u j a ia
ns
T a w sk
ta n
rc z i
c in
yn
- Je
z
P ia i or
se n a
czn
o
No
% u d z iał p o d atku ro ln eg o
Procentowy udział podatku rolnego w gminach ogółem.
25
gminy wiejskie
gminy miejsko-wiejskie
20
15
10
5
0
Zależność między wysokością podatku rolnego per capita
a liczbą pracujących na 1000 osób – zestawienie dla gmin ogółem.
400
liczba pracujących/1000 osób
350
y = -58,218Ln(x) + 189,42
2
R = 0,6656
r =- 0,56
300
250
200
150
100
50
0
0
5
10
15
% udział podatku rolnego
20
25
Zależność między wysokością podatku rolnego per capita a liczbą
podmiotów gospodarczych na 1000 osób – zestawienie dla gmin
ogółem.
180
liczba podm.gosp./1000 osób
160
y = -16,439Ln(x) + 100,11
2
R = 0,4438
r=0,46
r = - 0,53
140
120
100
80
60
40
20
0
0
5
10
15
% udział podatku rolnego
20
25
ƒ Kolejnym wskaźnikiem obrazującym
sytuację ekonomiczną gmin jest relacja
dochodów do wydatków (niezależność
finansowa gmin).
ƒ Informuje on o stopniu finansowej
samodzielności gmin i ich niezależności od
dotacji i subwencji - składających się na
dochody JST.
ƒ Jednak o kondycji ekonomicznej gmin
świadczy nie tylko wskaźnik
niezależności finansowej, ale również
wysokość wydatków inwestycyjnych. Nie
wystarczy bowiem być bogatym, ważne
jest czy pieniądze wydawane są głównie
na bieżące potrzeby czy też nie.
No M
wa nió
S w
Ł o łup
pu ia
sz
B i no
el
in
Pi Ł ag y
er ó
zc w
hn
ica
Da Gór
Je
l
e no
rz
St szy
m
ra ce
an
wc
ow
ice R zyn
- P ak ó
rz
w
Su eg
in
Ig
ł
o
i
oł
s a
Z a zo
om
gn wa
ia
- W Iw ań
aw an sk
r z ow
eń ic
Pi cz e
ek y c
os e
M
ie Si zów
dz ci
Ko
ia en
cm
na k
o
yr
zó M Gó
w- ora ra
Lu w
b ic
C z or a
er zyc
M ni a
ich ch
ał ów
ow
Dą
br
Do ice
ow
br
a
Ch Ma cz
eł słó
m w
iń
M sk
W og a
ie ila
lk
a ny
W
ie
Z a Li s ś
No
bi zk
e
wa
P rz i
W raż ów
ie m
ś
W ów
Si
tk B ia ie l
ów łe ka
ka B
-N łot
ow a
Os iny
ie
Z l sk
Le iel o
sz on
k
n
B o ow i
dz o l
e
Ch n a
m t yn
ie
Sł l ni
om k
C h ni k
ęc i
in
Św K Sk y
ią or o ała
tn n
ik o
K r i G wo
ze ór
sz ne
o
Gó S w ic
r ka e
So a K w i
l e al na
w
c
Ko
K u ar
ns
ja ia
w
ta
nc Ta sk
in rc i
-J z y
e
n
Pi zi or
as n
ec a
zn
o
procentowy udział
Zestawienie wysokości wydatków inwestycyjnych do wydatków
oraz niezależności finansowej – dla gmin ogółem.
90
gminy wiejskie
gminy miejsko-wiejskie
80
70
60
50
40
30
20
10
0
niezależność finansow a gmin
Zależność między poziomem niezależności finansowej gmin
a liczbą pracujących na1000 osób – dla gmin ogółem.
liczba pracujących/1000 osób
400
350
y = 3,3551x - 23,696
300
R = 0,5714
r = 0,76
2
250
200
150
100
r=0,56
50
0
0
10
20
30
40
50
60
niezależność finansow a gmin
70
80
90
100
Zależność między stopniem niezależności finansowej gmin w
wybranych powiatach a liczbą bezrobotnych na 1000 osób.
180
liczba bezrobotnych/1000 osób
160
y = -49,43Ln(x) + 242,54
2
140
R = 0,5047
r=0,54
r = -0,64
120
100
80
60
40
20
0
0
10
20
30
40
50
60
niezależność finansow a gm in
70
80
90
100
Zależność między stopniem niezależności finansowej gmin w
wybranych powiatach a liczbą podmiotów gospodarczych
na 1000 osób.
180
liczba podm .gosp./1000 osób
160
y = 47,684Ln(x) - 92,953
2
R = 0,6869
r = 0,89
140
120
100
r=0,8
80
60
40
20
0
0
10
20
30
40
50
60
niezależność finansow a gmin
70
80
90
100
ƒ Dobrym miernikiem sytuacji społeczno-ekonomicznej
gmin jest również saldo migracji. Wysokie, dodatnie
saldo świadczy o dużej atrakcyjności gminy, podczas
gdy ujemne jest dowodem jej stagnacji.
Mn
ió w
wa
S łu
p ia
Łop
us z
no
B ie
liny
Ł ag
ów
Pi e
rz c
hn
ica
Gó
rno
Da
les
z yc
e
Str
aw
cz y
Jer
zm
n
an
Ra
ow
ków
ic e
-P r
ze g
inia
Su
ło s
z ow
a
Za
gn
Igo
ańs
Iw
łom
k
a
no
iawic
Wa
e
wr
z eń
c zy
ce
Pi e
ko
sz ó
w
S ic
ie n
M ie
ko
dz i
an
aG
Ko
óra
cm
Mo
yr z
raw
ów
ic a
- Lu
bo
rzy
Cz
ern c a
ic h
ów
M ic
ha
łow
ic e
Do
brc
z
Dą
Ma
bro
s łó
wa
w
Ch
ełm
ińs
ka
Mo
g ila
Wi
ny
el k
aW
i eś
Lis
z ki
Za
bie
rzó
w
Pra
No
żm
wa
ów
Wi
eś
Wi
el k
B ia
a
łe
S it
Bło
ków
ta
kaNo
win
y
Os
iels
ko
Z ie
lon
L es
ki
zn o
wo
la
Bo
dz e
n ty
n
Ch
mi
eln
ik
S ło
mn
i ki
Ch
ę ci
ny
Sk
ała
Ko
ron
Św
ow
iątn
o
iki
Gó
rne
K rz
esz
ow
ic e
Sk
aw
Gó
ina
ra
Ka
lw a
So
ria
l ec
Ku
jaw
s ki
Ko
Ta
n st
rcz
an
yn
cin
-Je
z io
rna
Pia
s ec
z no
No
saldo migracji
Saldo migracji w gminach ogółem.
60
gminy wiejskie
gminy miejsko-wiejskie
50
40
30
20
10
0
-10
Zależność między saldem migracji a liczbą podmiotów
gospodarczych na 1000 osób - dla gmin ogółem.
180
Lesznowola
lic z b a p o d .g o sp ./1 0 00 o s ó b
160
140
Konstancin
-Jeziorna
Piaseczno
Świątniki Grn.
120
100
Skawina
2
y = -0,0294x + 2,9757x + 58,052
80
2
R = 0,5614
r = 0,7
60
Michałowice
40
20
0
-10
0
10
20
30
saldo migracji
40
50
60
70
Zależność między saldem migracji a liczbą podmiotów
gospodarczych na 1000 osób - dla gmin wiejskich.
180
y = 1,6033x + 57,283
2
R = 0,6858
r = 0,79
liczba pod.gosp./1000 osób
160
140
120
100
80
60
40
20
0
-10
0
10
20
30
saldo migracji
40
50
60
70
PODSUMOWANIE WYNIKÓW ANALIZY
ƒ Z uwzględnionych w niniejszej analizie wskaźników
społeczno-ekonomicznych najsilniejsze korelacje z
badanymi charakterystykami rynku pracy (liczba
pracujących, liczba bezrobotnych, liczba podmiotów
gospodarczych) występują w odniesieniu do wskaźnika
niezależności finansowej gmin.
ƒ Potwierdza to intuicyjne przekonanie, iż sytuacja
ekonomiczna gmin ma ogromny wpływ na aktywność
zawodową (liczba pracujących) i aktywność gospodarczą
(liczba podmiotów gospodarczych) jednostek. W tym
przypadku zależność jest wprost proporcjonalna.
ƒ Z niezależnością finansową gmin stosunkowo silnie
skorelowany jest również wskaźnik bezrobocia, tyle tylko,
że jest to korelacja ujemna.
ƒ Warto zwrócić uwagę, iż stawiając tezę o zależności
między kondycją finansową gmin a ich prężnością rynku
pracy, nie jesteśmy w stanie stwierdzić jednoznacznie na
ile czynnik ekonomiczny był pierwotny i miał wpływ na
decyzje podejmowane na rynku pracy, a na ile to rynek
pracy stanowił czynnik stymulujący rozwój gospodarczy
gminy.
ƒ Z najsilniejszą korelacją mamy do czynienia wówczas
gdy niezależność finansową zestawimy z liczbą
podmiotów gospodarczych (r=0,89; R²=0,68). Oznacza to,
że na decyzje o zakładaniu i prowadzeniu firm na terenie
danej gminy znaczący wpływ ma ocena jej sytuacji
ekonomicznej.
ƒ W przypadku pracowników – decyzje o podjęciu pracy
są mniej uzależnione od warunków
„makroekonomicznych” gmin, a bardziej uzależnione od
osobistych korzyści i możliwości jakie stwarza im dana
praca.
ƒ Względnie silne zależności występują między saldem
migracji a wskaźnikami rynku pracy.
ƒ Najsilniej skorelowaną z saldem migracji kategorią jest
liczba podmiotów gospodarczych. Może to oznaczać, że
prężne ekonomicznie gminy przyciągają nowych
mieszkańców, a wraz z nimi pojawiają się „obsługujące”
ich firmy.
ƒ Możliwa jest też inna sytuacja, gdy do aktywnych
ekonomicznie gmin wiejskich czy miejsko-wiejskich
przenoszą się mieszkańcy miast – mobilni, prężni, aktywni
i podejmują działalność gospodarczą w nowym miejscu
zamieszkania.
ƒ Najsłabsze w badanej grupie wskaźników okazują
się zależności między wysokością udziału podatku
rolnego w strukturze wpływów podatkowych a
Analizowanymi charakterystykami rynku pracy.
Chociaż i w przypadku tego wskaźnika korelacje (r) w
przekraczały wartość 0,5.
ƒ Podatek rolny jest ustalany na poziomie lokalnym. Już
z tego faktu wynikać mogą słabsze korelacje, gdyż jego
wysokość, można powiedzieć, jest swego rodzaju
zmienną losową – uzależnioną od czynnika ludzkiego
(decyzje władz lokalnych), a nie racjonalnego czyli
ekonomicznego. Jak na tak mało ujednolicony system
podatków rolnych uzyskane wartości korelacji są i tak
dość znaczące.
ƒ W niemal wszystkich przypadkach zależności między
udziałem podatku rolnego we wpływach podatkowych gmin
ogółem a wskaźnikami rynku pracy są odwrotnie
proporcjonalne.
ƒ Jedynym wyjątkiem jest wskaźnik liczby bezrobotnych w
gminach miejsko-wiejskich. Ten osobliwy przypadek można
tłumaczyć dużą aktywnością ekonomiczną obszarów miejskich
w tych gminach, która neutralizuje słabą sytuację obszarów
wiejskich.
ƒ W odniesieniu do podatku rolnego między gminami
wiejskimi a miejsko-wiejskimi zaznaczają się poważne różnice
w korelacjach z poszczególnymi wskaźnikami rynku pracy
(silniejsze dla tych drugich).
ƒ Nasuwa się zatem sugestia, że udział podatku rolnego, jako
swoisty „wskaźnik wiejskości” – wpływa bardzo niekorzystnie
na prężności rynku pracy.