S 10 Walcz II oos_27_10_2014PB_Korekta

Transkrypt

Raport o oddziaływaniu na środowisko przedsięwzięcia pn.:
Budowa obwodnicy miasta Wałcz w ciągu drogi krajowej nr 10-etap zrid
SPIS TREŚCI
1. PRZEDMIOT, PODSTAWA, ZAKRES I CEL SPORZĄDZENIA RAPORTU ....................... 5
1.1. Przedmiot i cel sporządzenia raportu ........................................................ 5
1.2. Podstawy prawne wykonania raportu........................................................ 5
1.3. Sposób ujęcia realizacji planowanego przedsięwzięcia w dokumentach
strategicznych ....................................................................................... 5
1.3.1. Polityka Transportowa Państwa na lata 2006 – 2025.................................
1.3.2. Strategia Rozwoju Transportu do 2020 roku ............................................
1.3.3. Program Budowy Dróg Krajowych na lata 2011– 2015 ..............................
2. OPIS PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA ...........................................................
5
6
7
7
2.1. Charakterystyka przedsięwzięcia.............................................................. 7
2.1.1. Lokalizacja przedsięwzięcia .................................................................... 7
2.1.2. Opis techniczny .................................................................................... 7
2.1.3. Zakres przedsięwzięcia ......................................................................... 9
2.1.4. Odwodnienie........................................................................................ 9
2.1.5. Kolizje z ciekami wodnymi .................................................................... 11
2.1.6. Kolizje z drogami ................................................................................ 11
2.1.7. Oświetlenie drogowe ............................................................................ 12
2.1.8. Kolizje z infrastrukturą techniczną ......................................................... 12
2.1.9. Przewidywane rozbiórki ........................................................................ 13
3. CHARAKTERYSTYKA ANALIZOWANYCH WARIANTÓW ........................................... 15
3.1. Opis wariantów analizowanych na etapie decyzji o środowiskowych
uwarunkowaniach ................................................................................. 15
3.2. Wariant polegający na niepodejmowaniu przedsięwzięcia ........................... 16
3.3. Wariant rekomendowany ....................................................................... 17
4. PROGNOZA NATĘŻENIA I STRUKTURY RUCHU .................................................... 19
5. ODDZIAŁYWANIE NA ŚRODOWISKO PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA ............... 23
5.1. Hałas .................................................................................................. 23
5.1.1. Stan istniejący .................................................................................... 23
5.1.2. Metodyka prognozowania ..................................................................... 24
5.1.3. Prognozowane oddziaływanie ................................................................ 27
5.1.4. Działania minimalizujące negatywne oddziaływanie ................................. 29
5.1.5. Monitoring .......................................................................................... 33
5.2. Powietrze i klimat ................................................................................. 33
5.2.1. Stan istniejący .................................................................................... 33
5.2.5. Monitoring .......................................................................................... 38
5.3. Wody powierzchniowe i podziemne ......................................................... 38
5.3.1. Stan istniejący .................................................................................... 38
5.3.5. Monitoring .......................................................................................... 63
5.4. Budowa hydrogeologiczna ...................................................................... 63
5.4.1. Stan istniejący .................................................................................... 63
5.4.2. onitoring ............................................................................................ 69
5.5. Powierzchnia ziemi ................................................................................ 70
5.5.1. Stan istniejący .................................................................................... 70
5.6. Odpady ............................................................................................... 73
1
5.6.1. Etap realizacji ..................................................................................... 74
5.6.2. Etap eksploatacji ................................................................................. 75
5.6.3. Etap likwidacji..................................................................................... 76
5.7. Krajobraz ............................................................................................. 77
5.8. Zabytki i stanowiska archeologiczne ........................................................ 80
5.8.1. Etap eksploatacji ................................................................................. 81
5.9. Obszary chronione na podstawie ustawy o ochronie przyrody ..................... 81
5.9.1. Parki Narodowe ................................................................................... 81
5.9.2. Rezerwaty przyrody ............................................................................. 81
5.9.3. Parki Krajobrazowe.............................................................................. 82
5.9.4. Obszary Chronionego Krajobrazu .......................................................... 84
5.9.5. Obszary Natura 2000 ........................................................................... 86
5.9.6. Pomniki przyrody ................................................................................ 99
5.9.7. Stanowiska dokumentacyjne ................................................................ 99
5.9.8. Użytki ekologiczne ............................................................................... 99
5.9.9. Zespoły przyrodniczo krajobrazowe ..................................................... 100
5.10. Flora ................................................................................................. 101
5.10.1.
Stan istniejący ............................................................................ 101
5.10.2.
Metodyka inwentaryzacji .............................................................. 111
5.10.3.
Prognozowane oddziaływanie ........................................................ 112
5.10.4.
Działania minimalizujące negatywne oddziaływanie ......................... 127
5.10.5.
Monitoring .................................................................................. 127
5.11. Fauna ................................................................................................ 128
5.11.1.
Stan istniejący ............................................................................ 128
5.11.2.
Metodyka inwentaryzacji .............................................................. 196
5.11.3.
Prognozowane oddziaływanie ........................................................ 199
5.11.4.
Działania minimalizujące negatywne oddziaływanie ......................... 248
5.11.5.
Monitoring .................................................................................. 257
5.12. Ryzyko wystąpienia poważnej awarii ..................................................... 259
5.13. Opis przewidywanych zanaczących oddziaływań planowanego przedsięwziecia
na środowisko .................................................................................... 262
5.13.1.
Oddziaływania bezpośrednie, pośrednie, wtórne, krótkoterminowe,
średnioterminowe, chwilowe, długoterminowe i stałe ............................. 262
6. ANALIZA MOŻLIWYCH KONFLIKTÓW SPOŁECZNYCH ZWIĄZANYCH Z REALIZACJĄ
PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA ................................................................ 263
7. WSKAZANIE, CZY DLA PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA KONIECZNE JEST
USTANOWIENIE OBSZARU OGRANICZONEGO UŻYTKOWANIA ............................ 263
8. ANALIZA ZGODNOŚCI PROJEKTU BUDOWLANEGO Z WYDANĄ DECYZJA O
ŚRODOWISKOWYCH UWARUNKOWANIACH ...................................................... 264
9. WSKAZANIE TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCYCH Z NIEDOSTATKÓW TECHNIKI LUB LUK WE
WSPÓŁCZENSEJ WIEDZY, JAKIE NAPOTKANO, OPRACOWUJĄC RAPORT ............... 264
9.1. Powietrze atmosferyczne ..................................................................... 264
9.2. Prognozowanie zanieczyszczeń w ściekach ............................................. 264
9.3. Przepisy prawne ................................................................................. 266
9.3.1. Ustawy ............................................................................................ 266
9.3.2. Rozporządzenia ................................................................................. 266
9.4. Materiały podstawowe i uzupełniające ................................................... 268
9.4.1. Literatura ......................................................................................... 268
2
Załączniki:
W formie elektronicznej – płyta DVD
Załącznik
Załącznik
Załącznik
Załącznik
Nr
Nr
Nr
Nr
1– Decyzje administracyjne (płyta DVD),
2– Wydruki z programu OpaCal3m (płyta DVD),
3– Zestawienie zieleni do wycinki (płyta DVD),
3a- Projekt zieleni (płyta DVD).
Załączniki graficzne
Załącznik
Załącznik
Załącznik
Załącznik
Załącznik
Załącznik
Załącznik
Załącznik
Załącznik
Nr
Nr
Nr
Nr
Nr
Nr
Nr
Nr
Nr
4 5 6 7 8 9 10 11 12 -
Mapa orientacyjna,
Mapa orientacyjna na tle form ochrony przyrody,
Mapa uwarunkowań środowiskowych,
Mapa uwarunkowań akustycznych,
Mapa uwarunkowań akustycznych po zastosowaniu zabezpieczeń,
Mapa uwarunkowań glebowych,
Mapa uwarunkowań hydrogeologicznych,
Mapa urządzeń ochrony środowiska,
Mapa kolizji z infrastrukturą techniczną.
3
4
1.
1.1.
PRZEDMIOT, PODSTAWA, ZAKRES I CEL SPORZĄDZENIA RAPORTU
Przedmiot i cel sporządzenia raportu
Przedmiotem raportu o oddziaływaniu na środowisko jest przedsięwzięcie
polegające na budowie obwodnicy miasta Wałcz.
W przedmiotowym Raporcie ocenione zostało oddziaływanie na środowisko
wariantu, który został wybrany jako najkorzystniejszy dla środowiska w decyzji o
środowiskowych uwarunkowaniach, tj. wariantu III od początku opracowania do węzła
„Kołobrzeska” oraz wariantu IV od węzła „Kołobrzeska” do końca opracowania.
W przedmiotowym opracowaniu oceniona została zgodnośc projektu budowlanego z
wydaną decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach.
Długość analizowanego wariantu wynosi 17,805 km.
1.2.
Podstawy prawne wykonania raportu
Raport sporządza się na potrzeby przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania
na środowisko, na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r.
o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w
ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. Nr 199, poz.
1227), w zakresie określonym w art. 67 w/w ustawy.
Obowiązek przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania na środowisko nałożony
został przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska decyzją o środowiskowych
uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia, polegającego na budowie obwodnicy miasta Wałcz
w ciągu drogi krajowej nr 10. decyzją z dnia 30.08.2011 r., znak:
WST.K.4200.i.30.2010.BM.
Decyzją
z
dnia
9.05.2012
r.,
znak:DOOŚidk.4200.150.2011.2012.JSz Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska utrzymał w mocy
ww.decyzję.
1.3.
Sposób ujęcia realizacji planowanego przedsięwzięcia w dokumentach
strategicznych
Budowa
drogi
ekspresowej
S10
uwzględniona
została
w następujących
dokumentach strategicznych i planistycznych, obowiązujących na terenie Polski i Unii
Europejskiej:

Polityka Transportowa Państwa na lata 2006 – 2025,

Program Budowy Ddróg Krajowych i Autostrad na lata 2011 – 2015.

Strategia Rozwoju Transportu do 2020 roku (z perspektywą do 2030 roku)
1.3.1. Polityka Transportowa Państwa na lata 2006 – 2025
Cele i zadania Polityki Transportowej Państwa na lata 2006 – 2025 zostały
określone w dokumencie z dnia 27 czerwca 2005 r. opracowanym przez Ministerstwo
Infrastruktury. Celem priorytetowym polityki transportowej jest poprawa jakości systemu
transportowego i jego rozbudowa zgodna z zasadami zrównoważonego rozwoju
z uwzględnieniem
aspektów:
społecznego,
gospodarczego,
przestrzennego
i ekologicznego. Istotny z punktu widzenia niniejszego opracowania aspekt przestrzenny,
oznacza koordynację zagospodarowania przestrzennego i systemu transportowego w celu
ograniczenia tempa wzrostu generowanego ruchu i pracy przewozowej oraz lokalizowania
obiektów transportowych w zgodzie z zasadami racjonalnego zagospodarowania terenu
i uwarunkowaniami ładu przestrzennego. Cel polityki transportowej ma być osiągnięty
poprzez realizację sześciu celów szczegółowych, spośród których można wymienić m.in.
poprawę efektywności funkcjonowania systemu transportowego oraz integrację systemu
transportowego w układzie gałęziowym i terytorialnym.
W polityce transportowej państwa przyjęto jako podstawowe założenie
dostosowanie sieci drogowej do wymogów współczesnego transportu drogowego (w tym
m.in. przez hierarchizację sieci oraz przez wzmocnienie konstrukcji nawierzchni
i obiektów) z zastrzeżeniem, że nie dotyczy to obszarów intensywnej zabudowy (gdzie
5
stworzenie sieci dróg i parkingów umożliwiających swobodne korzystanie z samochodu
nie jest możliwe). W najbliższym okresie zadania dotyczące rozwoju podstawowej sieci
drogowej będą koncentrować się w dużej mierze na budowie wybranych odcinków
autostrad i dróg ekspresowych (z weryfikacją obecnego programu inwestycyjnego
i koncentracją na odcinkach najbardziej istotnych dla systemu transportowego
i najbardziej efektywnych ekonomicznie), przebudowie odcinków dróg krajowych pod
kątem poprawy bezpieczeństwa ruchu, w tym uruchomienie programu uspokojenia ruchu
na przejściach dróg przez małe miejscowości i na jednopoziomowych skrzyżowaniach
z koleją oraz poprawie warunków dla ruchu tranzytowego i obsługi ruchu źródłowodocelowego w obszarach metropolitalnych i dużych miastach. W perspektywie czasowej
10 lat stworzony zostanie spójny system autostrad i dróg ekspresowych obsługujących
główne korytarze transportowe i zapewniający powiązania pomiędzy największymi
miastami w Polsce. Docelowo (perspektywa 15-20 lat) zapewnione zostaną wysokie
standardy dostępności transportowej dla ruchu z krajów Unii Europejskiej i krajów
sąsiadujących do wszystkich aglomeracji, miast średnich i kompleksów przemysłowoportowych, centów regionalnych oraz obszarów koncentracji atrakcji turystycznych.
Dokument – Polityka Transportowa Państwa – powstał z przekonania, że dobrze
rozwinięty system transportowy będzie przynosił Polsce znaczne korzyści, z drugiej zaś
strony, system transportowy źle zarządzany będzie generował koszty społeczne
i środowiskowe ponoszone przez wszystkich, nie tylko jego użytkowników. Dlatego wizja
rozwoju systemu transportowego została odparta na strategii zrównoważonego
transportu, ale z naciskiem na zagadnienia związane z efektywnością funkcjonowania,
bezpieczeństwem i ograniczeniem negatywnego oddziaływania na środowisko naturalne.
1.3.2. Strategia Rozwoju Transportu do 2020 roku
Strategia rozwoju Transportu do roku 2020 (z perspektywą do roku 2030) definiuje
podstawowe cele krajowej polityki transportowej, w tym zwiększenie dostępności
terytorialnej, poprawę bezpieczeństwa uczestników ruchu i efektywności sektora
transportowego
przez
utworzenie spójnego,
zrównoważonego,
i
przyjaznego
użytkownikowi systemu transportowego w wymiarze krajowym (lokalnym), europejskim
i globalnym.
Poprawa dostępności terytorialnej w Polsce wymaga integracji głównych gałęzi
transportu rozumianych jako zintegrowany system transportowy. Zasadniczym zadaniem
takiego systemu jest przezwyciężenie barier geograficznych, aby możliwa była interakcja
między obywatelami, przedsiębiorcami, a także między całymi gospodarkami. Jest to
również krok w kierunku lepszego wykorzystania potencjału gospodarczego regionów.
Główny cel Strategii Rozwoju Transportu odnosi się zarówno do utworzenia
zintegrowanego systemu transportowego przez inwestycje w infrastrukturę transportową,
jak i wykreowania sprzyjających warunków dla sprawnego funkcjonowania rynków
transportowych oraz rozwoju efektywnych systemów przewozowych.
Realizacja głównego celu transportowego w perspektywie 2020 r. i dalszej, wiąże
się z realizacją pięciu celów szczegółowych, właściwych dla każdej z gałęzi transportu.
W odniesieniu do transportu kołowego dotyczy realizacji następujących celów:

stworzenia nowoczesnej i spójnej sieci infrastruktury transportowej,

poprawę sposobu organizacji i zarządzania systemem transportowym,

poprawę bezpieczeństwa użytkowników ruchu oraz przewożonych towarów,

ograniczanie negatywnego wpływu transportu na środowisko,

zbudowanie racjonalnego modelu finansowania inwestycji infrastrukturalnych.
Realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia wpisuje się w realizację ww. strategii
rozwoju. Przy czym warto zwrócić uwagę, iż realizacja ww. inwestycji z uwagi na
wdrożenie wielu działań minimalizacji oddziaływania znacznie ograniczy negatywny
wpływ infrastruktury transportowej analizowanego obszaru na środowisko naturalne, a
poprzez wdrożenie proponowanych rozwiązań również poprawi bezpieczeństwo
użytkowników ruchu jak również bezpieczeństwo mieszkańców przyległych terenów.
6
1.3.3. Program Budowy Dróg Krajowych na lata 2011– 2015
W dniu 19 października 2010 r. Rada Ministrów przyjęła uchwałę w sprawie
niektórych działań związanych z realizacją programu wieloletniego pod nazwą „Program
Budowy Dróg Krajowych na lata 2011-2015”.
Na ustalenie priorytetów inwestycyjnych w poszczególnych latach realizacji
Programu wpływa szereg czynników. Wśród tych, które mają decydujący wpływ na
określanie zadań do realizacji, można wymienić w szczególności:

wpływ zadania na realizację celów określonych w Programie, w tym także
poprawę

płynności ruchu mierzoną natężeniem ruchu,

ciągłość drogowych korytarzy transportowych,

dostępność środków ze źródeł zewnętrznych, czyli środki z budżetu UE oraz
kredytów
Międzynarodowych
Instytucji
Finansowych
(kontynuowanie
współpracy z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym oraz nawiązanie współpracy
z innymi podmiotami), konsekwencje oddziaływania na środowisko naturalne
i kolizje z obszarami chronionymi.
Przedmiotowe przedsięwzięcie znajduje się w załączniku 6 do Programu
2.
OPIS PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA
2.1.
Charakterystyka przedsięwzięcia
2.1.1. Lokalizacja przedsięwzięcia
Zarówno istniejąca droga krajowa nr 10, jak i projektowana droga ekspresowa S10
w całości przebiega przez województwo zachodniopomorskie powiat wałecki oraz Miasto i
Gminę Wałcz.
2.1.2. Opis techniczny
Przdmiotowy raport opracowany jest dla projektów budowlanych dwóch odcinków,
projektowanych przez dwa biura projektowe:

od km -0+020,36 – 3+920,00 – Biuro Projektów Karo – odcinek 1,

od km 3+930,00 – 17+805,00 – WBP Zabrze Sp. z o.o. – odcinek 2.
Trasa










główna
klasa drogi S
prędkość projektowa Vp= 100km/h
przekrój drogi 2/2
szerokość jezdni 2x7,00m
szerokość poboczy utwardzonych min. 2x0,75m
szerokość pasa awaryjnego 2x2,50m
szerokość pasa dzielącego min. 4,50 ( w tym opaski 0,50m)
szerokość pasa podstawowego 3,50m
dopuszczalne obciążenie nawierzchni 115 kN/oś
kategoria ruchu KR5
Dla przyjętego układu drogowego zaprojektowano następujące obiekty inżynierskie:





Budowa wiaduktu węzłowego nad projektowaną obwodnicą w km 1+238,51– obiekt
WD-0
Budowa wiaduktu nad projektowaną obwodnicą w ciągu drogi gminnej w km
2+258,87 – obiekt WD1
Budowa wiaduktu w ciągu obwodnicy na przecięciu z drogą wojewódzką nr
163 w km 3+379,41 – obiekt WD2a i WD2b
Budowa przejść dla małych ssaków i płazów: PZM-2, PZM-3, PZM-4:
7
l.p
SKRÓT
OZNACZENIE PEŁNE
Wiadukt ekologiczny z przejściem górą dla dużych zwierząt nad drogą krajową nr 10 w km
0+430 (WEG-1; PZG-1 )
1
WEG-1
2
WD-1
Wiadukt nad drogą krajową nr 10 w km 4+085 (WD-1)
3
M-1
Most nad rzeką Żydówką w ciągu DK nr 10 z funkcją przejścia dołem dla małych ssaków i
płazów w km 4+146 (M-1; PZD-1)
4
WD-2
5
WED-1
Wiadukt ekologiczny z przejściem dołem dla dużych i średnich zwierząt pod drogą krajową nr 10
w km 4+987 (WED-1; PZD-2)
6
WD-3
7
WED-2
Wiadukt ekologiczny z przejściem dołem dla dużych i średnich zwierząt pod drogą krajową nr 10
w km 6+258 (WED-2; PZD-3 )
8
WC-1
Wiadukt w ciągu drogi krajowej nr 10 w km 7+164 (WC-1)
9
WED-3
Wiadukt ekologiczny z przejściem dołem dla średnich i małych zwierząt oraz płazów pod drogą
krajową nr 10 w km 7+698 (WED-3; PZD-4)
10
WD-4
11
WED-4
12
E-1
13
E-2
14
WC-2
15
M-2
Most z funkcją przejścia dla małych ssaków i płazów w ciągu drogi krajowej nr 10 w km 12+180
(M-2; PZD-6)
16
WD-5
17
WD-6
18
WD-7
19
WC-3
20
PE
Przepusty ekologiczne
PE-1
w km
8+357
PE-2
w km
8+428
PE-3
w km
8+508
PE-4
w km
8+768
PE-5
w km
12+789
PE-6
w km
13+369
PE-7
w km
14+369
PE-8
w km
15+209
PE-9
w km
15+309
PE-10
w km
15+409
PE-11
w km
15+509
PD
Przepusty drogowe
21
Wiadukt ekologiczny z przejściem dołem dla średnich i małych zwierząt oraz płazów pod drogą
krajową nr 10 w km 8+229 (WED-4; PZD-5)
Estakada z funkcją przjeścia dla średnich i małych zwierząt oraz płazów w ciągu drogi krajowej
nr 10 w km 9+068 (E-1)
Estakada z funkcją przjeścia dla średnich i małych zwierząt oraz płazów w ciągu drogi krajowej
nr 10 w km 9+529 (E-2)
8
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2
marca 1999 roku w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać drogi
publiczne i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 43, poz. 430) pochylenie skarp nasypów powinno
wynosić:

przy wysokości skarpy nasypu do 1 m i stosowaniu do odwodnienia rowu trójkątnego
– dla skarpy wewnętrznej nie więcej niż 1:3 a dla skarpy zewnętrznej co najmniej
1:5,

przy wysokości skarpy nasypu do 2 m – 1:3,

przy wysokości skarpy nasypu większej niż 2 m ale mniejszej niż 8 m – 1:1,5.
W przypadku prowadzenia drogi w wykopie skarpy będą miały nachylenie 1:3.
Szerokość linii rozgraniczających jest zmienna i zależy od znajdującej się w pasie
drogowym infrastruktury towarzyszącej.
Największa szerokość linii rozgraniczających jest w miejscu węzłów drogowych,
natomiast najmniejsza tam, gdzie przewiduje się budowę estakad.
Graficzne przedstawienie linii rozgraniczających znajduje się na tematycznych
załącznikach mapowych.
Linie zajętości czasowej są oznaczone na Załączniku 12 Mapa kolizji z infrastrukturą
techniczną.
2.1.3. Zakres przedsięwzięcia


















W ramach przedmiotowego przedsięwzięcia przewidziana:
budowa obwodnicy m. Wałcz w ciągu drogi krajowej nr 10 o dł. ok. 17 805 m i klasie
technicznej S 2/2,
budowa węzła drogowego typu WA na skrzyżowaniu projektowanej obwodnicy w
ciągu drogi krajowej nr 10 z obecną droga DK 10,
budowa węzła drogowego typu WB na skrzyżowaniu projektowanej obwodnicy w
ciągu drogi krajowej nr 10 z drogą wojewódzką nr 163
ciągu drogi krajowej nr 10 z drogą krajową nr 22,
ciągu drogi krajowej nr 10 z drogą powiatową nr 2327Z ,
przebudowa dróg powiatowych nr 2328Z, 2327Z oraz 2333Z,
przebudowa dróg gminnych (droga w km 2+258,87, ul. Żeromskiego, ul. Wronia oraz
ul. Ciasna),
przebudowa dróg gminnych wewnętrznych,
budowa dróg zbiorczych (transportu rolnego) oraz dróg dojazdowych do
nieruchomości,
przebudowa sieci sanitarnych,
przebudów sieci wodociągowej,
przebudów sieci gazowej,
przebudowa sieci elektroenergetycznych,
przebudowa sieci telekomunikacyjnych,
budowa odwodnienia drogi,
wyburzenie obiektów kolidujących z inwestycją,
wycinka zieleni kolidującej z inwestycją,
nasadzenie roślinności.
2.1.4. Odwodnienie
Dla przyjętych rozwiązań drogowo-konstrukcyjnych, ukształtowania terenu,
morfologii terenu oraz lokalizacji odbiorników wód opadowych zaprojektowano układ
odwodnień składający się z:

systemu rowów drogowych,

systemu rowów niezależnych,
9


kanalizacji deszczowej, kanalizacji tłocznej i przepompowni,
zbiorników retencyjnych: szczelnych i infiltracyjnych, oraz studni chłonnych.
Odwodnienie jezdni obwodnicy z racji przyjętego przekroju drogowego na
przeważającej długości odbywa się powierzchniowo wykorzystując odpowiednie spadki
poprzeczne i podłużne jezdni do projektowanych obustronnych rowów przydrożnych
mających stanowić sprawny system odwodnienia drogi. Do rowów prowadzonych wzdłuż
trasy głównej odwadniane są również drogi dojazdowe prowadzone równolegle po obu
stronach obwodnicy.
Pochylenie poprzeczne jezdni trasy głównej na prostej przyjęto jako dwustronne
o wartości 2 % na zewnątrz, a na łukach pochylenie jednospadowe w kierunku środka
łuku o wartości przyjętej zgodnie z wymaganiami w zależności od promienia łuku i
prędkości miarodajnej.
Na krzywych przejściowych łuków poziomych przewidziano rampy drogowe
umożliwiające zmianę pochylenia spadków poprzecznych i sprawne odprowadzenie wód
deszczowych.
Pochylenia poboczy na odcinkach prostych wynoszą 6,00 % na zewnątrz, a na
łukach i krzywych przejściowych są zmiennie (wg rys. planu sytuacyjnego).
Rowy drogowe
Dla odprowadzenia wód opadowych z powierzchni korony drogi, skarp drogowych i
przyległego terenu projektuje się rowy drogowe u podnóża skarp wykopów i nasypów.
Rowy drogowe w zależności od potrzeb wynikających ze spadków oraz innych
uwarunkowań zostaną odpowiednio umocnione oraz odprowadzone do istniejących
odbiorników oraz projektowanych zbiorników retencyjnych i infiltracyjnych. Zgodnie z
zapisami DŚU rowy szczelne zaprojektowano na odcinkach:
 od km 8+500 do km 10+000
 od km 12+900 do km 16+800 (węzeł „Witankowo”)
Kanalizacja deszczowa
Wody opadowe z korony obwodnicy na łukach w planie o jednostronnym przekroju
2/2 jak i w miejscach zamkniętych przekrojem ulicznym w całości ujęte poprzez studnie
ściekowe do kanalizacji deszczowej a następnie odprowadzone w miarę możliwości do
istniejących odbiorników.
W przypadku odwodnienia drogi do kanalizacji deszczowej wody opadowe z
powierzchni jezdni odbierane będą poprzez wpusty deszczowe. Na wysokich nasypach
zaprojektowano system wpustów z przykanalikami odprowadzającymi wodę do rowów
drogowych.
Na ciągach kanalizacji przewiduje się wykonanie studzienek kanalizacyjnych z
prefabrykatów betonowych lub żelbetowych łączonych na uszczelki, z włazem.
Przyjęto wpusty deszczowe z osadnikami i koszami, w których zatrzymywane będą
piasek i grubsze frakcje zawiesin.
Odbiornikami wód opadowych będą:

rzeka Żydówka,

cieki bez nazwy krzyżujące się z projektowaną drogą,

rowy melioracyjne,

rowy drogowe,

studnie chłonne,

zbiorniki retencyjne - szczelne i retencyjno – infiltracyjne.
Dla odcinków drogi, gdzie brak jest odbiorników wód deszczowych oraz
przepustowość odbiorników nie pozwala na odprowadzenie bezpośrednio dużych ilości
wód opadowych przewidziano zabudowę zbiorników retencyjnych szczelnych oraz
retencyjno – infiltrujących przetrzymujących i sukcesywnie odprowadzających nadmiar
wód opadowych do odbiorników lub gruntu poprzez przelewy grawitacyjne lub system
pompowni i kanalizacji tłocznej.
10
Przed zrzutem do odbiorników wody opadowe będą podczyszczane zgodnie z
obowiązującym Rozporządzeniem Ministra Środowiska z 24.07.2006r. „w sprawie
warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w
sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego” (Dz. U. nr 137 poz.
984).
Ścieki opadowe przed odprowadzeniem do odbiorników zostaną podczyszczone z
zawiesiny ogólnej w urządzeniach typu osadniki lub w studniach osadnikowych, oraz - z
uwagi na fakt iż znaczna część projektowanej drogi przebiega przez obszar Głównego
Zbiornika Wód Podziemnych Zbiornik Międzymorenowy Wałcz – Piła – przed zrzutem do
zbiorników
retencyjnych
zostana
podczyszczone
w
separatorach
substancji
ropopochodnych.
Z uwagi na ograniczoną ilość odbiorników wód deszczowych oraz ukształtowanie
terenu uniemożliwiające grawitacyjny spływ tych wód do odbiorników zaprojektowano
pompownie wód deszczowych, tłoczące wody pomiędzy poszczególnymi zbiornikami
retencyjnymi oraz do odbiorników.
2.1.5. Kolizje z ciekami wodnymi
Największym ciekiem, z którym zachodzi kolizja planowanej inwestycji jest rzeka
Zydówka, która jest przekraczana przez obwodnicę Wałcza obiektem M 1 w km 4+156.
2.1.6. Kolizje z drogami
Planowana droga ekspresowa koliduje z niżej wymienionymi drogami, różnych klas i
kategorii.
Drogi krajowe
Do projektowanej obwodnicy dochodzą następujące drogi krajowe:

droga krajowa nr 22 – klasa GP - przebieg: Kostrzyn – Braniewo,

droga krajowa nr 10 – klasa GP – przebieg: Lubieszyn – Płońsk, gdzie projektowana
obwodnica dowiązuje się do jej przebiegu,
Drogi wojewódzkie

Do projektowanej obwodnicy dochodzą następujące drogi wojewódzkie:

droga wojewódzka nr 163 – przebieg: Wałcz – Czaplinek – Połczyn Zdrój – Kołobrzeg,
Drogi powiatowe
Do projektowanej obwodnicy dochodzą następujące drogi powiatowe:

droga powiatowa 2327z – klasa Z – przebieg Czapla - Witankowo

droga powiatowa 2328z – klasa L – przebieg: Sitowo – Witankowo,

droga 2333z – klasa D – przebieg–Chude - Witankowo,
Drogi gminne
Do projektowanej obwodnicy dochodzą następujące drogi gminne publiczne:

droga gminna w rejonie km 2+258 – klasa L,

ul. Wronia – klasa L – przebieg: od ul. Kościuszki do granic miasta Wałcz,

ul. Ciasna – klasa D – przebieg: od ul. 1-go Maja do granic miasta Wałcz,

ul. Żeromskiego – klasa L – przebieg: od drogi wojewódzkiej nr 163 do granic miasta
Wałcz.
Drogi gminne wewnętrzne krzyżujące się z projektowaną obwodnicą:

droga wewnętrzna w km 8+095 – klasa D,



droga wewnętrznaw km 12+383 – klasa D,

droga wewnętrzna w km 15+730 – klasa D.
11
2.1.7. Oświetlenie drogowe
Dla przyjętych rozwiązań drogowo-konstrukcyjnych zaprojektowano oświetlenie węzłów z
łącznicami i drogami dojazdowymi. Na trasie głównej w rejonie węzłów przyjęto klasę
oświetleniową zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Oświetlenie trasy głównej zaprojektowano na słupach o wysokości wg. projektu,
obustronnie naprzeciwlegle, z oprawami o mocy 250W, 150W i 100W, łącznice oświetlono
za pomocą słupów po zewnętrznej stronie drogi, z oprawami sodowymi o mocy 150W.
Zasilanie oświetlenia dla węzłów przewiduje się z projektowanych szaf oświetleniowych,
usytuowanych w pobliżu projektowanych węzłów.
Dla zasilania szaf oświetleniowych należy rozbudować sieć napowietrzną średniego
napięcia, przebudować isnitejące kolizje energetyczne oraz wybudować stacje
transformatorowe. W/w stacje transformatorowe należy usytuować w pobliżu
projektowanych węzłów drogowych. W okolicach przejsć dla zwierzęt w km 6+480 i km
7+698 przewidziano zastosowanie opraw ze strumieniem kierunkowym oraz zabudowanie
ekranów antyolśnieniowych.
2.1.8. Kolizje z infrastrukturą techniczną
Na obszarze planowanej obwodnicy występują następujące sieci kolidujące z
projektowaną drogą:
 istniejące sieci wodociągowe,
 istniejące gazociągi wysokiego ciśnienia,
 istniejące gazociągi średniego ciśnienia,
 istniejące kanalizacje sanitarne tłoczne,
 istniejące kanalizacje deszczowe grawitacyjne,
 istniejące sieci drenarskie,
 istniejące sieci elektroenergetyczne i teletechniczne
Kolidujące z projektowaną drogą uzbrojenie ustalono na podstawie jego lokalizacji
na planie sytuacyjnym potwierdzonym przez właściciela uzbrojenia.
Projektując przezbrojenie terenu jako zasadę przyjęto przebudowę odcinków sieci
bezpośrednio kolidujących z projektowaną drogą i obiektami. Uwzględniono również
warunki przebudowy określone przez właścicieli uzbrojenia.
a)
Przebudowa sieci wodociągowych
W miejscach kolizji istniejących sieci wodociągowych z projektowaną drogą
przewidziano przebudowę sieci polegającą na wykonaniu nowych odcinków wodociągów z
zabezpieczeniem przekroczeń istniejących i projektowanych dróg rurami ochronnymi
wyprowadzonymi zasadniczo co najmniej 1 m poza skarpy drogi lub rowy odwadniające.
b) Sieci gazowe wysokiego ciśnienia
Przebudowę zaprojektowano z rur przewodowych wg. wydanych warunków dla mediów
palnych; przejścia pod drogami zabezpieczono rurami ochronnymi wyprowadzonymi poza
obręb pasa drogowego oraz przewidziano zabudowę zespołu zaporowo-upustowego
nadziemnego zgodnie z ustaleniami z właścicielem sieci.
c)
Sieci gazowe średniego ciśnienia
Przebudowę zaprojektowano z rur o parametrach zgodnych z wydanymi warunkami.
Przejście pod drogami zabezpieczono rurą ochronną o parametrach wytrzymałościowych
wg. Obowiązujących przepisów.
Włączenie do istniejącej sieci gazowej przewidziano metodą bezpostojową zapewniającą
ciągłość dostaw gazu.
12
d) Przebudowa kanalizacji deszczowej
W miejscach kolizji z projektowaną drogą zaprojektowano przebudowę
istniejących sieci kanalizacji deszczowej.
Przebudowę kanalizacji deszczowej zaprojektowano z rur zgodnie z wydanymi
warunkami.
e) Przebudowa i budowa urządzeń elektroenergetycznych
Ze względu na projektowany układ drogowo-konstrukcyjny do przebudowy przewidziano
linie napowietrzne i kabloweśredniego i wysokiego napięcia Istniejące fragmenty linii
napowietrznych SN ze względu na skrzyżowanie z projektowanym układem drogowym
należy skablować na odcinkach pomiędzy słupami wskazanymi na planie sytuacyjnym.
Przebudowywane linie kablowe SN w miejscach skrzyżowań z projektowanymi drogami
należy prowadzić w rurach ochronnych . Ponadto w ramach inwestycji przewidziano
przebudowę kolizji istniejących linii kablowych oświetlenia, linii nn, oraz przestawienie
stacji transformatorowej.
f)
Przebudowa sieci elektroenergetycznej 110 kV
W celu zapewnienia prawidłowej odległości przewodów roboczych do jezdni
obwodnicy przewidziano wymianę (demontaż i postawienie w nowym miejscu) dwóch
słupów energetycznych.
g) sieci drenarskie
Przy projektowaniu przebudowy sieci drenarskiej uwzględniono podstawowe problemy,
tj.:
- przejęcie i umożliwienie przepływu wód drenarskich ze zmeliorowanych terenów
- zabezpieczenie przed zamuleniem istniejących rurociągów drenarskich, których górne
odcinki zostaną odcięte przez projektowane roboty drogowe.
Proponowane rozwiązania projektowe przebudowy sieci drenarskiej zostały ściśle
dostosowane do rozwiązań drogowych (tras, niwelety, rzędnych projektowanych rowów
drogowych). Ukształtowanie terenu narzuca kierunki odpływu grawitacyjnego wód z
poszczególnych drenów.
h) sieci elektroenergetyczne i teletechniczne
Ze względu na projektowany układ drogowo-konstrukcyjny do przebudowy
przewidziano linie napowietrzne średniego i wysokiego napięcia.
Istniejące fragmenty linii napowietrznych SN ze względu na skrzyżowanie z
projektowanym układem drogowym należy skablować.
Z projektowaną inwestycją kolidują nastepujące sieci teletechniczne:

Kable teletechniczne naziemne

Kable teletechniczne napowietrzne

Kable sieci światłowodowe
Ponadto inwestycje obejmuje wykonanie kanału technologicznego w zdłuż trasy.
2.1.9. Przewidywane rozbiórki
W







ramach opracowania do rozbiórki przewidziano m.in:
Most nad rzeką Żydówką w km 4+150
Przepust rurowy w ciągu ulicy Żeromskiego
Przepust rurowy w km 4+616
Przepust ramowy w km 8+018
Przepusty rurowe na węźle Wałcz Wschód
Istniejące elementy dróg kolidujące z inwestycją
Istniejące ogrodzenia nieruchmości sąsiadujących z inwestycją
W km 7+060 w rejonie węzła Wałcz Wschód zlokalizowano ruiny budynku
kubaturowego o wymiarach 4x19m. Rozbiórka ruiny i usunięcie gruzu nastąpi w ramach
13
oczyszczenia placu budowy pod inwestycję. Na rozbiórkę powyższego obiektu nie jest
wymagana odrębna dokumentacja rozbiórkowa.
14
3.
3.1.
CHARAKTERYSTYKA ANALIZOWANYCH WARIANTÓW
Opis wariantów analizowanych na etapie decyzji o środowiskowych
uwarunkowaniach
Wariant I
Przedmiotowa inwestycja rozpoczyna się węzłem „(Chrząstkowo) Wałcz Zachód”,
zlokalizowanym na terenie leśnym. Początkowe ok. 770 m przebiegu inwestycji pokrywa
się z istniejącym przebiegiem drogi nr 10, a następnie obwodnica odchyla się na północ,
omijając cmentarz miejski. Do km ok. 2+415 obwodnica przebiega przez kompleks leśny.
Następnie przechodzi przez tereny obecnie nie zabudowane, aż do skrzyżowania z
drogą wojewódzką nr 163 (ul. Kołobrzeską) w km 3+379, gdzie planowany jest węzeł
„(Kołobrzeska) Wałcz Północ”. Dalej na wschód pomiędzy ul. Kołobrzeską a
nieeksploatowaną linią PKP do Wierzchowa Pomorskiego, droga ekspresowa przebiega
przez tereny zainwestowane o funkcji produkcyjno – magazynowo – usługowej. W tym
miejscu zlokalizowane są w pobliżu obwodnicy pojedyncze budynki mieszkaniowe.
Za skrzyżowaniem z linią kolejową obwodnica wchodzi na teren w użytkowaniu
rolniczym. Od km 4+400 do skrzyżowania z drogą krajową nr 22, gdzie zaprojektowano
węzeł „(Ostrowiec) Wałcz Wschód” obwodnica przebiega wzdłuż granicy położonego od
północnej strony kompleksu Lasów Wałeckich, które należą do ustanowionego Obszaru
Chronionego Krajobrazu „Pojezierze Wałeckie i Dolina Gwdy”. Linia Lasów Wałeckich
stanowi w tym miejscu naturalną granicę maksymalnego oddalenia przebiegu obwodnicy
od zabudowy miejskiej. Od południowej strony omawianego odcinka położone są tereny
w użytkowaniu rolniczym oraz tereny przeznaczone na rozwój działalności gospodarczej.
Dalszy przebieg tego wariantu od Węzła Ostrowiec do Węzła Witankowo
zasadniczo pokrywa się z lokalizacją proponowaną w Studium uwarunkowań i kierunków
zagospodarowania przestrzennego terenu dla Gminy Wałcz z 1999 r. Trasa od węzła
Ostrowiec do ok. 11 km poprowadzona jest przez tereny zalesione.
Na wysokości km ok. 8+000, obwodnica przebiega w sąsiedztwie jeziora Chmiel
Mały, a w km ok. 8+100 przecina umocnienia Wału Pomorskiego.
Od km ok. 11+000 projektowana droga wchodzi na tereny w użytkowaniu
rolniczym. Omija położone od strony północnej tereny byłych gospodarstw PGR Sitowo (w
km ok. 11+800) oraz Witankowo (w km ok. 13+000). Na terenach po PGR znajdują się
niewielkie osiedla mieszkaniowe.
W km ok. 13+260 droga poprowadzona jest przez teren zabudowy gospodarczej,
na którym znajdują dwa budynki gospodarcze. Realizacja wariantu I wiązałaby się z
koniecznością wyburzenia tych budynków.
Na wysokości km ok. 14+300 znajduje się szkoła podstawowa w Witankowie. Teren
szkoły zaczyna się w odległości ok. 180 m od drogi, natomiast budynek szkolny położony
jest w odległości ok. 300 m od drogi. Przy terenie szkoły zlokalizowana jest studnia wód
głębinowych zaopatrująca Witankowo i osiedla PGR Sitowo i Witankowo.
Obwodnica kończy się w okolicach skrzyżowania drogi krajowej nr 10 z drogą
powiatową Czechyń – Skrzatusz, przy którym zaprojektowano węzeł „Witankowo”, za
którym projektowana droga łączy się z istniejącą drogą nr 10.
Wariant II
Początkowy odcinek przebiegu obwodnicy, aż do węzła „Ostrowiec” jest
analogiczny jak dla wariantu I.
Róznica w przebiegu rozpoczyna się za węzłem „Ostrowiec”, od km ok. 8+650,
gdzie przebieg inwestycji odchyla się w kierunki północnym i wchodzi w granice Obszaru
Chronionego Krajobrazu „Pojezierze Wałeckie i Dolina Gwdy”.
W km 11+000 droga wychodzi z granic OChK „Pojezierze Wałeckie i Dolina Gwdy”
na tereny pól uprawnych i schodzi w kierunku południowo-wschodnim do węzła
Witankowo zaprojektowanego przy skrzyżowaniu drogi nr 10 z drogą powiatową Czechyń
– Skrzatusz.
Trasa Wariantu II przebiega w znacznym oddaleniu od terenów zabudowy
mieszkaniowej osiedli PGR Sitowo i Witankowo oraz w miejscowości Witankowo. Położony
15
najbliżej teren zabudowy zagrodowej w Witankowie znajduje się w odległości ok. 170 m
od trasy wariantu.
Wariant III
Pierwszy odcinek wariantu III ( Etap I ) pokrywa się z przebiegiem wariantu I i II.
Te same uwarunkowania i ten sam przebieg jest aż do węzła Ostrowiec.
W wyniku współpracy z Nadleśnictwem Płytnica, zarządzającym Lasami Wałeckimi
w rejonie planowanej obwodnicy pomiędzy węzłem Ostrowiec a węzłem Witankowo
opracowano wariant III przebiegu trasy obwodnicy.
Przebieg drogi poprowadzono na południe w stosunku do Wariantu I, poczynając
od km 7+850 do km 10+600. Pozwoliło to na przesunięcie odcinka drogi pomiędzy 9 km
a 10 km, praktycznie poza obszar przedmiotowej strefy. Na odcinku miedzy km 11+000
a km 12+000 Wariant III prawie pokrywa się z Wariantem I ale dalej znowu odchodzi na
południe od przebiegu Wariantu I, a od km 14+970 do końca opracowania pokrywa się z
przebiegiem tego wariantu.
Na odcinku miedzy km 13+000 a km 14+970 odległość do zabudowy
mieszkaniowej wynosi 138 do 230 m. Odległości do zabudowy zagrodowej położonej
najbliżej w rejonie km 15 drogi pozostają takie same jak Wariancie I (min. 41 m).
Teren szkoły podstawowej w Witankowie zaczyna się w odległości ok. 140 od drogi,
natomiast budynek szkolny położony jest w odległości ok. 260 od drogi.
Usytuowanie trasy w stosunku do terenów zabudowy mieszkaniowej osiedli PGR
Sitowo i Witankowo jest taka sama jak Wariancie I (odległość od drogi odpowiednio ok.
300 m i 220 m).
Wariant IV
Wariant IV obwodnicy Wałcza przebiega w taki sposób, że na całej długości w
maksymalny możliwy sposób omija tereny Natury 2000.
Pierwszy odcinek, wspólny dla wariantu I, II i III, ma inny przebieg w wariancie
IV. Znacznie dłuższy odcinek pokrywa się z istniejącym przebiegiem drogi nr 10 – jest to
1766 m. Następnie obwodnica odchyla się na południe i omija cmentarz miejski. Aby
zapewnić swobodny dojazd na cmentarz zaprojektowano węzeł Chrząstkowo w km
2+060. Wariant ten omija cały kompleks leśny i przechodzi przez tereny obecnie nie
zabudowane, ale przeznaczone pod zabudowę mieszkalną aż do skrzyżowania z drogą nr
163 w km 3+379 (ul. Kołobrzeską). W tym miejscu zaprojektowano węzeł Kołobrzeska
Od tego węzła do km 4+666 przebieg obwodnicy pokrywa się z wariantem I a na dalszym
odcinku odsuwamy się od kompleksu leśnego i dużym łukiem prowadzimy obwodnicę w
kierunku południowym. Wariant ten w całości omija tereny Natury 2000 ale w rejonie
jeziora Chmiel Duży oraz jeszcze bardziej na południe występują złe warunki gruntowe.
Obwodnica w tym wariancie omija miejscowość Wałcz Wybudowania i dalej
przebiega po terenach rolnych oraz częściowo leśnych. Na odcinku od km 15+000 do km
16+000 koryguje on przebieg Wariantu III a dopiero w km 15+490 Wariant IV schodzi
się z Wariantem I.
3.2.
Wariant polegający na niepodejmowaniu przedsięwzięcia
Obecnie ruch samochodowy kierowany jest przez centrum Wałcza. Układ ulic
przelotowych (Kilińczaków, Kościuszki, Piłsudskiego, Okulickiego oraz Kościuszkowców)
ukształtowany jest w formie niewielkiego powierzchnią czworoboku z wylotami na
wszystkich wierzchołkach. Stan taki powoduje, że w samym centrum miasta koncentrują
się wszystkie rodzaje ruchu – miejskiego i tranzytowego o bardzo dużym natężeniu.
Szerokość jezdni drogi krajowej nr 10 na odcinkach wylotowych wynosi 7,0 m, na
odcinku przebiegającym ulicami: Nowomiejską, Piłsudskiego, Kościuszki i Bydgoską: 7,0
– 9,0 m. Na terenie miejskim Wałcza zastosowano przekrój uliczny z obustronnymi
krawężnikami i chodnikami, na pozostałych odcinkach w obrębie zwartej zabudowy
zagrodowej – przekrój półuliczny.
16
Fot. 3.1 Wałcz – ul. Wojska Poskiego
Fot. 3.2 Wałcz - skrzyżowania DK 10, DK
22 i DW 163
Droga przebiega w terenie falistym z wieloma łukami pionowymi o
nienormatywnych promieniach uniemożliwiających wyprzedzanie. Na wylocie z Wałcza w
kierunku Szczecina przebieg drogi w terenie płaskim prosty w planie, miejscami na
koronie drogi rosną drzewa. Można ocenić, że na terenach zabudowanych prędkość
eksploatacyjna waha się w granicach 30 – 40 km/h, natomiast poza terenami
zabudowanymi 50 – 60 km/h. Występują dwa jednopoziomowe skrzyżowania z liniami
kolejowymi: na wylocie w kierunku Piły (ul. Bydgoska) z jednotorową linią Wałcz – Piła,
na wylocie w kierunku Szczecina (ul. Nowomiejska) z trzema torami Wałcz – Ulikowo i
Wałcz – Wierzchowo Pomorskie.
Biorąc pod uwagę zwartą zabudowę centrum nie ma możliwości uporządkowania
tego układu, przebudowy i rozbudowy ulic z przekwalifikowaniem ich do funkcji ulic
głównych. Zatem projektowana obwodnica przejmie ruch z drogi krajowej nr 10. Ponadto
dodatkowymi korzyściami są:

znacznie lepsze warunki ruchu niż na istniejącej sieci drogowej - wysoka płynność
ruchu, praktycznie wyeliminowanie zatrzymań, wysokie parametry drogi w planie i w
profilu (zmniejszenie wpływu na środowisko),
- podniesienie bezpieczeństwa ruchu,
- przebieg poza terenami silnie zurbanizowanymi.
3.3.
Wariant rekomendowany
Projektowana obwodnica kieruje się na wschód po południowej granicy kompleksu
Lasów Wałeckich. Przekracza drogi gminne: ul. Żeromskiego, ul. Wronia oraz ul. Ciasną.
Na tym odcinku projektowana obwodnica w km 4+156 przekracza również obiektem
mostowym rzekę Żydówkę. W km ok. 6+000 projektowana obwodnica od strony
północnej omija obszary terenów zamkniętych, gdzie następnie kieruję się na południe
krzyżując się z istniejącą drogą krajową nr 22. Projektowana obwodnica skomunikowana
jest z nią poprzez węzeł „Ostrowiec” typu WB. Następnie projektowana droga ekspresowa
przebiega na południe, gdzie omija od strony zachodniej jezioro Chmiel oraz Chmiel Duży
a od strony wschodniej zabudowania miasta Wałcz. Na tym odcinku projektowana
obwodnica w km 8+095 przekracza drogę gminną wewnętrzną. Na wysokości Wałcz
Wybudowane projektowana trasa kieruję się na wschód, przebiegając równolegle do
istniejącej DK10. Obwodnica na tym odcinku przebiega przez tereny rolne oraz częściowo
leśne. Na tym odcinku projektowana trasa przekracza:

km 10+877 drogę gminną wewnętrzną,

km 12+042 obiektem mostowym istniejący ciek,

km 12+383 drogę gminną wewnętrzną,

km 14+544 drogę powiatową 2328z,
17
Na wysokości miejscowości Witankowo projektowana droga ekspresowa kieruje się
na południowy wschód przekraczając w km 15+730 drogę gminną wewnętrzną a dalej
krzyżując się z istniejącą drogą krajową nr 10 oraz drogą powiatową 2327z.
Projektowana obwodnica skomunikowana jest z nimi poprzez węzeł „Witankowo” typu
WB. Ze względu na odcięcie istniejącej drogi powiatowej 2333z komunikującej
miejscowość Chude, przedmiotowa droga została dowiązana do projektowanego węzła
„Witankowo”. Koniec opracowania stanowi dowiązanie w km 17+805,23 do istniejącego
przebiegu drogi krajowej nr 10.
Obwodnica miasta Wałcz została zaprojektowana jako droga ekspresowa (S),
dwujezdniowa o przekroju 2x7,00, obustronnym 2,50 m pasem awaryjnym,
obustronnymi
poboczami utwardzonymi min. 0,75 m oraz konstrukcji nawierzchni
dostosowanej do obciążenia ruchem ciężkim ( kategoria ruchu KR6 ) ze środkowym
pasem dzielącym o szerokości min. 4,50 m ( w tym opaski 2x0,50m).
Oś drogi składa się z odcinków prostych, krzywych przejściowych oraz łuków
kołowych o promieniach od R=1000 m do R=3500m.
Na całej długości przedmiotowego odcinka zaprojektowano przekrój drogowy.
Łączna długość projektowanej obwodnicy miasta Wałcz wynosi ok. 17 805 m.
18
4.
PROGNOZA NATĘŻENIA I STRUKTURY RUCHU
Na potrzeby opracowania projektu budowlanego wykonana została prognoza ruchu
dla przedmiotowego przedsięwzięcia.
Prognoza ruchu posłużyła także do wykonania analizy oddziaływań planowanej
drogi ekspresowej na poszczególne komponenty środowiska.
Prognozę ruchu sporządzono dla dwóch wariantów: wariantu inwestycyjnego – WI
(z obwodnicą Wałcza) oraz wariantu bezinwestycyjnego – W0 (bez obwodnicy Wałcza).
Przy opracowaniu prognoz ruchu uwzględniono pobór opłat na drogach
ekspresowych – w tym, na planowanej obwodnicy Wałcza (przyjęto stawki opłat dla
samochodów ciężkich odpowiadające normie emisji spalin EURO 3 – 35 gr/km dla
samochodów ciężarowych i autobusów oraz 46 gr/km dla samochodów ciężarowych z
przyczepą).
Tab. 4.1 Prognozowane natężenie ruchu SDR dla S10 rok 2016 i 2026.
Rok
prognozy
Obwodnica Wałcza
Pojazdy
samochodowe
ogółem
Sam.
Lekkie sam.
osob.
ciężarowe
mikrobusy (dostawcze)
Sam. ciężarowe
Autobusy
bez
przycz.
z
przycz.
SDR
2016
1
8010
5804
831
285
1024
66
2016
2
5630
3679
756
244
951
0
2016
3
6496
4475
796
245
979
1
2016
4
4908
3524
492
202
690
0
2016
5
7732
5380
783
368
1127
74
2026
1
9399
6855
898
313
1267
66
2026
2
6942
4652
815
269
1179
27
2026
3
7948
5571
866
271
1212
28
2026
4
6251
4602
542
224
857
26
2026
5
9081
6348
889
400
1370
74
19
Potoki ruchu wokół Wałcza w roku 2016
20
Potoki ruchu wokół Wałcza w roku 2016 (wariant bezinwestycyjny W0)
21
Potoki ruchu wokół Wałcza w roku 2026 (wariant bezinwestycyjny W0)
Podział obwodnicy Wałcza oraz istniejącej drogi DK 10 na odcinki
Budowa obwodnicy Wałcza jest potrzebna, gdyż obecnie miasto obciążone jest
znacznym ruchem tranzytowym. W czasie prowadzonych pomiarów ruchu w Wałczu (luty
2012 roku) można było zaobserwować kolejki pojazdów na najważniejszych
skrzyżowaniach w mieście sięgające kilkaset metrów. Drogi krajowe przechodzą w
bliskim sąsiedztwie centrum miasta oraz kilkakrotnie załamują się pod kątem prostym –
co stwarza duże uciążliwości dla mieszkańców Wałcza, ale też dla kierowców
samochodów ciężarowych, którzy muszą przejeżdżać przez miasto.
22
5.
ODDZIAŁYWANIE NA ŚRODOWISKO PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA
5.1.
Hałas
5.1.1. Stan istniejący
Obecnie ruch samochodowy kierowany jest przez centrum Wałcza. Układ ulic
przelotowych (Kilińczaków, Kościuszki, Piłsudskiego, Okulickiego oraz Kościuszkowców)
ukształtowany jest w formie niewielkiego powierzchnią czworoboku z wylotami na
wszystkich wierzchołkach. Stan taki powoduje, że w samym centrum miasta koncentrują
się wszystkie rodzaje ruchu – miejskiego i tranzytowego o bardzo dużym natężeniu.
Szerokość jezdni drogi krajowej nr 10 na odcinkach wylotowych wynosi 7,0 m, na
odcinku przebiegającym ulicami: Nowomiejską, Piłsudskiego, Kościuszki i Bydgoską: 7,0
– 9,0 m. Na terenie miejskim Wałcza zastosowano przekrój uliczny z obustronnymi
krawężnikami i chodnikami, na pozostałych odcinkach w obrębie zwartej zabudowy
zagrodowej – przekrój półuliczny.
Fot. 5.1 Wałcz – ul. Wojska Poskiego
Fot. 5.2 Wałcz - skrzyżowania DK 10, DK
22 i DW 163
Droga przebiega w terenie falistym z wieloma łukami pionowymi o
nienormatywnych promieniach uniemożliwiających wyprzedzanie. Na wylocie z Wałcza w
kierunku Szczecina przebieg drogi w terenie płaskim prosty w planie, miejscami na
koronie drogi rosną drzewa. Można ocenić, że na terenach zabudowanych prędkość
eksploatacyjna waha się w granicach 30 – 40 km/h, natomiast poza terenami
zabudowanymi 50 – 60 km/h. Występują dwa jednopoziomowe skrzyżowania z liniami
kolejowymi: na wylocie w kierunku Piły (ul. Bydgoska) z jednotorową linią Wałcz – Piła,
na wylocie w kierunku Szczecina (ul. Nowomiejska) z trzema torami Wałcz – Ulikowo i
Wałcz – Wierzchowo Pomorskie.
Biorąc pod uwagę zwartą zabudowę centrum nie ma możliwości uporządkowania
tego układu, przebudowy i rozbudowy ulic z przekwalifikowaniem ich do funkcji ulic
głównych. Zatem projektowana obwodnica przejmie ruch z drogi krajowej nr 10. Ponadto
dodatkowymi korzyściami są:

znacznie lepsze warunki ruchu niż na istniejącej sieci drogowej - wysoka płynność
ruchu, praktycznie wyeliminowanie zatrzymań, wysokie parametry drogi w planie i w
profilu (zmniejszenie wpływu na środowisko),
- podniesienie bezpieczeństwa ruchu,
przebieg poza terenami silnie zurbanizowanymi
23
5.1.2. Metodyka prognozowania
Prognozę równoważonego poziomu hałasu w zakresie niniejszego raportu wykonano
w oparciu o program SoundPLAN, (wersja 7.1, SoundPlan International LLC, USA)
w oparciu o francuską metodę obliczeniową NMPB Routes-96 (Guide du Bruit), której
szczegóły opisano poniżej.
Do prognoz hałasu, program SoundPlan wymaga wprowadzenia szeregu danych
ruchowych, takich jak: natężenie ruchu, udział pojazdów lekkich i ciężkich oraz prędkości
tych pojazdów, rodzaju nawierzchni drogowej.
W prognozach uwzględniono przestrzenne ukształtowanie terenu istniejącego, jak
i projektowanego w otoczeniu analizowanego odcinka drogi S10 na podstawie NMT. W
programie symulacyjnym na podstawie wykonanych osi 3D inwestycji wykonano projekt
przestrzenny korpusu drogi uwzględniający nowy przebieg wysokościowy inwestycji S10.
Jedną z podstawowych informacji jest także dokładne określenie położenia
zabudowy w stosunku do źródeł hałasu. W przypadku analizowanej inwestycji informacje
te odczytano z map topograficznych. Dane te zostały zweryfikowane przy pomocy
ortofotomap oraz wizji w terenie. Do prognoz hałasu dla analizowanej inwestycji przyjęto
następującą wysokość zabudowy (zabudowa mieszkaniowa 8m, zabudowa inna 6m).
W celu pełnego odzwierciedlenia środowiska w otoczeniu analizowanego odcinka
drogi, w modelu akustycznym uwzględniono również lasy oraz zbiorniki wodne.
Prognozy równoważnego poziomu dźwięku A wykonano na wysokości 4,0 m nad
poziomem terenu.
Prognozę rozprzestrzeniania się dźwięku wykonano dla roku 2016 i 2026 roku. Do
prognozowania rozprzestrzeniania się dźwięku przyjęto następujące natężenie ruchu oraz
strukturę rodzajową zawartą w poniższych tabelach.
Tab. 5.1 Prognozowane natężenie ruchu SDR dla S20 rok 2016 i 2026.
Rok
prognozy
Obwodnica Wałcza
Pojazdy
samochodowe
ogółem
Sam.
Lekkie sam.
osob.
ciężarowe
Sam. ciężarowe
Autobusy
bez
przycz.
z
przycz.
SDR
2016
1
8010
5804
831
285
1024
66
2016
2
5630
3679
756
244
951
0
2016
3
6496
4475
796
245
979
1
2016
4
4908
3524
492
202
690
0
2016
5
7732
5380
783
368
1127
74
2026
1
9399
6855
898
313
1267
66
2026
2
6942
4652
815
269
1179
27
2026
3
7948
5571
866
271
1212
28
2026
4
6251
4602
542
224
857
26
2026
5
9081
6348
889
400
1370
74
24
Tab. 5.2 Prognozowane natężenie ruchu SRD dla S10 rok 2016 i 2026.
Rok
prognozy
Obwodnica Wałcza
Pojazdy
samochodowe
ogółem
Sam.
Lekkie sam.
osob.
ciężarowe
Sam. ciężarowe
bez
przycz.
z
przycz.
Autobus
y
SRD
2016
1
6968
5049
723
248
891
57
2016
2
4898
3201
658
212
827
0
2016
3
5652
3893
693
213
852
1
2016
4
4270
3066
428
176
600
0
2016
5
6726
4681
681
320
980
64
2026
1
8176
5964
781
272
1102
57
2026
2
6039
4047
709
234
1026
23
2026
3
6914
4847
753
236
1054
24
2026
4
5440
4004
472
195
746
23
2026
5
7900
5523
773
348
1192
64
Tab. 5.3 Prognozowane natężenie ruchu SRN dla S10 rok 2016 i 2026.
Rok
prognozy
Obwodnica Wałcza
Pojazdy
samochodowe
ogółem
Sam.
Lekkie sam.
osob.
ciężarowe
Sam. ciężarowe
Autobusy
bez
przycz.
z
przycz.
SRN
2016
1
1042
755
108
37
133
9
2016
2
732
478
98
32
124
0
2016
3
844
582
103
32
127
0
2016
4
638
458
64
26
90
0
2016
5
1006
699
102
48
147
10
2026
1
1223
891
117
41
165
9
2026
2
903
605
106
35
153
4
2026
3
1034
724
113
35
158
4
2026
4
811
598
70
29
111
3
2026
5
1181
825
116
52
178
10
25
Tab. 5.4 Prognozowane godzinowe natężenie ruchu S10 rok 2016 i 2026.
Rok
prognozy
Obwodnica Wałcza
Lekkie dzień na
godzinę
Ciężkie dzień na
godzinę
Lekkie noc na
godzinę
Ciężkie noc na
godzinę
2016
1
361
75
108
22
2016
2
241
65
72
20
2016
3
287
67
86
20
2016
4
218
49
65
15
2016
5
335
85
100
26
2026
1
422
89
126
27
2026
2
297
80
89
24
2026
3
350
82
105
25
2026
4
280
60
84
18
2026
5
394
100
118
30
Pozostałe kartogramy ruchu dla węzłów zamieszczono w prognozie ruchu wykonanej
przez Biuro Konsultingowe Dr inż. Krzysztof Gasz TSVIA.
Średnią prędkość poruszających się pojazdów przyjęto na S10 jako maksymalną
dopuszczalną prędkość 120km/h dla pojazdów lekkich natomiast dla pojazdów ciężkich
prędkość 80 km/h. Prędkość na łącznicach dla samochodów lekkich i ciężkich przyjęto 50
km/h natomiast na rondach przyjęto prędkość 30 km/h.
Rozprzestrzenianie się dźwięku wykonano w programie SoundPLAN 7.1.
Oprogramowanie to mając zadaną siatkę pomiarową o rozmiarze 10 metrów, prowadzi
obliczenia opierając się na metodzie trójkątów i mierzy rozkład fal bezpośrednich i
odbitych (do trzeciego odbicia) dwoma niezależnymi promieniami. Uzyskane dane
umożliwiają ocenę klimatu akustycznego w otoczeniu istniejącego lub projektowanego
odcinka drogi, a wyniki obliczeń z uwzględnieniem przeciętnego błędu ( 1.5 dB) można
bezpośrednio odnosić do wartości dopuszczalnych dla danego rodzaju terenu i zabudowy.
Opis metody obliczeniowej NMPB-Routes - 96 (SETRA-CERTU-LCPC-CSTB)
Do analiz hałasu przyjęto francuską krajową metodę obliczeń „NMPB-Routes - 96
(SETRA-CERTU-LCPC-CSTB)”, określoną w „Arrêté du 5 mai 1995 relatif au bruit des
infrastructures routières, Journal Officiel du 10 mai 1995, art. 6” i francuskiej normie
„XPS 31-133” – zgodnie z Załącznikiem II do Dyrektywy 2002/49/WE. W odniesieniu do
danych wejściowych dotyczących emisji hałasu, metoda wykorzystuje wartości emisji
z „Guide du bruit des transports terrestres, fascicule prévision des niveaux sonores,
CETUR 1980”. Emisje te uwzględniają różne stany ruchu zarówno przy jeździe
swobodnej, jak i w otoczeniu skrzyżowań. W metodzie NMPB algorytm poszukiwania tras
propagacji fali akustycznej pomiędzy źródłem a odbiorcą oparty jest na założeniu
liniowego źródła hałasu. Odpowiada ono poszczególnym jezdniom ruchu, których moc
akustyczna jest definiowana w odniesieniu do jednostki długości. W celu wykonania
prognoz hałasu, metoda NMPB-Routes-96 wymaga wprowadzenia szeregu danych
dotyczących zarówno parametrów techniczno
- ruchowych
jak i czynników
lokalizacyjnych.
Prognozę równoważonego poziomu dźwięku wykonano w programie SoundPlan
wersja 7.1. Aktualna wersja oprogramowania wykonuje obliczenia zgodnie z metodą
zalecaną przez ISO 9613-2, NMPB Routes – 96. Uzyskane dane umożliwiają ocenę
klimatu akustycznego w otoczeniu istniejącego lub projektowanego odcinka drogi a
26
wyniki obliczeń z uwzględnieniem przeciętnego błędu (± 1.5 dB) można bezpośrednio
odnosić do wartości dopuszczalnych dla danego rodzaju terenu i zabudowy. Tabela 13
przedstawia ustawienia programu obliczeniowego przy wykonywaniu obliczeń
symulacyjnych.
Tab. 5.5 Ustawienia programu SoundPLAN 7.1 przy obliczeniach mapy siatkowej.
Obliczenia w siatce
Ustawienia
Standardy
Warunki oceny
Mapa siatkowa
Środowisko
Reflection order
-
1
Max promień poszukiwań
[m]
2500
Max reflection distance Rec
[m]
200
Max reflection distance Src
[m]
50
Dozwolony błąd
[dB]
0,001
Drogi
NMPB-Routes-96
Emisja
Guide du Bruit
Oddziaływanie
Leq 06-22/22-06/
Obszar siatki
[m]
10
Wysokość ponad terenem
[m]
4
Interpolacja siatki Min/Max
[dB]
10
Interpolacja siatki różnica
[dB]
0,15
Interpolacja rozmiaru pola
-
9x9
Ciśnienie powietrza
[mbar]
1013,25
Wzg. wilgotność
[%]
70
Temperatura
[ºC]
10
Stały korzystny/jednorodny procentowo
[%]
p(6-22h)=0,0
p(22-6h)=0,0
5.1.3. Prognozowane oddziaływanie
W ramach inwestycji budowa drogi krajowej S10 – obwodnica Wałcza wykonano
prognozy rozprzestrzeniania się dźwięku dla dwóch horyzontów czasowych roku 2016 i
2026.
Klasyfikację poszczególnych terenów oznaczono na mapie uwarunkowań
akustycznych. Przyjęto następujące wartości dopuszczalne:
 Dla zabudowy wielorodzinnej pora dnia LAeq D = 65 dB;
 Dla zabudowy wielorodzinnej pora nocy LAeq N = 56 dB;
 Dla zabudowy jednorodzinnej oraz związanej ze stałym lub czasowym pobytem
dzieci i młodzieży pora dnia LAeq D = 61 dB;
 Dla zabudowy jednorodzinnej związanej ze stałym lub czasowym pobytem
dzieci i młodzieży pora nocy LAeq N = 56 dB;
Wynikami obliczeń są izolinie zamieszczone na mapach oddziaływania
akustycznego. Poniższa tabela przedstawia aktualnie obowiązujące Rozporządzenie
Ministra Środowiska z dnia 1 października 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie
dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku.
27
Tab. 5.6 Dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku powodowanego przez
poszczególne grupy źródeł hałasu, z wyłączeniem hałasu powodowanego przez starty,
lądowania i przeloty statków powietrznych oraz linie elektroenergetyczne, wyrażone
wskaźnikami LAeq D i LAeq N, które to wskaźniki mają zastosowanie do ustalania i kontroli
warunków korzystania ze środowiska, w odniesieniu do jednej doby.
Lp.
Rodzaj terenu
Dopuszczalny poziom hałasu w [dB]
Drogi lub linie kolejowe1)
LAeq D
LAeq N
LAeq D
LAeq N
przedział czasu
odniesienia
równy 16
godzinom
przedział czasu
odniesienia
równy 8
godzinom
przedział czasu
odniesienia
równy 8 najmniej
korzystnym
godzinom dnia
kolejno po sobie
następującym
przedział czasu
odniesienia równy
1 najmniej
korzystnej
godzinie nocy
50
45
45
40
61
56
50
40
65
56
55
45
68
60
55
45
a)
1
Strefa ochronna "A"
uzdrowiska
b)
Tereny szpitali poza
miastem
Pozostałe obiekty i działalność będąca
źródłem hałasu
a)
2
3
4
Tereny zabudowy
mieszkaniowej
jednorodzinnej
b)
Tereny zabudowy
związanej ze stałym
lub czasowym pobytem
dzieci i młodzieży2)
c)
Tereny domów opieki
społecznej
d)
Tereny szpitali
w
miastach
a)
Tereny zabudowy
mieszkaniowej
wielorodzinnej
i zamieszkania
zbiorowego
b)
Tereny zabudowy
zagrodowej
c)
Tereny rekreacyjnowypoczynkowe2)
d) Tereny mieszkaniowousługowe
Tereny
w
strefie
śródmiejskiej
miast
powyżej
100
tys.
mieszkańców3)
Objaśnienia:
1) Wartości określone dla dróg i linii kolejowych stosuje się także dla torowisk tramwajowych poza
pasem drogowym i kolei linowych.
2) W przypadku niewykorzystywania tych terenów, zgodnie z ich funkcją, w porze nocy, nie
obowiązuje na nich dopuszczalny poziom hałasu w porze nocy.
3) Strefa
śródmiejska miast powyżej 100 tys. mieszkańców to teren zwartej zabudowy
mieszkaniowej z koncentracją obiektów administracyjnych, handlowych i usługowych. W przypadku
miast, w których występują dzielnice o liczbie mieszkańców powyżej 100 tys., można wyznaczyć w
tych dzielnicach strefę śródmiejską, jeżeli charakteryzuje się ona zwartą zabudową mieszkaniową z
koncentracją obiektów administracyjnych, handlowych i usługowych.
Maksymalne odległości izolinii od osi drogi zamieszczono w tabeli nr 16.
28
Tab. 5.7 Prognozowane odległości izolinii od analizowanej inwestycji [bez ekranów.
Rok prognozy
Pora doby
Wartość
Maksymalna odległość
Minimalna
odległość
Średnia
odległość
[m]
[m]
[m]
[m]
2016
dzień
61
114,3
10,6
51,3
2016
dzień
65
102,7
9,4
31,2
2016
noc
56
113,6
9,4
49,8
2026
dzień
61
115,1
10,9
57,4
2026
dzień
65
103,2
9,7
34,9
2026
noc
56
113,7
10,8
55,7
Tab. 5.8 Prognozowane odległości izolinii od analizowanej inwestycji [z ekranami].
Rok prognozy
Pora doby
Wartość
Maksymalna odległość
Minimalna
odległość
Średnia
odległość
[m]
[m]
[m]
[m]
10,6
51,1
2016
dzień
61
114,3
2016
dzień
65
102,4
9,4
31,1
2016
noc
56
113,7
10,6
49,4
2026
dzień
61
115,4
9,9
56,4
2026
dzień
65
103,5
8,5
34,6
2026
noc
56
113,9
10,8
55,5
5.1.4. Działania minimalizujące negatywne oddziaływanie
Trasa komunikacyjna, stanowiąc złożone, liniowe źródło emisji hałasu – składające
się z wielu źródeł cząstkowych, emituje hałas ciągły o zmiennych wartościach poziomu
dźwięku. Poziom natężenia hałasu w otoczeniu środowiska jest zależny przede wszystkim
od wartości poziomu natężenia hałasu zewnętrznego pochodzącego od poszczególnych
pojazdów – źródeł punktowych, parametrów ruchu – źródeł pośrednich oraz cech
otoczenia – modyfikujących propagację hałasu.
Wielkość emisji hałasu, emitowanego przez pojazdy samochodowe, poruszające się
po drodze zależy od szeregu czynników, w tym od:
- wielkości natężenia ruchu,
- parametrów technicznych drogi, w tym od ilości i szerokości pasów ruchu, pochylenia
podłużnego trasy drogi (niwelety),
- sposobu zagospodarowania otoczenia drogi, w tym lokalizacji elementów ekranujących
hałas drogowy,
- udziału w potoku ruchu pojazdów ciężkich,
- średniej prędkości pojazdów,
- płynności jazdy
Forma i skala projektowanego przedsięwzięcia nie spowodują pogorszenia warunków
akustycznych na obszarze objętym planowanym przedsięwzięciem. Zmiany warunków
akustycznych związane będą ze zmniejszona emisją dźwięku z uwagi na wykonanie
nowej nawierzchni bez ubytków i nierówności.
a) Faza realizacji
Hałas generowany w trakcie wykonywania prac budowlanych może przekroczyć
wartości dopuszczalne, dlatego prace należy wykonywać tylko w porze dziennej
(od godziny 6:00 do 22:00).
Zaplecze budowy powinno być ulokowane jak najdalej od budynków pełniących
funkcję zabudowy mieszkaniowej – jest to związane z propagacją dźwięku w przestrzeni
otwartej. Powinno się dążyć do minimalizacji ilości przejazdów ciężkich samochodów oraz
29
maszyn w sąsiedztwie budynków mieszkalnych. Prace należy wykonać w możliwie jak
najkrótszym czasie.
b) Faza eksploatacji
Prognozy rozprzestrzeniania się hałasu wskazują na polepszenie klimatu
akustycznego w sąsiedztwie przebudowywanej drogi S10. W miejscach lokalizacji
zabudowy podlegającej ochronie akustycznej, w których poziom dźwięku przekracza
poziomy dopuszczalne określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska, zarówno w porze
dzienne jak i nocnej, zaproponowano zabezpieczenia akustyczne zamieszczone w
poniższej. Tabela nr 8 i 9 przedstawia poziomy dźwięku w miejscach gdzie zastosowano
zabezpieczenia akustyczne. Tabela nr 10 obrazuje pkt wyszczególnione do analizy
porealizacyjnej.
Tab. 5.9 Tabela zabezpieczeń akustycznych wraz z ich lokalizacją względem kilometraża
drogi S10.
Lp.
nazwa
ekranu
początek – koniec ekranu
długość
ekranu
[m]
wysokość
ekranu
[m]
rodzaj
ekranu
Typ ekranu
strona lewa
1
E1L
3+361 - 3+404
42
3
Prosty
Transparentny
2
E1L
3+404 - 3+429
25
3
Prosty
Pochłaniający
3
E2L
3+374 - 3+384
50
2,5
Prosty
Pochłaniający
strona prawa
4
E1P
3+443 - 3+451
53
3
Prosty
Pochłaniający
5
E2P
16+373 - 16+389
16
3
Prosty
Pochłaniający
6
E2P
16+389 - 16+430
41
4
Prosty
Pochłaniający
7
E2P
16+430 - 16+446
16
3
Prosty
Pochłaniający
Suma długości
1)
2)
243
Suma powierzchni
[m2]
745
Ekrany pochłaniające: Klasa izolacyjności od dźwięków powietrznych B3, klasa właściwości
pochłaniających ≥A3; Ekrany odbijające klasa izolacyjności od dźwięków powietrznych B3.
Kilometraż początku i końca zabezpieczeń akustycznych nie jest tożsamy z ich długością.
30
Redukcja po zastosowaniu zabezpieczeń akustycznych noc
Przekroczenia noc [dB]
Przekroczenia dzień [dB]
Poziom dźwięku na fasadzie noc [dB]
Wraz z
zabezpieczeniami
rok 2016
Redukcja po zastosowaniu zabezpieczeń akustycznych dzień
Bez zabezpieczeń
rok 2016
Poziom dźwięku na fasadzie dzień [dB]
Poziom dopuszczalny noc [dB]
Poziom dopuszczalny dzień [dB]
Kondygnacja
Współrzędna y
Współrzędna x
Numer budynku
Tab. 5.10 Równoważny poziom dźwięku na fasadzie budynku na wysokości
pierwszej (3m) i drugiej kondygnacji (6m) przed i po zastosowaniu zabezpieczeń
akustycznych dla 2016 roku.
Bud 1 330643,380 605822,215
0
61 56 63,2 57,9 2,2 1,9 55,7 50,5 ---
--- 7,5 7,4
Bud 1 330643,380 605822,215
1
61 56 63,8 58,6 2,8 2,6 57,7 52,4 ---
--- 6,1 6,2
Bud 4 330688,130 605975,525
0
61 56 56,4 51,2 ---
--- 55,9 50,7 ---
--- 0,5 0,5
Bud 4 330688,130 605975,525
1
61 56 59,6 54,4 ---
--- 58,9 53,6 ---
--- 0,7 0,8
Bud 5 330688,260 606015,285
0
61 56 56,5 51,2 ---
--- 56,3 51,1 ---
--- 0,2 0,1
Bud 5 330688,260 606015,285
1
61 56 58,9 53,6 ---
--- 58,5 53,3 ---
--- 0,4 0,3
Bud 6 339811,005 600691,140
0
61 56 59,6 54,4 ---
--- 53,6 48,4 ---
---
6
6
Bud 6 339811,005 600691,140
1
61 56 63,3 58,1 2,3 2,1 58,3 53,1 ---
---
5
5
Bud 7 327606,685 607195,375
0
61 56 55,8 50,5 ---
--- 55,8 50,5 ---
---
0
0
Bud 7 327606,685 607195,375
1
61 56 60,2 54,9 ---
--- 60,2 54,9 ---
---
0
0
Bud 7 327614,525 607193,505
0
61 56 54,8 49,5 ---
--- 54,8 49,5 ---
---
0
0
Bud 7 327614,525 607193,505
1
61 56 59,2
--- 59,2
---
0
0
Bud 9 330615,935 606332,785
0
61 56 59,8 54,6 ---
---
Bud 9 330615,935 606332,785
1
61 56 62,2
1
Bud 9 330624,050 606319,690
0
61 56 58,1 52,9 ---
--- 55,3
Bud 9 330624,050 606319,690
1
61 56 63,2
2
54
57
58
--1,2
2,2
55
54
---
49,8 ---
--- 4,8 4,8
56,8 51,6 ---
--- 5,4 5,4
50
---
--- 2,8 2,9
58,9 53,7 ---
--- 4,3 4,3
31
Redukcja po zastosowaniu zabezpieczeń akustycznych noc
Wraz z
zabezpieczeniami
rok 2026
Redukcja po zastosowaniu zabezpieczeń akustycznych dzień
Bez zabezpieczeń
rok 2026
Poziom dopuszczalny noc [dB]
Poziom dopuszczalny dzień [dB]
Kondygnacja
Współrzędna y
Współrzędna x
Numer budynku
Tab. 5.11 Równoważny poziom dźwięku na fasadzie budynku na wysokości
pierwszej (3m) i drugiej kondygnacji (6m) przed i po zastosowaniu zabezpieczeń
akustycznych dla 2026 roku.
Bud 1 330643,380 605822,215
0
61 56 63,4 58,1 2,4 2,1
56
50,7
---
--- 7,4 7,4
Bud 1 330643,380 605822,215
1
61 56 64,1 58,8 3,1 2,8
58
52,7
---
--- 6,1 6,1
Bud 4 330688,130 605975,525
0
61 56 56,7 51,4 ---
--- 56,2 50,9
---
--- 0,5 0,5
Bud 4 330688,130 605975,525
1
61 56 59,9 54,6 ---
--- 59,1 53,8
---
--- 0,8 0,8
Bud 5 330688,260 606015,285
0
61 56 56,7 51,4 ---
--- 56,5 51,2
---
--- 0,2 0,2
Bud 5 330688,260 606015,285
1
61 56 59,1 53,8 ---
--- 58,7 53,5
---
--- 0,4 0,3
Bud 6 339811,005 600691,140
0
61 56 60,6 55,3 ---
--- 54,6 49,4
---
---
6
5,9
Bud 6 339811,005 600691,140
1
61 56 64,3 59,1 3,3 3,1 59,3 54,1
---
---
5
5
Bud 7 327606,685 607195,375
0
61 56 56,5 51,3 ---
--- 56,5 51,3
---
---
0
0
Bud 7 327606,685 607195,375
1
61 56 60,9 55,7 ---
--- 60,9 55,7
---
---
0
0
Bud 7 327614,525 607193,505
0
61 56 55,5 50,3 ---
--- 55,5 50,3
---
---
0
0
Bud 7 327614,525 607193,505
1
61 56
---
54,7
---
---
0
0
Bud 9 330615,935 606332,785
0
61 56 60,4 55,1 ---
--- 55,5 50,3
---
--- 4,9 4,8
Bud 9 330615,935 606332,785
1
61 56 62,8 57,6 1,8 1,6 57,3 52,1
---
--- 5,5 5,5
Bud 9 330624,050 606319,690
0
61 56
--- 56,1 50,9
---
--- 2,9 2,9
Bud 9 330624,050 606319,690
1
61 56 64,1 58,9 3,1 2,9 59,8 54,6
---
--- 4,3 4,3
60
59
54,7 ---
53,8 ---
60
32
Wysokość punktu
pomiarowego
Odległość od środka
jezdni [m]
P
330643,380
605822,215
6m
460 m od
obwodnicy 23 m od
DW 163
55,7
50,5
56
50,7
Bud 4
3+480
P
330688,130
605975,525
6m
310 m od
obwodnicy 48 m od
DW 163
58,9
53,6
59,1
53,8
Bud 6
16+420
P
339811,005
600691,140
6m
42
58,3
53,1
59,3
54,1
Bud 7
0+120
L
327606,685
607195,375
6m
60
60,2
54,9
60,9
55,7
Bud 9
3+425
L
330624,050
606319,690
6m
35 m od obwodnicy
46 m od DW 163
58,9
53,7
59,8
54,6
Wartość poziomu
dźwięku dzień, noc
[dB] rok 2026
Strona
3+410
Wartość poziomu
dźwięku dzień, noc
[dB] rok 2016
Kilometraż
Bud 1
Lokalizacja punktu
pomiarowego [x, y]
Nr punktu.
Tab. 5.12 Wykaz punktów pomiarowych proponowanych do analizy porealizacyjnej.
5.1.5. Monitoring
Okresowe pomiary hałasu dla dróg krajowych wynikają z zapisów w
Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 16 czerwca 2011 r. w sprawie wymagań w
zakresie prowadzenia pomiarów poziomów substancji lub energii w środowisku przez
zarządzającego drogą, linią kolejową, linią tramwajową, lotniskiem lub portem (Dz. U.
2011 nr 140 poz. 824). Zgodnie z zapisami w przytoczonym rozporządzeniu, pomiary
okresowe należy wykonywać co 5 lat dla dróg publicznych o średniorocznym natężeniu
ruchu powyżej 3 mln pojazdów lub o procentowym udziale pojazdów ciężkich w potoku
ruchu powyżej 20% w przypadku średniego dobowego ruchu przekraczającego 5 tys.
pojazdów. Na podstawie prognozy natężeń ruchu stwierdzono w przypadku drogi S10, że
występują odcinki o procentowym udziale pojazdów ciężkich w potoku ruchu powyżej
20% w przypadku średniego dobowego ruchu przekraczającego 5 tys. pojazdów, wobec
czego analizowany odcinek trasy podlega obowiązkowi prowadzenia okresowych
pomiarów hałasu.
5.2.
Powietrze i klimat
Obszar objęty granicami opracowania należy do południowo-pomorskiej dzielnicy
klimatycznej, która charakteryzuje się łagodnym klimatem, temperatura stycznia waha
się od –20C do 30C, lipca od 170C do 180C, a średnia temperatura roczna wynosi 7,6 0C.
Opady są tu niewielkie i wynoszą 640 mm/rok, wilgotność powietrza waha się od 5,0 hPa
zimą do 9,5 hPa latem. Długość zalegania pokrywy śnieżnej wynosi 55-60 dni, a okres
wegetacyjny trwa 200 dni. Średnie roczne parowanie z wielolecia (1951 – 1970) na
omawianym obszarze wynosi 480 – 500 mm. W skali całego roku dominują wiatry z
kierunkuzachodniego.
Za system oceny jakości powietrza w województwie zachodniopomorskim
odpowiedzialny jest Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w ramach Państwowego
Monitoringu Środowiska.
W 2011 roku na system ten składały się:

wskaźnikowe SO2 i NO2 (metoda pasywna) w stałych punktach;
obliczenia z wykorzystaniem modeli rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń powietrza
33

metody obiektywnego szacowania z wykorzystaniem informacji o emisji
zanieczyszczeń
(obejmują
m.in.:
szacowanie
stężeń
na
podstawie
wartości uzyskiwanych z pomiarów w innych miejscach lub w innym czasie, w
oparciu o wiedzę na temat rozkładów stężeń i emisji na danym obszarze;
analogię
do
stężeń pomierzonych na innym obszarze; analogię do stężeń
pomierzonych na danym obszarze w innym okresie).
Do przeprowadzenia rocznej oceny jakości powietrza i wynikającej z niej
klasyfikacji stref wykorzystano
stanowiska,
które
spełniały
kryteria
dotyczące
kompletności danych pomiarowych. Kryteria takie określone są w rozporządzeniu
Ministra Środowiska z dnia 17 grudnia 2008 r. w sprawie dokonywania oceny poziomów
substancji w powietrzu.
W przypadku stanowisk, na których w 2011 roku procent ważnych danych wynosił
minimum 50% i które spełniały następujący warunek: stosunek liczby danych w
sezonie zimnym i ciepłym nie był większy od 2, stanowiska te uwzględniono jedynie
do określenia stężenia średniorocznego - zgodnie z „Wytycznymi do rocznej oceny
jakości powietrza ...”, GIOŚ Warszawa, luty 2011 r.
Stanowiska, które nie spełniły żadnego z wyżej wymienionych kryteriów nie
zostały w ocenie uwzględnione.
Dla pyłu PM10, w przypadku gdy w jednej lokalizacji prowadzono równolegle
pomiaryautomatyczne i manualne, do klasyfikacji wykorzystano pomiary manualne.
Pomiary automatyczne
W 2011 r. WIOŚ w Szczecinie prowadził automatyczne pomiary zanieczyszczeń
powietrza z wykorzystaniem 6 stacji – 3 stacje w aglomeracji szczecińskiej (ul.
Andrzejewskiego, ul. Piłsudskiego i ul. Łączna), 1 stacja w strefie miasto Koszalin (ul.
Armii Krajowej) oraz 2 stacje zlokalizowane w strefie zachodniopomorskiej
w
miejscowości Widuchowa (powiat gryfiński) oraz w Szczecinku przy ul. Przemysłowej
(powiat szczecinecki).
Wykonywane były również pomiary automatyczne w sieci lokalnej na 6
stacjach PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna Spółka Akcyjna Oddział Zespół
Elektrowni Dolna Odra: w aglomeracji szczecińskiej (ul. Żółkiewskiego) oraz w strefie
zachodniopomorskiej (3 stacje w powiecie gryfińskim – Gryfino, Stoki, Marwice, 1 stacja
w powiecie szczecineckim– Storkowo oraz 1 stacja w powiecie stargardzkim – Lipnik
k/Stargardu Szczecińskiego).
Pomiary manualne
W 2011 r. manualne pomiary substancji w powietrzu prowadzone były
przez WIOŚ w Szczecinie w sposób ciągły (pył PM10, pył PM2,5) lub okresowy (As,
Cd, Ni, Pb,), łącznie na 11 stacjach w województwie: w aglomeracji szczecińskiej (4
stacje), w strefiemiasto Koszalin (2 stacje) oraz w strefie zachodniopomorskiej (5
stacji).
Pomiary wskaźnikowe SO2 i NO2 wykonywane metodą pasywną
W 2011 r. pomiary pasywne SO2 i NO2 wykonywane były przez WIOŚ w Szczecinie
w 22 punktach zlokalizowanych w strefie zachodniopomorskiej. Ekspozycja próbników
pasywnych prowadzona była w cyklach miesięcznych, co pozwoliło na określenie dla
dwutlenku siarki i dwutlenku azotu zarówno wartości stężenia średniorocznego jak też
sezonowości występujących poziomów tych substancji w powietrzu.
Przedmiotowe przedsięwzięcie zlokalizowane w strefie zachodniopomorskiej.
W
ocenie
jakości
powietrza
za
2011
rok
dla
stref
województwa
zachodniopomorskiego,
przeprowadzonej w oparciu o kryteria ustanowione w celu ochrony zdrowia,
uwzględniono 12 substancji: dwutlenek siarki (SO2), dwutlenek azotu (NO2), tlenek
węgla (CO), benzen (C6H6), ozon (O3), pył PM10, ołów (Pb), arsen (As), kadm (Cd),
nikiel (Ni) i benzo(a)piren (BaP) w pyle PM10 oraz pył PM2,5.
34
Podobnie jak ocena za 2010 r., ocena za rok 2011 przeprowadzona była w nowym
układzie stref województwa zachodniopomorskiego (innym niż oceny dokonywane za lata
2002-2009).
Ocenie za 2011 rok podlegały 3 strefy: aglomeracja szczecińska, miasto Koszalin
oraz strefazachodniopomorska, stanowiąca pozostały obszar województwa niewchodzący
w skład aglomeracji szczecińskiej i miasta Koszalin.
Wynikiem rocznej oceny jakości powietrza przeprowadzonej w oparciu o
obowiązujące w 2011 roku kryteria ustanowione w celu ochrony zdrowia, jest wskazanie
stref, które dla jednego lub więcej niż jednego zanieczyszczenia, zaliczone zostały do
klasy C. W strefach zaliczonych do klasy C wymagane jest prowadzenie działań mających
na celu osiągnięcie poziomów dopuszczalnych lub poziomów docelowych substancji w
powietrzu (m.in. w ramach programów ochrony powietrza) – w odniesieniu do substancji
i obszarów, dla których stwierdzono przekroczenia odpowiednich wartości kryterialnych
stężeń.
W 2011 r. w województwie zachodniopomorskim, analogicznie jak w roku 2010,
przekroczenia standardów jakości powietrza dotyczyły dwóch zanieczyszczeń: pyłu
zawieszonego PM10 oraz zawartego w tym pyle benzo(a)pirenu. Ze względu na pył PM10,
do klasy C zostały zaliczone 2 strefy – aglomeracja szczecińska i strefa
zachodniopomorska. Przekroczeń pyłu PM10 nie stwierdzono w trzeciej ze stref – w
mieście Koszalinie. Ze względu na przekroczenie poziomu docelowego przez
średnioroczne stężenie benzo(a)pirenu, do klasy C zostały zaliczone wszystkie 3 strefy.
Ponadto, wszystkie 3 strefy województwa zostały zaliczone do klasy D2 ze względu
na przekroczenie w 2011 r. poziomu celu długoterminowego określonego dla ozonu. Dla
strefw klasie D2 nie jest wymagane opracowanie programu ochrony powietrza. Działania
wymagane w tym przypadku – to ograniczenie emisji prekursorów ozonu (tlenków azotu,
węglowodorów i lotnych związków organicznych), które to działania powinny być ujęte w
wojewódzkich programach ochrony środowiska.
Klasę C strefa zachodniopomorska otrzymała ze względu na stwierdzone na
obszarze strefy w 2011 r. przekroczenie standardu jakości powietrza przez 24-godzinne
stężenia pyłu zawieszonego PM10. Przekroczenia wykazały pomiary stężeń pyłu PM10
wykonane na czterech stanowiskach: w Widuchowej (powiat gryfiński), oraz na trzech
stanowiskach w Szczecinku (ul. Artyleryjska, ul. 1 Maja, ul. Przemysłowa). Przypisanie
całej „dużej” strefie zachodniopomorskiej klasy C dla pyłu PM10 nie oznacza jednak, że
przekroczenia pyłu PM10 występują na całym jej obszarze. Oznacza to, że na obszarze
strefy są miejsca wymagające podjęcia działań na rzecz poprawy jakości powietrza (POP)
w celu przywrócenia obowiązujących standardów.
Ocena prowadzona w oparciu o kryteria określone ze względu na ochronę
roślin
W województwie zachodniopomorskim, ocenie jakości powietrza ze względu na
ochronę roślin podlega jedna strefa – strefa zachodniopomorska. Ocena wykonana dla
roku 2011
nie wykazała przekroczeń poziomów normatywnych dla dwutlenku siarki i tlenków
azotu (NOx) oraz poziomu docelowego określonego dla ozonu. Podlegająca takiej ocenie
strefa zachodniopomorska otrzymała dla tych zanieczyszczeń klasę A.
Na obszarze strefy zachodniopomorskiej, został przekroczony poziom celu
długoterminowego dla ozonu (ochrona roślin), stanowiący dodatkowe kryterium
klasyfikacji stref dla tego zanieczyszczenia. Strefa zachodniopomorska została zaliczona
ze względu na to kryterium do klasy D2.
Do prognozy wielkości imisji zanieczyszczeń oraz ich przestrzennego rozkładu
zastosowano program OpaCal3m. W poniższym opisie dotyczącym tego programu
wykorzystano instrukcję użytkową opisaną przez Zakład Usług Obliczeniowych „EKO–
SOFT” z Łodzi. [63]
Program OpaCal3m wykorzystuje model CALINE 3, opracowany przez P.E. Bensona
na zlecenie Departamentu Transportu Stanu Kalifornia w USA. Model ten jest zalecany
35
przez Ministerstwo Środowiska i Główny Inspektorat Ochrony Środowiska i jako zalecany
do stosowania wymieniony został we „Wskazówkach metodycznych dotyczących
modelowania matematycznego w systemie zarządzania jakością powietrza” .
Model CALINE 3 umożliwia wyznaczanie stężenia zanieczyszczenia 60–min., jako
odpowiadającego rzeczywistym procesom dyspersji zanieczyszczeń pochodzących ze
źródeł komunikacyjnych. W pozostałych aspektach algorytm OpaCal3m oparty jest na
metodzie modelowania poziomów substancji w powietrzu, określonej w rozporządzeniu
Ministra Środowiska w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu
CALINE 3 jest modelem mikroskalowym, opartym na gaussowskim równaniu dyfuzji
i stosującym koncepcję strefy mieszania. Model ten uwzględnia turbulencję mechaniczną
i turbulencję termiczną, powodowaną przez pojazdy.
W modelu droga składa się z prostoliniowych odcinków jednorodnych pod względem
wysokości, szerokości, wielkości emisji, etc. OpaCal3m dzieli każdy z tych odcinków na
szereg elementarnych źródeł liniowych, usytuowanych prostopadle do kierunku wiatru.
Długość i orientacja elementu jest funkcją kąta między kierunkiem wiatru i danym
odcinkiem drogi.
Stężenie w receptorze jest sumą stężeń od poszczególnych elementów, obliczonych
według wzoru na stężenie zanieczyszczenia emitowanego przez źródło liniowe
o skończonej długości, prostopadłe do kierunku wiatru.
CALINE 3 traktuje obszar znajdujący się bezpośrednio nad drogą jako strefę
o jednolitej emisji i turbulencji. Obszar ten stanowi tzw. strefę mieszania i jest
definiowany jako obszar nad jezdnią (pasy ruchu bez poboczy) zwiększony o trzy metry
z każdej strony. W obrębie strefy mieszania w warstwie przyziemnej występuje
turbulencja mechaniczna, wywołana ruchem pojazdów oraz turbulencją termiczna,
spowodowana przez wyrzut gorących spalin. CALINE 3 wprowadza wstępną dyspersję
w kierunku pionowym (SGZ1) jako funkcję turbulencji w strefie mieszania.[62]
Analiza bazy danych zgromadzonych przez Stanford Research Institute oraz General
Motors wykazała niezależność SGZ1 od zmian natężenia ruchu i prędkości pojazdów, co
może być spowodowane kompensacyjnym charakterem prędkości ruchu ulicznego i jego
natężenia.
Czas rezydencji zanieczyszczenia w strefie mieszania Tr :
Tr = W2/u
gdzie:
W2 – połowa szerokości jezdni,
u – prędkość wiatru.
Na podstawie analizy bazy danych General Motors ustalono następującą zależność:
SGZ1 = 1.8 + 0.11 * Tr
Dyspersja pionowa modelowana jest przez SGZ1 oraz przez współczynnik dyfuzji
pionowej Pasquille’a. Dyspersja pozioma modelowana jest przez współczynnik dyfuzji
poziomej Turnera. Stężenie 30–min. obliczane jest kolejno dla wszystkich kierunków
wiatru, co dwa stopnie i dla wszystkich sytuacji meteorologicznych, zgodnie z pkt. 1.5
rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie wartości odniesienia dla niektórych
substancji w powietrzu [20].
Przy obliczeniach uwzględniono emisję z całej inwestycji, objętej niniejszym
wnioskiem.
Zanieczyszczenia powietrza można podzielić na zanieczyszczenia pierwotne, które
występują w powietrzu w takiej postaci, w jakiej zostały uwolnione do atmosfery
i zanieczyszczenia wtórne, będące produktami przemian fizycznych i reakcji chemicznych,
36
zachodzących między składnikami atmosfery i substancji do niej wprowadzonymi
(produkty tych reakcji są niekiedy bardziej szkodliwe od zanieczyszczeń pierwotnych).
Zanieczyszczenia powietrza są bardzo mobilne, mogą rozprzestrzeniać się
na dużych obszarach i przedostawać się do innych elementów środowiska naturalnego.
Ulegają one rozprzestrzenianiu, którego intensywność zależy m.in. od warunków
meteorologicznych i terenowych.
W ramach niniejszego raportu analizowano następujące zanieczyszczenia
komunikacyjne: dwutlenek azotu (NO2), dwutlenek siarki (SO2), tlenek węgla (CO)
benzen (C6H6), ołów (Pb) i pył zawieszony (PM10/PM 2,5).
Poszczególne odcinki podzielono także uwzględniając szorstkość aerodynamiczną
terenu.
Wydruki obliczeń, zawierające szczegółowe założenia przyjęte do obliczeń znajdują
się w Załączniku 1.
Wykonane obliczenia wskazują, że poza pasem drogowym nie wystąpią
przekroczenia dopuszczalnych stężeń w powietrzu.
Substancja
Tab. 5.13 Łączna emisja poszczególnych substancji.
Rok 2016
Rok 2026
Emisja roczna w kg/rok
Benzen
100.58
124.71
Dwutlenek azotu
16610.14
20354.27
Dwutlenek siarki
244.56
300.53
Ołów, pył
0.0
0.0
Tlenek węgla
32574.98
40701.52
Pył zawieszony PM 10/PM 2,5
469.67
567.62
a) Faza realizacji
Zanieczyszczenia powietrza w fazie budowy będą miały charakter krótkotrwały
i nie będą stanowić zagrożenia dla zdrowia i życia mieszkańców.
Zachowanie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy określone w przepisach BHP
zniweluje możliwe negatywne formy narażenia zdrowia i życia ludzi (pracowników
wykonujących roboty) w fazie budowy. Pracownicy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa
pracy powinni być zaopatrzeni w maski przeciwpyłowe, okulary ochronne, kombinezony
ochronne przeznaczone wyłącznie do tego rodzaju prac.
W celu ograniczenia emisji zanieczyszczeń pyłowo – gazowych do powietrza na
etapie budowy należy :

stosować do podbudowy w miarę możliwości gotowe mieszanki wytwarzane
w wytwórniach, aby ograniczyć do minimum operacje mieszania kruszywa ze
spoiwem na miejscu budowy,

masy bitumiczne transportować wywrotkami wyposażonymi w opończe ograniczające
emisję oparów asfaltu,

roboty nawierzchniowe prowadzić (jeżeli jest to możliwie) w okresie letnim, kiedy
temperatura mas bitumicznych może być niższa, a przez to mniejsze będzie
odparowywanie substancji odorotwórczych,

plac budowy i drogi dojazdowe należy utrzymywać w stanie ograniczającym pylenie
(pyły mineralne).
Skutkiem funkcjonowania przedmiotowej drogi będzie między innymi emisja do
atmosfery spalin pochodzących z przejeżdżających samochodów. Szybkość i zasięg
emitowanych zanieczyszczeń zależy w głównej mierze do natężenia ruchu, struktury
potoku ruchu, nachylenia niwelety drogi oraz zagospodarowania i ukształtowania terenu
37
w rejonie inwestycji. Przedmiotowe przedsięwzięcie biegnie w większości przez tereny
niezabudowane.
Na terenie planowanej inwestycji nie zaobserwowano stref stagnacji sprzyjających
kumulowaniu się zanieczyszczeń. Ze względu na fakt, że maksymalny zasięg
zanieczyszczeń powietrza nie wychodzi poza pas drogowy nie stwierdza się zagrożenia
dla środowiska.
5.2.5. Monitoring
W związku z brakiem przekroczeń standardów jakości powietrza, nie planuje się
konieczności wykonywania działań monitoringowych.
5.3.
Wody powierzchniowe i podziemne
Analizowane przedsiewzięcie przebiega przez obszar Głównego Zbiornika Wód
Podziemnych Zbiornik MIędzymorenowy Wałcz – Piła, niemal na całym swoim przebiegu.
Obszar inwestycji wg regionalizacji hydrogeologicznej Paczyńskiego położony jest
w rejonie VA – pilskim, subregionu V1 – przymorskiego, regionu V- pomorskiego . Wody
podziemne występują w tym rejonie w utworach czwartorzędowych i trzeciorzędowych.
Obszar znajduje się w zasięgu Głównego Zbiornika Wód Podziemnych nr 125 „Wałcz –
Piła”. Jest to zbiornik międzymorenowy typu porowego, zlokalizowany w utworach
czwartorzędowych, objętego obszarem wysokiej (OWO). GZWP nr 125 zajmuje
powierzchnię 1712 km² a jego zasoby dyspozycyjne określono na 169 tys. m³/d..
Średnia głębokość ujęć wody wynosi 65 m. Wody GZWP nr 125 zostały zakwalifikowane
do klasy Ib, czyli są wodami wysokiej jakości.
Na
omawianym
terenie
występują
trzy
poziomy
wód
w
utworach
czwartorzędowych (Q) i jeden poziom w utworach trzeciorzędowych (Tr). W utworach (Q)
wyróżniono poziom wód gruntowych oraz zaliczane do wód wgłębnych poziomy :
międzyglinowy górny i międzyglinowy dolny. Poziom występujący w utworach (Tr),
zalicza się do wód wgłębnych. Omówione poziomy nie występują w sposób ciągły. Piaski
i żwiry będące wodonoścem tych poziomów wykazują zmienną miąższość i częstokroć
łączą się ze sobą. Lokalnie łączność hydrauliczna występuje między poziomami
wgłębnymi czwartorzędu i trzeciorzędu.
Wody gruntowe
Poziom wód gruntowych tworzą holoceńskie piaszczysto-żwirowe osady o
miąższości od około 10 do powyżej 40 m. Zwierciadło posiada charakter swobodny, a
jego rzędna stabilizuje się na wysokości 113,9 – 115,5 m n.p.m. i w ciągu roku ulega
wahaniom. Na ogół występuje na głębokości większej niż 5 m p.p.t na równinie
sandrowej . Najpłycej na głębokości poniżej 2 m p.p.t. w dolinach cieków, w dnach rynien
jeziornych, na obszarach bagiennych i mokradłach. Często poziom wód gruntowych
tworzy lokalne systemy krążenia, o niewielkich powierzchniach zasilania w wyniku
infiltracji i bliskich strefach drenażu, przez lokalne cieki.
Wody wgłębne
Poziom międzyglinowy górny tworzą osady fluwioglacjalne związane z transgresją
lądolodu stadiału leszczyńsko-pomorskiego. Warstwa wodonośna o miąższości od około
8,0 m do około 50,0 m. zbudowana jest z piasków różnoziarnistych ze żwirem i żwiru. Ze
względu na nadkład glin zwałowych lub osadów zastoiskowych, zwierciadło wód posiada
charakter subartezyjski. Rzędna zwierciadła napiętego występuje na wysokości od około
70,0 do 113,0 m n.p.m. Co względem powierzchni gruntu stanowi głębokość od około 10
do około 50 m metrów. Poziom międzyglinowy górny jest związany z wodami
powierzchniowymi i jeziorami występującymi na obszarach wysoczyznowych. Dna jezior
typu rynnowego głęboko wcinają się w podłoże i osiągają strop warstwy. Poziom ten jest
miejscami jest słabiej izolowany od niżej zalegającego poziomu; występują
półprzepuszczalne osady zastoiskowe , bądź miejsca bezpośredniego kontaktu
38
hydraulicznego. Zasilanie warstwy następuje w wyniku przesączania przez gliny zwałowe
wód gruntowych, bądź przez infiltracje w wychodniach tych warstw.
Poziom międzyglinowy dolny tworzą osady piaszczysto – żwirowe interglacjału
mazowieckiego, zalegające bezpośrednio na utworach mioceńskich. Miąższość warstwy
wodonośnej miejscami osiąga prawie 100 m. Głębokość do zwierciadła o charakterze
napiętym, sięga od około 20 do około 90 m p.p.t.. Warstwa ta jest znacznie lepiej
izolowana niż nadległy poziom międzyglinowy górny.
Poziom trzeciorzędowy występuje w utworach mioceńskich, które tworzą głównie
piaski pylaste i drobnoziarniste, niekiedy piaski ze żwirem. Zwierciadło wody występuje
na ogół poniżej 100 m p.p.t. Zwierciadło na ogół posiada charakter subartezyjski, jednak
w ujęciu Czapla- Młyn wykazuje charakter artezyjski (1,3 m n. p.t.). Warstwa zasilana
jest w wyniku przesączania z nadległego poziomu czwartorzędowego.
Wymienione wyżej poziomy nie występują w sposób ciągły. Piaski i żwiry wykazują
zmienną miąższość i częstokroć łączą się ze sobą. Lokalnie łączność hydrauliczna
występuje między poziomami wgłębnymi czwartorzędu i trzeciorzędu.
a) Jakość wód podziemnych
Jakość wód podziemnych w okolicach Wałcza omówiono na podstawie najnowszych analiz
z lat 2003-2004 przeprowadzonych na potrzeby wykonania mapy Hydrogeologicznej
Polski. Analizy wykonano w 27 reprezentatywnych otworach (studniach wierconych),
z których większość stanowiła ujęcia komunalne. Z racji tego że większość analiz
dotyczyła czwartorzędowego piętra wodonośnego (24 otwory) podjęto się jedynie analizy
tylko tejże warstwy wodonośnej. W analizie przyjęto następujące klasy czystości wód:
Klasa I – Wody o bardzo dobrej jakości. Do tej klasy zalicza się wody podziemne,
które bez uzdatniania spełniają wymagania stawiane wodzie do picia i na potrzeby
gospodarstw domowych zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 19.11.2002
(Dz. U. nr 203, poz. 1718).
Klasa IIa – Wody o dobrej jakości. Do tej klasy zalicza się wody podziemne
wymagające prostego uzdatniania ze względu na nieznaczne przekroczenia dopuszczalnej
w Rozporządzeniu wartości nie więcej niż dwu z następujących wskaźników: Fe, Mn,
barwa i mętność ( 0,2< mg Fe/dm3  2,0; 0,05< mg Mn/dm3  0,1; barwa 20 mg
Pt/dm3; mętność  5 mg SiO2), pozostałe wskaźniki jakości spełniają wymagania
stawiane w Rozporządzeniu.
Klasa IIb – Wody o średniej jakości. Do tej klasy zalicza się wody podziemne
wymagające uzdatniania, w których co najmniej jeden z czterech wymienionych
wskaźników jakości osiąga następującą wartość: 2,0 < mg Fe/dm 3  5,0; 0,1 < mg
Mn/dm3  0,5; barwa > 20 mg Pt/dm3; mętność > 5 mg SiO2/dm3, a jednocześnie
zawartość wskaźników istotnych dla technologii uzdatniania wynosi odpowiednio: NH 4 
1,5 mg N/dm3, H2S  0,2 mg/dm3, utlenialność  4 mg O2/dm3, zasadowość >4,5
mval/dm3, pH > 7 przy spełnieniu wymagań jakościowych pozostałych wskaźników.
KlasaIII – Wody o niskiej jakości. Do tej klasy zalicza się wody podziemne, które
nie spełniają kryteriów klas wyższej jakości, szczególnie wody o stwierdzonym
przekroczeniu wartości dopuszczalnych co najmniej trzech wskaźników o charakterze
nietoksycznym (z zastrzeżeniem kryteriów klasy IIb) i lub występowanie co najmniej
jednego wskaźnika toksycznego.
W przeprowadzonych analizach w żadnym ujęciu nie stwierdzono wód klasy III.
Natomiast wody klasy I stwierdzono w 4 otworach : Jabłonkowo, Nakielno, Nowy Dwór
i Wałcz Drugi (rys.*). Spośród wymienionych jedynie ujęcie w Wałczu drugim znajduje
się blisko planowanego wariantu IV obwodnicy Wałcza. Klasy czystości wód II a i II b
stwierdzono odpowiednio w 8 i 11. Należy zwrócić uwagę, że wody o dobrej jakości (klasa
IIa) występują znacznie częściej po wschodniej stronie Wałcza. Średnia mineralizacja
wód wynosi ok.. 410 mg/dm3 (219-881 mg/dm3), toteż wody poziomu czwartorzędowego
tego obszaru należy zaliczać do wód słodkich. W największym stężeniu występują aniony
HCO3- (97-383 mg/dm3) oraz kationy Ca+2 (46-182 mg/dm3) . W związku z przeważającą
ilością tych jonów wody poziomu czwartorzędowego należy zaliczyć do wód
39
wodorowęglanowo-wapniowych. Stężenie anionów siarczanowych i chlorkowych wynosi
odpowiednio (1-131 mg/dm3) i (4-86 dm3), natomiast stężenie kationów magnezowych i
sodowych odpowiednio (5-32 mg/dm3) i (4-43 mg/dm3). Stężenie azotanów wynosi (0,15 mg/dm3). Natomiast stężenie jonów metali takich jak żelazo i mangan stwierdzono w
ilościach (do 8,7 mg/dm3) i (do 0,54 mg/dm3). W śladowych ilościach występują także
nikiel i kadm (0,005 mg/dm3) i (0,001 mg/dm3). Odczyn pH wód podziemnych poziomu
czwartorzędowego wynosi od 6,8 do 8,4. Tak więc charakter wód waha się w granicach
od obojętnego do lekko zasadowego.
Rozpatrywany teren położony jest w granicach obszaru wysokiej ochrony (OWO)
Głównego Zbiornika Wód Podziemnych nr 125 „Wałcz – Piła”. Jest to zbiornik
międzymorenowy w utworach czwartorzędowych. Szacunkowe zasoby dyspozycyjne
GZWP wynoszą 169 tys. m3/d, a średnia głębokość ujęć – 65 m. Są to wody wysokiej
jakości klasyfikowane do klasy Ib. Na terenie Wałcza warstwę wodonośną tworzą
zazwyczaj piaski różnoziarniste, żwir lub pospółka zalegające najczęściej na
głębokościach 14 – 24 m p.p.t., 38 – 50 m p.p.t. oraz 63 – 71 m p.p.t. pod warstwami
nieprzepuszczalnymi (najczęściej gliny morenowe). Wody mają charakter subartezyjski.
Eksploatowane warstwy wodonośne mają dużą wydajność. W studniach miejskiego ujęcia
wody wydajność wynosi od 86 m3/h do 600 m3/h. Lokalizację różnego rodzaju ujęć
przedstawiono na mapie uwarunkowań hydrogelogicznych. Ww. informacje pochodzą z
zasobów Państwowego Instytutu Geologicznego oraz RZGW w Poznaniu.
Sieć hydrologiczną obszaru miasta tworzą głównie duże powierzchniowo jeziora
rynnowe pochodzenia polodowcowego tworzące wydłużone formy w obniżeniach moreny.
Oprócz jezior rynnowych efektem okresu lodowcowego są jeziora wytopiskowe powstałe
w miejscach osadzania i długotrwałego zalegania dużych brył lodu, które pod wpływem
ciężaru utworzyły w miękkich utworach podłoża znaczne zagłębienia wypełniające się z
czasem roztopową wodą z lodem. Taką genezę mają niewielkie jeziora Chmiel Duży i
Chmiel Mały.
Do najważniejszych, a zarazem największych jezior terenu miasta Wałcz należy zaliczyć:
- Jezioro Raduń tworzące jeden zbiornik razem z jeziorem Dybrzno, będącym jego
odnogą oddzieloną od zasadniczej części akwenu jeziornego malowniczym półwyspem
(powierzchnia 227,10 ha, długość 6.050 m, maksymalna szerokość 670 m, średnia
szerokość 365 m, długość obrzeża ponad 19.000 m, głębokość maksymalna 25,6 m,
głębokość średnia 10,4 m, rzędna zwierciadła wody 110,6 m). Jezioro Raduń jest
zbiornikiem rynnowym położonym na kierunku południowy zachód – północny
wschód. Rybami dość licznie występującymi są: sandacz, węgorz, leszcz, szczupak,
płoć, okoń, karp i lin oraz pochodzący z zarybień sum.
- Jezioro Zamkowe (powierzchnia 133,01 ha, w tym lustra wody 129,57 ha, długość
3350 m, szerokość maksymalna 950 m, zaś średnia 512,5 m, długość obrzeża 10.950
m, maksymalna głębokość 41 m, średnia 12,9 m). Jezioro Zamkowe charakteryzuje
się dość regularną linią brzegową, ma kształt wydłużony o przebiegu północny zachód
– południowy wschód. Południowe obrzeża przechodzą w tereny użytkowane rolniczo,
zaś północna strona znajduje się w centrum Wałcza. Jezioro Zamkowe posiada jeden
mały dopływ od strony południowej, prowadzący wody w okresie roztopowym oraz
odpływ w części północnej, która przepływa krytym kanałem przez miasto i łączy się z
odpływem jeziora Raduń. Brzegi akwenu częściowo są porośnięte sitowiem,
turzycami.
Ponadto w granicach administracyjnych miasta położone są:
- Jezioro Ślipówko (Cegielnia) powstałe w wyrobisku poeksploatacyjnym (powierzchnia
3,85 ha)
- Jezioro Chmiel Duży (powierzchnia 24,4 ha, długość 830 m, szerokość 520 m,
szerokość średnia 300 m, długość obrzeża 2450 m, głębokość maksymalna 19,3 m,
średnia 8,6 m). Od południowego zachodu do akwenu przylega skarpa, a wzdłuż
wschodniego brzegu znajduje się nasyp nieczynnej linii kolejowej Wałcz – Jastrowie,
po którym biegnie obecnie ścieżka rowerowa do Ostrowca. Na południe od jeziora
rozciąga się niewielkie bagnisko. Wody tego zbiornika zasilane są przez liczne cieki. W
południowej i północno zachodniej części usytuowane są dwie zatoki. Ta ostatnia
40
-
-
latem dość mocno pokryta jest roślinnością zanurzoną o liściach pływających. Zwarte
jej kępy spotkać można także w innych rejonach jeziora. Brzegi od strony wschodniej,
południowej i południowo – zachodniej oraz północno – zachodniej (zwłaszcza w
rejonie zatok) porośnięte są dość szerokim pasem trzcin i oczeretów.
Jezioro Chmiel Mały jest zbiornikiem o wydłużonym kształcie oraz słabo rozwiniętej
linii brzegowej. Powierzchnia ogólna zbiornika - 12,54 ha, w tym lustra wody - 9,86
ha, długość - 780 m, szerokość - 280 m, średnia szerokość - 170 m, długość obrzeża
- 1900 m, maksymalna głębokość 10,4 m, średnia głębokość – 3,2 m. Brzegi jeziora
są urozmaicone. Od strony północno - zachodniej płaskie, na pozostałych kierunkach
wyższe, porośnięte lasem iglastym. Do południowego brzegu przylega skarpa, zaś
wzdłuż wschodniego przebiega nasyp nieczynnego torowiska linii kolejowej Wałcz –
Jastrowie. Na północnym wschodzie jezioro graniczy z rozległym wąwozem.
Jezioro Sitowo - jezioro o powierzchni 11,8 ha, średnia głębokość - 2,3 m.
Jezioro Raduńskie - jezioro Czarna Perełka (powierzchnia 8,11 ha).
Jezioro Perełka jest to nieduży zbiornik wodny, położony w lesie. Jego powierzchnia
wynosi około 12 ha, długość około 600 m, szerokość około 100 m. Posiada słabo
wykształconą linię brzegową, z wąskim pasem roślinności litoralowej. Na części
długości brzegu brak roślinności wynurzonej.
Przedmiotowe przedsięwzięcie koliduje
podziemnych - PLGW650028, na całej długości trasy.
z
nst.
Jedolitymi
częściami
wód
b) Wody powierzchniowe
Jeziora Raduń i Zamkowe wykorzystywane są do celów turystycznowypoczynkowych. Na brzegach tych jezior zlokalizowana jest infrastruktura turystyczna w
tym m. in. plaże i kąpieliska. Po stronie południowej jeziora Raduń zlokalizowane są
obiekty Sportowego Ośrodka Przygotowań Olimpijskich (tzw. Bukowina Wałecka). Na
jeziorze znajdują się liczne urządzenia do sportów wodnych. Mniejsze jeziora to z reguły
zbiorniki płytkie, podlegające procesom zarastania zmieniające się stopniowo w
mokradła.
Łącznie ekosystemy jeziorne zajmują 405,57 ha obszaru miasta, co stanowi aż
10,6 % jego terytorium. Pozostałymi elementami sieci hydrologicznej są śródmorenowe
zastoiska wodne, zatopione wyrobiska piasków, rzeki i rowy.
Specyficzny element ekosystemów wodnych rozpatrywanych terenów stanowią
niewielkie, rozproszone w krajobrazie moreny oczka wodne. Są to zbiorniki wodne o
okresowo zmiennym poziomie wody. Zarówno jeziora jak i stawy oraz oczka wodne
charakteryzują się podwyższonym stopniem eutrofizacji wód.
Sieć rzeczna miasta jest stosunkowo słabo rozwinięta. Jedynym większym ciekiem
jest płynąca z południowego zachodu w kierunku wschodnim wzdłuż północnej granicy
miasta rzeka Piławka. Jest to płytki meandrujący ciek, o dnie piaszczystym. Płynie na
dystansie ok. 5 km wzdłuż granicy miasta Wałcz, Piławka odwadnia rozległy obszar
151,7 km2. Przepływa częściowo wzdłuż pasa lasów, częściowo poprzez podmokłe łąki i
nieużytki rolne. Szerokość cieku zazwyczaj nie przekracza 2 m, głębokość zaś 1 m. Jest
to rzeka o niewielkim przepływie osiągającym 0,81 m 3 /s w rejonie leśnictwa Pluskota.
Piławka wpada poza północno - wschodnią granicą administracyjną miasta do rzeki
Dobrzycy na 26,4 km jej biegu. Dobrzyca (64,3 km długości) jest prawobrzeżnym
dopływem Piławy (79,9 km długości), a ta z kolei prawobrzeżnym dopływem Gwdy. Gwda
jest największym dopływem Noteci, liczącym 145,1 km długości.
Wody z prawie całego terenu zachodniej części obwodnicy (Etap I) doprowadzane
są do Piławki przez ciek zwany Żydówką (lub Młynówką Wałecką). Rzeka Żydówka
wypływa z jeziora Raduń i płynie w kierunku wschodnim. Następnie zmienia swój
kierunek na północny i wpada do Piławki w 1 km jej biegu. Na odcinku przepływającym
przez miasto Wałcz, Żydówka jest rzeką uregulowaną. W północnej części miasta
Żydówka przepływa w bezpośrednim sąsiedztwie miejskiej oczyszczalni i przejmuje z niej
oczyszczone ścieki. Projektowana obwodnica drogi nr 10 przebiega przez rzekę Żydówkę
w km 4 +157. Pożądane jest by przejścia drogowe nad ciekami były w formie mostów
lub przepustów, co pozwoliłoby na zachowanie chociażby częściowej drożności
41
przebiegających w dolinach lokalnych ciągów ekologicznych. Inne rozwiązania stworzą
większe lub mniejsze bariery ekologiczne na szlakach migracji fauny.
Wschodnie peryferia miasta Wałcz (rejon jezior Chmiel), gdzie rozpoczyna się
wschodnia część obwodnicy (Etap II) odwadniane są do Piławki poprzez okresowy ciek.
Fragment terenu na wschód od jeziora Sitowo odwadniany jest bezpośrednio do rzeki
Dobrzycy.
Mokradła to kolejny element hydrograficzny terenu. Występują one w omawianym
rejonie w otoczeniu jezior, w dnach dolin i rynien oraz zagłębień bezodpływowych.
Mokradła pocięte są siecią rowów odwadniających. Projektowana obwodnica w niektórych
miejscach przecina tereny o takim charakterze (szczególnie II i IV wariant przebiegu).
Pod względem hydrograficznym dokumentowany teren leży na obszarze 5 zlewni:
(188668849)- Żydówka od jez. Raduń i Dybrzno do ujścia; (18866889) – Piławka od
Żydówki do ujścia; (18866893) – Dobrzyca od Zdbicy do dopł. z jez. Lubianka (l);
(18866896) – Dopływ spod Dubina; (18866899) – Dobrzyca od dopł. spod Dunina do
ujścia.
Głównym ciekiem analizowanego obszaru jest Dobrzyca, która jest dopływem
Piławy, a ta z kolei Gwdy. Lewym dopływem Dobrzycy jest Zdbica, zaś prawymi:
Kłębowianka i Piławka, do której od południa dopływa Kanał Morzyce i Żydówka. Pod
względem gęstości sieci rzecznej obszar jest wyraźnie dwudzielny, tzn. na północ od
równoleżnikowo biegnącego ciągu jezior system cieków
jest stosunkowo gęsty, natomiast na południe od niego cieków praktycznie nie ma.
Dotyczy to zarówno cieków naturalnych, jak i rowów melioracyjnych.
Wody z prawie całego terenu zachodniej części obwodnicy doprowadzane są do
Piławki przez ciek zwany Żydówką (lub Młynówką Wałecką). Rzeka Żydówka wypływa z
jeziora Raduń i płynie w kierunku wschodnim. Następnie zmienia swój kierunek na
północny i wpada do Piławki w 1 km jej biegu. Na odcinku przepływającym przez miasto
Wałcz, Żydówka jest rzeką uregulowaną. Wpółnocnej części miasta Żydówka przepływa w
bezpośrednim sąsiedztwie miejskiej oczyszczalni i przejmuje z niej oczyszczone ścieki.
Projektowana obwodnica drogi nr 10 przebiega przez rzekę Żydówkę w km 4 +157.
Wschodnie peryferia miasta Wałcz (rejon jezior Chmiel), gdzie rozpoczyna się wschodnia
część obwodnicy odwadniane są do Piławki poprzez okresowy ciek. Fragment terenu
na wschód od jeziora Sitowo odwadniany jest bezpośrednio do rzeki Dobrzycy.
Planowana inwestycja w całości znajduje w zlewni Dobrzycy. Od Węzła „Chrząstkowo” do
Węzła „Ostrowiec”, koliduje z dwoma ciekami, gdzie o w obu przypadkach konieczne jest
zastosowanie przepustów. Od Węzła „Ostrowiec” do Węzła „Wiankowo” przebiega przez
obszar bardziej hydrologicznie urozmaicony.
Występują tu liczne jeziora, stawy oraz obszary bagienne.
Przebieg obwodnicy nie koliduje bezpośrednio z jeziorami. Kolizja występuje z
Dopływem spod Dubina, gdzie konieczne jest zastosowanie przepustu. Jak również w
przypadku kolizji z dopływem do jeziora Chmiel Duży.
Wody powierzchniowe w rejonie projektowanej inwestycji drogowej charakteryzują
się dość niską jakością. Wody pozaklasowe w dolnym biegu prowadzi Dobrzyca. Wartości
ponadnormatywne osiąga miano coli. Wysokie stężenia (III klasa) przyjmują też związki
bagienne. Rzeka Piławka prowadzi wody III klasowe, a od ujścia Żydówki pozaklasowe.
Wody Żydówki są również pozaklasowe. Ciek jest odbiornikiem oczyszczonych ścieków z
miasta Wałcz. Piławka badana była w dwóch punktach pomiarowo - kontrolnych. Rzeka w
miejscowości Olszynka (km 3,4) prowadziła wody zaliczane do II klasy czystości. Piławka
w przekroju ujściowym do Dobrzycy w miejscowości Kołacz (km 1) jest odbiornikiem
zanieczyszczeń z Wałcza, odprowadzanych przez Żydówkę (Młynówkę Wałecką).
Poniżej ujścia Żydówki wyraźnie wzrasta zanieczyszczenie wód Piławki (z klasy II do
wód pozaklasowych). W ocenie ogólnej w 2000 roku nastąpiło dalsze obniżenie jakości
wód cieku. Podobnie jak w latach ubiegłych czystość Piławki odbiegała od planowanej I
klasy czystości. Dobrzyca w swoim górnym odcinku (na omawianym obszarze)
prowadziła wody odpowiadające III klasie. Po przyjęciu zanieczyszczonej ściekami z
Wałcza Piławki jakość wód Dobrzycy uległa obniżeniu do wartości ponadnormatywnych.
Decydujące znaczenie miało skażenie bakteriologiczne (klasa „non”). Stężenia związków
biogennych odpowiadały III klasie, organicznych i saprobowości- II klasie. Wysokość
42
zasolenia, zawiesin ogólnych mieściła się w normach przyjętych dla I klasy. Docelowo
Dobrzyca ma prowadzić wody w I klasie czystości
Jezioro Zamkowe jest zbiornikiem dość podatnym na degradację (II kategoria)i o
wodach dość silnie zanieczyszczonych (III klasa). Korzystniejsza sytuacja występuje w
Jeziorze Raduń, którego wody sklasyfikowane są w II klasie. Najniższa jakość wód
notowana jest w rejonie miejscowości Strączno oraz w sąsiedztwie zwartej zabudowy
miasta Wałcz. Jezioro jest dość odporne na degradację.
Kolizje z wodami powierzchniowymi w przebiegu wariantów obwodnicy Wałcza
Planowana inwestycja w całości znajduje w zlewni Dobrzycy. I etap (wszystkie
warianty) tj. od Węzła „Chrząstkowo” do Węzła „Ostrowiec”, koliduje z dwoma ciekami,
gdzie o w obu przypadkach konieczne jest zastosowanie przepustów. II etap inwestycji tj.
od
Węzła „Ostrowiec” do Węzła „Wiankowo”
przebiega przez obszar bardziej
hydrologicznie urozmaicony. Występują tu liczne jeziora, stawy oraz obszary bagienne.
Przebieg wszystkich wariantów nie koliduje bezpośrednio z jeziorami. W odległości ok.
20 m od północnego brzegu jeziora Chmiel przebiegają warianty I,II i III, (w km ok.
9+000,00). Wariant II przebiega od km od ok. 10+400,00 do km ok. 10+700,00 przez
obszar bagienny. Wiąże się to z koniecznością przeprowadzenia odcinka drogi o długości
300 m po estakadzie, celem jak najmniejszej ingerencji w stosunki wodne na tym
obszarze. Wszystkie warianty w drugim etapie budowy kolidują z Dopływem spod Dubina,
gdzie konieczne jest zastosowanie przepustu. Jak również w przypadku kolizji wariantu IV
z dopływem do jeziora Chmiel Duży.
Wszystkie warianty od km ok. 13+000,00 do Węzła „Wiankowo” przebiegają przez
obszar, gdzie występują liczne stawy w większości o powierzchni mniejszej od 1 ha.
Wszystkie warianty za wyjątkiem wariantu II, kolidują bezpośrednio z kilkoma stawami.
W
przypadku realizacji jednego z tych wariantów konieczna będzie ingerencja w
strukturę tychże obiektów hydrologicznych, włącznie z ich całkowitym zasypaniem.
Jednolite części wód powierzchniowych
Przedmiotowe przedsięwzięcie koliduje z nst. JCWP:
Nazwa
Nr
KM kolizji
Żydówka
PLRW600025188668849
4+181
Dopływ spod Dubina
PLRW60001818866896
12+059
Żydówka – naturalna część wód, charakteryzująca się złym stanem oraz zagrożona
nieosiągnięciem celów środowiskowych.
Dopływ spod Dubina – naturalna część wód, charakteryzująca się dobrym stanem
oraz niezagrożone osięgnięcie celów środowiskowych.
Doboru urządzeń odwadniających drogę ekspresową dokonano na podstawie
obliczeń wg. Poniższej metodyki.
Natężenie miarodajne opadu deszczu q określono ze wzoru:
q=A/t0,667
gdzie:
A- wartość stała zależna od rocznej sumy opadów i prawdopodobieństwa deszczu
prawdopodobieństwo : p=10%
roczna suma opadów : H=650
A=1013
t – czas trwania deszczu
t=10 min
q=1013 / (10
) = 218,3
0,667
43
Przyjęto do obliczeń:
Jednostkowe natężenie deszczu dla obliczeń maksymalnego qmax = 218,0 l/s*ha
Jednostkowe natężenie deszczu dla obliczeń nominalnego qnom = 15,0 l/s*ha

Spływ wód deszczowych ze zlewni policzono wg. wzoru
Q = q*Ψ*F*φ
gdzie:
q – natężenie deszczu [dm3/s*ha]
F – powierzchnia zlewni [ha]
φ- współczynnik opóźnienia zależny od wielkości zlewni
Ψ – współczynnik spływu
- współczynnik spływu z nawierzchni utwardzonej =0,9
- współczynnik spływu z nawierzchni szczelnych (dachy) =0,9
- współczynnik spływu z pasów rozdziału =0,10
- współczynnik spływu z terenów zielonych =0,10
Obliczenia rowów drogowych oraz ilości wód wymaganych podczyszczeniu w separatorach
dobrano na podstawie obliczeń modelowych, które zostały wykonane przez hydrologa.
Prognozę
emisji
zanieczyszczeń
(zawiesiny
ogólnej
i
węglowodorów
ropopochodnych) w wodach opadowych i roztopowych odprowadzanych z powierzchni
szczelnej budowanej obwodnicy wykonano w oparciu o:

metodykę obliczeń zawartą w Zarządzeniu nr 29 Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych
i Autostrad z dnia 30 października 2006 r. [57]
W ramach związanego z Zarządzeniem nr 29 GDDKiA opracowania pn. Analiza
zanieczyszczeń w wodach opadowych i roztopowych z dróg krajowych [86] zostały
przeanalizowane i przedstawione zależności pomiędzy wartościami średnimi stężenia
zawiesiny ogólnej a natężeniem ruchu. Zależności te mogą być stosowane w odniesieniu
do dróg przebiegających na terenach zamiejskich i podmiejskich, w przeciętnych
warunkach lokalizacyjnych dla przekrojów jednojezdniowych.
Zależność pomiędzy stężeniem zawiesiny ogólnej a natężeniem ruchu została
zapisana przy pomocy następującego wzoru:
SZO = 0.7183*Q0.5292 [mg/l]
gdzie:
SZO – stężenie zawiesiny ogólnej [mg/l]
Q – dobowe natężenie ruchu (ŚDR) [P/d]
Niestety, nie jest możliwe określenie podobnej zależności w przypadku stężenia
substancji ropopochodnych. Dotyczy to również węglowodorów ropopochodnych, które
analizuje się w wodach opadowych i roztopowych spływających z powierzchni dróg od
dnia 31 lipca 2006 r., w związku z wejściem w życie nowego rozporządzenia Ministra
Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy
wprowadzaniu ścieków do wód i do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie
szkodliwych dla środowiska wodnego [30].
Analizując substancje ropopochodne oznaczano sumę frakcji benzyn (C 7-C11) oraz
frakcji oleju (C12-C35). Natomiast węglowodory ropopochodne zawierają frakcje oleju
mineralnego C10-C40. Różnica polega na tym, że substancje ropopochodne zawierają
frakcje lekkie (C7-C11), a węglowodory ropopochodne frakcję ciężkich olejów (C 36-C40), co
zdecydowania utrudnia porównywanie wyników. Możliwość określenia, jak bardzo
porównywalne są stężenia tych dwóch substancji związana jest z analizą, jak bardzo są
44
istotne stężenia benzyn w przypadku substancji ropopochodnych oraz olejów ciężkich
w analizie węglowodorów ropopochodnych. Na podstawie wyników analiz prowadzonych
metodą chromatografii gazowej, umożliwiającej dokładne oznaczenie benzyn i olejów,
można stwierdzić, iż w większości przypadków stężenia benzyn znajdują się na granicy
oznaczalności. Benzyny (C6-C11) są związkami lotnymi, które bardzo szybko parują
i przedostają się do powietrza. Podobnie marginalne znaczenie ma stężenie
węglowodorów o liczbie atomów węgla w łańcuchu większej niż 35. Frakcje te ze względu
na dużą masę i rozbudowany łańcuch są mniej mobilne i trudniej spłukiwane przez wodę.
Opierając się na ww. założeniach oraz wynikach pomiarów wykonanych na sieci
dróg krajowych i autostrad na terenie małopolski, (gdzie analizowane były benzyny C 7C11, oleje C12-C35, indeks oleju mineralnego C 10-C40 oraz suma węglowodorów C7-C40),
autorzy wspominanego opracowania doszli do wniosku, że wyniki stężenia substancji
ropopochodnych są porównywalne ze stężeniami węglowodorów ropopochodnych.
Ponadto zgodnie z informacjami przedstawionymi w opracowaniu w większości
analizowanych punktów, w których pobrano próby ścieków deszczowych z powierzchni
dróg, nie wystąpiły przekroczenia wartości dopuszczalnej substancji ropopochodnych (15
mg/l). Jednocześnie prawie połowa analizowanych prób (633 na 1 403) wykazała
stężenie substancji ropopochodnych mniejsze od granicy mierzalności 0,001 mg/l.
Bazując na przedstawionych powyżej założeniach przyjęto w niniejszym
opracowaniu, że wyniki stężenia węglowodorów ropopochodnych są równe stężeniom
substancji ropopochodnych.
W związku z powyższym zgodnie z informacjach zawartymi w opracowaniu pn. Analiza
zanieczyszczeń w wodach opadowych i roztopowych z dróg ,należy stwierdzić, że
zanieczyszczenie wód opadowych spływających z powierzchni drogi substancjami
ropopochodnymi (które badano do lipca 2006 r. zgodnie z nieobowiązującym już
rozporządzeniem), a tym samym węglowodorami ropopochodnymi (badanymi obecnie
zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska [30]) jest nieznaczne. Potwierdzają to
także inne źródła np. Pani Halina Sawicka-Siarkiewicz w opracowaniu: „Ograniczenie
zanieczyszczeń w spływach powierzchniowych z dróg.” opublikowanym w 2003r. przez
Instytut Ochrony Środowiska, gdzie na podstawie badań krajowych jak i
przprowadzonych w Europie stwierdzono, że stężenia substancji ropopochodnych w
ściekach z dróg nie przekraczają dopuszczanych przepisami 15 mg/l.
Należy jednak zauważyć, że stosowanie tej metody w odniesieniu do określania
ilości zawiesiny ogólnej ma pewne ograniczenia – szczególnie w odniesieniu do ilości
pasów ruchu jak i jego nateżenia. Z uwagi na fakt, że przy wykonywaniu opracowania
pt.: Analiza zanieczyszczeń w wodach opadowych i roztopowych z dróg krajowych [86]
brakowało punktów pomiarowych zlokalizowanych na drogach dwujezdniowych oraz o
natężeniu powyżej 17500 P/d, stosowanie tej metody możliwe jest jedynie w wybranych
przypadkach. Niemniej jednak, pomimo faktu, że planowana droga ekspresowa nie
będzie spełniała tych warunków, wykorzystano ją do obliczeń ponieważ wyniki uzyskane
na jej podstawie są o wiele bardziej zbliżone do wyników uzyskiwanych na podstawie
rzeczywistych pomiarów do rzeczywistości niż określone przy stosowaniu Polskiej Normy
PN-S-02204 (Drogi samochodowe. Odwodnienie dróg.).
Stosując opisaną w ww. rozdziale metodykę obliczono prognozowane oddziaływania
wariantów inwestycyjnych dla roku 2016 i 2026.
Założone, że wszystkie analizowane odcinki, za wyjątkiem odcinków oznaczonych w
poniższych tabelach żółtych uznano za biegnące przez tereny niezabudowane.
45
Stężenie zawiesiny
ogólnej określone wg
Zarządzenia nr 29
GDDKiA z dnia
30.10.2006r [mg/dm3]
Rok prognozy
Obwodnica Wałcza-odcinek
Pojazdy samochodowe
ogółem
SDR
2016
1
8010
115,6
2016
2
5630
95,9
2016
3
6496
103,5
2016
4
4908
89,2
2016
5
7732
113,5
2026
1
9399
125,8
2026
2
6942
107,2
2026
3
7948
115,1
2026
4
6251
101,4
2026
5
9081
123,5
Na podstawie wykonanych analiz można stwierdzić, że stężenia zawiesiny ogólnej
w wodach opadowych spływających z powierzchni dróg charakteryzują się pewną
zmiennością, a przekroczenia stężenia dopuszczalnego w ściekach opadowych nie
występują często.
Biorąc powyższe pod uwagę powyższe, wymagany stopień redukcji zanieczyszczeń
powinien wynosić maksymalnie 21 %, co jest bez trudów do osiągnięcia przy
zastosowanych urządzeniach ochrony wód.
Powyższe wartości redukcji zanieczyszczeń R [%] obliczono ze wzoru:
R = (1 – Sdop/Sz) * 100 %
Sdop – dopuszczlane stężenie zawiesiny,
Sz – stężenie obliczone.
Niewielkie stężenia zanieczyszczeń w wodach odprowadzanych z korony drogi wykazały
także przeprowadzone w województwie zachodniopomorskich analizy z 2006 r.
W Oddziale GDDKiA Szczecin pobrano i zbadano próbki z 112 punktów znajdujących się
na drogach numer: 3, 6, 10, 11, 13, 20, 22, 26, 31, A-6. Spośródpowyższych próbek 90
pobrano w miejscach, w których występuje separator, 20 w miejscach, w których brak
urządzeń oczyszczających, natomiast 2 dla zlokalizowanych zbiorników retencyjnofiltracyjnych. Natężenie ruchu na sieci dróg krajowych tego Oddziału wg GPR 2005
utrzymywało się w przedziale 1 412 – 16 401 P/d, a więc w przedziale zawierającym się
w prognozowanym natężeniu ruchu na obwodnicy Wałcza.
Na poniższych wykresach przedstawiono natężenie ruchu i stężenie zawiesiny
ogólnej oraz stężenie substancji ropopochodnych. w miejscach, w których brak jest
urządzeń oczyszczających. Wszystkie z pomierzonych prób z tego Oddziału spełniają
dopuszczalne stężenie zawiesiny ogólnej, a większość stężeń nie przekracza wartości 60
mg/l. W przypadku substancji ropopochodnych stężenia są niskie – nie przekraczają one
5 mg/l, tylko w jednym przypadku dochodzą do 10 mg/l.
46
a) Oddziaływanie na Jednolite Części Wód
Nadrzędnym celem Ramowej Dyrektywy Wodnej jest osiągnięcie dobrego stanu
wód do roku 2015.
Wody powierzchniowe, w tym silnie zmienione i sztuczne jednolite części wód,
powinny do tego czasu osiągnąć dobry stan chemiczny, oraz odpowiednio, dobry stan
ekologiczny lub dobry potencjał ekologiczny, gdzie:
 stan ekologiczny obowiązuje dla naturalnych jednolitych części wód,
 potencjał ekologiczny dla sztucznych lub silnie zmienionych jednolitych części
wód.
47
Cele środowiskowe dla wód powierzchniowych oraz obszarów chronionych ustalane
są zgodnie z zapisami art. 4 Ramowej Dyrektywy Wodnej. Stosowana jest przy tym
zasada - jeśli do danej części wód odnosi się więcej niż jeden z celów, ustala się cel
najbardziej rygorystyczny. Są to:
 nie pogorszenie się stanu wód powierzchniowych i podziemnych oraz ochrona,
poprawa i przywrócenie stanu wszystkich części wód;
 osiągnięcie dobrego stanu do 2015 roku, tzn. dobrego stanu (lub potencjału)
ekologicznego i dobrego stanu chemicznego wód powierzchniowych oraz dobrego
stanu chemicznego i dobrego stanu ilościowego wód podziemnych;
 stopniowe redukowanie zanieczyszczenia substancjami priorytetowymi i
stopniowe eliminowanie priorytetowych substancji niebezpiecznych z wód
powierzchniowych oraz zapobieganie dopływowi lub ograniczenie dopływu
zanieczyszczeń do wód podziemnych;
 odwrócenie
wszystkich
znaczących
tendencji
wzrostowych
stężenia
zanieczyszczeń w wodach podziemnych;
 osiągnięcie zgodności ze wszystkimi normami i celami określonymi dla
obszarów chronionych w ustawodawstwie wspólnotowym.
W Polsce, w pierwszym etapie planowania gospodarowania wodami, cele
środowiskowe dla części wód zostały oparte głównie na wartościach granicznych
poszczególnych wskaźników fizyko-chemicznych, biologicznych i hydromorfologicznych
określających stan ekologiczny wód powierzchniowych oraz wskaźników chemicznych
świadczących o stanie chemicznym wody, odpowiadających warunkom osiągnięcia przez
te wody co najmniej dobrego stanu (dla części wód uznanych za naturalne) oraz dobrego
lub powyżej dobrego potencjału (dla części wód uznanych za silnie zmienione, bądź
sztuczne). Wartości tych wskaźników określa Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia
20 sierpnia 2008 r. w sprawie sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód
powierzchniowych (Dz. U. z 2008 r., Nr 162, poz. 1008).
Ponadto - Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 lipca 2009 r. w sprawie
klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego
jednolitych części wód powierzchniowych (Dz. U. z 2009 Nr 122 poz. 1018) oraz
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 lipca 2008 r. w sprawie kryteriów i
sposobu oceny stanu wód podziemnych (Dz. U. z 2008 r. Nr 143 poz. 896). W przypadku
wód wykazujących w momencie ustalania celów środowiskowych bardzo dobry stan
ekologiczny, wymagane jest utrzymanie tego stanu dla wypełnienia zasady
niepogarszania stanu wód.
Dla JCW, będących obecnie w bardzo dobrym stanie/potencjale ekologicznym,
celem środowiskowym będzie utrzymanie tego stanu/potencjału. Dla naturalnych części
wód celem jest osiągnięcie co najmniej dobrego stanu ekologicznego i utrzymanie co
najmniej dobrego stanu chemicznego.
Stan ekologiczny, zgodnie z RDW, wyznaczają również hydromorfologiczne
elementy jakości, tj.:
 Reżim hydrologiczny
 Ciągłość rzeki
 Warunki morfologiczne
Plan gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry został zatwierdzony na
posiedzeniu Rady Ministrów w dniu 22 lutego 2011 r. (M.P. Nr 40, poz. 541).
Główne cele środowiskowe dla wód powierzchniowych określone w Planie
gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Wisły zakładają nie pogarszanie ich stanu.
Ocenia się, że nie będzie zmiany stanu wód pod względem fizyko-chemicznym,
biologicznym i hydromorfologicznym, jeżeli na etapie realizacji inwestycji zostaną
zastosowane następujące środki łagodzące oddziaływanie:
48




jak najmniejsza mechaniczna ingerencja w koryta przecinanych cieków,
całkowity zakaz zrzutu nie oczyszczonych wód opadowych z drogi do cieków,
zakaz lokalizacji zaplecza budowy i baz materiałowych w dolinach rzek
teren budowy zostanie doprowadzony do
stanu pierwotnego po zakończeniu
wznoszenia obiektów inżynierskich.
W celu minimalizacji oddziaływania na etapie eksploatacji na stan wód płynących
planuje się wykonanie urządzeń oczyszczających wody opadowe i roztopowe przed
odprowadzeniem do odbiornika do wielkości zapewniających zachowanie standardów
jakości środowiska.
Pewnego rodzaju niekorzystnym oddziaływaniem na hydromorfologię koryta
będzie konieczność regulacji oraz umocnienia koryt przekładanych cieków na odcinku
bezpośrednio sąsiadującym z planowaną inwestycją.
Zakres korekt będzie ograniczony do niezbędnego minimum, wynikającego z
warunków technicznych i konieczności zapewnienia bezpiecznego funkcjonowania drogi
ekspresowej.
Odnosząc się do oddziaływania na elementy związane z hydrologią cieków należy
zauważyć, że planowane odbiorniki będą miały możliwość przyjęcia wód z planowanej
zlewni drogi ekspresowej S 10.
Przed odprowadzeniem do odbiornika wody opadowe i roztopowe, w celu
spowolnienia przepływu będą przetrzymywane w zbiornikach retencyjnych oraz
oczyszczone w separatorach, zlokalizowanych przy każdym zbiorniku retencyjnym.
Zbiorniki retencyjne zwymiarowane zostaną na przyjęcie całej objętości
długotrwałego deszczu nawalnego z ciążących do nich zlewni cząstkowych.
Odnoszą się z kolei do aspektów hydrobiologicznych oraz fizykochemicznych i
chemicznych należy stwierdzić, że planowane przedsięwzięcie nie generuje
oddziaływań, mogących wpłynąć negatywnie na te elementy.
Podstawowymi zanieczyszczeniami generowanymi przez drogę ekspresową jest
zawiesina oraz substancje ropopochodne.
Jak wspomniano już wcześniej, wody opadowe i roztopowe przed
odprowadzeniem do rzeki będą oczyszczone w rowach trawiastych, zbiornikach
retencyjnych, czy separatorach, co umożliwi na dotrzymanie standardów jakości
środowiska.
Planowane przedsięwzięcie nie generuje substancji biogennych, zanieczyszczeń
chemicznych, mogących wpłynąć na organizmy, żyjące w rzece, czy mogących
powodować eutrofizację wód.
Odprowadzane wody opadowe nie wpłyną także na temperaturę wód rzeki.
Okresowo możemy mieć do czynienia z odprowadzeniem do wód chlorków,
pochodzących z zimowego utrzymania drogi. Zjawisko to będzie miało jednak charakter
okresowy i ograniczony jedynie do okresu wczesno wiosennego.
Podsumowując, zakres ingerencji w koryta cieków będzie niewielki, przed
odprowadzeniem wód opadowych i roztopowych nastąpi ich oczyszczenie w urządzeniach
ochrony wód, a fala powodziowa zostanie zminimalizowana przez zastosowanie
zbiorników retencyjnych.
Wody po oczyszczeniu w szczelnym zbiorniku retencyjnym oraz przepuszczeniu
przez separator zawiesin i substancji ropopochodnych, za pomocą rowu zostanie
zrzucona do rzeki.
Budowa przepustów, przebudowa rowów i drenaży oraz odprowadzenie wód
opadowych poprzez stawy retencyjne nie naruszą zasobów wodnych w przekraczanych
zlewniach cząstkowych w odniesieniu zarówno do ilości jak i jakości, w związku z czym
nie nastąpi zmiana wielkości wód w zlewni
49
Przedmiotowe przedsięwzięcie nie koliduje także i nie będzie negatywnie
oddziaływało na wody powierzchniowe wykorzystywane do celów rekreacyjnych, w tym
kąpieliskowych.
W celu wypełnienia zapisów Ramowej Dyrektywy Wodnej (RDW), zostały
opracowane plany gospodarowania wodami na obszarze poszczególnych dorzeczy (w tym
także dorzeczu Odry). Zgodnie z przyjętym w 2011r. przez Radę Ministrów Planem
gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Wisły cele środowiskowe dla części wód
zostały oparte głównie na wartościach granicznych poszczególnych wskaźników fizykochemicznych, biologicznych i hydromorfologicznych określających stan ekologiczny wód
powierzchniowych oraz wskaźników chemicznych świadczących o stanie chemicznym
wody, odpowiadających warunkom osiągnięcia przez te wody co najmniej dobrego stanu
(dla części wód uznanych za naturalne) oraz dobrego lub powyżej dobrego potencjału
(dla części wód uznanych za silnie zmienione, bądź sztuczne). Wartości tych wskaźników
określono w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 20.08.2008 r. w sprawie sposobu
klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych (Dz. U. z 2008 r., Nr 162,
poz. 1008). Jednocześnie określający stan ekologiczny, zgodnie z RDW, uwzględniano
również hydromorfologiczne elementy jakości, tj.: reżim hydrologiczny, ciągłość rzeki,
warunki morfologiczne.
Przy ustalaniu celów środowiskowych ww. Planie dla jednolitych części wód
powierzchniowych brano pod uwagę aktualny stan JCWP w związku z wymaganym
zgodnie z RDW warunkiem niepogarszania ich stanu. Dla jednolitych części wód,
będących obecnie w bardzo dobrym stanie/potencjale ekologicznym, celem
środowiskowym jest utrzymanie tego stanu/potencjału. Ponadto, ustalając cele
uwzględniono także różnicę pomiędzy naturalnymi, a silnie zmienionymi oraz sztucznymi
częściami wód. Dla naturalnych części wód celem jest osiągnięcie co najmniej dobrego
stanu ekologicznego, dla silnie zmienionych i sztucznych części wód – co najmniej
dobrego potencjału ekologicznego. Ponadto, w obydwu przypadkach, w celu osiągnięcia
dobrego stanu/potencjału konieczne jest dodatkowo utrzymanie co najmniej dobrego
stanu chemicznego.
Biorąc zarówno pod uwagę opisany powyżej stan poszczególnych JCWP jak
również ewentualne oddziaływania związane z realizacją analizowanej inwestycji tj.:
 Uwzględnienie w projektowanym systemie odwodnienia urządzeń, których zadaniem
będzie oczyszczanie ścieków odprowadzanych z powierzchni drogi.
 Uwzględnienie w projektowanym systemie odwodnienia zbiorników retencyjnych,
które minimalizować będą negatywny wpływ na zmiany w przepływach cieków, do
których będą odprowadzane wody z systemu odwodnienia.
 Uwzględnienie odpowiedniego uszczelnienia systemu odwodnienia na terenach
wrażliwych (tak aby nie dopuścić do zanieczyszczenia wód powierzchniowych i
podziemnych).
 Uwzględnienie w projekcie odpowiednich parametrów obiektów mostowych przez co
nie będzie następowało zakłócanie reżimu hydrologicznego kolidujących z inwestycja
cieków (projektowane obiekty nie tylko muszą uwzględniać, konieczność przepuszczenia
wód powodziowych, ale również ich parametry zostały zwiększone tak, aby mogły one
pełnić równocześnie funkcję przejść dla zwierząt).
 Parametry przekraczanych obiektami mostowymi cieków (niewielkie cieki, których
przekroczenie obiektem mostowym nie wymaga konieczności realizowania podpór w
nurcie rzeki).
 Ograniczenie do minimum zmian linii brzegowych (w tym ograniczenie zakresu
umacniania koryt cieków jedynie na do odcinków w rejonie realizowanych obiektów
mostowych).
 Nie realizowanie w ramach projektowanej inwestycji działań/konstrukcji, które
utrudniły by migrację zwierząt wodnych.
 Zachowanie odpowiedniego reżimu technologicznego w fazie budowy z uwagi na
konieczność ochrony fauny wodnej na terenach chronionych, należy stwierdzić, że w
przedmiotowym przypadku nie występuje ryzyko nieosiągnięcie celów środowiskowych
50
dla JCWP zawartych w planie gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Wisły z
uwagi na realizację analizowanej inwestycji.
Zakres praz związanych z przebudową cieków.
Na odcinku KARO w zakresie urządzeń melioracyjnych (cieków, rowów)
przewidziano:
1. Odtworzenie istniejącego rowu melioracyjnego w km 0+120 drogi dojazdowej nr
1A (początek obwodnicy, strona północna) na długości ok. 66 m, do
przedmiotowego rowu odprowadzona zostaje woda z drogi poprzez przepust o
średnicy 400 mm i długości 15,8 m.
2. Przebudowa przepustu P-1 na rowie melioracyjnym/cieku w km 0+465 pod droga
wojewódzka nr 163 oraz drogą dojazdową nr 8 na długości 33,7 m. Na wlocie i
wylocie z przepustu projektuje się umocnienie skarp drogowych, dna i skarp rowu
melioracyjnego w postaci okładziny kamiennej na podłożu betonowym (szczegóły
w branży mostowej – przepusty).
3. Budowa przepustu P-2 na ww. cieku pod drogą dojazdową nr 11 w km 0+202, o
długości 13,2 m i średnicy 800 mm. Na wlocie i wylocie z przepustu projektuje się
umocnienie skarp drogowych, dna i skarp rowu melioracyjnego w postaci
okładziny kamiennej na podłożu betonowym (szczegóły w branży mostowej –
przepusty).
lp
lokalizacja
1
DW 163
DD8
2
3
pikietaż
i
średnica
rzędna
wlotu
rzędna
wylotu
długość
[mm]
[m]
[m]
[m]
materiał
0+465,70
1000
107,5
107,33
33,72
HDPE
DD 1A
0+120,76
400
109,65
109,18
15,80
HDPE
DD11
0+202,63
800
107,30
107,24
13,20
HDPE
uwagi
ujęty
w
opracowaniu
"Obiekty
inżynierskie"
ze studni do
rowu
ujęty
w
opracowaniu
"Obiekty
inżynierskie"
Na odcinku WBP w zakresie urządzeń melioracyjnych (cieków,
przewidziano:
1. Pozostawienie istniejącego koryta rzeki Żydówki w km 4+157
rowów)
2. Odtworzenie istniejącego rowu melioracyjnego w km 0+350 ul. Żeromskiego, na
długości ok. 20 m
3. Odtworzenie istniejącego rowu melioracyjnego w km 4+620, na długości ok. 25 m
4. Przebudowa istniejącego rowu/cieku melioracyjnego w km 6+258, na długości ok.
130 m oraz jego udrożnienie – odtworzenie na długości ok. 60 m.
5. Przełożenie istniejącego rowu/cieku melioracyjnego przy drodze wewnętrznej w
km 8+096 w zakresie: odtworzenie odcina rowu o długości 20 m – przejście pod
drogą wewnętrzną przepustem P-5 o średnicy 1200 mm i długości ok. 19 m. –
odtworzenie rowu o długości ok. 20 m – przełożenie istniejącego rowu na długości
ok. 30 i włączenie go w układ odwodnienia drogi do zbiornika nr ZB7, z którego
odprowadza się wody przelewem awaryjnym do cieku w km 8+357.
6. Odtworzenie istniejącego rowu/cieku na długości ok. 53 m wraz z umocnieniem
jego dna kruszywem naturalnym w km 12+050 pod obiektem mostowym M-2.
51
Odwodnienie dróg wprowadzane do rowów zakończyć wylotami betonowymi. Skarpy
obustronnie do wysokości 1m oraz dna cieków w tych miejscach ubezpieczyć płytami
betonowymi na długości 10m. Wyżej wykonać darniowanie do pełnej wysokości skarp.
Skarpy i dno przy wylotach do odbiorników przewiduje się umocnić narzutem z kamienia
łamanego Ø300-600 oraz geowłókniną. Wyloty kanałów wyposażyć w kraty
zabezpieczające z prętów stalowych.
Ponadto opracowanie obejmuje przełożenia kolektorów drenarskich.
Odcinek 1 (km 10+620 – 10+680)
Zaprojektowano przebudowę odcinka zbieracza DN50 kolidującego z projektowana drogą.
Na istniejącym ciągu projektuje się zabudowę studni betonowych 1Dr1 i 1Dr2 i ułożenie
między nimi odcinka rury drenarskiej PVC-U DN50 z filtrem z geowłókniny.
Odcinek 2 (km 11+080)
Zaprojektowano likwidację odcinka zbieracza DN75, kolidującego z projektowaną drogą.
Wylot Wd1 zbieracza zaprojektowano do rowu drogowego prawego. Odcinek pod
projektowaną jezdnią przewidziany został do fizycznego usunięcia. Po lewej stronie jezdni
zaprojektowano studnię drenarską betonową 2Dr1, do której włączony zostanie dalszy
odcinek przebudowywanego zbieracza oraz inne dreny, które zinwentaryzowane zostaną
podczas prowadzenia prac budowlanych.
Odcinek 3 (km 11+315 – 11+400)
Zaprojektowano przebudowę odcinka zbieracza, kolidującego z projektowaną drogą. Po
prawej stronie jezdni zaprojektowano zabudowę na istniejącym ciagu studni betonowej
3Dr2 i ułożenie odcinka rury drenarskiej PVC-U DN75 z filtrem z geowłókniny do
projektowanego wylotu Wd2 do rowu drogowego prawego w km 11+400. Po lewej
stronie jezdni zaprojektowano studnię betonową DN1000 3Dr3, do której włączony
zostanie dalszy odcinek przebudowywanego zbieracza oraz inne dreny, które
zinwentaryzowane zostaną podczas prowadzenia prac budowlanych.
Odcinki 4 (km 11+640), 5 (km 11+800), 6 (km 11+900)
Zaprojektowano likwidację odcinków zbieraczy DN50, kolidujących z projektowaną drogą.
Odcinki pod projektowaną jezdnią przewidziane zostały do fizycznego usunięcia. Po
prawej stronie jezdni zaprojektowano studnie drenarskie betonową 4Dr1, 5Dr1 i 6Dr1 do
których włączone zostaną dalsze odcinki przebudowywanych zbieraczy oraz inne dreny,
które zinwentaryzowane zostaną podczas prowadzenia prac budowlanych.
Odcinek 7Dr1 – 7Dr3 (km13+890 – 13+935)
Zaprojektowano przebudowę odcinka zbieracza, kolidującego z projektowaną drogą. Po
prawej stronie jezdni zaprojektowano zabudowę na istniejącym ciagu studni betonowej
3Dr1 i ułożenie odcinka rury kanalizacyjnej PVC-U Dz315 pod projektowana drogą do
miejsca włączenia do istniejącego ciągu w studni 7Dr3 po lewej stronie drogi.
Zgodnie z treścią pisma ZZMiUW w Szczecinie nr EWA-5011/5/2013/KS z dnia
11.03.2013 szczegółowe określenie średnicy ciągu możliwe będzie dopiero podczas
wykonywania robót budowlanychj związanych z budowa obwodnicy. Do projektu przyjęto
najniekorzystniejszy wariant przebudowy, tj. największą podaną średnicę: DN300.
Odcinek 1Kd-p1 – 1Kd-p3
Zaprojektowano przebudowę odcinka kanału melioracyjnego DN800, kolidującego z
projektowaną drogą. Po lewej stronie jezdni zaprojektowano zabudowę na istniejącym
ciągu studni betonowej 1Kd-p1 i ułożenie odcinka rury kanalizacyjnej DN800 z betonu
sprężonego pod projektowana drogą do miejsca włączenia do istniejącego ciągu w studni
1Kd-93 po prawej stronie drogi.
UWAGA:
1. Ze względu na brak szczegółowych danych dotyczących sieci drenarskiej nie wyklucza
się istnienia w terenie dodatkowych kanałów drenarskich, nie ujętych w powyższym
zestawieniu
2. Wszystkie napotkane podczas realizacji robót sączki drenarskie ulegające przerwaniu
należy zaślepić
Na ciągach drenarskich zaprojektowano studnie drenarskie z kręgów betonowych Dn1000
i studnie kanalizacyjne DN1000 o wysokości dostosowanej do warunków terenowych,
52
natomiast na przebudowywanym kanale melioracyjnym studnie z kręgów betonowych
Dn1500.
Warunki prowadzenia prac w zakresie urządzeń melioracyjnych (cieków i rowów)
zostały określone w pozwoleniach wodno – prawnych, wydanych dla przedmiotowego
zadania.
Z punktu widzenia ochrony środowiska przyrodniczego w przypadku zmiany
przebiegu rowu, w pierwszej kolejności należy wykonać nowe koryto, a dopiero na
ostatnim etapie dokonać zasypania starego koryta tak, aby jak naj krótszy był czas
zaburzenia przepływu.
a) Etap realizacji
w pasie drogowym będą występować odkłady, czyli miejsca w granicach
wykupionego pasa drogowego, w którym będzie można wykonać odkład nadmiaru gruntu
i nieprzydatnych materiałów, bez potrzeby wywozu na wysypisko. Gospodarka masami
ziemnymi będzie realizowana w ramach linii rozgraniczających.
Materiały budowlane powinny będą składowane w wyznaczonych do tego miejscach
w ramach pasa drogowego. Nie przewiduje się podejmowania szczególnych działań,
zabezpieczających składowane materiały budowlane.
Przewiduje się jedynie, że Wykonawca robót budowlanych zapewni ochronę
zapleczy budowy oraz baz materiałowo – sprzętowych przez dostępem osób nie
upoważnionych.
Zaplecze budowy musi być wyposażone w urządzenia sanitarne dla robotników oraz
w miejsca magazynowania odpadów umożlwiające ich segregację.
W związku z powyższym zaleca się, aby zaplecza budowy w niezbędnym dla
zapewnienia bezpieczeństwa środowiska gruntowo – wodnego zostały utwardzone
płytami betonowymi.
Płytami betonowymi powinny być utwardzone miejsca:
 magazynowania odpadów niebezpiecznych,
 postojowe ciężkiego sprzętu.
b) Etap eksploatacji
Odcinek 1
Wodę opadową z jezdni odprowadza się powierzchniowo w zależności od
przekroju:

po poboczu i skarpach,

za pomocą ścieków skarpowych,

za pomocą wpustów ulicznych, usytuowanych w zatokach, przykanalików i cieków
skarpowych,

za pomocą wpustów ulicznych, usytuowanych w zatokach i przykanalików do kanału
deszczowego.

Woda wprowadzana jest do:

trawiastych rowów trapezowych,

rowów szczelnych,

kanału deszczowego.
Woda opadowa odprowadzana jest do istniejących rowów melioracyjnych,
zbiorników odparowująco – infiltracyjnych.
Zaprojektowano 3 zbiorniki odparowująco - infiltracyjne:

przy węźle Wałcz Zachód – pow. 600m2,

w km 2+775,00 – pow. 700m2,

przy węźle Wałcz Północ, łącznica A – pow. 150m2,
Biorąc pod uwagę przebieg niwelety projektowanej obwodnicy na odcinkach
wymagającymodwodnienia
projektowaną
kanalizacją
deszczową,
całą
zlewnię
podzielono na osiem odcinków.
53









Odcinek OW1 - obejmujący zlewnię 4,75ha
ZBO3 - W15 - obejmujący zlewnię 1,22ha
Odcinek SCH1P - obejmujący zlewnię 0,234ha
Odcinek SCH2L - obejmujący zlewnię 0,224ha
Odcinek W1 - obejmujący zlewnię 0,226ha
Odcinek W2 - obejmujący zlewnię 0,811ha
Na przedmiotowym odcinku zastosowano 4 szt. Osadników.
W związku z tym, że niektóre odwadniane odcinki projektowanej obwodnicy nie
posiadają naturalnych odbiorników oczyszczonych wód opadowych i roztopowych w
postaci cieków wodnych czy terenów zalewowych oraz miejscowe warunki gruntowe nie
sprzyjają szybkiej infiltracji ww. ścieków do gruntu (rowy trawiaste), okazało się, że
konieczne jest zastosowanie jako odbiorników ścieków opadowych – zbiorników
odparowujących.
Obliczenia powierzchni zbiorników odparowujących wykonano metodą retencyjną.
Zaprojektowano zbiorniki
odparowujące z nieszczelnym dnem w celu
wspomaganiaprocesu odparowania zgromadzonych w nim wód, dodatkowo infiltracją
przez jego dno.
W celu polepszenia sprawności działania zbiorników odparowujących, zaleca
sięzastosowanie roślinności wodnej. Stwierdzono, że obszar zbiornika porośnięty np.
trzciną pospolitą wyparowuje z 1 m2 około 2,5 raza więcej w porównaniu z analogiczną
powierzchnią wody bez roślin.
W powyższy sposób obliczono powierzchnie zbiorników odparowujących ZBO2 i
ZBO3.
Odcinek 2
Dla przyjętych rozwiązań drogowo-konstrukcyjnych, ukształtowania terenu,
morfologii terenu oraz lokalizacji odbiorników wód opadowych zaprojektowano układ
odwodnień składający się z:
 systemu rowów drogowych,
 systemu rowów niezależnych,
 kanalizacji deszczowej,
 zbiorników retencyjno-infiltracyjnych oraz retencyjnych-szczelnych.
Odwodnienie jezdni obwodnicy z racji przyjętego przekroju drogowego na
przeważającej długości odbywa się powierzchniowo wykorzystując odpowiednie spadki
poprzeczne i podłużne jezdni do projektowanych obustronnych rowów przydrożnych
mających stanowić sprawny system odwodnienia drogi. Do rowów prowadzonych wzdłuż
trasy głównej odwadniane są również drogi dojazdowe prowadzone równolegle po obu
stronach obwodnicy.
Pochylenie poprzeczne jezdni trasy głównej na prostej przyjęto jako dwustronne
o wartości 2 % na zewnątrz, a na łukach pochylenie jednospadowe w kierunku środka
łuku o wartości przyjętej zgodnie z wymaganiami w zależności od promienia łuku i
prędkości miarodajnej.
Na krzywych przejściowych łuków poziomych przewidziano rampy drogowe
umożliwiające zmianę pochylenia spadków poprzecznych i sprawne odprowadzenie wód
deszczowych.
Pochylenia poboczy na odcinkach prostych wynoszą 6,00 % na zewnątrz, a na
łukach i krzywych przejściowych są zmiennie (wg rys. planu sytuacyjnego).
54
ZLEWNIA RZEKI ŻYDÓWKI
Do rzeki Żydówki zaprojektowano odprowadzanie wód, retencjonowanych w
zbiornikach retencyjnych ZB1 oraz ZB2.
W zbiornikach retencjonowane są wody opadowe z następujących odcinków
projektowanej drogi:
S-10 km 3+940 do 4+140 (układ nr 1)
Zaprojektowano przejęcie wód z jezdni korytkiem betonowym oraz wpustami
deszczowymi odprowadzającymi wody opadowe do rowów drogowych za pomocą
przykanalików..
S-10 km 4+150 do 4+700 (układ nr 2)
deszczowymi. Część wpustów ujęta została w system kanalizacji deszczowej. Pozostałe
odprowadzają wody opadowe przykanalikami bezpośrednio do rowu. Wylot kanalizacji
zaprojektowano do rowu drogowego szczelnego po lewej stronie jezdni w km 4+360.
S-10 – km 4+700 do 5+800 (układ nr 3)
deszczowymi odprowadzającymi wody opadowe bezpośrednio do rowów drogowych za
pomocą przykanalików. Woda z rowów przejmowana jest w km 5+400 za pomocą studni
wpadowej, a następnie retencjonowana w zbiorniku ZB4. Nadmiar wód ze zbiornika ZB4
pompowany jest do zbiornika ZB3.
ul. Żeromskiego – km 0+060 0+180 (układ nr 4)
Zaprojektowano przejęcie wód z drogi gminnej wpustami deszczowymi, ujętymi w
system kanalizacji deszczowej. Wody odprowadzane są do rowu drogowego po lewej
stronie jezdni w km 0+065, a następnie retencjonowane w zbiorniku ZB1.
ul. Żeromskiego – km 0+320 0+480 (układ nr 5)
system kanalizacji deszczowej. Wody odprowadzane są do rowu drogowego po lewej
stronie jezdni w km 0+380.
ul. Wronia – km 0+020 0+170 (układ nr 6)
system kanalizacji deszczowej. Wody odprowadzane są do zbiornika retencyjnego ZB3,
skąd nadmiar jest następnie pompowany do studni rozprężnej 6D10 (w km 4+520), a
dalej wylotem 6W2 do rowu drogowego szczelnego wzdłuż drogi S-10 w km 4+510
(strona lewa).
ul. Wronia – km 0+310 0+440 (układ nr 7)
system kanalizacji deszczowej. Wody odprowadzane są do rowu drogowego szczelnego
drogi S-10, po prawej stronie w km 4+620.
ZLEWNIA CIEKU W KM 6+258
Zaprojektowano
odprowadzenie
do
cieku
nadmiaru
wód
opadowych,
retencjonowanych w zbiorniku retencyjnym ZB5. Do zbiornika odprowadzane są wody
opadowe z następujących obszarów:
S-10 – km 5+860 – 6+250 (układ nr 11)
deszczowymi, ujętymi w system kanalizacji deszczowej. Wylot kanalizacji zaprojektowano
do rowu drogowego szczelnego po lewej stronie jezdni w km 6+063.
55
S-10 – km 6+250 – 7+160 (układ nr 13)
Zaprojektowano przejęcie wód z jedni korytkiem betonowym oraz wpustami
deszczowymi, ujętymi w system kanalizacji deszczowej. Wylot kanalizacji zaprojektowano
do rowu drogowego szczelnego po lewej stronie jezdni w km 6+560.
Łącznice nr 1 i 2 przy węźle „Wałcz Wschód” (układ nr 14)
Zaprojektowano przejęcie wód z łącznic wpustami deszczowymi, ujętymi w system
kanalizacji deszczowej. Wylot z kanalizacji zaprojektowano w km 0+110 łącznicy nr 1.
Dodatkowo do układu pompowany jest nadmiar wód ze zbiornika nr ZB6.
DK-22 oraz łącznice nr 3 i 4 przy węźle „Wałcz Wschód” (układ nr 15)
Zaprojektowano przejęcie wód wpustami deszczowymi, ujętymi w szczelny system
kanalizacji deszczowej. Wody retencjonowane są w zbiorniku ZB6, a ich nadmiar
pompowany do układu kanalizacji nr 14.
ZLEWNA CIEKU W KM 8+357
Zaprojektowano odprowadzenie do cieku nadmiaru wód , retencjonowanych w
zbiornikach ZB7 oraz ZB8. Do zbiorników odprowadzane są wody z następujących
obszarów:
S-10 – km 7+220 – 7+680 (układ nr 16)
Zaprojektowano przejęcie wód korytkiem betonowym oraz wpustami deszczowymi,
ujętymi częściowo w system kanalizacji deszczowej. Pozostałe wpusty odprowadzają
wody przykanalikami bezpośrednio do rowów drogowych. Wylot kanalizacji deszczowej
zaprojektowano do rowu drogowego szczelnego po prawej stronie jezdni w km 7+675.
S-10 – km 7+700 – 8+480 (układ nr 17)
wody przykanalikami bezpośrednio do rowów drogowych. Wody z kanalizacji oraz rowów
retencjonowane są w zbiorniku ZB7.
S-10 – km 8+520 – 8+770 (układ nr 18)
wody przykanalikami bezpośrednio do rowów drogowych Wody z kanalizacji oraz rowów
retencjonowane są w zbiorniku ZB8.
S-10 – km 8+770 – 8+890 (układ nr 19)
wody przykanalikami bezpośrednio do rowów drogowych Wylot kanalizacji deszczowej
zaprojektowano do rowu drogowego szczelnego po lewej stronie jezdni w km 8+790.
S-10 łącznie z estakadami – km 8+900 – 10+300 (układ nr 20)
ujętymi częściowo w system kanalizacji deszczowej, a częściowo odprowadzającymi wody
bezpośrednio do rowu za pomocą przykanalików. Do układu włączone zostało
odwodnienie estakad – objęte opracowaniem części mostowej.
ZLEWNA CIEKU W KM 12+050
Zaprojektowano odprowadzenie do cieku nadmiaru wód, retencjonowanych w
zbiornikach ZB10 oraz ZB11. Do zbiorników odprowadzane są wody z następujących
obszarów:
56
S-10 – km 10+300 – 10+820 (układ nr 22)
ujętymi w system kanalizacji deszczowej. Wody z kanalizacji oraz rowów retencjonowane
są w zbiorniku ZB9. Zbiornik z uwagi na warunki gruntowe zaprojektowany został jako
infiltracyjny bezodpływowy.
S-10 – km 10+900 – 11+960 (układ nr 23)
ujętymi w system kanalizacji deszczowej. Wody z kanalizacji oraz rowów retencjonowane
są w zbiorniku ZB10.
S-10 – km 12+000 – 12+120 (układ nr 24’)
ujętymi w system kanalizacji deszczowej. Wylot z kanalizacji zaprojektowano do rowu
drogowego szczelnego po lewej stronie jezdni w km12+120.
S-10 – km 12+120 – 13+000
Woda z jedni odprowadzana jest do rowów drogowych za pomocą spadków
poprzecznych jezdni. W km 12+360 zaprojektowano odprowadzenie wód z układów nr 25
i 26.
S-10 – km 13+000 – 14+500
Zaprojektowano przejęcie wód korytkiem betonowym oraz wpustami deszczowymi z
przykanalikami, odprowadzającymi wody bezpośrednio do rowów drogowych. Wody z
rowów retencjonowane są w zbiorniku retencyjnym ZB12, który z uwagi na warunki
gruntowe zaprojektowany został jako infiltracyjny bezodpływowy.
S-10 – km 14+500 – 15+040
Zaprojektowano odprowadzenie wód z odcinka S-10 za pomocą spadków
poprzecznych jezdni w kierunku rowów drogowych. Wody retencjonowane są w zbiorniku
ZB13.
S-10 – km 15+040 – 15+480
Zaprojektowano przejęcie wód opadowych w korytku betonowym oraz wpustami
deszczowymi, odprowadzającymi wody bezpośrednio do rowów za pomocą
przykanalików. Wody z rowów retencjonowane są w zbiorniku infiltracyjnym
bezodpływowym ZB14. Dodatkowo w km 15+430 zaprojektowano odprowadzenie
nadmiaru wód ze zbiornika retencyjnego ZB15.
S-10 – km 15+480 – 16+600
deszczowymi, odprowadzającymi wody bezpośrednio do rowów za pomocą
przykanalików. Wody z rowów retencjonowane są w zbiorniku ZB15.
S-10 – km 16+600 – 16+760 (układ nr 41)
deszczowymi, ujętymi częściowo w system kanalizacji deszczowej, a częściowo
odprowadzającymi wody bezpośrednio do rowu za pomocą przykanalików. Dodatkowo w
km 16+700 po prawej stronie jezdni zlokalizowany został wylot z przebudowywanego
układu kanalizacji deszczowej, odprowadzającej wody opadowe z DK-10.
S-10 – km 16+800 – 16+940 (układ nr 44) oraz droga nr 2327z – km 0+000 –
0+280 (układ nr 42), łącznica nr 3 i 3, droga 2333z
deszczowymi. W km 16+800 – 16+940. Wpusty z prawej strony jezdni zostały ujęte w
kanalizację deszczową, odprowadzającą wody opadowe do rowu drogowego szczelnego
wzdłuż łącznicy nr 4.
57
Wpusty z lewej strony odprowadzają wody opadowe przykanalikami bezpośrednio
do rowu lewego, włączonego do kanalizacji w drodze nr 2327z (układ kanalizacji nr 43).
Dodatkowo do kanalizacji włączone zostały rowy drogowe, odprowadzające wody
opadowe z drogi lokalnej nr 2333z oraz łącznic nr 3 i 4. Wody z w/w powierzchni
odprowadzane są do zbiornika infiltracyjnego bezodpływowego ZB-17.
Całość wód z układu nr 42 odprowadzana jest do zbiornika infiltracyjnego
bezodpływowego ZB16.
Droga nr 2327z – km 0+300 – 0+440, łącznice nr 1 i 2 (układ nr 43)
Wody z przedmiotowego odcinka oraz z rowu lewego drogi S-10 odprowadzane są
do zbiornika ZB17.
Tab. 5.14 Zestawienie zlewni:
Lp
odbiornik
kilometraż zlewni
3+920 – 5+960
Powierzchnia
zlewni [ha]
50,89
Powierzchnia
szczelna [ha]
4,50
1
Żydówka
2
Ciek bez nazwy w km 6+258
5+960 – 7+260
14,14
7,94
3
7+260 – 10+300
26,63
7,92
4
10+300 – 17+780
132,14
15,70
Rowy drogowe
Dla odprowadzenia wód opadowych z powierzchni korony drogi, skarp drogowych i
przyległego terenu projektuje się rowy drogowe u podnóża skarp wykopów i nasypów.
Rowy drogowe w zależności od potrzeb wynikających ze spadków oraz innych
uwarunkowań zostaną odpowiednio umocnione oraz odprowadzone do istniejących
odbiorników i projektowanych zbiorników retencyjnych i infiltracyjnych. Ze względu na
przejęcie wód z kanalizacji deszczowej oraz zapisy DŚU zaprojektowano rowy szczelne na
odcinkach:
58
Tab. 5.15 Rowy szczelne – strona lewa:
Nazwa rowu
L3
L8
L8b
L11
L14
L16
L17
L18
L19
L1-DG6
L2-DG6
L1-DP2327z
L2-DP2327Z
Początek
Km
4+229
6+065
6+286
8+560
12+120
12+969
14+497
15+041
15+486
0+032
0+185
0+000
0+080
Koniec
Km
4+513
6+180
6+560
9+034
12+149
14+497
15+041
15+486
16+620
0+150
0+339
0+080
0+100
uwagi
0+160 Ł1 Witankowo
Tab. 5.16 Rowy szczelne – strona prawa:
Nazwa rowu
Początek
Koniec
-
Km
Km
P6
P9
P11
P15
P16
P17
P18
P19
P20
P21
P1-DP2328z
P2-DP2328z
P1-DG6
P2-DG6
P1-DK10
P1-DP2327z
P1-Ł3 Witankowo
P1-Ł1 Witankowo
6+426
7+670
8+600
12+900
13+019
14+506
15+080
15+442
16+604
17+000
0+021
0+197
0+002
0+185
0+010
0+000
0+013
0+033
6+980
8+194
9+055
13+019
14+506
15+080
15+442
16+604
16+773
17+080
0+162
0+323
0+150
0+265
0+350
0+080
0+259
0+258
uwagi
0+120 Ł1 Wałcz
Wschód
Zgodnie z zapisami DŚU zaprojektowano również zastawki na rowie, wykonane z
palisady. Zastawki zaprojektowano w odległościach między sobą, nie większą jak 300m.
Przed zrzutem do odbiorników wody opadowe będą podczyszczane zgodnie
z obowiązującym Rozporządzeniem Ministra Środowiska z 24.07.2006r. „w sprawie
warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w
sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego” (Dz. U. nr 137 poz.
984).
Ścieki opadowe przed odprowadzeniem do odbiorników zostaną podczyszczone
z zawiesiny ogólnej w urządzeniach typu osadniki lub w studniach osadnikowych, oraz - z
uwagi na fakt iż znaczna część projektowanej drogi przebiega przez obszar Głównego
Zbiornika Wód Podziemnych Zbiornik Międzymorenowy Wałcz – Piła – przed zrzutem do
zbiorników
retencyjnych
zostaną
podczyszczone
w
separatorach
substancji
ropopochodnych.
W projekcie przyjmuje się separatory, które gwarantują skuteczność oczyszczenia
wymaganą w Rozporządzeniu MOŚ z dnia 24 lipca 2006 r. Dopuszcza się zastosowanie
separatorów tylko tych firm, które posiadają aktualne Aprobaty Techniczne Instytutu
Ochrony Środowiska i zapewniają zachowanie przyjętych parametrów technicznych oraz
59
wymaganą skuteczność oczyszczania. Urządzenia oczyszczające powinny posiadać
automatyczne zabezpieczenie, które zamyka odpływ po uzyskaniu maksymalnej
pojemności przetrzymania. Pojemność ta jest różna dla różnych typów separatorów.
Zamknięcie automatyczne wymusza konserwację a w przypadku nagłego wycieku oleju
(awarii) pływak natychmiast zamyka odpływ, co całkowicie zapobiega skażeniu
odbiornika. Montaż separatorów należy wykonać ściśle według instrukcji producenta.
Projekt przewiduje zabudowę studni wpadowych z osadnikiem na wylocie rowu
drogowego. Rozwiązanie to zastosowano w celu ochrony środowiska wód
powierzchniowych przed odprowadzeniem do nich nadmiernej ilości zanieczyszczeń w
postaci zawiesiny ogólnej.
Tab. 5.17 Zestawienie separatorów:
Lp
nr SE
nr układu
Qnom
Qmax
1
SE1
8
30
150
2
SE2
9
60
300
3
SE3
10
140
700
4
SE4
12
100
500
5
SE5
15
50
500
6
SE6
17
90
450
7
SE7
18
70
350
8
SE8
22
35
175
9
SE9
23
35
350
10
SE10
24
30
150
11
SE11
29
60
300
12
SE12
34
20
100
13
SE13
39
70
350
14
SE14
40
90
450
15
SE15
42
180
900
16
SE16
43
30
300
Eksploatacja urządzeń oczyszczających
Opróżnienie naniesionego przez wody piasku i związków ropopochodnych odbywać
się będzie w okresie bezdeszczowym. Osadniki należy opróżnić po wypełnieniu przez osad
½ ÷ ¾ pojemności. Częstotliwość czyszczenia osadników oraz separatorów i studni
osadowych będzie uzależniona od wielkości opadów atmosferycznych. Po wykonaniu
urządzeń oczyszczających, w okresie pierwszego roku zalecany jest ich przegląd, co około
3 miesiące. W czasie dalszej eksploatacji niezbędnym czynnikiem uzyskania efektywnego
stopnia oczyszczenia ścieków opadowych jest systematyczne opróżnianie wszystkich
urządzeń oczyszczających, komory osadowe minimum dwa razy do roku w szczególności
w okresie jesienno-zimowym, a także doraźnie w zależności od natężenia opadów
atmosferycznych.
Okresowe kontrole, pozwolą na bieżącą ocenę konieczności usuwania
zgromadzonych zanieczyszczeń. Efektywna realizacja ochrony środowiska wodnego w
eksploatacji autostrady wymagać będzie kontrolowania i bieżącego czyszczenia
wszystkich urządzeń oraz przeprowadzenia analiz ścieków oczyszczonych na wylotach do
odbiorników.
Zbiorniki retencyjne
Dla odcinków drogi, gdzie brak jest odbiorników wód deszczowych oraz
przepustowość odbiorników nie pozwala na odprowadzenie bezpośrednio dużych ilości
wód opadowych przewidziano zabudowę zbiorników retencyjnych przetrzymujących i
sukcesywnie odprowadzających nadmiar wód opadowych do odbiorników lub gruntu.
Zaprojektowane zbiorniki spełniają funkcję retencyjną, oczyszczającą oraz
retencyjno-infiltracyjną.
60
Zbiorniki w zależności od istniejącego poziomu wód gruntowych podzielono na:
- zbiorniki infiltracyjne bezodpływowe – w miejscach gdzie warunki gruntowe pozwalają
na całkowitą infiltrację wód opadowych w grunt
- zbiorniki retencyjno – infiltracyjne, w miejscach gdzie warunki gruntowe są na tyle
dobre, że możliwa będzie infiltracja,
- zbiorniki retencyjne – szczelne, w miejscach gdzie warunki gruntowo-wodne nie
pozwalają na infiltrację.
Na wylotach ze zbiorników zaprojektowano kontrakcyjne regulatory przepływu.
Tab. 5.18 Zestawienie zbiorników retencyjnych
rzędna dna
Ø na wlocie
Ø odpływu
Powierzchnia
dna zbiornika
[m2]
103.45
0.35
0.315
300
103.67
0.30
0.315
385
retencyjny
szczelny z
pompą
105.00
0.35
pompa 30l/s
480
5+418
retencyjny
szczelny z
pompą
102.50
0.50
pompa 50l/s
520
ZB5
6+161
retencyjny
szczelny z
pompą
97.00
0.80
pompa 50l/s
315
ZB6
7+177
retencyjny
szczelny z
pompą
102.50
0.50
pompa 20l/s
520
ZB7
8+161
retencyjny
szczelny z
pompą
100.25
0.80
pompa 40l/s
35380
ZB8
8+576
retencyjny
szczelny z
przelewem
106.50
0.50
0.315
770
ZB9
10+377
Infiltracyjny
bezodpływowy
127.68
0.40
-
400
ZB10
11+956
infiltracyjny z
przelewem
118.00
0.63
0.315
64
ZB11
12+114
infiltracyjny z
przelewem
115.50
0.40
0.20
270
ZB12
13+464
Infiltracyjny
bezodpywowy
118.00
0.40
-
250
ZB13
14+650
retencyjny
szczelny z
pompą
128.80
0.315
pompa 30l/s
64
ZB14
15+142
infiltracyjny
bezodpływowy
126.10
0.35
-
562,5
zbiornik
km drogi
ZB1
4+135
ZB2
4+244
ZB3
4+742
ZB4
typ
retencyjny
szczelny z
przelewem
retencyjny
szczelny z
przelewem
61
zbiornik
km drogi
typ
rzędna dna
Ø na wlocie
Ø odpływu
Powierzchnia
dna zbiornika
[m2]
ZB15
16+082
retencyjny
szczelny z
pompą
123.30
0.35
Pompa 50 l/s
135
ZB16
16+715
Infiltracyjny
bezodpływowy
120.20
0.80
-
1200
ZB17
16+804
Infiltracyjny
bezodpływowy
117.00
0.40
-
252
Przepompownie
Z uwagi na ograniczoną ilość odbiorników wód deszczowych oraz ukształtowanie terenu
uniemożliwiające grawitacyjny spływ tych wód do odbiorników zaprojektowano
pompownie wód deszczowych, tłoczące wody pomiędzy poszczególnymi zbiornikami
retencyjnymi oraz do odbiorników.
Zaprojektowano przepompownie deszczowe dwupompowe, pracujące w systemie 1+1
rezerwa. Wyposażenie przepompowni obejmuje zbiornik żelbetowy (na bazie betonu
C35/45) z deflektorem na wlocie kanalizacji grawitacyjnej.
Tab. 5.19 Zestawienie przepompowni:
Lp
1
2
3
4
5
6
7
nr
1P1
1P2
1P3
1P4
1P5
1P6
1P7
km / droga
0+030 ul. Wronia
5+390 S-10
6+200 S-10
0+300 DK22
0+320 DG4
14+650 S-10
16+060 S-10
nr układu
6
10
12
15
17
34
40
Max [l/s]
30
50
50
20
40
30
50
Odbiorniki
W celu określenia potrzeb i wymaganego stopnia redukcji odpływu wód opadowych
do wód powierzchniowych, jak i wielkości urządzeń retencyjnych dla odbiorników,
przeprowadzono analizę przepływów charakterystycznych odbiorników, uwzględniającą
dopływy ze zlewni naturalnych oraz zrzuty punktowe, a także ocenę przepustowości
odbiorników.
Zaprojektowano odprowadzenie wód do:
- rzeki Żydówki w km 4+157 .
- cieku bez nazwy w km 6+258
Rzeka Żydówka administrowana jest przez Zachodniopomorski Zarząd Melioracji i
Urządzeń Wodnych w Szczecinie. Rzeka wypływa z jeziora Raduń i płynie w kierunku
wschodnim. Następnie zmienia swój kierunek na północny i wpada do Piławki w 1 km jej
biegu.
Na odcinku przepływającym przez Wałcz, Żydówka jest rzeką uregulowaną. W
północnej części miasta przepływa w bezpośrednim sąsiedztwie miejskiej oczyszczalni i
przejmuje z niej oczyszczone ścieki.
62
Projektowana obwodnica przebiega przez Żydówkę w km 4+157.
Planowany system odwodnienia zapewni właściwy stopień oczyszczania wód
opadowo – roztopowych. Systemy oczyszczania ścieków, składające się z:

systemu infiltracyjnych rowów trawiastych (zapewniających stopień oczyszczenia
ścieków z zawiesiny ogólnej na poziomie 40-90% (średnio 60%) [61]).

rządzeń oczyszczających ścieki opadowe (piaskowniki/osadniki) – (zapewniających
stopień oczyszczenia ścieków z zawiesiny ogólnej na średnim poziomie 70% (od 6080%) [61]. Stosować należy je jako:
o uzupełnienie systemu infiltracyjnych rowów trawiastych (ograniczanie
zamulania rowów),
o główny element oczyszczający na odcinkach, na których planowane jest
uszczelnienie systemu odwodnienia,
o element współpracujący ze zbiornikami retencyjnymi (zapobiegający ich
zamuleniu) – stosowanie przed zbiornikami,
o dodatkowy element oczyszczający przed zrzutem do odbiornika;

systemów złożonych ze zbiorników retencyjnych i osadników (piaskowników). System
taki zapewnia oczyszczenie z zawiesiny ogólnej na poziomie 95%-100% (same
zbiorniki posiadają sprawność na poziomie 80% [61], a w połączeniu z
oczyszczaniem w osadnikach efektywność takiego systemu znacznie wzrasta.)
Dlatego też biorąc pod uwagę wielkość prognozowanych zanieczyszczeń – oraz
efektywność ww. urządzeń, zakładać można że stężenia ścieków wprowadzanych do
środowiska będą mieściły się w zakresie obowiązujących norm.
5.3.5. Monitoring
W związku z brakiem prognozowanych przekroczeń nie przewiduje się konieczności
prowadzenia działań monitoringowych.
5.4.
Budowa hydrogeologiczna
Ogólne warunki hydrogeologiczne na rozpatrywanym obszarze przedstawiono w
dokumentacji geologiczno - inżynierskiej. Na mapie przedstawiono występowanie
głównego poziomu wód podziemnych, które tworzą użytkowy poziom wodonośny wraz z
informacją o stopniu ochrony tego poziomu oraz zasadniczym kierunku przepływu. Mapa
ta natomiast pomija występowanie pierwszego nieużytkowego poziomu wód
podziemnych, chyba, ze pierwszy poziom jest poziomem użytkowym.
Projektowana inwestycja położona jest w granicach Podregionu Pomorskiego.
W hydrogeologicznym Podregionie Pomorskim poziomy wodonośne występują w
utworach czwartorzędu i trzeciorzędu.
Główny użytkowy poziom wodonośny w utworach czwartorzędu występuje na
głębokości przeważnie od 20 do 60 m, miejscami do 100 m. Wydajności ujęć wód
podziemnych są zróżnicowane i wynoszą od 10 do 120 m3/h.
W części wschodniej występuje lokalnie główny poziom użytkowy w utworach
trzeciorzędu. W części zachodniej od Wałcza brak jest dokładniejszego rozpoznania
hydrogeologicznego.
a) Fizjografia
Pod względem fizycznogeograficznym cały dokumentowany teren położony jest na
obszarze mezoregionu: Pojezierze Wałeckie. Obszar badań jest częścią makroregionu
Pojezierze Południowopomorskie. Cały obszar projektowanej inwestycji należy do
podprowincji
–
Pojezierze
Południowobałtyckie
należącej
do
prowincji
Niż
Środkowoeuropejski.
b) Morfologia
63
Rzeźba terenu okolic miasta Wałcz ukształtowana została w okresie zlodowacenia
bałtyckiego, stadium poznańskiego, podczas fazy krajeńskiej. Zasadniczą jednostką
morfologiczną, po której przebiegają projektowane odcinki obwodnicy miasta Wałcz jest
wysoczyzna morenowa falista. Jej powierzchnia generalnie nachyla się z południa i
południowego wschodu ku północy.
Dominują tereny o niewielkich deniwelacjach 2 – 5 m i spadkach
nieprzekraczających 5 %. Taki charakter terenu dominuje też w przebiegu planowanej
obwodnicy.
Obszar wysoczyzny morenowej urozmaicony jest licznymi niewielkimi zagłębieniami
bezodpływowymi, w których tworzą się liczne oczka wodne. W części południowej Wałcza
powierzchnia moreny dennej urozmaicona jest wałami ozów. Tworzą one ciągi o
przebiegu rownoleżnikowym. Wznoszą się ponad powierzchnie wysoczyzny na wysokość
6 – 15 m. Wałom
ozów towarzyszą rynny jeziorne lub obniżenia przyozowe. Powierzchnia wysoczyzny
przecinana jest rynnami polodowcowymi.
W północnej części obszaru przebiega południkowo dolina rzeki Żydówki
(Młynówki). Dolina jest wąska (70 –150 m) i płytka.
c)
Budowa geologiczna w rejonie projektowej drogi
Na trasie projektowanej drogi krajowej nr 10 podłoże zbadano do głębokości
3,0 –9,0m. Na początku trasy do km 3+200 w górnej strefie podłoża występują średnio
zagęszczone piaski średnie i piaski drobne o stopniu zagęszczenia ID=0,35, ID=0,50,
ID=0,65 zalegające do głębokości wykonanych wierceń bądź podścielone piaskiem
gliniastym i gliną piaszczystą o konsystencji twardoplastycznej i stopniu plastyczności
IL=0,20. Piaski średnie i drobne są niewysadzinowe. Na odcinku od km 3+200 do km
3+920,00 w podłożu występują piaski gliniaste i gliny piaszczyste o konsystencji
twardoplastycznej i stopniu plastyczności IL=0,20 i plastycznej o stopniu plastyczności
IL=0,35. Gliny piaszczyste i piaski gliniaste należą do gruntów wysadzinowych.
Warunki wodne na trasie z wyjątkiem niewielkich odcinków w obniżeniach terenu są
dobre, zwierciadło wody gruntowej występuje poniżej głębokości 2,0m od powierzchni
terenu.
Na podstawie literatury geologicznej oraz map geologicznych stwierdzono, że
podłoże gruntowe w przypowierzchniowej warstwie oddziaływania projektowanej
inwestycji zbudowane jest z utworów holoceńskich oraz plejstoceńskich.
Obszarem predysponowanym do występowania ruchów masowych jest obszar, w
którym
obecność pewnych form rzeźby (osuwisk, pokryw stokowych, stożków
usypiskowych lub piargowych) oraz ukształtowanie powierzchni terenu (nisze, krawędzie,
progi, garby, wały, szczeliny) wskazują na rozwój takich procesów w przeszłości lub
uwarunkowania geologicznogeomorfologiczne nie wykluczają rozwoju takich procesów w
przyszłości.
Na podstawie przeglądowej mapy osuwisk i obszarów predysponowanych do
występowania ruchów
masowych w województwie zachodnio-pomorskim stwierdzono, że projektowana
inwestycja znajduje się w sąsiedztwie obszarów, które mogą być zagrożone ruchami
masowymi.
Zagęszczenie obszarów narażonych na występowanie ruchów masowych ma
miejsce w środkowej części projektowanej trasy (tj. od kilometraża 8+200 do 9+400).
Dodatkowo końcowy fragment trasy (od kilometraża 16+700 do kilometraża 17+000)
jest narażony na niebezpieczne zjawiska geodynamiczne, gdzie projektowana trasa
przecina wyżej wymienione obszary. Ponadto, w odległości około 5 km od projektowanej
trasy (na wysokości kilometraża 10+200 do 11+300 oraz kilometraża 12+400) znajdują
się obszary predysponowane do występowania ruchów masowych.
Należy wziąć pod uwagę, że podany wyżej kilometraż jest jedynie orientacyjny.
64
Poniższa tabela przedstawia sposób postpowania z gruntami – odcinek 2. Tabela
przygotowana na podstawie dokumentacji geotechnicznej, dla odcinka Karo.
0+500
Na obszarze do głębokości max. 1,3 m zalegają nasypy
niebudowlane składające się z piasku gliniastego, piasku średniego,
humusu i
kamieni. Są to grunty wątpliwe pod względem wysadzinowości i
należy je w miejscach wystepowania poniżej niwelety projektowanej
drogi wymienić. Poniżej występują średnio zagęszczone piaski
średnie i piaski drobne
zalegające do głębokości wykonanych wierceń
Piaski średnie i drobne są niewysadzinowe.
1+215
Na obszarze występują średnio zagęszczone piaski średnie i piaski
drobne
zalegające do głębokości wykonanych wierceń czyli 3.0 m Piaski
średnie i drobne są niewysadzinowe.
1+215
1+265
Na terenie od powierzchni do głębokości max. 3,0m zalegają piaski
drobne miejscami z domieszką otoczaków w stanie średnio
zagęszczonym Pod nimi zalegają średnio zagęszczone piaski średnie i
drobne. Pod tą warstwą do głębokości wykonanych wierceń czyli 10
m. występują piaski drobne i piaski pylaste oraz piaski średnie i
piaski grube w stanie średnio
zagęszczonym. Swobodne zwierciadło wody gruntowej występuje na
głębokości 6,5 - 7,5 m p.p.t. W km 1+238,51 powstanie widukt nad
obwodnicą WD-0.
1+265
1+750
drobne
1+750
2+000
Na obszarze wystepują piaski średnie w stanie średnio
zagęszczonym Pod nimi do głebokosci wykonaych wierceń czyli 3 m.
zalegają gliny piaszczyste w stanie twardoplastycznym.
2+000
2+220
zalegają piaski gliniaste.
2+290
Na obszarze podłoże zbadano do głębokości 10,0 m. Od powierzchni
występują nasypy niebudowlane składające się z gleby, piasku
gliniastego, gliny piaszczystej, kamieni i gruzu. Pod nimi zalega
warstwa piasków gliniastych i glin piaszczystych o konsystencji
twardoplastycznej. Poniżej występują warstwy piasków średnich.
Swobodne zwierciadło wody gruntowej występuje na głębokości 7,0
m poniżej powierzchni terenu.
2+600
Na obszarze od powierrzchni wystepuje cienka warstwa gleby pod
którą występuja piaski średnie średniozagęszczone. Poniżej
występują warstwy piasków wystepują plastyczne gliny piaszyste.
Pod nimi znajdują się do głebokosci wierceń czyli 5m piaski gliniaste
w stanie twardoplastycznym.
3+050
drobne
3+150
Na obszarze pod cienką warstwa gleby znajdują się piaski gliniaste o
konsystencji półzwartej. Pod nimi zalega glina piaszczysta o
konsystencji twardoplastycznej. Pod glinami zalegają piaski drobne.
Nawiercono swobodne zwierciadło wody gruntowej na głębokości
4,3-4,8 m p.p.t.
3+345
Na obszarze pod warstwą gleby zalegają piaski gliniaste i gliny
piaszczyste o konsystencji półzwartej
Warstwa ta zalega w podłożu do głębokości 4,0-6,0m. Pod nią
zalegają piaski drobne i średnie. Nawiercono swobodne zwierciadło
wody gruntowej na głębokości 7,00 m p.p.t.
0+000
0+500
2+220
2+290
2+600
3+050
3+150
65
3+345
Na obszarze powierzchniową warstwę tworzą nasypy niebudowlane
składające się z gleby, gliny piaszczystej, piasku gliniastego, kamieni
i gruzu. Pod nasypami zalega warstwa glin piaszczystych i piasków
gliniastych o konsystencji półzwartej. Pod nią zalegają piaski drobne
i średnie. Swobodne zwierciadło wody gruntowej nawiercono na
głębokości 7,0 m poniżej powierzchni terenu. W km 3+379,41
powstanie widukt w ciagu obwodnicy obwodnicą WD-2.
3+400
3+400
3+670
3+670
3+710
3+710
3+920
Powierzchniową warstwę tworzą nasypy niebudowlane składające się
z gleby, gliny piaszczystej, piasku gliniastego, kamieni i gruzu.
Zaleca się wymianę gruntu średnio do głębokości 2m. Pod nasypami
zalega warstwa glin piaszczystych i piasków gliniastych o
konsystencji półzwartej. Pod nią zalegają piaski drobne i średnie.
Swobodne zwierciadło wody gruntowej nawiercono na głębokości 7,0
m poniżej powierzchni terenu.
Na obszarze w km 3+664,70 występuje nasyp nad likwidowaną linią
kolejową Wałcz - Wierzchowo Pomorskie. Powierzchniową warstwę
tworzy gleba o grubości 0,2 m oraz nasypy niebudowlane składające
się zgleby, piasku gliniastego, gliny piaszczystej, kamieni i gruzu
ceglanego, których
warstwa ma grubość 0,6 - 1,8 m. Pod nasypami i glebą zalegają
gliny piaszczyste o konsystencji twardoplastycznej. Pod glinami
zalegają piaski drobne. Nawiercono swobodne zwierciadło wody
gruntowej na głębokości 6,5 m p.p.t. =
zalegają gliny piaszczyste w stanie twardoplastycznym.
Poniższa tabela stanowi wyciąg z opracowania przygotowanego na potrzeby projektu
budowlanego pt. „Geotechniczne warunki posadowienia”, Geotech Sp z.o.o., Bydgoszcz,
Kwiecień 2013 i zawiera m.in. sposób postępowania z gruntami słabonośnymi – odcinek
2.
Położenie
w
kilometrażu drogi
od
3+920
stosunku
do
3+968
4+050
4+228
4+558
4+636
4+682
4+780
4+911
5+163
5+290
5+358
do
Proponowany sposób
postępowania
Na obszarze występuje piasek średni luźny z domieszką piasku
drobnego. Zalegają one od 1,0 m do głębokości 1,2 m pod warstwą
piasków średnich średnio zagęszczonych. Grunty zaleca się pozostawić
w podłożu i wykonać obliczenia nośności. W przypadku przekroczenia
nośności granicznej lub wartości dopuszczalnej wartości osiadań,
podłoże należy zagęścić mechanicznie.
Obszar obejmuje występowanie piasków gliniastych miękkoplastycznych
z domieszką gliny piaszczystej i średnich luźnych oraz gruntów
organicznych w postaci namułów gliniastych. Warstwy przeznaczone do
wymiany lub pozostawienia w podłożu ze względu na to że cały obszar
występowania gruntów słabonośnych będzie przekroczony obiektem
inżynierskim.
Na obszarze występuje torf oraz piasek drobny luźny. W przypadku
gruntów organicznych grunty można wymienić. Grunty piaszczyste
można pozostawić w podłożu i zagęścić lub wymienić.
Obszar ten obejmuje piaski gliniaste miękkoplastyczne z domieszką
piasku drobnego, piaski drobne luźne z domieszką piasku gliniastego
oraz pyły piaszczyste plastyczne. Warstwy przeznaczone do wymiany
lub pozostawienia w podłożu ze względu na to że cały obszar
inżynierskim. Na podjazdach do obiektu grunty należy wymienić.
Obszar ten obejmuje piaski drobne luźne z domieszkami otoczaków i
piasku średniego oraz pyły piaszczyste plastyczne. Grunty słabonośne
występują na głębokości poniżej 6,2 m od powierzchni terenu. Warstwy
przeznaczone do wzmocnienia lub pozostawienia w podłożu ze względu
na to że cały obszar występowania gruntów słabonośnych będzie
przekroczony obiektem inżynierskim.
Obszar ten obejmuje piaski gliniaste miękkoplastyczne i piaski drobne
luźne. Zalegają one do głębokości 3,5 m ppt oraz na głębokości od 5,6
m do 7,2 m. Warstwy przypowierzchniowe należy wymienić lub
pozostawić. Warstwy głębsze wzmocnić lub pozostawić w podłożu. Cały
obszar występowania gruntów słabonośnych będzie przekroczony
66
5+388
5+593
6+108
6+324
6+350
6+422
6+557
6+658
6+920
7+055
7+200
7+297
7+652
7+757
8+023
8+418
9+121
9+302
9+305
9+317
9+327
9+407
9+465
10+086
obiektem inżynierskim.
Na obszarze występuje piasek drobny luźny z domieszką piasku
gliniastego. Grunty występują przypowierzchniowo do głębokości 0,8 m.
Grunty zaleca się pozostawić w podłożu i zagęścić mechanicznie.
Obszar ten obejmuje warstwę piasków średnich luźnych z domieszką
piasków drobnych, piaski drobne luźne z domieszką piasków średnich,
piaski gliniaste miękkoplastyczne przewarstwione piaskiem drobnym
oraz torfy z domieszką piasku drobnego. Torfy występują w podłożu do
głębokości 0,7 m sugeruje się ich wymianę. Warstwy piasków zaleca się
zagęścić mechanicznie lub pozostawienie w podłożu. Cały obszar
inżynierskim.
Na obszarze występuje piasek średni luźny przewarstwiony piaskiem
drobnym. Zalegają one do głębokości 1,5 m pod warstwą piasków
średnich średniozagęszczonych. Grunty zaleca się pozostawić w podłożu
i wykonać obliczenia nośności. W przypadku przekroczenia nośności
granicznej lub wartości dopuszczalnej wartości osiadań, podłoże należy
zagęścić mechanicznie.
Na obszarze występuje piasek drobny luźny przewarstwiony piaskiem
pylastym. Zalegają przypowierzchniowo do głębokości 0,8 m. Grunty
zaleca się pozostawić w podłożu i zagęścić mechanicznie.
gliniastego. Zalegają przypowierzchniowo do głębokości 0,7 m. Grunty
zaleca się pozostawić w podłożu i zagęścić mechanicznie.
Obszar obejmuje piasek gliniasty miękkoplastyczny przewarstwiony
glina piaszczystą. W przypadku przekroczenia nośności granicznej lub
wartości dopuszczalnej wartości osiadań, podłoże słabonośne należy
wzmocnić. W trakcie realizacji prac należy zwrócić szczególną uwagę na
niedopuszczenie do zawilgocenia podłoża. Występujące grunty łatwo
rozmakają oraz uplastyczniają się.
Cały obszar występowania gruntów słabonośnych będzie przekroczony
Obszar ten obejmuje piasek drobny luźny z domieszką piasku
gliniastego. Zalegają do głębokości 3,1 m. Grunty zaleca się pozostawić
podłoże należy zagęścić mechanicznie.
Cały obszar występowania gruntów słabonośnych będzie przekroczony
Obszar ten obejmuje piaski drobne luźne z domieszkami piasku
pylastego i przewarstwieniami gliną pylastą, nasypy w stanie luźnym
oraz grunty organiczne w postaci namułu gliniastego z domieszką gytii i
torfów z domieszką namułu gliniastego. W przypadku gruntów
organicznych oraz nasypów grunty można wymienić. W związku z tym,
że cały obszar występowania gruntów słabonośnych przekroczony
będzie obiektem inżynierskim grunty te oraz luźne piaski drobne można
pozostawić w podłożu.
Obszar ten obejmuje piasek drobny luźny, piasek pylasty luźny, piasek
gliniasty miękkoplastyczny z domieszką namułu gliniastego oraz grunty
organiczne w postaci namułów gliniastych przewarstwionych piaskiem
drobnym i torfów z domieszką namułu gliniastego przewarstwionych
piaskiem drobnym.
W związku z tym, że cały obszar występowania gruntów słabonośnych
przekroczony będzie obiektem inżynierskim grunty można pozostawić w
podłożu.
Na obszarze występuje nasyp w stanie luźnym. Zalega do głębokości 0,4
m. Zaleca się wymianę.
średniego. Zalegają do głębokości 2,6 m. Grunty zaleca się pozostawić
podłoże należy zagęścić mechanicznie. Cały obszar występowania
gruntów słabonośnych będzie przekroczony obiektem inżynierskim.
Obszar ten obejmuje piaski średnie luźne z domieszkami piasku
drobnego i gliny piaszczystej, piaski drobne luźne z domieszkami piasku
średniego i piasku gliniastego, miękkoplastyczne piaski gliniaste z
domieszką gliny piaszczystej i przewarstwione piaskiem drobnym,
miękkoplastyczne gliny, pyły plastyczne i miękkoplastyczne z domieszką
gliny pylastej, plastyczne pyły piaszczyste oraz torfy z domieszką
humusu.
W związku z tym, że cały obszar występowania gruntów słabonośnych
67
10+528
10+631
10+672
10+741
10+806
10+890
10+922
11+013
11+112
11+215
11+605
11+782
11+962
12+046
12+335
12+473
12+527
12+865
12+880
12+997
13+337
13+399
14+485
14+504
14+878
15+019
15+117
15+297
16+591
16+684
17+179
17+264
przekroczony będzie obiektem inżynierskim grunty można pozostawić w
podłożu.
Obszar ten obejmuje warstwę luźnych piasków drobnych. Zalegają do
głebokości 1,1 m. Zaleca się pozostawić w podłożu i zagęścić
mechanicznie.
Obszar ten obejmuje warstwę luźnych piasków drobnych. Grunty
występują przypowierzchniowo do głębokości 0,6 m. Zaleca się
pozostawić w podłożu i zagęścić mechanicznie.
Na obszarze występuje piasek gruby luźny z domieszką żwiru. Zaleca się
pozostawienie gruntów w podłożu w związku z tym, że cały obszar
występowania gruntów słabonośnych przekroczony będzie obiektem
inżynierskim.
Na obszarze występuje piasek drobny luźny przewarstwiony piaskiem
gliniastym. Grunty występują przypowierzchniowo do głębokości 0,5 m.
Zaleca się pozostawić w podłożu i zagęścić mechanicznie.
Obszar ten obejmuje występowanie piasku drobnego luźnego. Grunty
występują przypowierzchniowo do głębokości 0,6 m. Zaleca się
pozostawić w podłożu i zagęścić mechanicznie.
Obszar ten obejmuje występowanie piasku drobnego luźnego. Zalegają
one od 1,1 m do głębokości 1,5 m pod warstwą piasków drobnych
średniozagęszczonych. Grunty zaleca się pozostawić w podłożu. W
przypadku przekroczenia nośności granicznej lub wartości dopuszczalnej
wartości osiadań, podłoże należy zagęścić mechanicznie.
Na obszarze występuje piasek drobny luźny przewarstwiony otoczakami.
Cały obszar występowania gruntów słabonośnych przekroczony będzie
obiektem inżynierskim. Zaleca się pozostawienie w podłożu a w
przypadku przekroczenia nośności granicznej lub wartości dopuszczalnej
wartości osiadań, podłoże należy zagęścić mechanicznie.
Obszar obejmuje piaski drobne luźne, piaski gliniaste miękkoplastyczne
z domieszką piasku średniego oraz piaski średnie luźne z domieszką
piasku gliniastego. Przypowierzchniowe warstwy gruntów słabonośnych
zaleca się zagęścić mechanicznie. W związku z tym, że cały obszar
inżynierskim grunty (występujące głębiej) można pozostawić w podłożu.
Obszar obejmuje piaski drobne luźne z domieszką piasku gliniastego,
piaski średnie luźne, piaski pylaste luźne, miękkoplastyczne piaski
gliniaste z domieszką gliny piaszczystej oraz glinę piaszczystą
miękkoplastyczną z domieszką piasku gliniastego. Grunty niespoiste
występujące przypowierzchniowo zaleca się pozostawić w podłożu i
zagęścić
mechanicznie.
W
przypadku
gruntów
spositych
po
przekroczeniu nośności granicznej lub wartości dopuszczalnej wartości
osiadań, podłoże słabonośne należy wzmocnić lub wymienić. W trakcie
realizacji prac należy zwrócić szczególną uwagę na niedopuszczenie do
zawilgocenia podłoża. Występujące grunty łatwo rozmakają oraz
uplastyczniają się.
Na obszarze występują piaski drobne luźne przewarstwione gliną
piaszczystą. Obszar występowania gruntów słabonośnych znajduje się
powyżej niwelety. Przeznaczone są więc one do wybrania.
Na obszarze występuje piasek gliniasty miękkoplastyczny. Cały obszar
inżynierskim. Zaleca się pozostawienie w podłożu.
Obszar obejmuje występowanie gliny piaszczystej miękkoplastycznej z
domieszką piasku gliniastego, pyłów piaszczystych plastycznych
przewarstwionych piaskiem drobnym, miękkoplastyczne nasypy oraz
nasypy w stanie luźnym. Cały obszar występowania gruntów
słabonośnych przekroczony będzie obiektem inżynierskim. Zaleca się
pozostawienie w podłożu a w przypadku przekroczenia nośności
granicznej lub wartości dopuszczalnej wartości osiadań, podłoże należy
zagęścić mechanicznie lub wzmocnić.
pylastego. Grunty występują przypowierzchniowo do głębokości 1,0 m.
Zaleca się pozostawić w podłożu i zagęścić mechanicznie.
Obszar obejmuje występowanie luźnego piasku drobnego, namułu
piaszczystego z domieszka gytii oraz plastycznego pyłu piaszczystego z
domieszkami piasku drobnego i gliny piaszczystej. Grunty zalegają
przypowierzchniowo do głebokości 1,7 m. zaleca się ich wymianę.
Na obszarze występuje luźny piasek drobny. Grunty występują
przypowierzchniowo do głębokości 0,6 m. Zaleca się pozostawić w
podłożu i zagęścić mechanicznie.
Na obszarze występuje nasyp w stanie luźnym. W przypadku nasypów
grunty można wymienić.
68
5.4.2. onitoring
W związku z brakiem prognozowanego negatywnego oddziaływania nie przewiduje
się konieczności prowadzenia działań monitoringowych na żadnym etapie inwestycji.
69
5.5.
Powierzchnia ziemi
Gleby obszaru miasta Wałcz, podobnie jak i całego obszaru Pomorza powstały z
materiałów skalnych pochodzących z okresu recesji zlodowacenia i późniejszych. Do
czasów dzisiejszych uległy dużym przemianom ewolucyjnym. Głównym czynnikiem
ewolucyjnym były rozległe kompleksy leśne i stąd ich przekształcenia były zgodne z
trendami rozwoju wegetacji. Typ gleb uzależniony jest głównie od form rzeźby terenu i
jej struktury litologicznej.
Jednakże zasadnicze zmiany w edafonie dokonują się pod wpływem różnorodnego
jego pokrycia roślinnością. Zróżnicowanie genetyczne gleb opracowano na podstawie
Mapy Gleb Polski (Komitet Gleboznawstwa i Obszarów Rolniczych PAN, IUNG Puławy,
Polskie Towarzystwo Gleboznawcze). Zastosowano systematykę przyjętą przez Polskie
Towarzystwo Gleboznawcze (1989). Wg tej statystyki gleby obszaru Wałcza należą do
działu gleb autogenicznych i gleb hydrogenicznych. Gleby autogeniczne reprezentuje typ
gleb brunatnych właściwych, podtyp gleby brunatne wyługowane, typ gleb płowych oraz
typ gleb rdzawych. Gleby hydrogeniczne to gleby typu mułowego, torfowego lub
murszowego.
Zasadniczą część obszaru Wałcza zajmują gleby mineralne. Dominującym typem
genetycznym są gleby płowe wytworzone z piasków nagliniastych i glin zwałowych.
Rozprzestrzenione są one przede wszystkim w morenowej południowo - zachodniej części
terytorium miasta. Oprócz gleb pyłowych, wyspowo na obrzeżach we wschodniej części,
pojawiają się gleby brunatne właściwe i gleby brunatne wyługowane. Są to gleby, które
swoją genezę mają także w utworach polodowcowych i wytworzone zostały z piasków
nagliniastych i glin zwałowych. Gleby płowe i brunatne to gleby o dużej wartości rolniczej,
należące do III i IV klasy bonitacyjnej.
W północnej części terytorium miasta Wałcz, mającej odmienną genezę
geologiczną, występują gleby rdzawe. Tworzą one duży powierzchniowo kompleks
ciągnący się, poza granice miasta, w kierunku północno – wschodnim. Gleby te zostały
wytworzone z piasków słabo gliniastych i gliniastych. Odznaczają się niższą zawartością
składników pokarmowych i przedstawiają słabą wartość rolniczą. Są one
charakterystyczne dla obszarów sandrowych zasiedlonych przez bory sosnowe.
Oprócz gleb mineralnych niewielki procent badanego obszaru zajmują gleby
organiczne. Do kategorii tej należą gleby torfowe, wytworzone z torfów niskich, bądź
mułowo – bagienne. Zajmują one lokalne zagłębienia terenowe w różnych częściach
miasta. Proces ich powstania związany był ze stałym wysokim poziomem wód
gruntowych.
Areał użytków rolnych, przez które będzie przechodzić planowana obwodnica jest
zróżnicowany. Występują tutaj gleby średniej jakości IIIa, IIIb, IVa, IVb, VI klasy
użytków rolnych, łąk ŁIII, ŁIV, ŁV oraz pastwisk PsIII, PsIV, PsV. Obwodnica przechodzić
będzie również przez lasy sosnowe i mieszane.
Całkowita zajętość terenu po dpas drogowy oraz czasowe zajęcia będzie wynosiła
168,21 ha
Odcinek 1.
Przed przystąpieniem do właściwych robót ziemnych, w niektórych miejscach,należy
usunąć warstwę humusu o grubości w zależności od miejsca od 20 do 40 cm.
Z obliczeń wynika, że objętość zebranego humusu wynosi około 84 800 m3.
Wielkości robót ziemnych na wszystkich drogach czyli obwodnicy, łącznic węzłowych,
dróg gminnych i dojazdowych zestawione zostały w tabelach robót ziemnych dołączonych
do opracowania.
Ogółem do wykonania jest około 86 500 m3 wykopu i około 169 000 m3 nasypu.
Obwodnica w ciągu drogi krajowej nr 10 prowadzona jest w zależności od
ukształtowania terenu w małym nasypie lub niewielkim wykopie (głębokość do 1,5m).
70
Nasypy zwiększają się przy przekraczaniu drogi wojewódzkiej nr 163 oraz linii
kolejowej.
Maksymalna wysokość nasypu w tym miejscu wynosi ok. 8 m.
Odcinek 2
Szacuje się, że na odcinku tym niezbędnie będzie wykonanie 423 900 m3 wykopów
oraz 1 450 945 m3 nasypów. Szacuje się jednocześnie zdjęcie wartwu humusu o grubości
40 cm w ilości 1 176 232 m2.
Sumarycznie, na obu odcinkach obwodnicy Wałczy niezbędne będzie wykonanie:
Wykopów – 510 400 m3,
Nasypów – 1 619 945 m3.


Z powyższego wynika, że będzie mieli do czynienia z niekorzystnym bilansem robót
ziemnych.
Realizacja przedmiotowego przedsięwzięcia wiąże się także z zajęciem różnych typów
gleb. Szczegółowe zestawienie zawiera poniższa tabela.
Typ
Podty
p
Klasa
Ls
7AB
KM od
KM do
Odleglosc od
osi [m]
Powierzchnia w liniach
rozgraniczających[ar]
0,00
2 477,71
0
2385,8
38,3
ps/p
VI
2 345,11
2 474,80
0
6AB
ps/
IVb i V
2 464,65
2 798,51
0
232,0
4Bw
pgm/
IIIb
2 775,77
4 224,02
0
1885,4
6AB
ps/
IVb i V
3 169,18
3 348,50
92
56,3
6AB
ps/
IVb i V
3 404,45
3 414,65
214
0,1
6AB
ps/
IVb i V
4 187,18
4 410,76
0
160,1
4 397,21
5 723,24
0
866,0
Ls
4Bw
pgl/g
IIIb
4 654,67
4 699,60
123
35,8
6AB
ps/
IVb i V
4 659,42
4 733,02
81
93,5
4Bw
pgl/g
IIIb
5 062,48
6 014,95
0
476,8
5 973,22
8 799,95
0
3046,6
IVa i IVb
8 773,57
9 034,15
0
179,3
Ls
5Bw
pgl/
4Bw
pgm/
IIIb
9 018,31
9 247,88
0
144,4
gl
IIIb,
IVa, Ivb
9 208,53
9 443,53
0
137,2
9 394,57
9 582,92
0
132,7
3zB
w
gl
IIIb,
IVa, Ivb
9 498,70
9 797,25
0
105,9
5Bw
pgl/
IVa i IVb
9 776,28
10 167,74
0
184,6
10 121,25
10 444,97
0
165,0
3zB
w
Ls
Ls
5Bw
pgl/
IVa i IVb
10 192,77
10 305,65
27
24,1
4A
pgm/
IIIb
10 291,29
12 005,03
0
1041,2
2B
gl
10 673,43
10 714,76
66
1,5
2B
gl
10 793,14
10 833,96
49
6,6
2B
gl
10 914,83
10 919,43
81
0,3
11 985,64
12 502,22
0
543,0
II, IIIa i
IIIb
II, IIIa i
IIIb
II, IIIa i
IIIb
Ls
4Bw
pgm/
IIIb
12 500,47
13 489,09
0
539,9
5Bw
pgl/
IVa i IVb
12 723,59
12 869,09
8
15,8
71
Typ
Podty
p
6AB
Klasa
KM od
KM do
Odleglosc od
osi [m]
Powierzchnia w liniach
rozgraniczających[ar]
ps/
IVb i V
13 304,72
13 567,48
0
86,2
2B
W
pgm/g
II, IIIa i
IIIb
13 482,16
14 302,23
0
453,6
4Bw
pgm/
IIIb
13 787,75
13 907,40
6
15,3
4Bw
pgm/
IIIb
14 011,62
14 028,02
67
2,9
4Bw
pgm/
IIIb
14 268,39
16 729,70
0
2318,7
5Bw
pgl/
IVa i IVb
14 505,21
14 521,56
191
1,2
4Bw
pgl/g
IIIb
16 516,63
16 530,72
232
0,8
4Bw
pgl/g
IIIb
16 630,50
17 803,96
0
1444,5
a) Etap budowy
Niektóre uciążliwości i niekorzystne oddziaływania inwestycji w fazie budowy mogą
być ograniczone, a ich charakter w większości będzie tymczasowy. Uwarunkowane jest to
odpowiednim prowadzeniem robót. Roboty budowlane, aby spełniać wymagania związane
z
ochroną
środowiska,
powinny
być
poprzedzone
szczegółowym
planem
i harmonogramem robót uwzględniającym zabezpieczenia.
W celu ograniczenia możliwości zanieczyszczenia środowiska glebowego na etapie
realizacji inwestycji, należy:





zorganizować zaplecze budowy zgodnie z wymogami środowiska, a w szczególności:

zabezpieczyć nawierzchnię placów postojowych dla maszyn, środków
transportu, parkingów dla pracowników itp. głównie poprzez unikanie
zanieczyszczenia,

właściwe gromadzenie odpadów, a szczególnie odbieranie odpadów i ścieków
poprzez koncesjonowane firmy,
ograniczyć do niezbędnego minimum zasięg wymiany gruntów,
stosować sprawny technicznie sprzęt oraz środki transportu,
zapewnić prawidłową eksploatację i konserwację maszyn budowlanych i stosowanego
sprzętu,
sprawować stały nadzór nad wykonawcami robót i ich pracownikami.
Prace budowlane powinny być prowadzone przez pojazdy sprawne technicznie,
które po zakończeniu pracy lub w przypadku awarii należy odprowadzić na miejsce
postoju zapewniające ochronę powierzchni ziemi przed przedostaniem się zanieczyszczeń
do środowiska gruntowo — wodnego. W przypadku wycieku paliwa, miejsce
zanieczyszczone należy oczyścić za pomocą sorbentów substancji ropopochodnych.
Podczas organizowania zaplecza budowy, należy zwrócić szczególną uwagę na
właściwy transport materiałów i odpowiednie ich magazynowanie. W przypadku
wystąpienia sytuacji awaryjnej na terenie budowy należy postępować ściśle zgodnie z
odpowiednimi zarządzeniami i instrukcjami. Usuwana podczas budowy warstwa
próchniczna powinna być hałdowana do późniejszego zagospodarowania po zakończeniu
inwestycji.
Rozpoczęcie prac związanych z usuwaniem warstwy gleby i wykonaniem nasypów
lub wykopów powinno odbywać się możliwie małymi frontami robót, aby uniknąć zjawisk
erozji eolicznej oraz innych procesów geodynamicznych.
W trakcie prac budowlanych należy pamiętać o ochronie gleby i podłoża
budowlanego. Mogą być one narażone na degradację w skutek pracy ciężkiego sprzętu
budowlanego. Generalną zasadą powinno być minimalizowanie powierzchni dla
niebezpiecznych prac przygotowawczych oraz prowadzenie ich w warunkach pogodowych
zapobiegających degradacji warstw przypowierzchniowych. Po zakończeniu prac
budowlanych zalecane jest przeprowadzenie rekultywacji bieżącej zdegradowanych
72
terenów oraz uruchomienie szybkich procesów życia biologicznego (szybka biologiczna
stabilizacja skarp roślinnością niską i wysoką) na terenach o naruszonej strukturze.
Podczas prowadzenia prac ziemnych istotne jest zachowanie szybkiego tempa
i planowego wykonania wykopów z zachowaniem zabezpieczeń przed uplastycznieniem
gruntów spoistych, jak i optymalnych warunków do prowadzenia zagęszczeń nasypów.
Stąd też, na etapie planowania harmonogramu robót budowlanych należy uwzględnić
kolejność, etapowość i szczegółowość rozpoznania, jak również optymalne terminy
realizacji odcinków trasy. Szybka stabilizacja techniczna i biologiczna wybudowanych
skarp i nasypów związanych z trasą oraz przywrócenie w możliwie szerokim zakresie
funkcji dotychczasowej powierzchni terenu w pobliżu inwestycji stanowią czynniki mające
zasadnicze znaczenie dla późniejszej eksploatacji drogi.
b) Etap eksploatacji
Podczas fazy eksploatacji ochrona powierzchni ziemi polegać będzie na utrzymaniu
w sprawności technicznej urządzeń do oczyszczania ścieków, usuwania odpadów,
usuwania ewentualnych skutków awarii. Szczególną uwagę należy zwrócić na warstwę
gleby i grunty zanieczyszczone np. na skutek wycieku paliw czy olejów. Zanieczyszczony
grunt powinien być natychmiast usuwany i zastąpiony gruntem czystym. Grunt
zanieczyszczony powinien zostać zdeponowany na specjalnie przygotowanym placu
składowym, a następnie wywieziony do utylizacji przez uprawnione do tego firmy.
Zabezpieczeniem gleby przed depozycją zanieczyszczeń komunikacyjnych będzie
zieleń projektowana w ramach inwestycji.
5.6.
Odpady
Zgodnie z ustawą o odpadach z dnia 14 grudnia 2012 r. ( Dz. U. z 2013 r. poz.
21, 888, 1238.) art. 2 – przepisy ustawy stosuje się do postępowania z masami
ziemnymi lub skalnymi, jeżeli są usuwane albo przemieszczane w związku z realizacją
inwestycji lub prowadzeniem eksploatacji kopalin.
Przepisów ustawy dotyczących zagospodarowania mas ziemnych nie stosuje się w
stosunku do mas ziemnych usuwanych albo przemieszczanych w związku z realizacją
inwestycji, jeżeli miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, decyzja o
warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, decyzja o pozwoleniu na budowę lub
zgłoszenie robót budowlanych określają warunki i sposób ich zagospodarowania.
Odpadowa masa taka jak: gałęzie, liście, igliwie, pozostałości z karczowania,
stanowić będzie odpad wymagający zagospodarowania. Zadanie to będzie obowiązkiem
wytwórcy tych odpadów, czyli jednostki wybranej do wykonania tych czynności. Możliwe
jest przekazanie tego typu odpadu osobom fizycznym.
Ponadto w fazie budowy będą powstawać odpady komunalne: 20 03 01 –
niesegregowane odpady komunalne.
Posiadacz odpadów jest obowiązany do postępowania z odpadami w sposób zgodny
z zasadami gospodarki odpadami, o których mowa w art. 16–31 ustawy o odpadach z
dnia 12 grudnia 2012 r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071ze zm.) w tym do prowadzenia
procesów przetwarzania odpadów w taki sposób, aby procesy te oraz powstające w ich
wyniku odpady nie stwarzały zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz dla środowiska,
a także w sposób zgodny z przepisami o ochronie środowiska i planami gospodarki
odpadami.
Nie należy dopuścić do zmieszania odpadów niebezpiecznych z odpadami innymi niż
niebezpieczne i obojętne.
W fazie budowy powstawać będą również odpady związane z użytkowaniem sprzętu
budowlanego i funkcjonowaniem zaplecza socjalnego dla pracowników. Powstające
odpady powinny być w miarę możliwości wtórnie wykorzystywane, bądź usuwane zgodnie
z obowiązującymi przepisami.
Wytwórca odpadów jest obowiązany do stosowania takich sposobów produkcji lub
form usług oraz surowców i materiałów, które zapobiegają powstawaniu odpadów lub
73
pozwalają utrzymać na możliwie najniższym poziomie ich ilość, a także ograniczają
negatywne oddziaływanie na środowisko lub zagrożenie życia lub zdrowia ludzi.
Zgodnie z art. 33 ustawy o odpadach, posiadacz odpadów może przekazać
określone rodzaje odpadów w celu ich wykorzystania osobie fizycznej lub jednostce
organizacyjnej, nie będącymi przedsiębiorcami, na ich własne potrzeby (rozporządzenie
Ministra Środowiska z dnia 21 kwietnia 2006 roku w sprawie listy rodzajów odpadów,
które posiadacz odpadów może przekazywać osobom fizycznym lub jednostkom
organizacyjnym nie będącym przedsiębiorcami, oraz dopuszczalnych metod ich odzysku
(Dz. U. Nr 75, poz. 527 – z póź. zm.).
5.6.1. Etap realizacji
Część powstających na budowie odpadów może być ponownie wykorzystana na
budowie. Odpady opakowaniowe jak palety drewniane i pojemniki stanowią opakowania
zwrotne. Opakowania z folii, papieru oraz odpady powstające na zapleczu socjalnym
budowy będą gromadzone w wyznaczonych do tego celu pojemnikach i sukcesywnie
odbierane z terenu inwestycji. Odpady powstałe w wyniku usunięcia drzew krzewów
i korzeni zostaną przekazane do dalszego użytkowania.
Przewiduje się, że gleba nie zanieczyszczona wytwarzana na etapie budowy będzie
zagospodarowana w pierwszej kolejności na placu budowy.
W fazie przebudowy drogi powstawać będą odpady z następujących prac:

robót ziemnych,

usuwania nawierzchni z istniejącej jezdni,

ułożenia nawierzchni drogi,

wycinki drzew i krzewów,
a także odpady związane z zapleczem sanitarnym placu budowy.








Należy przyjąć, że na tym etapie powstaną takie odpady jak:
odpadowa masa roślinna (17 02 01),
odpady spawalnicze (12 01 13,
odpady opakowaniowe: opakowania z papieru i tektury (15 01 01), opakowania z
tworzyw sztucznych (15 01 02), opakowania z drewna (15 01 03), opakowania
wielomateriałowe (15 01 05),
odpady z przebudowy drogi: odpady betonu oraz gruz betonowy z rozbiórek i
remontów (17 01 01), odpady z przebudowy i remontów dróg (17 01 81),
odpady z czyszczenia drogi (17 01 82),
odpady w postaci zdjętego asfaltu (17 03 02),
odpady w postaci gleby i ziemi w tym kamienie, inne niż wymienione w 17 05 03
(17 05 04),
niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne (20 03 01).
Zdecydowana większość odpadów, zgodnie z § 2 rozporządzenia [17], zalicza się
do grupy Nr 17 - odpady powstające z budowy, remontów i demontażu obiektów
budowlanych oraz infrastruktury drogowej.
W mniejszych ilościach powstaną odpady z grupy nr 20 – odpady komunalne
łącznie z frakcjami gromadzonymi selektywnie.
Składowane w niewłaściwy sposób odpady mogą się przyczynić do zanieczyszczenia
środowiska. Brak izolacji pod miejscem, gdzie będą składowane powoduje
przedostawanie
się
różnych
związków
chemicznych
do
wód
podziemnych
i powierzchniowych oraz gleby w wyniku wymywania (opady deszczu).
Ewentualne odpady do czasu odbioru przez uprawniony podmiot winny być
składowane w wyznaczonym, utwardzonym miejscu w zamkniętych kontenerach lub pod
zadaszeniem, nie dopuszczając do wymywania zanieczyszczeń oraz zanieczyszczania
niezanieczyszczonych mas ziemnych.
74
Na placu budowy należy przygotować miejsce i sposób tymczasowego
magazynowania odpadów niebezpiecznych po ich demontażu, a jeszcze przed
transportem na składowisko odpadów niebezpiecznych lub do unieszkodliwiania. Odpady
niebezpieczne, które powstają w trakcie robót budowlanych należy segregować i
oddzielać od odpadów innych niż niebezpieczne celem wywozu przez specjalistyczne
firmy.
Miejsce tymczasowego magazynowania odpadów niebezpiecznych musi być
wydzielone, odpowiednio oznakowane i zabezpieczone przed dostępem osób
postronnych.
Odpady niebezpieczne, w celu ograniczenia możliwości wymywania substancji
niebezpiecznych powinny być magazynowane pod tymczasowym zadaszeniem.
Magazynowanie odpadów niebezpiecznych podlega ograniczeniom czasowym
(odpady przeznaczone do składowania mogą być magazynowane nie dłużej niż 1 rok, te
które należy unieszkodliwić – nie dłużej niż 3 lata).
Miejsce magazynowania odpadów niebezpiecznych będzie wyposażone w
zabezpieczenia umożlwiające natychmiastowe usunięcie przypadkowo rozsypanych lub
rozlanych odpadów niebezpiecznych. W Szczególności tereny baz materiałówo –
sprzętowych oraz magazynowania odpadów powinny być wyposaćone w sorbenty
substancji ropopochodnych.
Powierzchnie magazynowe ww. odpadów powinny być uszczelnione i stosownie
zabezpieczone przed przenikaniem zanieczyszczeń do gruntu i wód.








Przewiduje się nst. sposób postępowania z odpadami:
odpadowa masa roślinna (17 02 01) – odzysk,
odpady spawalnicze (12 01 13) – unieszkodliwienie,
odpady opakowaniowe: opakowania z papieru i tektury (15 01 01), opakowania z
tworzyw sztucznych (15 01 02), opakowania z drewna (15 01 03), opakowania
wielomateriałowe (15 01 05) – odzysk,
remontów (17 01 01), odpady z przebudowy i remontów dróg (17 01 81) – odzysk,
odpady z czyszczenia drogi (17 01 82) – odzysk,
odpady w postaci zdjętego asfaltu (17 03 02) – odzysk/unieszkodliwienie,
(17 05 04) – odzysk,
niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne (20 03 01) – unieszkodliwienie
5.6.2. Etap eksploatacji
Eksploatacja drogi przyczyni się do powstawania następujących rodzajów odpadów:
typowe odpady komunalne (makulatura, szkło, tworzywa sztuczne, metale)
powstające podczas użytkowania drogi (np. w wyniku wyrzucania śmieci
z przejeżdżających pojazdów);

odpady związane ze ścieraniem się nawierzchni

oleje odpadowe i odpady ciekłych paliw;

związane z czyszczeniem poboczy – gruz, ziemia, humus;

elementy gumowe np. pochodzące z kół pojazdów;

szkło pochodzące z szyb pojazdów;

tworzywa sztuczne – fragmenty zderzaków samochodowych, listew, obudowy lamp
pojazdów;

metale różne np. ze znaków drogowych;

farby i lakiery pochodzące zarówno z malowania poziomego, jak i oznakowania
pionowego, lakiery samochodowe;

inne;
Ponadto eksploatacja drogi jest źródłem powstawania zużytych opraw
oświetleniowych. Odpady te powinny być gromadzone i okresowo przekazywane
wyspecjalizowanym firmom w celu ich utylizacji.

75
Tab. 5.20 Klasyfikacja odpadów powstających w fazie eksploatacji [17]
Kod
13 08 99*
13 05 08*
13 05 02*
16 02 13*
16 02 16
20 03 01
Rodzaj odpadów
Inne niewymienione odpady
Mieszanina odpadów z piaskowników i z
odwadniania olejów w separatorach
Szlamy z odwadniania olejów w separatorach
Zużyte urządzenia zawierające niebezpieczne
elementy inne niż wymienione w 16 02 0916 02 12
Oprawy oświetleniowe
Niesegregowane odpady komunalne
Ilość/rok
0,3 Mg/rok
0,05 Mg/rok
0,005 Mg/rok
0,015 Mg/rok
0,025 Mg/rok
0,2 Mg/rok
Istnieje ponadto możliwość powstawania innych opadów w wyniku wypadków
i zdarzeń losowych (poważnych awarii). Można wśród nich wymienić:

odpady wykazujące właściwości niebezpieczne (kod 16 81 01*),

odpady inne (kod 16 81 02).
Oddziaływanie wszystkich wyżej wymienionych odpadów na środowisko będzie
niewielkie. Powstają one w pasie drogowym (głównie na powierzchni uszczelnionej drogi)
i są łatwe do usunięcia, a następnie przekazywane do odzysku lub unieszkodliwienia.
c) etap eksploatacji
Zakłada się nst. sposób postępowania z poszczególnymi rodzajami odpadów na
etapie eksploatacji przedsięwzięcia.
Kod
13 08 99*
13 05 08*
13 05 02*
16 02 13*
16 02 16
20 03 01
Rodzaj odpadów
Inne niewymienione odpady
Mieszanina odpadów z piaskowników i z
odwadniania olejów w separatorach
Szlamy z odwadniania olejów w separatorach
Zużyte urządzenia zawierające niebezpieczne
elementy inne niż wymienione w 16 02 0916 02 12
Oprawy oświetleniowe
Niesegregowane odpady komunalne
Sposób postępowania
unieszkodliwienie
unieszkodliwienie
unieszkodliwienie
Odzysk/unieszkodliwienie
unieszkodliwienie
unieszkodliwienie
5.6.3. Etap likwidacji
W chwili obecnej nie przewiduje się likwidacji przedsięwzięcia, jednakże można
założyć, że rodzaje odpadów będą bardzo podobne jak dla etapu budowy.
W fazie likwidacji powstające odpady będą związane głównie z robotami ziemnymi i
rozbiórką nawierzchni bitumicznych. Na etapie tym, w odróżnieniu od etapu realizacji nie
będziemy mieli do czynienia z odpadami, pochodzącymi z wycinkami drzew i krzewów w
dużych ilościach.
W fazie likwidacji powstawać będą odpady z następujących prac:

robót ziemnych,

usuwania nawierzchni z istniejących dróg,

ułożenia nawierzchni drogi,
a także odpady związane z zapleczem sanitarnym budowy.





Należy przyjąć, że na tym etapie powstaną takie odpady jak:
remontów (17 01 01), odpady z przebudowy i remontów dróg (17 01 81),
odpady z czyszczenia drogi (17 01 82),
odpady w postaci zdjętego asfaltu (17 03 02),
(17 05 04,
niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne (20 03 01).
Na etapie likwidacji przedsięwzięcia powstaną niezanieczyszczone masy ziemne,
które w pierwszej kolejności będą zagospodarowane do prac porządkowych po placu
76
budowy, natomiast nadwyżka mas zostanie zagospodarowana zgodnie z ustawą o
odpadach.
5.7.
Krajobraz
a) Założenia
Na analizowanym obszarze można wyróżnić cztery podstawowe typy krajobrazu.
Jako podstawowe kryterium podziału krajobrazu na typy przyjęto stopień lub jakość
zmian powstałych w krajobrazie w zależności od stopnia zniekształcenia stosunków
naturalnych w środowisku przyrodniczym i zmian wprowadzonych w wyniku działalności
człowieka.
W związku z powyższym wyróżniono następujące typy krajobrazu:

krajobraz zbliżony do naturalnego, do którego zalicza się:
o krajobraz leśny,
o krajobraz śródleśnych łąk i polan,

krajobraz naturalno - kulturowy - do którego zalicza się:
o krajobraz zarastających łąk,
o krajobraz rolniczo-leśny – niewielkie powierzchnie leśne wśród łąk i pól,
o krajobraz rolniczy – łąki, pola, rowy melioracyjne, zadrzewienia śródpolne,
pojedyncze zabudowania zagrodowe, ogrody przydomowe, sady,

krajobraz kulturowy
o osadnictwa wiejskiego,
o osadnictwa podmiejskiego,

krajobraz zdegradowany - do którego zalicza się krajobraz:
o linii energetycznych,
o linii kolejowych,
o dróg.
Planowana inwestycja przebiega w przeważającym stopniu przez tereny stanowiące
typ krajobrazu zbliżonego do naturalno - kulturowego i naturalnego oraz
zdegradowanego. Stanowią je przede wszystkim tereny pól i łąk z grupami naturalnych
zadrzewień, tereny pól z powierzchniami leśnymi i pojedynczą zabudową zagrodową.
Na poniższych fotografiach przedstawiono poszczególne typy krajobrazu na trasie
przebiegu planowanej drogi.
77
Fot. 5.3 Jezioro Chmiel Duży
Fot. 5.5 Zarastające łaki
Fot. 5.4 Tereny łakowe Błąd! Nie
można odnaleźć źródła odwołania.
Fot. 5.6 Lokale usługowe
78
Fot. 5.7 Linia SN
Fot. 5.8 Zabudowa mieszkaniowa
b) Faza realizacji
Wpływ inwestycji, polegającej na budowie drogi po nowym śladzie, na krajobraz
jest bezdyskusyjny. Planowana droga będzie nowym elementem krajobrazu,
oddziałującym na jego formę i percepcję w przestrzeni.
Wpływ na walory krajobrazowe w fazie realizacji będzie krótkoterminowy i związał
się będzie z:

budową drogi ekspresowej po nowym śladzie na terenach o innym dotychczas
użytkowaniu (las, pole uprawne, zabudowa),

usunięciem fragmentów powierzchni leśnych oraz drzew i krzewów wpisanych
w krajobraz otoczenia,

czasowym zajęciem sąsiadujących terenów pod drogi dojazdowe i place budów,

wzmożonym ruchem pojazdów i ciężkiego sprzętu budowlanego.
W fazie budowy drogi obserwuje się wiele nowych elementów będących
dysharmonią w otaczającym dotychczasowym krajobrazie: odkryte powierzchnie gleb,
masy ziemne wzdłuż placu budowy, sprzęt budowlany, zaplecze budowy i zaplecze
magazynowe. Etap budowy drogi wiązać się będzie z mechanicznym naruszeniem
powierzchni ziemi i gleb. W trakcie realizacji prac budowlanych przekształceniu ulegnie
przede wszystkim wierzchnia warstwa gleb (od około 0,2-0,3 m) wskutek
odhumusowania gruntów pod budowę drogi, zaś głębsze warstwy w skutek zaburzenia
ich struktury ze względu na zagęszczenie warstw itp.
Najistotniejszą zmianą w trakcie realizacji przedsięwzięcia będzie przede wszystkim
wycinka drzew i krzewów rosnących w pasie drogowym, sama budowa poszczególnych
jezdni oraz czasowe zajęcie terenu pod zaplecza budowy.
Do wykonania budowli drogowych, mogą być pozyskiwane grunty z wykopów
(wietrzeliny, wietrzeliny gliniaste, skała miękka) po uprzednim wykonaniu stosownych
badań, potwierdzających ich przydatność do zabudowy w nasyp.
Oprócz mechanicznych przekształceń mogą wystąpić także zmiany właściwości
i zanieczyszczenia chemiczne gleb, w strefie bezpośredniego sąsiedztwa pasa budowy.
Prace ziemne oraz praca ciężkiego sprzętu stanowić będą źródło zanieczyszczeń – gazów
i pyłów, których emisja będzie stanowić potencjalne źródło zanieczyszczeń gleb
sąsiadujących z pasem robot. Istnieje również prawdopodobieństwo wycieku płynów
roboczych wykorzystywanych w sprzęcie budowlanym.
79
c)
Faza eksploatacji
Wpływ na walory krajobrazowe i rekreacyjne w fazie eksploatacji będzie
długotrwały i bezpośredni.
Analizowana droga ekspresowa została wyznaczona na większości przebiegu nowym
korytarzem, dlatego po wybudowaniu będzie stanowić nowy element przestrzenny
w okolicach.
Odbiór drogi ekspresowej w krajobrazie będzie zależeć od typu i rodzaju krajobrazu
oraz od charakteru zagospodarowania bezpośredniego otoczenia planowanej drogi.
Wpływ planowanej drogi na krajobraz należy rozpatrywać w ujęciu obszarowym,
czyli jak będzie ona postrzegana z większej odległości - w kontekście określonego typu
krajobrazu oraz w ujęciu lokalnym, czyli postrzeganie drogi z bezpośredniego otoczenia w kontekście lokalnych wnętrz krajobrazowych.
Nowymi elementami na oprócz samej drogi będą węzły, estakady, przejścia dla
zwierząt w formie wiaduktów nad drogą oraz elementy urządzeń ochrony środowiska,
takie jak ekrany akustyczne, zbiorniki retencyjne.
Elementem infrastruktury drogowej, który w sposób dominujący wpłynie na
percepcję krajobrazu są ekrany akustyczne. Ze względu na swoją funkcję i wymiary są
one widoczne z daleka i jednocześnie zamykają perspektywę na dalszy krajobraz. W
związku z powyższym ważne jest aby obiekty te miały odpowiednią kolorystykę.
Dodatkowo obsadzenie ich pnączami tworzącymi zieleń maskującą pozwoli na lepsze
wkomponowanie w krajobraz.
Przedmiotowe przedsięwzięcie przebiega oraz w części sąsiaduje z obszarem
Chronionego Krajobrazu Pojezierze Wałeckie i Dolina Gwdy.
W sąsiedztwie tego obszaru projektuje się ekrany aksutyczne, które lokalnie będą
zakłócały krajobraz.
5.8.
Nazwa
Długość ekranu [m]
Km od
Km do
E1L
67
3+361
3+429
E2L
50
3+374
3+384
Zabytki i stanowiska archeologiczne
Projektowana droga ekspresowa przebiega przez zewidecjonowane stanowiska
archeologiczne.
Przedmiotowa inwestycja koliduje z następującymi zidentyfikowanymi stanowiskami
archeologicznymi:

AZP – 33-23/43,

AZP – 33-23/46,

AZP – 33-23/49,

AZP – 34-24/3,

AZP – 34-24-50,

AZP – 34-24/43,

AZP – 34-24/26,

AZP - 34-24/33,

AZP - 43-33/23,

AZP - 46-33/23,

AZP - 34-24/24,

AZP - 34-24/23,

AZP - 49-33/23.
Stanowiska zagrożone inwestycją to obiekty wziemne – czyli takie, które nie
posiadają żadnej czytelnej formy terenowej i stanowią je obiekty i warstwy kulturowe
znajdujące się pod powierzchnią gruntu. Wszelka ingerencja w te ziemne warstwy i
obiekty prowadzi do ich bezpowrotnego zniszczenia. Dlatego też, by nie stracić
możliwości pozyskania archeologicznych zabytków ruchomych (takich jak ceramika,
80
narzędzia kamienne, przedmioty metalowe, szklane, itp.) oraz bezcennych informacji,
jakie daje zadokumentowanie tych zabytków w ich oryginalnym kontekście (warstwy
osadnicze, obiekty – ziemianki, chaty, groby, itp.) podczas prowadzenia prac ziemnych
na terenie tych stanowisk wymagana jest obecność archeologów, prowadzących
równolegle z pracami budowlanymi archeologiczne badania ratunkowe.
Szczególnie istotne będzie rozpoznanie terenu inwestycji przez uprawnionego do
wykonywania samodzielnych prac terenowych archeologa przed rozpoczęciem prac
budowlanych oraz obserwacja terenu odhumusowanego. Umożliwi to lokalizację samych
obiektów zabytkowych w obrębie stanowiska i co za tym idzie prawidłową ich eksplorację
i dokumentację.
Przepisy prawne regulujące sposoby postępowania z obiektami zabytkowymi oraz
określające warunki, jakie musi spełnić osoba prowadząca prace wykopaliskowe na
stanowiskach archeologicznych:
1. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z dnia 23 lipca 2003 r. (Dz. U. z
2003 r., nr 162 poz. 1568 z późniejszymi zmianami: Dz.U.04.96.959,
Dz.U.04.238.2390).
2. Rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 9 czerwca 2003 r. w sprawie prowadzenia prac
konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych, badań konserwatorskich
i architektonicznych, a także innych działań prowadzonych przy zabytku wpisanym do
rejestru zabytków oraz badań archeologicznych i poszukiwań ukrytych lub
porzuconych zabytków ruchomych (Dz. U. z 2004 r. nr 150 poz. 1579).
Ustawa zobowiązuje do:



wstrzymania wszelkich robót mogących uszkodzić lub zniszczyć odkryty przedmiot,
zabezpieczenia przedmiotu i miejsca odkrycia,
niezwłocznego zawiadomienia o znalezisku właściwego wojewódzkiego konserwatora
zabytków (a jeśli nie jest to możliwe, właściwego wójta, burmistrza, prezydenta
miasta), który decyduje o dalszym postępowaniu w omawianym przypadku.
5.8.1. Etap eksploatacji
W ziwąkzu z odległością, w jakiej od planowanej inwestycji zlokalizowane są obiekty
zabytkowe oraz biorąc pod uwagę zasieg oddziaływania przedmiotowej inwestycji nie
stwierdza się zagrożenia dla obiektów zabytkowych.
5.9.
Obszary chronione na podstawie ustawy o ochronie przyrody
5.9.1. Parki Narodowe
W zasięgu oddziaływania inwestycji brak jest Parków Narodowych.
5.9.2. Rezerwaty przyrody
Rezerwaty opisane poniżej znajdują się w odległości od 5 km do 23km od
planowanej inwestycji i nie kolidują z nią.
a) „Rezerwat Wielki Bytyń” – w odległości ok. 7,5 km od planowanej inwestycji;
Jest rezerwatem od 1989 r. o pow. 1826,55 ha, w tym 897 ha lasów oraz jeziora:
Wielki Bytyń z zatokami :J. Nakielskie, J.Mała Krępa, wyspami oraz J.Bityniec /Mały
Bytyń/. Na obrzeżach bagna i torfowiska. Przedmiotem ochrony są zespoły krajobrazowe
(ochrona częściowa), flora, fauna m.in. zespoły mchów, grądów, wełnianka alpejska.
Położenie: Gminy i Nadleśnictwa Mirosławiec, Tuczno, Wałcz. Ścisłą ochroną objęte są:
Zatoka Zdbowska z wyspami i przyległymi lasami oraz Zatoka Mała Krępa i jezioro
M.Bytyń. W świecie zwierząt występują rzadkie gatunki i ginące: pijawka, rak, wydra,
bóbr, orzeł bielik, orzeł krzykliwy, tracz nurogęś, czarny bocian, puchacz.
Najważniejszym zagrożeniem jest postępująca penetracja jeziora - wzdłuż
brzegów znajdują się dziesiątki pomostów wędkarskich (wiele świeżo zbudowanych),
poza tym jest to atrakcyjne miejsce dla żeglarzy i amatorów sportów wodnych
(organizowane są tu, np. regaty).
81
b) „Rezerwat Glinki 2” – w odległości ok. 5 km od planowanej inwestycji;
Rezerwat o charakterze leśnym istniejący od 1974 r., o powierzchni 15,7 ha. Pod
częściową ochroną jest tu las liściasty w sąsiedztwie lasów sosnowych i bagnistych
terenów. W rezerwacie występuje grąd, łęg wiązowy, buk i dąb. Szczególnie cenne są
160 - letnie dęby i buki, przekraczające 30 m wysokości (pnie w obwodzie do 500 cm),
na terenie Leśnictwa Rudnica.
c) „Golcowe Bagno” – w odległości ok. 9 km od planowanej inwestycji;
Jest to rezerwat torfowiskowy, jego powierzchnia wynosi 123,83 ha (98,16 ha jest
pod ochroną częściową, pozostałe 25,67 jest pod ścisłą ochroną). Celem ochrony jest
torfowisko mszarne, mszarno-bagnicowe i mszarno-turzycowe. Rezerwat obejmuje
ruchome miękkie trzęsawiska torfowe na długości 1,5 km z dynamicznie rozwijającym się
procesem torfotwórczym. Spotykamy tu 14 gatunków mchów, a z roślin chronionych
rosiczkę okrągłolistną oraz widłaka goździstego.
d) „Diabli skok” – w odległości ok. 12 km od planowanej inwestycji;
Rezerwat o charakterze leśnym, chroniący starodrzew bukowy i mieszany na
stromych zboczach wąwozu. Charakterystyczne są tu liczne źródła z florą mchów i
wątrobowców. Powierzchnia rezerwatu to 11,751 ha.
e) „Smolary” – w odległości ok. 8 km od planowanej inwestycji;
Został utworzony w 1990 w celu ochrony zbiorowisk roślinnych z rzadkimi
gatunkami mszaków oraz ekosystemu bagienno-wodnego. Samo torfowisko bezdrzewne,
trudno dostępne. W jego centrum silnie zarastające jezioro Żabie, zwane też Smolary lub
Oleśnica. W otoczeniu torfowiska lasy przede wszystkim sosnowe z domieszką olszy.
Występuje tutaj rosiczka okrągłolistna, grążel żółty i grzybień biały, żeruje czajka i
czapla.
f) „Kuźnik” – w odległości ok. 10 km od planowanej inwestycji;
Rezerwat Kuźnik obejmuje zalesiony fragment moreny czołowej o bardzo
urozmaiconej rzeźbie terenu. W skład rezerwatu wchodzą 3 jeziora: Rudnickie, Duży i
Mały Kuźnik oraz liczne podmokłe niecki i torfowiska. Niezwykle bogata flora (olsy, bór
bagienny, mszary, stanowisko bażyny czarnej) oraz fauna (ostoja ptactwa, bogaty zespół
ryb) to przedmioty ochrony. Zagrożeniem dla obszaru jest bliskie sąsiedztwo aglomeracji
miejskiej Piły, oraz liczne szlaki turystyczne, co sprzyja silnej antropopresji na rezerwat i
jego otoczenie.
g) „Rosiczki Mirosławskie” – w odległości ok. 18 km od planowanej inwestycji;
Ochronie ścisłej podlega torfowisko pojeziorne o charakterze trzęsawiskowych
mszarów, bogata flora mszaków, trzy gatunki rosiczek (Drosera sp.).
„Sośnica” – w odległości ok. 18 km od planowanej inwestycji;
Celem ochrony jest zachowanie starodrzewu bukowo-dębowego, porastającego
najwyższe wzniesienie morenowe w okolicy (Góra Mylna 181 m n.p.m.). Wiek
drzewostanu określany jest na 250-300 lat, 28 okazów w pierśnicy przekracza dolną
granicę dla drzew pomnikowych. Osobliwością rezerwatu jest drzewostan czereśni ptasiej
(Prunus avium).
h) „Torfowisko kaczory” – w odległości ok. 23 km od planowanej inwestycji;
Torfowiskowy rezerwat przyrody o powierzchni 32,77 ha, położony w gminie
Kaczory, powiecie pilskim. Został utworzony w 1994 roku w celu ochrony rzadkich
gatunki flory i fauny.
5.9.3. Parki Krajobrazowe
Parki Krajobrazowe, które zlokalizowane są na terenie Pojezierza Drawskiego i
Ińskiego oraz Połudiowopomorskiego znajdują się w odległości kilkudziesięciu kilometrów
od planowanego przebiegu trasy S10.
82
a) Drawski Park Krajobrazowy (DPK) – w odległości ok. 28km od inwestycji;
Położony jest we wschodniej części województwa zachodniopomorskiego. Został
utworzony 24 kwietnia 1979 roku, w celu ochrony najcenniejszego pod względem
przyrodniczym, kulturowym, historycznym i krajobrazowym fragmentu Pojezierza
Drawskiego. Powierzchnia Parku przekracza 41 tys. ha., zaś otulina zajmuje ponad 22
tys. ha. W samym Parku aż 10% powierzchni to jeziora.
Najbardziej istotnym elementem wpływającym na krajobraz Parku jest
ukształtowanie terenu, będące wynikiem działalności lodowca, głównie zlodowacenia
bałtyckiego. W północnej części DPK występują wały moreny czołowej, często
poprzecinane licznymi jarami, zaś południowa część odznacza się łagodniejszą
konfiguracją i obfituje w jeziora. Na walory przyrodnicze DPK składają się ponadto:
występowanie wielu jezior, licznych rzek, małych potoków, źródlisk, mokradeł, torfowisk i
lasów, bogactwo ekosystemów w niewielkim stopniu przekształconych przez człowieka
oraz występowanie wielu rzadko spotkanych gatunków roślin i zwierząt (występują
gatunki : arktyczno-borealne, borealne i górskie, relikty glacjalne i poglacjalne).
Głównym zagrożeniem jest brak kompleksowo rozwiązanej gospodarki ściekowej.
Oczyszczalnie istniejące na terenie Parku, głównie przyzakładowe, całkowicie lub
częściowo nie spełniają swojej roli.
b) Krajeński Park Krajobrazowy (KPK) - w odległości ok. 44km od inwestycji;
Położony jest w centralnej części Pojezierza Krajeńskiego, zajmuje powierzchnię
73.850 ha terenu typowo rolniczego, urozmaiconego lasami, pagórkami i jeziorami.
Utworzony w 1998 roku Krajeński Park Krajobrazowy powstał z inicjatywy lokalnej
społeczności i ma na celu zachowanie unikalnego środowiska przyrodniczego oraz
swoistych cech krajobrazu.
Bogactwo form rzeźby tego terenu związane jest ze zlodowaceniem bałtyckim,
występują tu liczne dobrze zachowane formy morfologiczne: ozy, drumliny, kemy,
wzgórza morenowe, rynny jeziorne. Znajdują się liczne jeziora i bagna, które dają
początek dwunastu wypływającym z tego obszaru rzekom. Pojezierze Krajeńskie leży w
dorzeczach dwóch rzek bałtyckich Wisły i Odry, a przez Park Krajobrazowy przebiega
główny wododział Polski. Na terenie Krajeńskiego PK spotykamy 80 zbiorników wodnych,
do najciekawszych pod względem krajobrazowym należą te położone w rynnach tworzące
ciągi jezior połączone z dolinami rzek. Najwyższe wzniesienie w Krajeńskim Parku
Krajobrazowym i jednocześnie najwyższy punkt województwa kujawsko-pomorskiego Czarna Góra znajduje się w Górach Obkaskich i liczy 189 m n.p.m.
Tereny leśne Parku stanowią 26% i porastają je bory sosnowe, a na morenach
występują lasy mieszane z domieszką grądów, których główny gatunek stanowią dęby z
domieszką buka i innych drzew liściastych.
W zespole przyrodniczo-krajobrazowym, obejmującym 600 ha torfowisko,
występuje charakterystyczna dla takich siedlisk roślinność, m.in.: rosiczka, borówka
bagienna, żurawina błotna, modrzewnica zwyczajna, a z wodnych: grążel żółty i grzybień
biały.
Do najciekawszych chronionych gatunków zwierząt należą: bocian czary, żuraw,
czaple, łabędzie, rybołowy, bieliki, puchacze, bąki, bardzo rzadkie cietrzewie, a z ssaków:
rzadko łosie, powszechnie wydry i bobry.
Na terenie Krajeńskiego Parku Krajobrazowego zarejestrowano 96 pomników
przyrody w skład, których wchodzą 993 obiekty. Głównie należą do nich drzewa oraz
głazy narzutowe. Ponadto na terenie Krajeńskiego Parku Krajobrazowego istnieje 75
obiektów uznanych jako użytki ekologiczne.
c) Iński Park Krajobrazowy - w odległości ok. 50 km od inwestycji;
Utworzony w 1981r. Iński Park Krajobrazowy położony jest w środkowej części
Pojezierza Ińskiego zajmując wraz z otuliną około 60% jego powierzchni. Rzeźba terenu
83
ukształtowana podczas ostatniego zlodowacenia charakteryzuje się duża dynamiką,
wzgórza o stromych zboczach i znacznych wysokościach względnych, podmokłe dolinki,
zajęte przez torfowiska i wytopiskowe oczka wodne, polodowcowe rynny jeziorne i
rzeczne tworzą bardzo urozmaicony system siedlisk.
Wartości przyrodnicze (jednocześnie cele ochrony) Ińskiego Parku Krajobrazowego
związane są ściśle z wodnymi i podmokłymi siedliskami. Licznie występują rzadkie
gatunki płazów (12 gatunków), gadów (6 gatunków) i ptaków. Na szczególna uwagę
zasługują: derkacz, bąk, bocian czarny, bocian biały, kania rdzawa i czarna, błotniak
stawowy, orlik krzykliwy, bielik czy zimorodek, a także populacja żurawia (ok. 50 par
lęgowych).
W parku znajdują się również cenne zabytki, takie jak: zamek książąt pomorskich w
Szadzku oraz kościoły i dwory w pobliskich miejscowościach.
5.9.4. Obszary Chronionego Krajobrazu
a) Pojezierze Wałeckie i Dolina Gwdy
Na terenie otaczającym inwestycję znajduje się obszar podlegający ochronie
prawnej na podstawie przepisów o ochronie przyrody.
Jest to Obszar Chronionego Krajobrazu Pojezierze Wałeckie i Dolina Gwdy
(58375 ha), utworzony na podstawie uchwały Nr IX/156/89 Wojewódzkiej Rady
Narodowej w Pile z dnia 31.05.1989 r., potwierdzone Rozporządzeniem Nr 5 Wojewody
Pilskiego z dnia 15 maja 1998 r w sprawie ustanowienia obszarów chronionego
krajobrazu w województwie pilskim.
Zajmuje on dolinę rzeki Gwdy od północnych granic woj. pilskiego do Piły,
Równinę Wałecka od Gwdy do rzeki Dobrzycy, Pojezierze Wałeckie od Wałcza do
Mirosławca oraz niewielkie fragmenty Pojezierza Krajeńskiego w rejonie jez. Wapińskiego
i wzgórza morenowe w okolicach Kiełpina. Bogactwo walorów krajobrazowych stanowią:
urozmaicona rzeźba terenu z rozległymi kompleksami leśnymi, malownicze głęboko
wcięte doliny rzek, moreny czołowe i doliny rynnowe z licznymi jeziorami.
Celem ochrony OChK Pojezierze Wałeckie i Dolina Gwdy jest niezwykle
zróżnicowany teren, począwszy od korytarzy ekologicznych, śródpolnych torfowisk,
zabagnień, przez meandry na ciekach, starorzecza po krajobraz wiejski.
b) Puszcza nad Drawą
Obszar Chronionego Krajobrazu Puszcza nad Drawą (62200ha) znajduje się w
odległości ok. 15km od planowanej drogi S10. Obszar obejmuje południowo-wschodnią
część wielkiego kompleksu leśnego: Puszczy Drawskiej. Dominują w nim sosnowe bory o
charakterze lasów gospodarczych. Wśród nich ukryte są jednak prawdziwe perełki
przyrody, jak np. torfowiska z bardzo cenną flora, malownicze jeziora, doliny rzek z
bijącymi obficie spod ziemi źródłami, partie monumentalnych dębin, w których rośnie
także brekinia, fragmenty starodrzewi bukowych. W lasach gnieżdżą się rybołowy, bieliki,
orliki krzykliwe, kanie i puchacze. Zagęszczenie tego ostatniego gatunku osiąga w
Puszczy Drawskiej jedne z wyższych wartości w Polsce. Na Bagnie Raczyk koło Człopy
gnieździ się wąsatka i kropiatka, spotyka się tu także sowę błotną i żółwie błotne. Wiosną
i jesienią na polach w okolicy Tuczna klangorzą zlatujące się tu w tysiącach sztuk
żurawie. Teren ten, stanowiąc historyczne pogranicze Wielkopolski, Brandenburgii i
Pomorza, cechuje się złożoną i interesującą historią, której materialnym znakiem są
zabytki: zamek w Tucznie, ryglowe kościółki po wsiach, pałace i parki przypałacowe.
Unikat stanowi pas umocnień Wału Pomorskiego (znane bunkry na Górze Wisielczej w
Strzalinach znajdują się jednak poza granicami obszaru).
84
c)
Dolina Noteci
W celu ochrony unikalnych walorów Doliny Noteci w 1989 roku utworzono na tym
terenie obszar chronionego krajobrazu Dolina Noteci (powierzchnia 13 100 ha) –
położony jest ok. 16km od drogi krajowej nr 10, na odcinku, który pokrywa się z
planowanym przebiegiem drogi S10. W granicach ostoi istnieją także dwa rezerwaty
przyrody: Czapliniec Kuźnicki (5,45 ha; 1988) i Łąki Ślesińskie (42 ha; 1975).
Obejmuje bogatą mozaikę siedlisk, wśród nich priorytetowe w ochronie europejskiej
przyrody lasy łęgowe i dobrze zachowane kompleksy łąk.
Typy siedlisk wymienione w Załączniku I Dyrektywy Siedliskowej to m.in.:
starorzecza i inne naturalne, eutroficzne zbiorniki wodne, zalewane muliste brzegi rzek,
suche wrzosowiska, murawy kserotermiczne (priorytetowe są tylko murawy z istotnymi
stanowiskami storczyków), górskie i niżowe murawy bliźniczkowe (dotyczy płatów
stosunkowo bogatych florystycznie), zmiennowilgotne łąki trzęślicowe, górskie i niżowe
ziołorośla nadrzeczne i okrajkowe, łąki selernicowe, niżowe i górskie łąki użytkowane
ekstensywnie, asy łęgowe i nadrzeczne zarośla wierzbowe, łęgowe lasy dębowo-wiązowojesionowe.
Obszar ostoi Dolina Noteci częściowo pokrywa się z ważną ostoją ptasią o randze
europejskiej – Nadnoteckie Łęgi. Występuje tu 22 gatunki ptaków z załącznika I
Dyrektywy Ptasiej. Są to: bąk, bączek, bocian biały, kania czarna, kania ruda, bielik,
błotniak stawowy, błotniak łąkowy, orlik krzykliwy, kropiatka, zielonka, derkacz, żuraw,
dubelt, rybitwa czarna, zimorodek, dzięcioł czarny, świergotek polny, podróżniczek,
jarzębata, dzierzba pustynna i ortolan.
Z pośród ssaków żyją tu wydry i bobry, a świat płazów reprezentuje kumak nizinny
(Bombina bombina) z rodziny ropuszkowatych.
W Dolinie Noteci spotkać można ponadto czerwończyka fioletka (Lycaena helle)
motyla z Polskiej Czerwonej Księgi zwierząt oraz objętą ochroną ważkę - łątkę ozdobną
(Coenagrion ornatum).
85
5.9.5. Obszary Natura 2000
Planowana inwestycja drogowa przecina obszar Natura 2000 - Puszcza nad Gwdą
(PLB300012). Znajduje się również w niewielkiej odległości od niżej wymionych obszarów
Puszcza nad Gwdą (PLB300012)
Puszcza nad Gwdą położona jest w północno-zachodniej części Polski, obejmując obszar
77678,9 ha, z centralnym punktem o współrzędnych N 53º21’28” i E 16º34’35”. Część
obszaru położona na terenie inwestycji drogowej i w jej bezpośrednim sąsiedztwie.
Na obszar chroniony składa się głównie rozległy kompleks leśny, z przewagą borów
sosnowych (81%). Lasy liściaste i mieszane porastają doliny, zajmując odpowiednio 5% i
4%. Postglacjalna rzeźba terenu jest silnie urozmaicona dzięki obecności licznych jezior,
o powierzchni od kilku do kilkudziesięciu ha. Są to głównie eutroficzne akweny,
aczkolwiek wyróżnia się również jeziora mezotroficzne i dystroficzne, wokół których
występują rozległe tereny podmokłe, w tym płaty torfowisk niskich, przejściowych oraz
wysokich. Jest to również obszar źródliskowy kilku rzek. Generalnie wody stojące i
płynące zajmują 3% powierzchni obszaru chronionego. Tereny otwarte zajmują kilka
procent, w tym grunty orne 5% oraz siedliska łąkowe i zaroślowe 3%.
W obrębie obszaru Natura 2000 zlokalizowanych jest siedem rezerwatów przyrody:
Golcowe Bagno (123,8 ha), Diabli Skok (11,62 ha), Smolary (143,1 ha), Kuźnik (97,7
ha), Torfowisko Kaczory (32,77 ha), Wielki Betyń (1826,6 ha), Glinik (15,7 ha) oraz dwa
Obszary Chronionego Krajbrazu: Pojezierze Wałeckie i Dolina Gwdy (61 000 ha), a także
Dolina Noteci.
Puszcza Nad Gwdą, jako Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków, została utworzona głównie
w celu ochrony, co najmniej 28 gatunków ptaków z Załącznika I Dyrektywy Rady
86
79/409/EWG i ich siedlisk. Dziesięć z nich znalazło się również w Polskiej Czerwonej
Księdze (PCK) Gatunki lęgowe będące przedmiotem specjalnej ochrony na obszarze
Natura 2000 Puszcza Nad Gwdą przedstawia tabela Gatunki ptaków będące przedmiotem
ochrony na terenie obszaru Natura 2000 Puszcza nad Gwdą wg Standardowego
Formularza Danych.
Gatunki ptaków będące przedmiotem ochrony na terenie obszaru Natura 2000 Puszcza nad Gwdą
wg Standardowego Formularza Danych.
L.p
Przedmiot ochrony
Populacja
Ocena znaczenia dla
obszaru
Gatunki z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej
1
2
3
4
5
Bocian czarny
(Ciconia nigra)
Kania ruda (Milvus
milvus)
Kania czarna (Milvus
migrans)
Bielik (Haliaaetus
albicilla)
Rybołów (Pandion
haliaetus)
Rozrodcza - 6-8 Par
C
Rozrodcza – 6-9 par
C
C
Osiadła - 6-9 par
C
Rozrodcza – 1 para
C
6
Żuraw (Grus grus)
C
7
Puchacz (Bubo Bubo)
Osiadła - 5-6 par
C
8
Włochatka zwyczajna
(Aegolius funereus)
Osiadła - 50-60 par
B
9
Lelek (Caprimulgus
eyropaeus)
Rozrodcza – 150 – 180 par
B
10
Zimorodek zwyczajny
(Alcedo atthis)
B
11
Dzięcioł czarny
(Dryocopus martius)
C
Rozrodcza – 900 - 1100 par
B
Rozrodcza – 140 - 1600 par
C
12
13
Lerka (Lullula
arborea)
Muchołówka mała
(Ficedula parva)
Regularnie występujące ptaki migrujące wymienione w Załączniku II Dyrektywy Ptasiej
14
15
Gągoł (Bucephala
clangula)
Nurogęś (Mergus
merganser)
Rozrodcza 50-70 par
B
Rozrodcza 10-15 par
C
W sezonie lęgowym gniazduje tu przynajmniej 1% krajowej populacji wyżej
wymienionych gatunków.
Z uwagi na znaczący udział krajowej populacji dzięcioła czarnego, gatunku
parasolowego dla wielu leśnych ptaków, na obszarze chronionym wśród zagrożeń
definiuje się wyrąb starodrzewi i drzew dziuplastych oraz usuwanie martwego drewna z
lasu. Spadek różnorodności siedlisk spowodowany intensyfikacją rolnictwa przyczynia się
do spadku liczebności obydwu gatunków kań, preferujących mozaikę biotopów.
Dodatkowo, jako ważny problem, wymienia się zanieczyszczenie i eutrofizację wód, a
także nadmierną presję cywilizacyjną na tereny o naturalnym charakterze, co jest
szczególnie niekorzystne w przypadku rybołowa, bielika i puchacza.
87
Głównym celem ochrony obszaru chronionego jest zachowanie populacji ptaków
będących przedmiotami ochrony oraz ich siedlisk we właściwym stanie ochrony.
Realizacja inwestycji będzie się wiązała z oddziaływaniem na cztery gatunki ptaków
będących przedmiotami ochrony obszaru Natura 2000 Puszcza nad Gwdą. Są to Żuraw,
Zimorodek zwyczajny, Dzięcioł czarny, Lerka.
Dzięcioł czarny
W zasięgu oddziaływania planowanej drogi znajda się dwa miejsca lęgowe dzięcioła
czarnego. Pierwsze zlokalizowane jest w lesie łęgowym rosnącym nad brzegiem jeziora
Chmiel duży w km około 8+432, po lewej stronie przebiegu, w odległości około 303m od
osi drogi. Druga dziupla dzięcioła czarnego zlokalizowana jest w niewielkim kompleksie
leśnym, po którego granicy biegnie planowana droga w km około 16+981. Kompleks ten
znajduje się poza granicami obszaru, jednak nie jest wykluczone zasilanie się populacji
występującej w obszarze. Nie dojdzie do fizycznego zniszczenia żadnego z miejsc
lęgowych tego dzięcioła na etapie realizacji inwestycji. Oddziaływanie będzie się
sprowadzać do oddziaływania hałasu drogowego. Obydwie dziuple leżą po lewej stronie
przebiegu planowanej obwodnicy. Fakt ten pozwala przypuszczać, iż planowana droga nie
będzie powodowała fragmentacji areałów przedmiotowych par, gdyż kompleksy leśne, w
których je zinwentaryzowano ciągną się dalej na północ, a po prawej stronie przebiegu
dzięcioł czarny nie znajdzie dla siebie dogodnych siedlisk. Populacja osiadła dzięcioła
czarnego według danych zawartych w standardowym formularzu danych dla obszaru
Natura 2000 Puszcza nad Gwdą liczy od 240 do 270 par. Oddziaływanie planowanej
inwestycji poprzez oddziaływanie hałasu na dwie pary nie będzie oddziaływaniem
znaczącym.
Lerka
Liczebność lerki w Polsce kształtuje się na poziomie 50-80 tys. par. W
standardowym formularzu danych dla Obszaru Natura 2000 Puszcza nad Gwdą, dla
którego lerka jest min. przedmiotem ochrony określono liczebność populacji na poziomie
900-1100 par. Łącznie w zasięgu oddziaływania planowanej drogi znajdą się cztery pary
88
lęgowe tego gatunku ptaka. Oddziaływanie planowanej obwodnicy na cztery pary lęgowe
porównaniu z liczebnością lerki w obszarze Natura 2000 nie będzie oddziaływaniem
znaczącym.
Zimorodek
Realizacja inwestycji będzie związana z oddziaływaniem na dwa miejsca lęgowe
zimorodka. Pierwsze z nich zlokalizowane jest w km około 9+459, po prawej stronie
przebiegu planowanej drogi, około trzysta metrów od osi. Drugie miejsce lęgowe
zaobserwowano przy stawie w km około 10+071, po lewej stronie przebiegu planowanej
obwodnicy, około 267m od osi. Nie znajdują się one w granicach obszaru Natura 2000
Puszcza nad Gwdą jednak zlokalizowane są w niedalekiej odległości od granic obszaru,
dlatego należy oddziaływanie na nie również należy przeanalizować pod katem populacji
w obszarze. Nie wykazano bezpośredniej kolizji obwodnicy z gniazdami zimorodka.
Oddziaływanie będzie się sprowadzać do oddziaływania hałasu drogowego na etapie
eksploatacji drogi. Populacja zimorodka w obszarze liczy od 40 do 60 par. Oddziaływanie
planowanej obwodnicy na dwie z nich nie będzie oddziaływaniem znaczącym, a budowa w
rejonie ich występowania estakad pozwoli na zachowanie ciągłości migracji tego gatunku,
ponieważ zimorodki latają dość nisko nad ziemią i z powodzeniem przemieszcza się pod
estakada, której wysokość miejscami będzie sięgała dziewięciu metrów.
89
Żuraw
W zasięgu oddziaływania planowanej drogi znalazło się siedem miejsc
wykorzystywanych przez żurawie. W trzech z nich zinwentaryzowano przeloty żurawia, a
pozostałe cztery to miejsca lęgowe. Żadne z miejsc wykorzystywanych przez żurawie
będące w zasięgu oddziaływania planowanej drogi nie znajduje się w granicach obszaru.
Jednak ze względu na bliskość granic nie można wykluczyć powiązań osobników
znajdujących się w zasięgu oddziaływania planowanej drogi z populacją lęgową natury
2000 Puszcza nad Gwdą. Osobniki migrujące zaobserwowano w km około 6+671, 8+236,
oraz w km około14+269. Dwie pary lęgowe żurawia znajdują się na terenie nieużytków
powojskowych w km około 6+449 i 6+846. Trzecią parę stwierdzono w rejonie jeziora
Chmiel duży w km około 8+679. Czwartą parę stwierdzono w km około 9+652, po lewej
stronie przebiegu drogi w odległości około 266m od osi drogi.
Realizacja inwestycji będzie się wiązała z oddziaływaniem na wymienione powyżej
miejsca występowania żurawia. Nie dojdzie do zniszczenia żadnego z nich na etapie
budowy drogi. Oddziaływanie będzie się sprowadzać do oddziaływania hałasu drogowego
na etapie eksploatacji obwodnicy. Według danych zawartych w standardowym formularzu
danych dla obszaru Natura 2000 Puszcza nad Gwdą populacja lęgowa żurawia liczy do 65
do 85 par. Oddziaływanie na cztery pary lęgowe i trzy miejsca odpoczynku podczas
przelotu nie będzie oddziaływaniem znaczącym, zwłaszcza, że w ostatnich latach
liczebność populacji rośnie (można to stwierdzić analizując różnice w liczebności populacji
po aktualizacji danych zawartych w SDF).
90
Podsumowując realizacja inwestycji nie będzie się wiązała z wystąpieniem znaczących
oddziaływań na przedmioty ochrony obszaru Natura 2000 Puszcza nad Gwdą.
Dolina Rurzycy (PLH 300017)
Obszar zajmuje 1766,04 ha, 69% powierzchni leży w regionie Pilskim, 31% w
regionie Koszalińskim. Obejmuje dolinę rzeki Rurzycy, która wypływa z jeziora Krąpsko
Małe, przez dolinę wśród Lasów Wałeckich, wpadając do rzeki Gwdy. Większość terenu
porośnięta jest lasami iglastymi (67%). Bogactwem Doliny Rurzycy są doskonale
zachowane źródliska i torfowiska niskie, olszyny źródliskowe również naturalne lasy
mieszane (7%) na stromych zboczach doliny. Występują tu niezwykle cenne priorytetowe
siedliska,
jak:
torfowiska
zasadowe,
źródliska
wapienne
oraz
zbiorowiska
włosieniczników.
Przedmiotem ochrony jest 12 typów siedlisk wymienionych w Załączniku I
Dyrektywy Rady 92/43/EWG, przedstawione w poniższej tabeli.
Tab. 5.21 Typy siedlisk będące przedmiotem ochrony na terenie obszaru Natura 2000
Dolina Rurzycy wg Standardowego Formularza Danych.
Lp.
1.
Kod
3140
2.
3150
3.
3160
4.
3260
5.
4030
Nazwa siedliska
Twardowodne oligo- i mezotroficzne zbiorniki wodne z
podwodnymi łąkami ramienic Charetea;
Starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze
zbiorowiskami z Nympheion, Potamion;
Naturalne, dystroficzne zbiorniki wodne;
Nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami
włosieniczników ranunculion fluitantis;
Suche wrzosowiska (Calluno-Genistion, Polio-Callunion,
% pokrycia
Ocena ogólna
15
B
9
C
3
C
1
C
1
D
91
Calluno-Arctostaphylion;
6.
7140
7.
7220
8.
7230
9.
9110
10.
9130
11.
9160
12.
91E0
Torfowiska przejściowe i trzęsawiska;
Źródliska wapienne ze zbiorowiskami Cratoneurion
commutati;
Górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak,
turzycowisk i mechowisk;
Kwaśne buczyny (Luzulo – Fagenion);
Żyzne buczyny (Dentario glandulosae-Fagenion, Galio
odorati-Fagenion;
Grąd subatlantycki (Stellario-Carpinetum);
Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum
albo-fragilis,Populetum albae, Alnenion);
1
C
0,20
B
2
A
5,89
C
0,42
C
1,13
C
4,15
B
Na obszarze występują następujące formy ochrony: rezerwat Diabli Skok (górna
część doliny Rurzycy), rezerwat przyrody (typu krajobrazowego) Dolina Rurzycy
(554,68ha wraz z 538,96ha otuliny), a także rezerwat przyrody Smolary (143,25ha).
Głównym zagrożeniem doliny Rurzycy może stać się zarastanie torfowisk i łąk
wilgotnych czy zabudowa w dolinie rzeki. Niebezpieczna może być również intensyfikacja
gospodarki leśnej.
Ostoja Pilska (PLB 300045)
Obszar 3068,62ha, w całości znajduje się pomiędzy morenami czołowymi
Czarnkowa i Chodzieży, a morenami pomiędzy Wyrzyskiem, Wysoką, Strącznem i
Zawadą. Rzadkie i zagrożone w skali kraju gatunki roślin, zwierząt i siedlisk, a także
liczne jeziora ramieniowe i dystroficzne, torfowiska (przejściowe i wysokie), lasy łęgowe
przyczyniły się do zaliczenia Ostoi Pilskiej do jednego z bogatszych obszarów Wielkopolski
oraz Zachodniej Polski. Przeważają jednak ubogie bory (lasy iglaste stanowią 70%) – na
obszarze śródlądowego pola wydmowego oraz żyźniejsze typy lasów, m.in. kwaśne
dąbrowy i buczyny, bory i lasy bagienne.
Ostoja Pilska składa się z dziewięciu obszarów zlokalizowane wokół Piły:
1) Rynna Jezior Kuźnickich;
2) Rynna Jezior Okoniowi – Płotki – Jeleniowe – Bagienne;
3) Łęgi i grądy nad Gwdą poniżej Dobrzycy;
4) Obszar pomiędzy Jeziorem Wapińskim i Jeziorem Kleszczynek a jeziorem Czarnym
k. Jeziorek;
5) Rezerwat Torfowisko Kaczory oraz Czarne k. Kaczor;
6) Meandry oraz starorzecza Gwdy poniżej Motylewa;
7) Obszar wydm śródlądowych i Jezioro Leśne (Sobieńskie);
8) Kwaśne dąbrowy Zawada – Koszyce;
9) Kwaśne dąbrowy i grądy w Kalinie
Przedmioty ochrony dla obszaru PLB300045 wymienione w Załączniku I i II Dyrektywy
Rady 92/43/EWG oraz 79/409/EWG, przedstawiono w tabelach poniżej.
Ostoja Pilska wg Standardowego Formularza Danych.
Lp.
1.
2.
Kod
Nazwa siedliska
% pokrycia
Ocena ogólna
2330
Wydmy śródlądowe z murawami napiaskowymi;
0,30
C
4,87
B
3140
Twardowodne oligo- i mezotroficzne zbiorniki wodne z
podwodnymi łąkami ramienic Charetea;
92
Lp.
Kod
2.
3150
3.
3160
4.
3270
5.
4030
6.
6120
7.
6430
8.
6510
9.
7110
10.
7120
11.
7140
12.
7150
13.
7210
Nazwa siedliska
% pokrycia
Ocena ogólna
3,52
B
Naturalne, dystroficzne zbiorniki wodne;
0,34
B
Zalewane muliste brzegi rzek
0,12
B
0,23
C
0,12
C
1,48
B
3,23
C
0,16
B
0,10
C
0,11
B
0,02
C
0,07
B
0,07
B
Calluno-Arctostaphylion);
Ciepłolubne, śródlądowe murawy napiaskowe (Koelerion
glaucae);
Ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla
nadrzeczne (Convolvuletalia sepium);
Niżowe i górskie łąki użytkowane ekstensywnie
(Arrhenatherion elatioris);
Torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe);
Torfowiska wysokie zdegradowane, lecz zdolne do
naturalnej i stymulowanej regeneracji;
Torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z
roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea);
Obniżenia na podłożu torfowym z roślinnością ze związku
Rhynchosporion;
Torfowiska nakredowe (Cladietum buxbaumii,
Schoenetum nigricantis);
14.
7230
Górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak,
turzycowisk i mechowisk;
15.
9110
0,07
C
16.
9170
Grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-
4,10
C
11,71
C
0,67
B
1,56
B
0,24
B
23,50
B
Carpinetum, Tilio-Carpinetum)
17.
9190
Pomorski kwaśny las brzozowo-dębowy(BetuloQuercetum);
18.
91D0
Bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum
pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum,Pino);
19.
91E0
Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe
(Sallicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion)
20.
91F0
Łęgowe lasy dębowo-wiązowo-jesionowe (Filario-
21.
91T0
Sosnowy bór chrobotkowi (Cladonio-Pinetum i
Ulmetum);
chrobotkowa postać Peucedano-Pinetum);
93
Tab. 5.23 Ssaki będące przedmiotem ochrony na terenie obszaru Natura 2000 Ostoja
Pilska wg Standardowego Formularza Danych.
Kod
Gatunek
1324
Mopek (Barbastella
barbastellus)
Nocek Bechsteina (Myotis
bechsteini)
Bóbr europejski (Castor
Fiber)
Nocek duży (Myotis myotis)
1355
Wydra (Lutra Lutra)
1308
1323
1337
Ocena znaczenia
obszaru
C
C
Status ochrony gatunku
Ochrona
Polska Czerwona
gatunkowa
Księga [86]
NT (niższego ryzyka,
ścisła
ale bliskie zagrożenia)
ścisła
B
częściowa
LC (niższego ryzyka)
B
ścisła
B
częściowa
Tab. 5.24 Płazy i gady będące przedmiotem ochrony na terenie obszaru Natura 2000
Ostoja Pilska wg Standardowego Formularza Danych.
Kod
Gatunek
Ocena znaczenia
obszaru
1188
Bombina bombina
B
Ochrona
Polska Czerwona
gatunkowa
Księga
ścisła
Tab. 5.25 Tab. Bezkręgowce będące przedmiotem ochrony na terenie obszaru Natura
2000 Ostoja Pilska wg Standardowego Formularza Danych.
Kod
1037
1042
1060
Gatunek
Ocena znaczenia
obszaru
Trzepla zielona
(Ophiogomphus cecilia)
Zalotka większa (Leucorrhinia
pectoralis)
Czerwończyk
nieparek(Lycaena dispar)
Ochrona
Polska Czerwona
gatunkowa
Księga
C
ścisła
B
ścisła
C
ścisła
Inne formy ochrony znajdujące się na terenie Ostoi Pilskiej to rezerwat przyrody
„Kuźnik” (1959r., 96ha) i „Torfowisko Kaczory” (1994r., 32,77ha), Obszar Chronionego
Krajobrazu Pojezierze Wałeckie i Dolina Gwdy, obszar Natura 2000 Puszcza nad Gwdą
(PLB300012) oraz użytki ekologiczne.
Do najistotniejszych zagrożeń tego obszaru należy niewłaściwa gospodarka
wędkarsko – rybacka, która powoduje wzrost trofii jezior, a tym samym ograniczenie, np.
siedlisk ramienic czy spadek liczebności ryb reofilnych. Również rozbudowa sieci
elektrowni wodnych ogranicza rozwój ichtiofauny.
Poważnym zagrożeniem dla małych jezior i torfowisk jest spadek poziomu lustra
wody powierzchniowej i gruntowej, wywołany czynnikami regionalnymi, ale także
globalnymi.
W przypadku rodzimej roślinności groźne jest pojawianie się (bądź celowe
wprowadzanie) obcych gatunków do drzewostanu, tj. dęba czerwonego czy olszy szarej,
istnieje bowiem niebezpieczeństwo, że wyprą one gatunki naturalne dla tego regionu.
Jezioro Wielki Bytyń (PLH320011)
Obszar PLH320011 znajduje się w całości w regionie koszalińskim. 45% powierzchni
z 2011,10ha stanowią wody, w tym: Jezioro Wielki Bytyń z zatokami Mała Krępa,
Nakielska Łęka i Zdobowska Łęka oraz Jezioro Bytyniec. Jezioro Wielki Bytyń (pow.
877ha) położone jest w głębokiej rynnie, a nieregularna linia brzegowa i tworzące ją
wąwozy i głębokie parowy, porośnięta jest drzewami liściastymi.
Dominują tu drzewostany liściaste (21%) i mieszane (22%), w tym kwaśne
buczyny niżowe Luzulo pilosae-Fagetum, a także acydofilne dąbrowy Calamagrostio94
Quercetum w odmianie zachodniopomorskiej, na żyźniejszych terenach, łęgi i olsy Ribo
nigri-alnetum i Fraxino-Alnetum. Duży udział w drzewostanie mają starodrzewia bukowe i
dębowe.
Występuje tu 13 rodzajów siedlisk z Załącznika I Dyrektywy Rady 91/43/EWG oraz
zespoły roślinne zagrożone wymarciem w regionie:

szuwar turzycy nitkowatej Caricetum lasiocarpae;

mszar z bagnem Ledo – Sphagnetum;

mszar z wełnianką pochwową Sphagno – Eriophoretum vaginati;

mszar z turzycą dzióbkowatą Sphagno – Caricetum rostratae;

skupienia jeżogłówki najmniejszej Sparganietum minimi;

bór bagienny Vaccinio uliginosi-Pinetum;
Jezioro Wielki Bytyń stanowi także ostoję faunistyczną, stwierdzono tu obecność 8
gatunków kręgowców z Załącznika II Dyrektywy, a także żółwia błotnego i wydrę. Leży w
obrębie szlaku migracyjnego wilka.
Jezioro Wielki Bytyń wg Standardowego Formularza Danych.
Lp.
Kod
Nazwa siedliska
1.
3150
2.
7110
3.
7140
4.
7150
5.
9110
6.
9130
Żyzne buczyny (Dentario glandulosae-Fagenion, Galio
% pokrycia
Ocena ogólna
45
B
0,03
C
0,10
C
0,04
C
23
A
5
B
3
C
1
C
3,80
C
Torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe);
Torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z
roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea);
Obniżenia na podłożu torfowym z roślinnością ze związku
Rhynchosporion;
odorati-Fagenion);
7.
9160
Grąd subatlantycki (Stellario-Carpinetum);
8.
9190
9.
91E0
Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe
(Sallicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion)
Tab. 5.27 Płazy i gady wymienione w Załączniku II Dyrektywy Rady 92/43/EWG,
występujace na terenie obszaru Natura 2000 Jezioro Wielki Bytyń wg Standardowego
Formularza Danych.
Ochrona
Polska Czerwona
gatunkowa
Księga
Kod
Gatunek
Ocena znaczenia
obszaru
1166
Triturus cristatus
C
ścisła
1188
Bombina bombina
C
ścisła
Obszar PLH320011 w całości na terenie Obszaru Chronionego Krajobrazu
Pojezierze Wałeckie i Dolina Gwdy (36 326ha) w granicach rezerwatu przyrody „Wielki
Bytyń” (1826,55ha).
Ewentualnym zagrożeniem mógłby być rozwój osadnictwa na gruntach
Drzewoszewa.
95
Dolina Noteci (PLH300004)
Obszar obejmuje część doliny Noteci między miejscowościami Wieleń a
Bydgoszczą (pow. 50532ha). W większości zajęty przez torfowiska niskie, pokryte
zalewowymi łąkami i trzcinowiskami, z enklawami zakrzewień i zadrzewień – siedliska
łąkowe i zaroślowe stanowią 85% powierzchni obszaru. Teren przecinają liczne kanały i
rowy odwadniające. Częste są starorzecza i wypełnione wodą doły potorfowe. Miejscami
występują rozległe płaty łęgów. Łąki są intensywnie użytkowane.
W okolicach Nakła na początku XX w. występowała bogata populacja Coenagrion
ornatum. Rekomenduje się jego restytucję na tym terenie. Obszar częściowo pokrywa się
z ważną ostoja ptasią o randze europejskiej E033. Ostoja jest też ważnym korytarzem
ekologicznym o randze międzynarodowej.
Przedmioty ochrony dla obszaru PLB300004 wymienione w Załączniku I i II Dyrektywy
Rady 92/43/EWG, przedstawiono w tabelach poniżej.
Dolina Noteci wg Standardowego Formularza Danych.
Lp.
Kod
1.
3150
2.
3270
3.
4030
4.
6210
5.
6230
6.
6410
7.
6430
8.
6440
9.
6510
10.
9110
11.
9130
12.
9170
13.
9190
14.
91E0
15.
91F0
16.
91I0
Nazwa siedliska
% pokrycia
Ocena ogólna
0,50
A
1,00
A
0,05
A
0,05
B
1,00
D
2,00
B
0,01
A
2,00
D
2,00
A
0,50
A
Żyzna buczyna
1,00
A
0,30
A
0,11
B
3,00
B
0,05
C
3,00
B
Zalewane muliste brzegi rzek
Calluno-Arctostaphylion);
murawy kserotermiczne (priorytetowe są tylko murawy z
istotnymi stanowiskami storczyków)
górskie i niżowe murawy bliźniczkowe (dotyczy płatów
stosunkowo bogatych florystycznie)
zmiennowilgotne łąki trzęślicowe
Ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla
nadrzeczne (Convolvuletalia sepium);
łąki selernicowe
Niżowe i górskie łąki użytkowane ekstensywnie
(Arrhenatherion elatioris);
Grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (GalioCarpinetum, Tilio-Carpinetum)
Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Sallicetum
albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion)
Łęgowe lasy dębowo-wiązowo-jesionowe (FilarioUlmetum);
Ciepłolubne dąbrowy
96
Tab. 5.29 Ssaki będące przedmiotem ochrony na terenie obszaru Natura 2000 Dolina
Noteci wg Standardowego Formularza Danych.
Kod
Gatunek
Ocena znaczenia
obszaru
1355
Wydra (Lutra Lutra)
C
Ochrona
Polska Czerwona
gatunkowa
Księga
częściowa
Tab. 5.30 Płazy i gady będące przedmiotem ochrony na terenie obszaru Natura 2000
Kod
Gatunek
Ocena znaczenia
obszaru
1188
Kumak nizinny (Bombina
bombina)
C
Ochrona
Polska Czerwona
gatunkowa
Księga
ścisła
Tab. 5.31 Ryby będące przedmiotem ochrony na terenie obszaru Natura 2000 Dolina
Kod
Gatunek
Ocena znaczenia
obszaru
1145
Piskorz (Miscgurnus fossilis)
C
Ochrona
Polska Czerwona
gatunkowa
Księga
ścisła
Tab. 5.32 Bezkręgowce będące przedmiotem ochrony na terenie obszaru Natura 2000
Kod
Gatunek
Ocena znaczenia
obszaru
4038
Czerwończyk fioletek
(Lycaena Helle)
C
Ochrona
Polska Czerwona
gatunkowa
Księga
ścisła
VU (narażone)
Tab. 5.33 Rośliny będące przedmiotem ochrony na terenie obszaru Natura 2000 Dolina
Kod
Gatunek
Ocena znaczenia
obszaru
1617
Starodub łąkowy (Angelica
palustris)
B
Ochrona
Polska Czerwona
gatunkowa
Księga
ścisła
EN (zagrożone)
Potencjalne zagrożenie stanowi osuszanie oraz wycinanie drzew i krzewów.
Dopływ zanieczyszczeń z Gwdy. Bliskie sąsiedztwo żwirowni (Walkowice), browaru
(Czarnków), zakładów celulozowych (Czarnków).
Powiązania z innymi obszarami:
 PLB300001 Dolina Środkowej Noteci i Kanału Bydgoskiego
 PLB300003 Nadnoteckie Łąki
 PLB300012 Puszcza nad Gwdą
 PLB300015 Puszcza Notecka
Mirosławiec (PLH320045)
Obszar stanowi fragment lasów Wałeckich o powierzchni 6566,6ha. Ponad połowę
obszaru zajmują zbiorowiska leśne: drzewostan iglasty i mieszany (z przewagą sosny) na
średnio żyznych i żyznych siedliskach, oraz drzewostan bukowy i dębowy w okolicach
jeziora "Wielki Betyń" oraz wsi Orle. Prawie połowa zbiorowisk pochodzi z zalesień
97
gruntów porolnych. Dużą część użytków rolnych w regionie stanowią łąki i pastwiska, a
znaczną rolę odgrywa hodowla bydła. W granicach obszaru występują też jeziora i cieki.
Obszar, który zasiedla stado żubrów wynosi około 5000ha położonych na terenie obrębu
Nieradź w leśnictwach: Hanki, Piecnik, Betyń, Górnica i Lipie, a rejon penetracji zależy od
pory roku. W okresie jesienno-zimowym większość czasu spędzają w okolicach wsi
Próchnowo, Próchnówko, Broniowo. Gdy nie ma pokrywy śnieżnej najczęściej można je
spotkać w okolicach wsi Próchnowo. Rozległe pola oraz bliskość lasów powodują, iż teren
ten jest dla żubrów bardzo atrakcyjny, na polach ustają prace związane z rolnictwem,
dlatego nie są one zbytnio niepokojone. Wiosną, gdy rozpoczynają się prace polowe,
żubry przenoszą się w bardziej spokojne miejsca (m.in. nieużytki rolne) w okolicach wsi
Piecnik, Toporzyk, Laski Wałeckie. Obszar powiązany PLB300012 – Puszcza nad Gwdą,
PLH320011 – Jezioro Wielki Bytyń.
Podstawowym zagrożeniem dla zamieszkujących tu żubrów jest:


kłusownictwo
wypadki drogowe, które wynikają z niedostatecznego oznakowania dróg i
rozwijania nadmiernej prędkości;
Mirosławiec wg Standardowego Formularza Danych.
Lp.
Kod
Nazwa siedliska
% pokrycia
Ocena ogólna
0,50
C
0,01
C
0,10
D
1.
3150
2.
6120
3.
6230
4.
6410
zmiennowilgotne łąki trzęślicowe
0,10
D
5.
9110
1,00
C
6.
9160
Grąd subatlantycki
0,20
D
7.
9190
0,20
D
Ciepłolubne śródlądowe murawy napiaskowe. (Koelerion
glaucae)
górskie i niżowe murawy bliźniczkowe (dotyczy płatów
stosunkowo bogatych florystycznie)
Tab. 5.35 Ssaki będące przedmiotem ochrony na terenie obszaru Natura 2000
Mirosławiec wg Standardowego Formularza Danych.
Kod
Gatunek
Ocena znaczenia
obszaru
2647
Żubr (Bison bonasus)
B (20-30)
Ochrona
Polska Czerwona
gatunkowa
Księga
Ścisła, częściowa
VU (narażone)
98
5.9.6. Pomniki przyrody
Przebieg planowanej drogi ekspresowej S10 nie koliduje z pomnikami przyrody.
Wykaz pomników przyrody w okolicy projektowanej inwestycji przedstawia tabela
poniżej:
Tab. 5.36 Wykaz zatwierdzonych pomników przyrody w otoczeniu planowanej inwestycji
L.p
Rodzaj
1
Dąb szypułkowy
Odległość od przewidywanej granicy pasa
drogowego
Ok. 1 km (I,II,III,IV)
2
Dąb szypułkowy
Ok. 1,8 km (I,II,III,IV)
3
Dąb szypułkowy
4
Wiąz polny
5
Lipa szerokolistna
6
Lipa szerokolistna
7
Grupa pięciu dębów szypułkowych
Tab. 5.37
L.p.
Wykaz planowanych pomników przyrody przez Urząd Miasta w Wałczu, w
otoczeniu inwestycji
Rodzaj
Odległość od przewidywanej granicy pasa
drogowego
Ok. 0,5km (I,II,III,IV)
1
Wiąz polny
2
Poczwórny szpaler lip
3
Szpaler 13 lip drobnolistnych
4
Dąb szypułkowy
Ok. 1,8km (I,II,III,IV)
Ok. 1 km (I,II,III)
30 m - IV
5
Szpaler pięciu lip szerokolistnych
6
Szpaler 11lip szerokolistnych
7
Grupa lip szerokolistnych
8
Klon zwyczajny
9
Klon zwyczajny
10
Dwa dęby szypułkowe
11
Dwa dęby szypułkowe
12
Aleja klonu zwyczajnego
13
Aleja jesionu wyniosłego, pojedynczo
jawor, zwyczajny, wiąz szypułkowy
14
Aleja z dominacją klonu zwyczajnego,
pojedynczo jesion
Kolizja na odcinku
Km 3+400 – I,II,III
Km 3+500 – IV
Kolizja na odcinku
Km 4+200 – IV
Kolizja na odcinku
Km 5+450 – IV
15
16
17
18
19
Aleja jesionu wyniosłego, klonu
zwyczajnego, jaworu, robinii, wiązu
Aleja dębów szypułkowych
Aleja lipy drobnolistnej
Aleja dębu szypułkowego i jesionu
wyniosłego
Aleja lipy szerokolistnej, jesionu
wyniosłego, klonu zwyczajnego
5.9.7. Stanowiska dokumentacyjne
W zasiegu odziaływania przedsięwzięci abrak jest stanowisk dokumentacyjnych.
5.9.8. Użytki ekologiczne
W chwili obecnej nie ma powołanych użytków ekologicznych przez Wojewodę czy gminę.
Urząd Miasta zaplanował jednak objęcie tą formą ochrony 11 obiektów. Proponowane
przedmioty ochrony opisano w tabeli poniżej:
99
Tab. 5.38 Potecjalne użytki ekologiczne
L.p
Nazwa użytku
Lokalizacja
1
„Rdestnicowy stawek”
0,4km na północ od ogródków
działkowych „Wypoczynek”
0,4 km od zwartych zabudowań
położonych przy drodze Wałcz –
Szczecin w północno zachodniej
części gminy Wałcz
0,5km od zwartych zabudowań
położonych przy drodze nr 10, w
północno zachodniej części
miasta
0,2km na wschód od ogródków
działkowych „Wypoczynek”, po
wschodniej stronie północnego
przedłużenia ul. Zaułek
Chełmiński
2
„Szuwarowe bagno”
3
„Ptasia ostoja”
4
„Moczarowe
uroczysko”
5
„Jezioro Chmiel Mały”
Wschodnia część miasta Wałcz
6
„Raduńskie szuwary”
Północna strona jeziora Raduń
7
„Jezioro Chmiel Duży”
Wschodnia część miasta Wałcz
8
„Jezioro Zamkowe”
Miasto Wałcz
9
„Zbiornik wodny koło
żwirowni”
Południowo wschodnia część
Wałcza
10
„Olejowe zapadlisko”
0,5km od jeziora Chmiel Duży,
na wschodnich obrzeżach granic
miasta Wałcz
11
„Dolina pod skarpą”
Wzdłuż południowej granicy
miasta Wałcz, 2km na południe
od dzielnicy Wałcz – Bukowina
Opis
Śródpolne zagłębienie z otwartymi
powierzchniami wody z fitocenozami
rdestnicy pływającej; małe enklawy
sitowia leśnego, w centrum rozległy
szuwar palki wąskolistnej, na obrzeżach
szerokolistna;
Śródleśne zagłębienie z otwartą
powierzchnią wody, wokół szeroki szuwar
trzcinowy, a na powierzchni kadłubowe
fitocenozy spirodeli wielokorzeniowej;
Naturalny ekosystem roślinności wodnej i
bagiennej, z zaznaczoną różnokierunkową
sukcesją zbiorowisk roślinnych; ostoja
ptactwa;
Naturalny bagienny ekosystem wodnoleśny z różnymi stadiami rozwojowymi
biocenoz w krajobrazie przekształconym
antropogenicznie
Płytki zbiornik wodny, położony wśród pól
i nieużytków rolnych przylega do
kompleksu leśnego;
Rozległy torfowiskowy kompleks terasy
nadjeziornej; mozaika turzycowisk,
łozowisk, trzcinowisk;
Płytki zbiornik wodny, przylega do pól
uprawnych, obszarów podmokłych i
małego kompleksu leśnego;
Jezioro pochodzenia polodowcowego,
otoczone uprawami rolniczymi lub
nieużytkami, przylegające do miasta
Wałcz;
Niewielki, płytki zbiornik wodny, pomiędzy
nasypem linii kolejowej a żwirownią,
potencjalne miejsce rozrodu i bytowania
bezkręgowców;
Rynna wśród morenowych wzgórz,
odwodniona rowem ok. 5m, teren po
odwodnionym jeziorze, mozaika
zbiorowisk;
Śródpolny rozległy jar z otwartymi
powierzchniami wody, na obrzeżach
szuwary, Łozowiska;
5.9.9. Zespoły przyrodniczo krajobrazowe
Na terenie gminy Wałcz przewidziane (przez Urząd Miasta) do ochrony są 2 zespoły
przyrodniczo-krajobrazowe:
1. „Dolina rzeki Piławki” – jego granice przebiegać mają wzdłuż północnej granicy
gminy miasta Wałcz, od drogi Wałcz – Szczecin (droga nr 10) do drogi Wałcz –
Koszalin i 0,3km po jej wschodniej stronie. Proponowany teren nie koliduje z
planowaną inwestycją (rozpoczyna się ok. 100m od wszystkich wariantów).
2. „Bukowina nad Jeziorem Raduńskim” – Zespół ten to Jezioro Raduń-Dybrzno wraz
z ich północno-zachodnimi wybrzeżami oraz Wałcz Bukowina, zachodnie obrzeża
miasta Wałcz. Planowana inwestycja znajduje się ok. 2,3km na północ.
100
5.10. Flora
5.10.1.
Stan istniejący
a) Siedliska
W ramach ponownej oceny oddziaływania na środowisko przedmiotowej inwestycji
na fitocenozy wykonano uzupełniającą inwentaryzację siedlisk przyrodniczych dla
wybranego wariantu. Zostały nią objęte siedliska zlokalizowane w odległości do 550 m od
osi drogi. Zwrócono szczególną uwagę na siedliska wymienione w Załączniku I Dyrektywy
Siedliskowej.
Lokalizację zinwentaryzowanych płatów siedlisk przyrodniczych wzdłuż osi
planowanej drogi przedstawia poniższa tabela.
Rodzaj siedliska
kod
Najmniejsza
odległość od
krawędzi jezdni
Strona drogi
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi
[ha]
0+000
Łąki użytkowane
ekstensywnie
6510
470
P
0,79
―
―
―
―
2.
0+000
Łęg olszowowierzbowy
91E0
232
P
5,01
―
―
―
―
3.
0+000
91E0
344
L
2,40
―
―
―
―
4.
0+000
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
411
P
0,88
―
―
―
―
5.
0+000
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
42
L
1,19
―
―
―
―
6.
0+000
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
337
L
1,15
―
―
―
―
7.
0+000
Subatlantycki bór
świeży
Bśw
284
L
0,18
―
―
―
―
8.
0+000
Nieużytki
Nieużytki
295
P
1,87
―
―
―
―
9.
0+085
Subatlantycki bór
świeży
Bśw
245
L
1,93
―
―
―
―
10.
0+098
Subatlantycki
bór świeży
Bśw
Kolizja
P
4,81
0,15
0+000
0+081
0,15
11.
0+155
Subatlantycki bór
świeży
Bśw
80
L
0,25
―
―
―
―
12.
0+315
91E0
46
L
6,04
―
―
―
―
13.
0+391
Łąki okresowo
podmokłe
Łąki
okresowo
podmokłe
Kolizja
L
7,99
0,19
0+000
0+112
0,19
1
1
Powierzchnia 1
kolizji [ha]
Zasięg maksymalny
siedliska
1.
Liczba kolizji [ha]
L.p.
Powierzchnia całości
kolizji [ha]
Tab. 5.39 Lokalizacja płatów zinwentaryzowanych siedlisk.
Orientacyjny
kilometraż
występowania
Od - Do
101
Rodzaj siedliska
kod
Najmniejsza
odległość od
krawędzi jezdni
Strona drogi
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi
[ha]
0+738
Subatlantycki bór
świeży Bśw
Bśw
28
P
14,83
―
―
―
―
15.
1+265
Subatlantycki bór
świeży
Bśw
233
P
9,52
―
―
―
―
16.
1+318
Śródlądowy bór
chrobotkowy
91T0
Kolizja
Pl
0,89
0,89
1+193
1+317
0,89
17.
1+501
Subatlantycki bór
świeży
Bśw
344
P
6,04
―
―
―
―
18.
1+653
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
Kolizja
P
72,36
0,34
1+258
1+423
0,34
19.
1+704
Śródlądowy bór
chrobotkowy
91T0
160
L
6,35
―
―
―
―
20.
1+810
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
83
L
24,76
―
―
―
―
0,33
1+315
1+448
0,02
1+509
1+544
0,49
1+558
1+892
―
―
―
13,27
0+149
2+016
21.
22.
23.
1+930
Kontynentalny
bór mieszany
2+238
Śródlądowy bór
chrobotkowy
2+297
Subatlantycki
bór świeży
BMśw
91T0
Bśw
Kolizja
332
Kolizja
P
L
Lp
10,52
1
1
3
2,41
79,12
Powierzchnia 1
kolizji [ha]
Zasięg maksymalny
siedliska
14.
Liczba kolizji [ha]
L.p.
kolizji [ha]
Orientacyjny
kilometraż
występowania
Od - Do
0,83
―
2
###
0,02
2+140
2+170
4,12
1+995
2+504
4,12
24.
2+511
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
Kolizja
Lp
28,65
25.
2+697
Łąki okresowo
podmokłe
Łąki
okresowo
podmokłe
116
P
4,91
―
―
―
―
26.
3+788
Staw
Staw
94
P
0,47
―
―
―
―
27.
3+916
Subatlantycki
bór świeży
Bśw
Kolizja
Lp
0,49
0,34
3+796
3+916
0,34
28.
3+919
91E0
202
P
0,57
―
―
―
―
29.
3+931
Staw
Staw
110
P
0,42
―
―
―
―
1
1
102
Rodzaj siedliska
kod
Najmniejsza
odległość od
krawędzi jezdni
Strona drogi
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi
[ha]
3+986
Turzycowisko
Turzycowisk
o
72
P
5,62
―
―
―
―
31.
4+169
Szuwar trzcinowy
Phragmtion
7230-3
303
P
0,75
―
―
―
―
32.
4+175
Staw
Staw
123
P
0,71
―
―
―
―
33.
4+199
Łozowisko
Łozowisko
Kolizja
Pl
2,56
1
0,23
4+100
4+162
0,23
34.
4+312
Subatlantycki
bór świeży
Bśw
Kolizja
L
0,39
1
0,26
4+231
4+312
0,26
35.
4+382
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
354
L
8,04
―
―
―
―
36.
4+465
91E0
424
L
0,87
―
―
―
―
37.
4+527
Łąki okresowo
podmokłe
Łąki
okresowo
podmokłe
Kolizja
L
13,65
1
0,78
4+097
4+271
0,78
38.
4+678
Nieużytki
Nieużytki
Kolizja
Pl
22,46
1
2,48
4+161
4+678
2,48
39.
4+688
Oczko śródleśne
Oczko
wodne
173
L
0,60
―
―
―
―
―
40.
4+993
Śródpolne oczko
wodne z osoką
Oczko
wodne
64
P
0,69
―
―
―
―
0,06
4+811
4+999
5+020
Kontynentalny
bór mieszany
41.
BMśw
Kolizja
Lp
10,24
Powierzchnia 1
kolizji [ha]
Zasięg maksymalny
siedliska
30.
Liczba kolizji [ha]
L.p.
kolizji [ha]
Orientacyjny
kilometraż
występowania
Od - Do
2
2,06
2,00
4+310
4+745
42.
5+021
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
227
L
5,30
―
―
―
―
43.
5+224
Subatlantycki bór
świeży
Bśw
57
L
6,93
―
―
―
―
44.
5+393
Nieużytki
Nieużytki
Kolizja
L
20,35
1
0,14
4+688
4+733
0,14
45.
5+480
Zagłębienie
okresowo
podmokłe,
turzycowisko
Turzycowi
sko
Kolizja
P
0,02
1
0,01
5+461
5+478
0,01
46.
5+826
Subatlantycki
bór świeży
Bśw
Kolizja
L
2,90
1
0,21
5+351
5+393
0,21
47.
6+063
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
Kolizja
L
34,59
3
0,58
5+306
5+383
0,66
103
Orientacyjny
kilometraż
występowania
Od - Do
0,07
5+807
5+860
0,01
5+880
5+911
kolizji [ha]
Powierzchnia 1
kolizji [ha]
Liczba kolizji [ha]
Strona drogi
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi
[ha]
Najmniejsza
odległość od
krawędzi jezdni
kod
Rodzaj siedliska
Zasięg maksymalny
siedliska
L.p.
48.
6+189
Łąki okresowo
podmokłe
Łąki
okresowo
podmokłe
Kolizja
Pl
8,04
1
0,48
5+831
5+937
0,48
49.
6+300
91E0
Kolizja
Pl
0,51
1
0,51
6+187
6+300
0,51
50.
6+308
Subatlantycki
bór świeży
Bśw
Kolizja
Lp
8,45
1
2,85
5+874
6+287
2,85
51.
6+308
Łąki okresowo
podmokłe
Łąki
okresowo
podmokłe
51
L
4,60
―
―
―
―
52.
6+329
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
Kolizja
P
1,63
1
0,22
6+236
6+309
0,22
53.
6+699
Szuwary
wielkoturzycow
e Magnocaricion
7230-3
Kolizja
P
5,58
1
0,25
6+297
6+400
0,25
0,68
6+275
6+481
0,69
6+719
Kontynentalny
bór mieszany
0,01
6+675
6+686
2,17
6+338
6+813
0,01
6+800
6+817
54.
55.
56.
7+016
Subatlantycki
bór świeży
7+070
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
Bśw
BMśw
Kolizja
Kolizja
Kolizja
Pl
Lp
L
3,41
51,45
8,23
2
1
2
2,17
0,04
0,03
7+050
7+070
57.
7+134
Łąki użytkowane
ekstensywnie
6510
416
L
1,65
―
―
―
―
58.
7+318
Ols
Ol
297
P
0,36
―
―
―
―
59.
7+331
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
214
L
1,21
―
―
―
―
60.
7+347
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
Kolizja
P
0,84
0,19
7+196
7+347
0,19
7+336
7+444
7+444
Łąki
okresowo
podmokłe
0,17
Łąki okresowo
podmokłe
2,61
7+061
7+283
61.
Kolizja
Pl
8,47
1
2
2,79
104
Kolizja
7+503
Kontynentalny
bór mieszany
63.
64.
7+507
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
BMśw
Kolizja
Kolizja
Lp
2,09
1
1,39
L
L
0,34
23,69
Orientacyjny
kilometraż
występowania
Od - Do
7+281
7+444
0,01
7+418
7+450
0,02
7+460
7+482
0,01
7+075
7+093
2
kolizji [ha]
Najmniejsza
odległość od
krawędzi jezdni
BMśw
Powierzchnia 1
kolizji [ha]
kod
Kontynentalny
bór mieszany
Liczba kolizji [ha]
Rodzaj siedliska
7+452
Strona drogi
Zasięg maksymalny
siedliska
62.
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi
[ha]
L.p.
1,39
0,03
2
0,12
0,11
7+097
7+141
65.
7+510
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
158
L
1,22
―
―
―
―
66.
7+525
Jezioro
mezotroficzne
3140
390
P
0,41
―
―
―
―
67.
7+555
Szuwary
wielkoturzycowe
Magnocaricion
7230-3
386
P
0,92
―
―
―
―
68.
7+566
91E0
294
P
0,77
―
―
―
―
0,48
7+305
7+431
7+629
Kontynentalny
bór mieszany
0,83
7+498
7+629
―
―
―
―
2,96
6+679
7+161
2,96
69.
BMśw
Kolizja
Pl
3,52
2
1,31
70.
7+655
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
489
L
0,52
71.
7+697
Łąki okresowo
podmokłe
Łąki
okresowo
podmokłe
Kolizja
Pl
41,71
72.
7+930
Szuwary
wielkoturzycowe
Magnocaricion
7230-3
143
P
2,82
―
―
―
―
73.
7+934
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
149
L
0,38
―
―
―
―
74.
7+964
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
467
L
0,18
―
―
―
―
0,14
7+949
8+018
8+055
Kontynentalny
bór mieszany
75.
76.
8+165
Łąki okresowo
podmokłe
BMśw
Łąki
okresowo
podmokłe
Kolizja
Kolizja
Pl
Lp
2,26
47,14
1
2
4
0,20
0,06
8+025
8+055
3,05
7+089
7+341
7,56
105
Orientacyjny
kilometraż
występowania
Od - Do
1,17
7+351
7+534
0,21
7+379
7+481
3,13
7+574
8+165
kolizji [ha]
Powierzchnia 1
kolizji [ha]
Liczba kolizji [ha]
Strona drogi
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi
[ha]
Najmniejsza
odległość od
krawędzi jezdni
kod
Rodzaj siedliska
Zasięg maksymalny
siedliska
L.p.
77.
8+271
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
239
L
4,69
―
―
―
―
78.
8+302
Nieużytki
Nieużytki
145
P
16,99
―
―
―
―
0,01
8+074
8+113
Turzycowisko
Turzycowi
sko
79.
8+453
Kolizja
Pl
3,64
80.
9+096
91E0
Kolizja
L
4,18
81.
9+125
Jezioro
mezotroficzne
3140
90
L
20,48
82.
9+157
Łąki okresowo
podmokłe
Łąki
okresowo
podmokłe
Kolizja
Pl
48,87
2
1
3
1,16
1,15
8+203
8+433
0,15
9+009
9+084
0,15
―
―
―
―
2,29
8+010
8+261
0,02
8+246
8+305
3,80
8+378
9+157
6,11
83.
9+157
Łąki okresowo
podmokłe
Łąki
okresowo
podmokłe
310
L
1,01
―
―
―
―
84.
9+176
Staw otoczony
olchami
Staw
407
P
0,66
―
―
―
―
85.
9+309
Szuwary
wielkoturzycow
e Magnocaricion
7230-3
Kolizja
Lp
2,81
1
0,89
9+152
9+309
0,89
86.
9+319
91E0
Kolizja
Lp
2,43
1
0,10
9+281
9+319
0,10
87.
9+337
Ols
Ol
72
L
2,92
―
―
―
―
88.
9+387
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
Kolizja
Lp
4,64
0,41
9+304
9+387
0,41
89.
9+415
Nieużytki
Nieużytki
433
L
1,42
―
―
―
―
1
106
1,30
90.
9+532
Nieużytki
Nieużytki
Kolizja
Pl
27,45
Orientacyjny
kilometraż
występowania
Od - Do
8+920
kolizji [ha]
Powierzchnia 1
kolizji [ha]
Liczba kolizji [ha]
Strona drogi
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi
[ha]
Najmniejsza
odległość od
krawędzi jezdni
kod
Rodzaj siedliska
Zasięg maksymalny
siedliska
L.p.
9+161
2
1,43
0,13
9+308
9+390
91.
9+538
Zarośla
tarninowe
Zarośla
tarninowe
Kolizja
Lp
9,98
1
1,14
9+369
9+530
1,14
92.
9+549
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
Kolizja
Lp
1,33
1
0,20
9+511
9+549
0,20
93.
9+573
91E0
403
L
1,24
―
―
―
―
94.
9+578
Staw otoczony
szuwarami
Staw
147
P
0,56
―
―
―
―
95.
9+584
91E0
Kolizja
Pl
0,62
1
0,37
9+531
9+584
0,37
96.
9+666
91E0
Kolizja
Lp
0,70
1
0,20
9+596
9+659
0,20
97.
9+724
Ols
Ol
36
L
3,25
―
―
―
―
98.
9+763
Szuwary
wielkoturzycow
e Magnocaricion
7230-3
Kolizja
Lp
1,58
1
0,17
9+575
9+649
0,17
99.
9+808
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
Kolizja
Lp
2,23
1
0,22
9+649
9+726
0,22
100.
9+826
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
Kolizja
P
4,00
1
0,03
9+566
9+610
0,03
101.
9+848
Łąka śródleśna
Łąka
śródleśna
437
L
0,77
―
―
―
―
102.
9+872
91E0
272
L
0,54
―
―
―
―
103.
9+954
91E0
120
L
0,46
―
―
―
―
104.
9+961
Ols
Ol
297
L
0,26
―
―
―
―
105.
10+010
91E0
40
L
0,38
―
―
―
―
106.
10+026
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
303
L
5,27
―
―
―
―
107.
10+083
Staw prywatny
Staw
215
L
0,24
―
―
―
―
107
108. 10+430
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
Kolizja
4,97
Orientacyjny
kilometraż
występowania
Od - Do
0,71
10+030 10+203
2
kolizji [ha]
Powierzchnia 1
kolizji [ha]
Liczba kolizji [ha]
Strona drogi
Pl
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi
[ha]
Najmniejsza
odległość od
krawędzi jezdni
kod
Rodzaj siedliska
Zasięg maksymalny
siedliska
L.p.
0,72
0,02
10+220 10+251
109.
10+651
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
243
P
2,93
―
―
―
―
110.
10+763
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
391
P
0,54
―
―
―
―
111.
10972
Staw prywatny
Staw
176
L
0,26
―
―
―
―
112.
11+680
Subatlantycki bór
świeży
Bśw
324
L
0,58
―
―
―
―
113.
12+220
91E0
355
P
0,16
―
―
―
―
114. 12+348
91E0
Kolizja
Lp
7,35
115.
12+488
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
358
P
3,22
―
―
―
―
12+515
Zagłębienie
okresowo
podmokłe,
turzycowisko
Turzycowisk
o
80
L
0,08
―
―
―
―
116.
117. 12+562
118.
12+681
119. 12+737
120. 12+815
121. 12+862
Kontynentalny
bór mieszany
Kontynentalny
bór mieszany
Zagłębienie
okresowo
podmokłe,
turzycowisko
Zagłębienie
okresowo
podmokłe,
turzycowisko
Śródpolne
oczko wodne
BMśw
Kolizja
Lp
29,64
1
0,83
12+040 12+131 0,83
0,81
11+942 12+045
0,01
12+110 12+143
4
3,50
2,48
12+107 12+422
0,20
12+310 12+367
BMśw
471
L
4,19
―
―
―
―
Turzycowi
sko
Kolizja
Lp
0,06
1
0,06
12+705 12+737 0,06
Turzycowi
sko
Kolizja
Lp
0,06
1
0,06
12+799 12+815 0,06
Oczko
wodne
Kolizja
L
0,07
1
0,02
12+840 12+861 0,02
108
Rodzaj siedliska
kod
Najmniejsza
odległość od
krawędzi jezdni
Strona drogi
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi
[ha]
13+072
Zaglębienie
okresowo
podmokłe,
turzycowisko
Turzycowisk
o
249
P
0,18
―
―
―
―
123.
13+215
Zagłębienie
okresowo
podmokłe z
łozowiskiem
Łozowisko
39
P
0,04
―
―
―
―
124.
13+216
Śródpolne oczko
wodne z
szuwarem
Oczko
wodne
225
P
0,69
―
―
―
―
125.
13+996
Śródpolne oczko
wodne
Oczko
wodne
236
L
0,04
―
―
―
―
Śródpolne
oczko wodne
Oczko
wodne
Kolizja
P
0,04
126. 14+260
1
Powierzchnia 1
kolizji [ha]
Zasięg maksymalny
siedliska
122.
Liczba kolizji [ha]
L.p.
kolizji [ha]
0,04
Orientacyjny
kilometraż
występowania
Od - Do
14+225 14+260 0,04
127.
14+273
Śródpolne oczko
wodne
Oczko
wodne
185
L
0,06
―
―
―
―
128.
14+310
Śródpolne oczko
wodne
Oczko
wodne
280
L
0,09
―
―
―
―
129.
14+383
Śródpolne oczko
wodne
Oczko
wodne
89
L
0,37
―
―
―
―
130.
14+507
Szuwary
wielkoturzycowe
Magnocaricion
7230-3
117
L
0,67
―
―
―
―
131.
14+562
Śródpolne oczko
wodne
Oczko
wodne
369
L
0,06
―
―
―
―
132.
14+584
Śródpolne oczko
wodne
Oczko
wodne
236
P
0,08
―
―
―
―
133.
14+855
Śródpolne oczko
wodne
Oczko
wodne
115
P
0,05
―
―
―
―
134.
15+052
Śródpolne oczko
wodne
Oczko
wodne
370
L
0,06
―
―
―
―
135.
15+119
Śródpolne oczko
wodne
Oczko
wodne
162
L
0,11
―
―
―
―
136. 15+121
Zagłębienie
okresowo
podmokłe
Turzycowi
sko
Kolizja
L
0,07
1
0,003
15+117 15+121 ###
137. 15+189
Śródpolne
oczko wodne
Oczko
wodne
Kolizja
Pl
0,05
1
0,05
15+164 15+189 0,05
138.
15+268
Śródpolne oczko
wodne
Oczko
wodne
313
L
0,09
―
―
―
―
139.
15+295
Śródpolne oczko
wodne
Oczko
wodne
114
P
0,01
―
―
―
―
109
Rodzaj siedliska
kod
Najmniejsza
odległość od
krawędzi jezdni
Strona drogi
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi
[ha]
15+462
Śródpolne oczko
wodne
Oczko
wodne
131
P
0,05
―
―
―
―
141.
15+499
Torfowisko
przejściowe
7140
59
L
1,63
―
―
―
―
142.
15+569
Śródpolne oczko
wodne
Oczko
wodne
289
P
0,01
―
―
―
―
143.
15+690
Śródpolne oczko
wodne
Oczko
wodne
38
P
0,06
―
―
―
―
144.
15+741
Śródpolne oczko
wodne
Oczko
wodne
99
P
0,06
―
―
―
―
145.
15+993
Śródpolne oczko
wodne
Oczko
wodne
34
P
0,02
―
―
―
―
146. 16+742
Subatlantycki
bór świeży
Bśw
Kolizja
P
0,37
1
0,37
16+648 16+742 0,37
147. 16+749
Subatlantycki
bór świeży
Bśw
Kolizja
P
0,32
1
0,05
16+701 16+747 0,05
0,02
16+756 16+784
148. 17+157
Kontynentalny
bór mieszany
BMśw
Kolizja
L
17,35
Powierzchnia 1
kolizji [ha]
Zasięg maksymalny
siedliska
140.
Liczba kolizji [ha]
L.p.
kolizji [ha]
2
0,32
0,30
149.
17+216
Grąd
środkowoeuropejs
ki
9170
490
L
1,25
Orientacyjny
kilometraż
występowania
Od - Do
―
16+821 17+157
―
―
―
b) Rośliny chronione
Planowana obwodnica Wałcza w ciągu drogi krajowej nr 10 nie ingeruje w siedliska
bogate florystycznie. Siedliska borowe nie należą do żyznych, a w runie można znaleźć
niewielką liczę krzewinek i roślin zielnych, jednak warstwa przyziemna jest imponująca,
jeśli pokrywają ją szczelnie porosty. Obok borówki brusznicy, macierzanki piaskowej,
wrzosu pospolitego, na obrzeżach lasu i w widnych, jasnych fragmentach lasu można
spotkać płaty chronionego chrobotka leśnego.
Na glebach ubogich, wyjałowionych (nieużytki, polany i wydmy śródleśne), na
stanowiskach dobrze naświetlonych pospolicie występują kocanki piaskowe, kosmaczek
jastrzębiec, płonnik włosisty, szczaw zwyczajny czy szczotlicha siwa. Tereny takie
zarastają sosną pospolitą, brzozą brodawkowatą, pojedynczo także czeremchą
amerykańską.
Na siedliskach żyźniejszych, łąkach okresowo podmokłych, pospolicie występuje
łubin trwały, rumianek pospolity, trzcinnik piaskowy, kupkówka pospolita, wietlica
łąkowa, kostrzewa czerwona, bez czarny, a w miejscach dłużej utrzymujących wilgoć: sit
skupiony i rozpierzchły, turzyce, wierzby uszate i iwy. Bezpośrednio w oczkach wodnych i
ich strefach brzegowych rośnie trzcina pospolita, mozga trzcinowa, kropidło wodne,
osoka aloesowata, rdest ziemnowodny, żabieniec babka wodna, sitowie leśne, mięta
nadwodna, a z chronionych grążel żółty, grzybienie białe i bobrek trójlistkowy.
110
Poniższa tabela przedstawia zestawienie występowania roślin chronionych w
odniesieniu do przebiegu drogi. Przed zniszczeniem rośliny chronionej należy uzyskać
derogacje stosownego organu ochrony środowiska.
Pozostałe stanowiska roślin chronionych zlokalizowane są w znacznej odległości od
granic pasa drogowego i nie będą narażone na negatywne oddziaływania bezpośrednie i
pośrednie generowane przez planowaną inwestycję, ani na etapie realizacji, ani
eksploatacji.
Tab. 5.40 Gatunki roślin chronionych na trasie planowanej inwestycji.
Lp.
Kilometraż
Nazwa polska
gatunku
Nazwa łacińska
gatunku
Odległość
od osi
drogi
Strona
drogi
Kolizja
Forma
ochrony
1.
0+252
Kocanki
piaskowe
Helichrysum
arenarium
234
P
―
częściowo
chronione
2.
1+250
Chrobotek leśny
Cladonia arboscula
10
P
Kolizja
częściowo
chronione
3.
1+858
Chrobotek leśny
Cladonia arboscula
131
L
―
częściowo
chronione
4.
4+465
Konwalia
majowa
Convalaria majalis
116
L
―
częściowo
chronione
5.
7+391
Kocanki
piaskowe
Helichrysum
arenarium
465
L
―
częściowo
chronione
6.
8+618
Grążel żółty
Nuphar lutea
222
L
―
częściowo
chronione
7.
8+860
Grzybień biały
Nymphaea alba
295
L
―
częściowo
chronione
8.
10+006
Grążel żółty
Nuphar lutea
257
L
―
częściowo
chronione
9.
14+510
Bobrek
trójlistkowy
Menyanthes
trifoliata
180
L
―
częściowo
chronione
10.
16+700
Kocanki
piaskowe
Helichrysum
arenarium
112
L
Kolizja
częściowo
chronione
11.
16+741
Kocanki
piaskowe
Helichrysum
arenarium
137
P
Kolizja
częściowo
chronione
12.
16+754
Kocanki
piaskowe
Helichrysum
arenarium
287
L
―
częściowo
chronione
5.10.2.
Metodyka inwentaryzacji
a) Siedliska
Prace
terenowe
służące
rozpoznaniu
stanu
środowiska
przyrodniczego
przeprowadzone zostały w roku 2011 oraz 2012. Kontrolą terenową objęto trasę
projektowanej obwodnicy oraz obszary przyległe. Obszar badań obejmował bufor 550m
od osi drogi. W pracach terenowych posługiwano się wydrukiem ortofotomapy z
naniesionym przebiegiem projektowanej obwodnicy i strefami inwentaryzacji oraz
urządzeniami GPS.
W ramach prac kameralnych przeniesiono wyniki inwentaryzacji na mapy cyfrowe
oraz do baz danych.
Podczas tych prac poszukiwane były w obszarze gatunki chronione, zagrożone,
wskaźnikowe dla siedlisk przyrodniczych i same siedliska przyrodnicze.
W dokumentacji szaty roślinnej inwentaryzację gatunków prowadzono standardowo
metodą marszrutową. Opis zbiorowisk roślinnych i na ich podstawie siedlisk
przyrodniczych (z uwzględnieniem warunków siedliskowych) odnosi się do klasyfikacji
syntaksonomicznej Matuszkiewicza (2005). W wyniku prac rozpoznano i opisano szatę
111
roślinną, ze szczególnym uwzględnieniem analizy zbiorowisk i warunków siedliskowych
będących identyfikatorami siedlisk przyrodniczych.
Wyniki inwentaryzacji terenowej uzupełniono dokładnymi danymi dotyczącymi
siedliskowych typów lasu i siedlisk przyrodniczych pozyskanymi z Nadleśnictwa Wałcz
oraz Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Szczecinie.
W ramach ponownej oceny oddziaływania na środowisko przedsięwzięcia pn.:
„Budowie obwodnicy miasta Wałcz w ciągu drogi ekspresowej nr 10” zespół przyrodników
Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad przeprowadził inwentaryzacje terenowe
wiosną 2011 roku oraz w maju i czerwcu w roku 2012 wzdłuż planowanego przebiegu
obwodnicy.
Podstawową metodą inwentaryzacji były bezpośrednie obserwacje terenowe.
Inwentaryzację prowadzono metodą transektową wg poniższego schematu na terenach z
przewagą terenów leśnych, mozaiki leśno – łąkowo – polnej oraz bogatych w zbiorniki
wodne i zagłębienia terenu, natomiast na obszarach z przewagą pól ornych prowadzono
penetrację na transektach wzdłuż linii prostej, idąc granicami pól. Szczególną uwagę
zwracano na roślinność łąk, terenów podmokłych i wszelkiego rodzaju zbiorników
wodnych.
50m
50m
550m
5.10.3.
100m
50m
50m
550m
Schemat 1. Układ transektów
Prognozowane oddziaływanie
a) Siedliska
Teren, przez który przechodzi inwestycja nie jest atrakcyjny przyrodniczo. W
pierwszej części przecina ubogie siedliska borowe, następnie biegnie przez nieużytki,
które stopniowo zarastają sosną pospolitą. Aż do jeziora Chmiel Duży planowana droga
biegnie wzdłuż pól i skrajem borów, a na odcinku 5+800 do 8+200 przez nieużytki, które
nigdy pełniły funkcję poligonu Wojsk Polskich. Nieużytki te miejscami są okresowo
wilgotne, przez co w zagłębieniach rozwinęły się turzycowiska i młaki, a miejscami nawet
łozowiska i olsy. Następnie zaczyna się odcinek najbardziej cenny przyrodniczo –
pomiędzy strefą brzegową jeziora Chmiel Duży, turzycowiskami i zaroślami tarninowymi,
a następnie biegnie przez siedliska szuwarów i łęgów. Stąd aż do końca inwestycji,
planowana obwodnica Wałcza, przecina przede wszystkim pola orne, na których, w
zagłębieniach utworzyły się oczka wodne bądź turzycowiska.
Planowana droga ekspresowa S10 będzie przebiegać po obszarze Natura 2000 –
Puszcza nad Gwdą, gdzie przedmiotem ochrony jest kilka gatunków ptaków. Znajdują się
tu jednak cenne siedliska, z którymi koliduje wybrany wariant. Nie są one przedmiotem
ochrony w Puszczy nad Gwdą, ale w sąsiadujących obszarach Natura 2000 – Ostoi Pilskiej
(PLB 300045) oraz Doliny Rurzycy (PLH 300017), odległych o ok.7,4 – 7,7km.
112
Zakres kolizji wariantów planowanej drogi S10 z cennymi siedliskami, nie
stanowiącymi przedmiotu ochrony obszaru Natura 2000.
Kod
7230-3
91E0
91T0
Nazwa siedliska
Planowana inwestycja
Szuwar trzcinowy Phragmtion i
wielkoturzycowy Magnocaricion
Łęgi wierzbowe, topolowe,
olszowe i jesionowe (Salicetum
albo-fragilis, Populetum albae,
Alnenion glutinoso-incanae, olsy
źródliskowe)
Kolizja z 3 płatami
Zajęcie powierzchni ok. 1,31ha
Kolizja z 6 płatami
Kolizja z jednym płatem
Śródlądowy bór chrobotkowy
● Siedlisko 7230-3 Torfowiska źródliskowe i przepływowe Polski północnej (o
charakterze młak, turzycowisk i mechowisk)(Eleocharitetum quinqueflorae oraz
Menyantho-Sphagnetum, Matuszkiewicz 2001)
Powierzchnia torfowiska przepływowego zajmuje strefę oddaloną od cieku, poza
zasięgiem jej wylewów. Są to klasyczne torfowiska emersyjne, ich powierzchnia nigdy nie
jest zalewana i dostosowuje się do aktualnego poziomu wody. Zbiorowiska te są bardzo
liczne i zróżnicowane pod względem wyglądu, składu gatunkowego i odczynu. Zawsze
jednak mają dwuwarstwową strukturę pionową: w warstwie zielnej rosną głównie gatunki
z grupy jednoliściennych (niskie i średnio wysokie turzycowate, nieliczne trawy),
niewielka liczba ziół, natomiast zawsze bardzo zwarta jest warstwa mszysta, budowana
przez gatunki mchów właściwych. Obniżenie poziomu wód (wynikające z działalności
człowieka), powoduje wkroczenie gatunków krzewiastych i drzewiastych, w skrajnych
przypadkach murszenie i mineralizację torfu. W przypadku zaprzestania koszenia
częściowo odwodnione torfowiska szybko zarastają różnymi gatunkami wierzb i brzóz.
Liczba kolizji [ha]
Powierzchnia 1 kolizji
[ha]
P
5,58
1
0,25
6+297
6+400
0,25
9+309
Lp
2,81
1
0,89
9+152
9+309
0,89
3.
9+763
Lp
1,58
1
0,17
9+575
9+649
0,17
Orientacyjny kilometraż
występowania
od
do
kolizji [ha]
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi [ha]
6+699
2.
Zasięg maksymalny
siedliska
1.
L.p.
Strona drogi
Szuwary wielkoturzycowe Magnocaricion i trzcinowe Phragmition [7230-3]
W km ok. 6+300 planowana inwestycja przechodzi przez szuwary trzcinowe
Phragmtion bezpośrednio zlokalizowane wzdłuż cieku wodnego, na obrzeżach
trzcinowiska rozciąga się siedlisko szuwarów wielkoturzycowych Magnocaricion, które
zarasta pojedynczo pojawiającymi się wierzbami, brzozami i olchami. Siedlisko to
zostanie zniszczone w skrajnej, północnej części, ale jego struktura zostanie zachowana.
Ciek, wzdłuż którego rozciąga się siedlisko zostanie przesunięty do km 6+258
(przechodzić będzie przez przejście dla zwierząt), wciąż jednak będzie zaopatrywał
szuwary w wodę, dzięki czemu nie nastąpi obniżenie poziomu wód, a tym samym
rozrastanie roślinności drzewiastej ani krzewiastej.
Siedlisko szuwaru trzcinowego w km ok. 9+200 znajduje się w strefie brzegowej
jeziora Duży Chmiel, w zależności od pory roku i ilości opadów, poziom wód gruntowych
się zmienia, ale charakter siedliska zostaje niezmienny. Aby zapobiec zniszczeniu
szuwarów, które pełnią także funkcje ostoi dla saren i dzików oraz miejscem bytowania
różnych gatunków ptaków, zaplanowano w tym miejscu przeprowadzenie drogi po
113
estakadzie. Powierzchnia podana w tabeli (0,89ha) nie oznacza powierzchni niszczonej,
ale powierzchnię, która znajdzie się pod estakadą.
Podobna sytuacja ma miejsce w km ok. 9+600, gdzie szuwary zajmują
powierzchnię pomiędzy dwoma płatami łęgu wierzbowo-olszowego, w części wschodniej
szuwary mają charakter trzcinowy – dzięki bliskiemu sąsiedztwu cieku, ale już bliżej
inwestycji – w części zachodniej - nabierają charakteru szuwaru wielkoturzycowego.
Dzięki planowanej estakadzie E-2 w km ok. 9+740 siedlisko to również nie zostanie
zniszczone.
● Siedlisko 91E0-4 Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum
albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy źródliskowe)
Zespół olsu źródliskowego, bardzo podobny do łęgu jesionowo-olszowego, ale
odróżniający się specyficzną fizjonomią dzięki obecności gatunków charakterystycznych
takich jak: gwiazdnica gajowa Stellaria nemorum L., perz psi Elymus caninus L., bniec
czerwony Melandrium rubrum Garcke., rutewka orlikolistna Thalictrum aquilegifolium L.
oraz skrzyp łąkowy Equisetum pratense L.
5.
6.
kolizji [ha]
Powierzchnia 1
kolizji [ha]
4.
Liczba kolizji [ha]
3.
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi
[ha]
2.
Strona drogi
1.
Zasięg maksymalny
siedliska
L.p.
Łęg olszowo-wierzbowy 91E0
6+300
Pl
0,51
1
0,51
6+187
6+300
0,51
9+096
L
4,18
1
0,15
9+009
9+084
0,15
9+319
Lp
2,43
1
0,10
9+281
9+319
0,10
9+584
Pl
0,62
1
0,37
9+531
9+584
0,37
9+666
Lp
0,70
1
0,20
9+596
9+659
0,20
12+348
Lp
7,35
1
0,83
12+040
12+131
0,83
występowania
od
do
Płat łęgu olszowo – wierzbowego w km ok. 6+200 prezentuje siedlisko
zdegradowane, przesuszone. Drzewostan jest zdominowany prawie całkowicie przez olszę
czarną, warstwa krzewów zaś przez bez czarny, pojedynczo występuje kruszyna
pospolita, czeremcha i trzmielina zwyczajna. W runie dominuje pokrzywa pospolita i
niecierpek gruczołowaty, a z gatunków charakterystycznych dla łęgów spotkać można
pojedynczo wiązówkę błotną i kuklika zwisłego. W wyniku realizacji inwestycji zostanie
całkowicie zniszczony płat wielkości 0,51 ha, w związku z brakiem form ochrony na tym
obszarze, nie planuje się działań kompensujących.
Drugi fragment łęgu, który zostanie zniszczony w wyniku realizacji inwestycji,
zlokalizowany jest w km ok. 9+010. Jest to dobrze wykształcony łęg w strefie
nadbrzeżnej jeziora Chmiel Duży. Powierzchnia niszczona to 0,15 ha co stanowi niecałe
3,6% całości płata. Siedlisku nie zagraża, więc degradacja, w szczególności, że
zniszczeniu ulegnie skrajna część płata, co nie spowoduje fragmentacji i zakłócenia
warunków wodnych.
Płaty siedlisk w km ok. 9+300, 9+531 oraz 9+596 przedstawiają dobrze
wykształcone łęgi olszowo – wierzbowe – w strefie brzegowej jeziora Chmiel Duży oraz
wykształconych wzdłuż cieków bez nazwy. Płaty te mogą zostać częściowo uszkodzone
podczas budowy estakad E-1 oraz E-2, ale dzięki nim nie zostaną zakłócone warunki
wodne i siedliska zachowają swój charakter.
W km ok. 12+050 znajdują się zdegradowane łęgi wykształcone wzdłuż cieku. Po
prawej stronie inwestycji drzewostan tworzą głównie olsze i pojedynczo wierzby, po lewej
zaś stronie łęgi te są niezwykle zdegradowane, a drzewostan stanowią głównie świerki. W
ciągu roku poziom wód jest bardzo niski, a ciek jest często suchy – stąd degradacja
114
siedliska. Zniszczeniu ulegnie ok. 8,9% (0,83ha z 7,35ha znajdujących się w buforze
550m od osi drogi) siedliska. W kilometrze tym planuje się budowę przejścia dla zwierząt
zintegrowanego z mostem, w związku z tym stosunki wodne nie będą zakłócone, a tym
samym łęgi utrzymają dotychczasowy stan.
● Siedlisko 91T0 Sosnowy bór chrobotkowy, Śródlądowy bór suchy (Cladonio Pinetum)
Jest to widny, mało zwarty drzewostan sosnowy, z pojedynczo występującą brzozą
brodawkowatą i krzewami jałowca pospolitego. Dno jest ciepłe, nagrzane słońcem, z
niewielkim udziałem krzewinek i roślin zielnych w runie. Warstwę przyziemną stanowi
zwartą, srebrzystoszarą pokrywę z krzaczkowatych porostów.
Gatunkami charakterystycznymi boru suchego są chrobotek leśny, łagodny,
widlasty i wysmukły, a wyróżniającymi kieliszkowy, niekształtny i reniferowy. Z mszaków
najczęściej spotkać można płonnika włosistego, rokietnik pospolity. W warstwie zielnej o
niewielkim pokryciu występuje: borówka brusznica, macierzanka piaskowa, wrzos
zwyczajny oraz wąskolistne trawy: kostrzewa owcza i szczotlicha siwa.
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi
[ha]
Liczba kolizji [ha]
Powierzchnia 1
kolizji [ha]
1+318
Pl
0,89
1
0,89
występowania
od
do
1+193
1+317
kolizji [ha]
Strona drogi
1.
Zasięg maksymalny
siedliska
L.p.
Śródlądowy bór chrobotkowy 91T0
0,89
Sosnowy bór chrobotkowy zachowany jest w postaci niewielkich obszarowo
powierzchni w obrębie boru świeżego. Trudno jest wyznaczyć wyraźną granicę
występowania siedliska, gdyż wszystkie odmiany borów sosnowych w sposób stopniowy
przechodzą jedne w drugie.
Na trasie planowanej inwestycji siedlisko boru chrobotkowego występuje w km ok
1+200 – 1+300 – w centralnej części węzła, dlatego też zakłada się, że zostanie
zniszczony cały zinwentaryzowany płat. Jednak siedlisko to rozprzestrzenia się, w
szczególności w strefie brzegowej lasu – tam gdzie ziemia jest najbardziej narażona na
przesuszenie. W km ok. 1+400 – 1+500 płaty chrobotka zajmują kolejne powierzchnie,
natomiast w km ok. 1+700 – 1+880 pojawiają się nowe, małe płaty porostu – takie
zmiany zachodzą dzięki zrębom zupełnym, w wyniku których powstała pojawiły się
odpowiednie warunki do rozrastania się chrobotka leśnego, tj. zwiększone
nasłonecznienie, przesuszenie ziemi i prześwietlenie strefy brzeżnej lasu.
W inwentaryzowanych płatach najczęściej można spotkać chrobotka leśnego, ale
także chrobotka kieliszkowego, borówkę czarną i brusznicę oraz wrzos pospolity, a
wzdłuż zrębów płożącą się macierzankę piaskową.
Zniszczenie płata o wielkości 0,89 ha nie wpłynie znacząco na stan populacji
chronionego chrobotka leśnego, ani też na jego okoliczne siedliska, ze względu na
tendecje do zajmowania kolejnych stanowisk. Obserwując naturę i nowe przestrzenie
zajmowane przez ten porost można przypuszczać, że w wyniku realizacji inwestycji i
wycięcia kilku hektarów lasu powstaną kolejne dogodne siedliska, na które mogą z
czasem tworzyć się nowe płaty boru chrobotkowego.
115
Fot. Rozrastające się płaty chrobotka leśnego na granicy lasu i zrębu (fot. U.Pieczyńska)
Pozostałe siedliska:
Subatlantycki bór sosnowy świeży (Leucobryo-Pinetum W. Mat. 1973)
Zazwyczaj jest to drzewostan jednopiętrowy tworzony przez sosnę zwyczajną Pinus
sylvestris L. z domieszką brzozy brodawkowatej Betula pendula Roth. i topoli osiki
Populus tremula L. W warstwie krzewiastej występuje jałowiec pospolity Juniperus
communis L., jarząb pospolity Sorbus aucuparia L. oraz kruszyna pospolita Frangula
alnus Mill. W runie gatunkami wyróżniającymi zespół są śmiałek pogięty Deschampsia
flexuosa L. oraz mchy - bielistka siwa Leucobryum glaucum i rokiet cyprysowaty Hypnum
cupressiforme.
116
Poniżej przedstawiono zestawienie kolizji z siedliskiem subatlantyckiego boru
świeżego.
Liczba kolizji [ha]
P
4,81
1
występowania
od
do
0,15
0+000
0+081
13,27
0+149
2+016
0,02
2+140
2+170
Powierzchnia
całości kolizji [ha]
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi
[ha]
0+098
Powierzchnia 1
kolizji [ha]
Strona drogi
1.
Zasięg
maksymalny
siedliska
L.p.
Subatlantycki bór świeży [Bśw]
0,15
2.
2+297
Lp
79,12
2
13,30
3.
3+916
Lp
0,49
1
0,34
3+796
3+916
0,34
4.
4+312
L
0,39
1
0,26
4+231
4+312
0,26
5.
5+826
L
2,90
1
0,21
5+351
5+393
0,21
6.
6+308
Lp
8,45
1
2,85
5+874
6+287
2,85
7.
7+016
Lp
51,45
1
2,17
6+338
6+813
2,17
8.
16+742
P
0,37
1
0,37
16+648
16+742
0,37
9.
16+749
P
0,32
1
0,05
16+701
16+747
0,05
Bór sosnowy świeży, przez który przebiega planowana inwestycja, ma postac
bardzo ubogą, drzewostan główny tworzy przede wszystkim sosna zwyczajna,
pojedynczo występuje brzoza brodawkowata, w podszycie jałowiec pospolity, zaś w runie
śmiałek pogięty. Powierzchnia jaka zostanie zniszczona w wyniku realizacji obwodnicy
wynosi 19,70ha.
Fot. Subatlantycki bór sosnowy świeży z łanowo rosnącym śmiałkiem pogiętym (fot. U.Pieczyńska)
Kontynentalny bór mieszany (Querco roboris-Pinetum (W. Mat. 1981) J.
Mat. 1988)
Zbiorowisko o charakterze przejściowym, wyróżniające się składem gatunkowym
właściwym dla borów sosnowych, ale z udziałem elementów lasów liściastych. Zespół
odznacza się specyficznym składem florystycznym. Typowe bory mieszane są lasami
o złożonej strukturze piętrowej. Warstwę drzew tworzą sosna pospolita Pinus sylvestris L.
117
z dębem szypułkowym Quercus robur L. i domieszką brzozy brodawkowatej Betula
pendula Roth. lub graba pospolitego Carpinus betulus L. W warstwie krzewów dominują
jarząb pospolity Sorbus aucuparia L. i kruszyna pospolita Frangula alnus Mill. Zbiorowisko
występuje w trzech wariantach: typowym, leszczynowym oraz trzęślicowym. O typie
zbiorowiska decydują: czynnik troficzny oraz czynnik wilgotnościowy.
Na inwentaryzowanym terenie występuje głównie wariant typowy siedlisko
świeże, średniożyzne, na glebach bielicowych; w runie z pszeńcem gajowym
Melampyrum nemorosum L. i turzycą palczastą Carex digitata L.
W pasie drogowym planowanej obwodnicy Wałcza znajdzie się 17, 62ha
kontynentalnego boru świeżego.
Poniżej przedstawiono zestawienie kolizji poszczególnych wariantów z siedliskiem
kontynentalnego boru mieszanego.
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi
[ha]
Liczba kolizji [ha]
Powierzchnia 1
kolizji [ha]
1+653
P
72,36
1
0,34
2.
1+930
P
10,52
3
3.
2+511
Lp
28,65
1
4.
5+020
Lp
10,24
2
5.
6+063
L
34,59
3
6.
6+329
P
1,63
1
występowania
Powierzchnia
Strona drogi
1.
Zasięg maksymalny
siedliska
L.p.
Kontynentalny bór mieszany [BMśw]
od
do
1+258
1+423
0,33
1+315
1+448
0,02
1+509
1+544
0,49
1+558
1+892
4,12
1+995
2+504
0,06
4+811
4+999
2,00
4+310
4+745
0,58
5+306
5+383
0,07
5+807
5+860
0,01
5+880
5+911
0,22
6+236
6+309
0,22
0,68
6+275
6+481
0,69
0,01
6+675
6+686
0,01
6+800
6+817
0,03
7+050
7+070
0,34
0,83
4,12
2,06
0,66
7.
6+719
Pl
3,41
2
8.
7+070
L
8,23
2
9.
7+347
P
0,84
1
0,19
7+196
7+347
0,19
10.
7+452
Lp
2,09
1
1,39
7+281
7+444
1,39
0,01
7+418
7+450
0,02
7+460
7+482
0,01
7+075
7+093
0,11
7+097
7+141
0,48
7+305
7+431
0,83
7+498
7+629
0,14
7+949
8+018
0,06
8+025
8+055
0,04
11.
7+503
L
0,34
2
12.
7+507
L
23,69
2
13.
7+629
Pl
3,52
2
14.
8+055
Pl
2,26
2
15.
9+387
Lp
4,64
1
0,41
9+304
9+387
0,41
16.
9+549
Lp
1,33
1
0,20
9+511
9+549
0,20
17.
9+808
Lp
2,23
1
0,22
9+649
9+726
0,22
18.
9+826
P
4,00
1
0,03
9+566
9+610
0,03
0,71
10+030
10+203
0,02
10+220
10+251
0,81
11+942
12+045
0,01
12+110
12+143
19.
10+430
Pl
4,97
2
20.
12+562
Lp
29,64
4
0,03
0,12
1,31
0,20
0,72
3,50
118
21.
17+157
L
17,35
2
występowania
od
do
2,48
12+107
12+422
0,20
12+310
12+367
0,02
16+756
16+784
0,30
16+821
17+157
Powierzchnia
Powierzchnia 1
kolizji [ha]
Liczba kolizji [ha]
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi
[ha]
Strona drogi
Zasięg maksymalny
siedliska
L.p.
Kontynentalny bór mieszany [BMśw]
0,32
„Łąki okresowo podmokłe”
Są to łąki zajmujące miejsca okresowo wilgotne i podmokłe. Łąki te zajmują
obszary zalewowe i rozlewiskowe, tj. zwykle terasy rzeczne, a rzadziej nieckowate
zagłębienia terenu niezwiązane z ciekami stałymi ani zbiornikami wodnymi. Poziom wód
gruntowych jest zmienny – w okresie roztopów i powodzi woda znajduje się na
powierzchni, następnie odpływa. Gleby są zwykle madami, czasem z udziałem gleb
mułowo-torfowych, jednak nie są zabagnione. Jeżeli znajduje się w nich torf, to ulega on
murszeniu. Odczyn gleby lekko kwaśny lub obojętny. Mają charakter półnaturalny,
zajmując siedliska lasów łęgowych.
Powierzchnia 1
kolizji [ha]
0+391
L
7,99
1
0,19
0+000
0+112
0,19
4+527
L
13,65
1
0,78
4+097
4+271
0,78
6+189
Pl
8,04
1
0,48
5+831
5+937
0,48
0,17
7+336
7+444
2,61
7+061
7+283
2,96
6+679
7+161
3,05
7+089
7+341
1,17
7+351
7+534
0,21
7+379
7+481
3,13
7+574
8+165
2,29
8+010
8+261
0,02
8+246
8+305
3,80
8+378
9+157
4.
7+444
Pl
8,47
2
5.
7+697
Pl
41,71
1
6.
7.
8+165
9+157
Lp
Pl
47,14
48,87
4
3
występowania
od
do
Powierzchnia
Liczba kolizji [ha]
3.
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi
[ha]
2.
Strona drogi
1.
Zasięg maksymalny
siedliska
L.p.
Łąki okresowo podmokłe
2,79
2,96
7,56
6,11
Na interesującym nas terenie podmokłe łąki przyjmują różną postać – od
właściwych po zastoiskowe. Przy czym w większości są to łąki rozlewiskowe - zalewane
przez zwykłe wylewy, gdzie przez większą część roku woda nie występuje na
powierzchni, jednak odpływa wolniej i pozostaje dłużej i płycej pod powierzchnią niż w
łęgu właściwym, gleby są średnio żyzne, a uzyskane siano ma zastosowanie głównie jako
ściółka, dominuje roślinność szuwarowa (szuwary wielkoturzycowe) oraz łąki zastoiskowe
– gdzie woda jest podsiąkająca, stosunkowo długo stagnująca, gleby mało żyzne,
użytkowanie utrudnione ze względu na częściowe podtopienie i bagnistość, a uzyskane
siano ma zastosowanie głównie jako ściółka, dominuje roślinność szuwarowa (szuwary
wielkoturzycowe), łąki te są najbardziej podatne na zabagnienie.
119
Łąki rozlewiskowe występują głównie do km ok. 8+000. Teren ten służył niegdyś
wojsku za poligon do ćwiczeń, w związku z tym jest bogaty w zagłębienia, głębokie
koleiny i paryje, gdzie w okresie roztopów i wiosennych opadów gromadzi się woda, która
z czasem opada. W głębszych zagłębieniach woda stagnuje nieco dłużej przez co
wytworzyły się niewielkie zbiorowiska i zespoły: kwaśnej młaki niskoturzycowej Carici
canescentis-Agrostietum caninae
(zespół występuje w zatorfionych zagłębieniach),
skrzypu bagiennego Equisetetum fluviatilis czy zespół sitowia leśnego Scirpetum silvatici
oraz zespół pokrzywy i kielisznika zaroślowego Urtico-Calystegietum sepium.
Łąki okresowo podmokłe, które zinwentaryzowano w km od ok. 8+000 do 9+000 to
w większości łąki zastoiskowe, które swój charakter zawdzięczają bliskiemu sąsiedztwu
jeziora Chmiel Duży oraz ciekowi bez nazwy. Zbiorowiska jakie tu wyróżniono to:
zbiorowisko situ rozpierzchłego Epilobio-Juncetum effusi, szuwar mozgowy Phalaridetum
arundinaceae czy szuwar turzycy zaostrzonej Caricetum gracilis. W wyższych partiach
terenu (na nasypach) można spotkać płaty zbiorowiska łopianów i bylicy pospolitej
Arctio-Artemisietum vulgaris. Łączna powierzchnia niszczonych łąk wynosi ok. 21ha.
Fot. Łąki okresowo podmokłe – głębokie koleiny, w których gromadzi się woda (fot. U.Pieczyńska)
„Zespół łozowisko z wierzbą szarą”
Na trasie planowanej inwestycji nastąpi kolizja z jednym płatem zespołu łozowiska
o powierzchni 0,23ha.
Łozowiska występują na organicznym podłożu w obniżeniach terenu żyznymi lub
średnio żyznymi wodami mało ruchliwymi, spływającymi grawitacyjnie z otoczenia,
wysiękami gruntowymi. W większości wypadków tworzą otulinę małych powierzchni
zagłębień przy drobnych zbiornikach i zabagnień.
Niszczone siedlisko zinwentaryzowano w dolinie Żydówki – wzdłuż cieku oraz
wokół stawów. Razem z wierzbą szarą występuje także wierzba pięciopręcikowa, olsza
czarna, jesion wyniosły oraz bez czarny, wokół zbiorników rosną gatunki szuwarów z
klasy Phragmitea, t.j. trzcina pospolita.
120
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi
[ha]
Liczba kolizji [ha]
Powierzchnia 1
kolizji [ha]
4+199
Pl
2,56
1
0,23
występowania
od
do
4+100
4+162
kolizji [ha]
Strona drogi
1.
Zasięg maksymalny
siedliska
L.p.
Łozowisko
0,23
„Śródpolne oczko wodne” oraz „zagłębienie okresowo podmokłe”
Od km 12+400 obszar, przez który biegnie inwestycja przedstawia krajobraz
rolny. Urozmaicony on jest oczkami śródpolnymi, zagłębieniami okresowo podmokłymi,
turzycowiskami i stawami przydomowymi. W zależności od wielkości zagłębienia, woda
stagnuje cały rok, bądź tylko w okresie roztopów i bardzo dużych opadów.
Liczba kolizji [ha]
Powierzchnia 1
kolizji [ha]
kolizji [ha]
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi
[ha]
1.
12+862
L
0,07
1
0,02
12+840
12+861
0,02
2.
14+260
P
0,04
1
0,04
14+225
14+260
0,04
3.
15+189
Pl
0,05
1
0,05
15+164
15+189
0,05
L.p.
Strona drogi
Zasięg maksymalny
siedliska
Śródpolne oczko wodne [Oczko wodne]
występowania
od
do
Pierwsze oczko wodne, otoczone łozami, zostanie zniszczone w ok. 28%, jest
toniewielki zbiornik, mocno zamulony, otoczony jeżyną fałdowaną.
Fot. Oczko śródpolne z łozami w km 12+840 (fot. U. Pieczyńska)
121
Dwa kolejne oczka śródpolne zostaną zniszczone całkowicie, nie są jednak
siedliskiem płazów i podobnie jak oczko opisane powyżej, są siedliskami dość ubogimi,
zanieczyszczonymi środkami ochrony, które spływają z pola.
Fot. Oczko śródpolne z łozami w km 14+200 (fot. U. Pieczyńska)
Fot. Oczko śródpolne w km 15+164 (fot. U. Pieczyńska)
122
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi
[ha]
Liczba kolizji [ha]
Powierzchnia 1
kolizji [ha]
5+480
P
0,02
1
0,01
występowania
od
do
5+461
5+478
0,01
8+074
8+113
1,15
8+203
8+433
Powierzchnia
Strona drogi
1.
Zasięg
maksymalny
siedliska
L.p.
Zagłębienie okresowo podmokłe [Turzycowisko]
0,01
2.
8+453
Pl
3,64
2
1,16
3.
12+737
Lp
0,06
1
0,06
12+705
12+737
4.
12+815
Lp
0,06
1
0,06
12+799
12+815
0,06
5.
15+121
L
0,07
1
0,003
15+117
15+121
0,003
0,06
Zagłębienia okresowo podmokłe pełnią często funkcje miejsc rozrodu w okresie
roztopów i wiosennych opadów – wówczas gromadzi się w nich woda, która z czasem
opada. W głębszych zagłębieniach woda stagnuje nieco dłużej dzięki czemu wytworzyły
się niewielkie zbiorowiska kwaśnej młaki niskoturzycowej, mozgi trzcinowej bądź situ
rozpierzchłego.
Łączna powierzchnia zagłębień, które zostaną zniszczone w wyniku realizacji
inwestycji, wynosi 1,28ha – wszystkie zostaną zniszczone całkowicie.
Fot. Zagłębienie okresowo podmokłe w km ok. 5+480 (fot. J. Ostrowski)
„Zespół zarośli tarninowych Rubo fruticosi-Pruneteum spinosae ”
Zarośla tarninowe z udziałem głogów i jeżyn występują pospolicie w całej Polsce
na niżu i pogórzu. Stanowią naturalny oszyjek lasów grądowych (rzadziej innych), sa
niekiedy pozostałością po lasach w formie zarośli śródpolnych lub wykształciły się
wtórnie.
Warstwa krzewów silnie zwarta, o wys. do 6m, utworzona jest głównie przez
tarninę i głogi. Runo zaś jest zwykle słabo wykształcone, o wys. do 0,5m, ma skupiskowy
charakter. W słabo przepuszczalnych dl światła zaroślach wykształca się luźna okrywa
roślin przechodzących z lasów i okrajków, jak pokrzywa zwyczajna, kuklik pospolity,
gwiazdnica wielkokwiatowa i wiechlina gajowa. W Przypadku braku gatunków leśnych, do
runa wnikają głównie gatunki ruderalne.
Na inwentaryzowanym terenie zarośla tarninowe mają charakter ekspansywny,
zajmują wolne przestrzenie na murawach i nieużytkach, powstałych na terenach, gdzie
123
zakończono wydobycie piasku. Planowana inwestycja nie zagraża trwałości tego zespołu.
Poniżej przedstawiono kolizje z zespołem zarośli tarninowych.
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi
[ha]
Liczba kolizji [ha]
Powierzchnia 1
kolizji [ha]
9+538
Lp
9,98
1
1,14
występowania
od
do
9+369
9+530
kolizji [ha]
Strona drogi
1.
Zasięg maksymalny
siedliska
L.p.
Zarośla tarninowe
1,14
Fot. Zespół zarośli tarninowych w km ok. 9+400 (fot. U.Pieczyńska)
„Nieużytki”
Są to tereny, które niegdyś funkcjonowały jako łąki ekstensywnie użytkowane, a
w chwili obecnej zarastają sosną pospolitą, brzozą brodawkowatą, głogami, tarniną bądź
trawami, kostrzewami i trzcinnikiem piaskowym, miejscami można spotkać płaty
jastrzębca kosmaczka oraz kocanki piaskowe.
Poniżej przedstawiono zestawieni powierzchni niszczonych w wyniku realizacji
inwestycji.
Powierzchnia płatu
siedliska w buforze
550m od osi drogi
[ha]
Liczba kolizji [ha]
Powierzchnia 1
kolizji [ha]
4+678
Pl
22,46
1
2,48
4+161
4+678
2,48
2.
5+393
L
20,35
1
0,14
4+688
4+733
0,14
1,30
8+920
9+161
0,13
9+308
9+390
3.
9+532
Pl
27,45
2
występowania
od
do
Powierzchnia
Strona drogi
1.
L.p.
Zasięg
maksymalny
siedliska
Nieużytki
1,43
124
Fot. Nieużytki w km ok. 4+500 (fot. U.Pieczyńska)
Planowana inwestycja omija najcenniejsze siedliska roślinne dzięki czemu w fazie
realizacji budowy zostaną zniszczone jedynie trzy stanowiska roślin chronionych:
chrobotka leśnego oraz kocanek piaskowych.
Chrobotek leśny Cladonia arboscula
Status ochronny
- ochrona częściowa;
Fot. Chrobotek leśny Cladonia arboscula (fot. Urszula Pieczyńska)
125
Wpływ planowanej drogi
Na odcinku 0+000 do km ok. 2+500 inwestycja przebiega przez siedliska borowe,
w miejscach odsłoniętych i suchych, rozwinął się bór chrobotkowy. Kolizji ulegnie płat
chrobotka leśnego w km 1+250, o powierzchni 0,89ha.
W najbliższym sąsiedztwie znajduje się kilka rozrastających się płatów chrobotka
leśnego, tworzących siedlisko boru chrobotkowego. W Nadleśnictwie Wałcz siedlisko to
jest dość rozpowszechnione ze względu na sprzyjające warunki glebowe. Kolejne płaty
chrobotka pojawiają się na obrzeżach lasu i na granicach zrębów – tam gdzie następuje
przesuszenie gleby i zwiększa się nasłonecznienie.
Zniszczenie tego płatu nie zagraża stabilizacji populacji chrobotka leśnego ani w
skali kraju, ani w skali lokalnej, dlatego też nie planuje się działań minimalizujących dla
tego gatunku.
Kocanki piaskowe Helichrysum arenarium
Status ochronny
- ochrona częściowa;
Fot. Kocanki piaskowe Helichrysum arenarium (fot. Urszula Pieczyńska)
Na nieużytkach, łąkach śródleśnych czy wydmach, na luźnych, suchych glebach
spotkać można rosnące łanami kocanki piaskowe. Jest to gatunek światłolubny,
występujący głównie w zbiorowiskach muraw na piaskach, skąd przechodzi do suchych i
świeżych borów sosnowych.
Na obszarze inwestycji jest to gatunek rozpowszechniony, pospolity. Bory
sosnowe, nieużytki i murawy stanowią dla niego idealne warunki. W wyniku realizacji
inwestycji zostaną zniszczone dwa stanowiska kocanek piaskowych – są to płaty wielkości
ok. 2m2, w km 16+700 oraz 16+741 – jest to obszar węzła „Witankowo”. Stanowiska te
znajdują się na luźnych piaskach, wśród młodych drzewek sosny, na obrzeżach boru
mieszanego. Niegdyś było to siedlisko muraw napiaskowych, jednak pod wpływem
silnego zarastania, straciło swój pierwotny charakter.
Podobnie jak w przypadku chrobotka leśnego zniszczenie tego siedliska nie
zagraża stabilizacji populacji kocanek piaskowych ani w skali kraju, ani w skali lokalnej,
w związku z tym nie planuje się działań minimalizujących dla tego gatunku.
126
5.10.4.
Działania minimalizujące negatywne oddziaływanie
a) SIEDLISKA
Obszerny kompleks leśny przecinany przez przyszłą inwestycje obejmuję przeważnie bory
sosnowe. Siedliskami, które bezpośrednio graniczyć będą z pasem drogowym to bór
świeży i bór mieszany świeży. Udział tych siedlisk w ogólnej powierzchni polskich lasów
wynosi odpowiednio 38 oraz 18%. Trudno w tym przypadku mówić o „cennym
przyrodniczo lesie” w odniesieniu do borów.
Przez realizacje inwestycji wnętrze lasu zostanie odsłonięte, ale doświadczenie zdobyte
podczas innych istniejących już inwestycji skłania do pozostawienia formowania się
ściany lasu samej naturze poprzez sukcesje naturalną.
Ściana lasu leży poza areałem inwestycji i znajduje się na terenie zarządzanym przez
Lasy Państwowe.
W związku z tym, że planowane przedsięwzięcie nie przechodzi przez siedliskowe
obszary Natura 2000, a tym samym przez siedliska chronione Dyrektywą Siedliskową,
nie ma obowiązku przeprowadzenia działań minimalizujących dla niszczonych siedlisk.
Jednak, ze względu na obecność cennych siedlisk przyrodniczych na badanym
obszarze – wyróżniających się pośród ubogich borów, nieużytków oraz pól ornych oraz ze
względu na pełnienie funkcji ostoi ptaków i ssaków, w kilometrze 9+529 oraz 9+740
planuje się
poprowadzenie estakad, dzięki którym, m.in. siedliska łęgowe oraz
szuwarowe zostaną ochronione.
b) ROŚLINY
Drzewa i krzewy, które nie będą wymagały wycinki i pozostaną w sąsiedztwie
planowanej inwestycji w czasie prowadzenia prac budowlanych, wymagają ochrony
podczas całego cyklu budowy, zgodnie z obowiązującymi przepisami o ochronie drzew na
placach budowy.
W celu zabezpieczenia drzew przed uszkodzeniami mechanicznymi należy
oszalować pnie deskami na wysokość min. 1,5m, a najlepiej do wysokości pierwszych
gałęzi.
Odsłonięte w trakcie prac ziemnych korzenie muszą być niezwłocznie zasłonięte
matami ze słomy, tkanin workowych itp., a powstałe zranienia zabezpieczone.
W przypadku przerwania robót wykopy należy zabezpieczyć (prowizoryczne wypełnienie
lub przykrycie matami, tak aby zapewnić korzeniom drzew ciągłą, dostateczną
wilgotność).
Wszelkie prace budowlane prowadzone w sąsiedztwie drzew pozostałych na
terenie budowy nie mogą prowadzić do pogorszenia ich stanu zdrowotnego oraz naruszać
ich statyki.
c)
ROŚLINY CHRONIONE
Ze względu na brak negatywnego oddziaływania na rośliny chronione nie planuje
się działań minimalizujących.
5.10.5.
Monitoring
a) Siedliska
Ze względu na niewielki udział siedlisk cennych przyrodniczo w sąsiedztwie przyszłej
drogi na etapie eksploatacji proponuje się monitoring siedlisk łęgowych (91E0) w
lokalizacjach:
 w km ok. 8+400 – 9+300, położonych w bliskim sąsiedztwie jeziora Chmiel
 w km ok. 12+050, w miejscu gdzie inwestycja przecina płat tego siedliska
Monitoring należy przeprowadzić trzykrotnie: w 2, 4 i 6 roku eksploatacji drogi.
Na etapie eksploatacji inwestycja nie będzie przebiegała w pobliżu stanowisk roślin
chronionych, dlatego też nie planuje się przeprowadzania monitoringu dla tej grupy.
127
5.11. Fauna
5.11.1.
Stan istniejący
a) SSAKI
Inwentaryzacja ssaków dla inwestycji polegającej na „Budowie obwodnicy miasta
Wałcz w ciągu drogi ekspresowej S10”, przeprowadzona była przez zespół przyrodników z
Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad w roku 2011 i 2012. Wykorzystano
również wyniki inwentaryzacji z roku 2010 przeprowadzonej na potrzeby uzyskania DŚU.
Dane z inwentaryzacji zostały poszerzone o informacje z okolicznych Kół
Łowieckich, Nadleśnictw oraz Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska.
Inwestycja przez pierwsze 2,5km przebiega przez obszar leśny, a następnie w
większości przebiega po terenach otwartych – polach ornych, zarastających nieużytkach i
łąkach, są to charakterystyczne miejsca bytowania i żerowania dzika, sarny, lisa i
zająca. W dużym kompleksie leśnym na odc. 0+000 – 2+500 zaobserwowano ślady
bytowania jeleni szlachetnych oraz dzików. Z gatunków ujętych w załącznikach
„Dyrektywy Siedliskowej”
stwierdzono występowanie bobra europejskiego i wydry
europejskiej.
Poniżej znajduje się zestawienie zinwentaryzowanych gatunków.
Lp.
Kilometraż
Nazwa polska
gatunku
Nazwa
łacińska
gatunku
Odległość
od osi
drogi
Strona
drogi
Kolizja
1.
0+000
Dzik
Sus scrofa
373
P
―
2.
0+000
Wydra
europejska
Lutra lutra
463
P
―
3.
0+000
Bóbr
europejski
Castor fiber
449
P
―
4.
0+000
P
―
0+000
Capreolus
capreolus
Capreolus
capreolus
452
5.
Sarna
europejska
Sarna
europejska
136
L
―
6.
0+043
Wydra
europejska
Lutra lutra
127
L
―
7.
0+083
Bóbr
europejski
Castor fiber
189
L
―
8.
0+198
Sarna
europejska
484
L
―
9.
0+219
Jeleń szlachetny
351
L
―
10.
0+308
Lis pospolity
Vulpes vulpes
479
L
―
11.
1+598
Zając szarak
Lepus
europeus
7
L
Kolizja
12.
2+579
Dzik
Sus scrofa
299
L
―
13.
3+733
P
―
3+743
99
P
―
15.
4+107
Capreolus
capreolus
Capreolus
capreolus
Capreolus
capreolus
183
14.
Sarna
europejska
Sarna
europejska
Sarna
europejska
489
P
―
16.
4+157
Dzik
Sus scrofa
493
P
―
Capreolus
capreolus
Cervus
elaphus
Forma ochrony
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Częściowa ochrona
gatunkowa, IUCN NT; II i IV
Załącznik DS
Częściowa ochrona
gatunkowa, IUCN LC; II i IV
Załącznik DS
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Częściowa ochrona
gatunkowa, IUCN NT; II i IV
Załącznik DS
Częściowa ochrona
Załącznik DS
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny z
okresem ochronnym,
IUCN - LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
128
Lp.
Kilometraż
Nazwa polska
gatunku
Nazwa
łacińska
gatunku
Odległość
od osi
drogi
Strona
drogi
Kolizja
17.
5+052
Lis pospolity
Vulpes vulpes
73
P
―
18.
5+076
Sarna
europejska
Capreolus
capreolus
19
L
Kolizja
19.
5+130
Dzik
Sus scrofa
24
P
Kolizja
20.
5+136
Kuna leśna
Martes martes
31
L
Kolizja
21.
5+454
Dzik
Sus scrofa
95
P
―
22.
5+526
Sarna
europejska
Capreolus
capreolus
44
L
―
23.
6+263
Bóbr
europejski
Castor fiber
37
P
Kolizja
24.
6+762
Dzik
Sus scrofa
71
P
―
25.
6+777
Dzik
Sus scrofa
292
P
―
26.
7+365
Ryjówka
aksamitna
Sorex
araneus
349
P
―
27.
7+792
Bóbr
europejski
Castor fiber
222
P
―
28.
8+333
Bóbr
europejski
Castor fiber
39
L
Kolizja
29.
8+946
P
―
9+149
Capreolus
capreolus
Capreolus
capreolus
53
30.
Sarna
europejska
Sarna
europejska
54
P
―
31.
9+504
Dzik
Sus scrofa
206
P
―
32.
12+032
Lis pospolity
Vulpes vulpes
134
P
―
33.
12+092
Dzik
Sus scrofa
56
P
―
34.
12+941
Dzik
Sus scrofa
336
P
―
35.
12+944
Sarna
europejska
Capreolus
capreolus
264
P
―
36.
13+159
Lis pospolity
Vulpes vulpes
172
P
―
37.
15+485
Kuna domowa
Mortnes foina
138
L
―
38.
15+490
Zając szarak
Lepus
europeus
182
L
―
Forma ochrony
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Częściowa ochrona
Załącznik DS
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
ścisła ochrona;
IUCN - LC
Częściowa ochrona
Załącznik DS
Częściowa ochrona
Załącznik DS
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny,
IUCN-LC;
Gatunek łowny z
okresem ochronnym,
IUCN - LC;
b) Płazy i gady
Inwentaryzacja płazów i gadów miała na celu rozpoznanie gatunkowe,
zaobserwowanie szlaków migracji wiosennych i jesiennych oraz miejsc rozrodu i
zimowania tej grupy zwierząt. Najczęściej obserwowanym płazem była żaba trawna, a
także kumak nizinny, pozostałe płazy występowały rzadziej. Poza kumakiem nizinnym, z
gatunków umieszczonych w załącznikach Dyrektywy Siedliskowej, zinwentaryzowano
traszkę grzebieniastą. W stosunku do inwentaryzacji wykonanych na potrzeby raportu
oceny oddziaływania na środowisko, obserwacje wykonane na potrzeby ponownej oceny
nie potwierdziły dwóch stanowisk żaby śmieszki: w km 6+724 oraz 7+490.
129
Siedliska, gdzie występuje najbogatsze zróżnicowanie gatunków płazów
zlokalizowano w km 3+700 – 4+200, 6+200 – 8+300, 9+000 – 9+700 oraz 15+000 –
15+500. Siedliska te stanowią głównie nieużytki, łąki okresowo podmokłe, strefa
brzegowa jezior wraz z trzcinowiskami i łęgami oraz oczka śródpolne.
W poniższej tabeli znajduje się zestawienie płazów zinwentaryzowanych w pasie
550m od osi planowanej drogi ekspresowej nr 10.
Lp.
Kilometraż
Nazwa polska
gatunku
Nazwa
łacińska
gatunku
Odległość
od osi
drogi
Strona
drogi
Kolizja
1.
0+000
Żaba trawna
Rana
temporaria
490
P
―
2.
0+000
Żaba wodna
Pelophylax
esculentus
300
P
―
3.
0+000
Żaba trawna
Rana
temporaria
241
L
―
4.
0+000
Żaba
moczarowa
Rana arvalis
198
L
―
5.
0+055
Żaba wodna
Pelophylax
esculentus
299
L
―
6.
1+820
Żaba trawna
Rana
temporaria
208
L
―
7.
2+588
Kumak nizinny
Bombina
bombina
257
P
―
8.
3+723
Żaba trawna
Rana
temporaria
75
P
―
9.
3+937
Żaba trawna
Rana
temporaria
266
P
―
10.
3+973
Kumak nizinny
Bombina
bombina
202
P
―
11.
4+093
Żaba
moczarowa
Rana arvalis
352
P
―
12.
4+099
Żaba trawna
Rana
temporaria
332
P
―
13.
4+120
Żaba trawna
Rana
temporaria
156
P
―
14.
4+123
Ropucha szara
Bufo bufo
283
P
―
15.
4+124
Żaba
moczarowa
Rana arvalis
129
P
―
16.
4+137
Kumak nizinny
Bombina
bombina
184
P
―
17.
4+442
Żaba trawna
Rana
temporaria
156
L
―
18.
4+625
Żaba trawna
Rana
temporaria
32
P
―
Forma ochrony
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC), Załącznik
II i IV DS.
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
II i IV DS.
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
II i IV DS.
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
130
Lp.
Kilometraż
Nazwa polska
gatunku
Nazwa
łacińska
gatunku
Odległość
od osi
drogi
Strona
drogi
Kolizja
19.
4+636
Ropucha szara
Bufo bufo
278
L
―
20.
4+665
Żaba trawna
Rana
temporaria
226
L
―
21.
4+936
Kumak nizinny
Bombina
bombina
100
P
―
22.
5+459
Żaba trawna
Rana
temporaria
31
P
Kolizja
23.
5+478
Żaba wodna
Pelophylax
esculentus
29
P
Kolizja
24.
6+343
Żaba
moczarowa
Rana arvalis
111
P
―
25.
6+375
Żaba wodna
Pelophylax
esculentus
55
P
Kolizja
26.
6+600
Żaba
moczarowa
Rana arvalis
281
P
―
27.
6+731
Żaba
jeziorkowa
Pelophylax
lessonae
259
P
―
28.
6+732
Żaba trawna
Rana
temporaria
243
P
―
29.
6+810
Grzebiuszka
ziemna
Pelobates
fuscus
210
P
―
328
P
―
30.
6+892
Kumak nizinny
Bombina
bombina
31.
6+924
Żaba trawna
Rana
temporaria
287
P
―
32.
6+948
Żaba
moczarowa
Rana arvalis
336
P
―
33.
7+227
Żaba
moczarowa
Rana arvalis
333
P
―
34.
7+278
Kumak nizinny
Bombina
bombina
384
P
―
35.
7+490
Ropucha
szara
Bufo bufo
19
L
Kolizja
36.
7+492
Kumak
nizinny
Bombina
bombina
32
L
Kolizja
37.
7+810
Żaba
moczarowa
Rana arvalis
253
P
―
38.
7+855
Żaba trawna
Rana
temporaria
222
P
―
Forma ochrony
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
II i IV DS.
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
II i IV DS.
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
II i IV DS.
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC),
Załącznik II i IV
DS.
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
131
Lp.
Kilometraż
Nazwa polska
gatunku
Nazwa
łacińska
gatunku
Odległość
od osi
drogi
Strona
drogi
Kolizja
39.
8+188
Ropucha szara
Bufo bufo
57
P
―
40.
8+292
Kumak nizinny
Bombina
bombina
216
P
―
41.
8+365
Żaba
moczarowa
Rana arvalis
450
L
―
42.
8+484
Żaba trawna
Rana
temporaria
280
L
―
43.
8+582
Kumak nizinny
Bombina
bombina
73
L
―
44.
8+989
Żaba
jeziorkowa
Pelophylax
lessonae
148
L
―
45.
9+045
Kumak nizinny
Bombina
bombina
288
L
―
46.
9+086
Żaba
jeziorkowa
Pelophylax
lessonae
249
L
―
47.
9+117
Żaba wodna
Pelophylax
esculentus
197
L
―
48.
9+122
Żaba
moczarowa
Rana arvalis
146
L
―
49.
9+199
Traszka
grzebieniasta
Triturus
cristatus
129
L
―
50.
9+123
Żaba wodna
Pelophylax
esculentus
463
P
―
51.
9+154
Żaba
jeziorkowa
Pelophylax
lessonae
391
L
―
52.
9+168
Żaba trawna
Rana
temporaria
375
L
―
53.
9+187
Kumak
nizinny
Bombina
bombina
15
P
Kolizja
54.
9+524
Kumak nizinny
Bombina
bombina
243
P
―
55.
9+574
Żaba
moczarowa
Rana arvalis
39
L
Kolizja
Forma ochrony
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
II i IV DS.
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
II i IV DS.
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
II i IV DS.
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC),
Czerwona Lista oraz
Czerwona Księga
(NT) Załącznik II i
IV DS., załącznik II
Konwencji
berneńskiej
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC),
Załącznik II i IV
DS.
Ścisła ochrona
gatunkowa,
II i IV DS.
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
132
Lp.
Kilometraż
Nazwa polska
gatunku
Nazwa
łacińska
gatunku
Odległość
od osi
drogi
Strona
drogi
Kolizja
56.
9+596
Traszka
grzebieniasta
Triturus
cristatus
52
L
―
57.
9+606
Kumak nizinny
Bombina
bombina
113
P
―
58.
9+909
Żaba
moczarowa
Rana arvalis
351
L
―
59.
9+915
Żaba trawna
Rana
temporaria
336
L
―
60.
9+916
Żaba śmieszka
Pelophylax
ridibundus
322
L
―
61.
10+983
Żaba trawna
Rana
temporaria
222
L
―
62.
12+715
Kumak
nizinny
Bombina
bombina
17
L
Kolizja
63.
12+851
Grzebiuszka
ziemna
Pelobates
fuscus
44
L
Kolizja
64.
13+018
Grzebiuszka
ziemna
Pelobates
fuscus
273
P
―
65.
13+198
Żaba wodna
Pelophylax
esculentus
294
P
―
66.
13+215
Grzebiuszka
ziemna
Pelobates
fuscus
64
P
―
67.
14+284
Żaba wodna
Pelophylax
esculentus
290
L
―
68.
14+400
Kumak nizinny
Bombina
bombina
255
L
―
69.
14+567
Kumak nizinny
Bombina
bombina
317
L
―
70.
14+567
Kumak nizinny
Bombina
bombina
275
P
―
71.
15+083
Żaba wodna
Pelophylax
esculentus
177
L
―
72.
15+115
Grzebiuszka
ziemna
Pelobates
fuscus
79
L
―
73.
15+393
Grzebiuszka
ziemna
Pelobates
fuscus
115
L
―
Forma ochrony
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC),
Czerwona Lista oraz
Czerwona Księga
(NT) Załącznik II i
IV DS., załącznik II
Konwencji
berneńskiej
Ścisła ochrona
gatunkowa,
II i IV DS.
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC),
Załącznik II i IV
DS.
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
II i IV DS.
Ścisła ochrona
gatunkowa,
II i IV DS.
Ścisła ochrona
gatunkowa,
II i IV DS.
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
133
Lp.
Kilometraż
Nazwa polska
gatunku
Nazwa
łacińska
gatunku
Odległość
od osi
drogi
Strona
drogi
Kolizja
74.
15+430
Kumak nizinny
Bombina
bombina
179
L
―
75.
15+666
Grzebiuszka
ziemna
Pelobates
fuscus
71
P
―
76.
15+680
Kumak nizinny
Bombina
bombina
86
P
―
77.
15+722
Grzebiuszka
ziemna
Pelobates
fuscus
109
P
―
78.
15+727
Żaba wodna
Pelophylax
esculentus
134
P
―
Forma ochrony
Ścisła ochrona
gatunkowa,
II i IV DS.
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
II i IV DS.
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Ścisła ochrona
gatunkowa,
IUCN(LC)
Pomimo sprzyjających warunków i odpowiednich siedlisk nie zinwentaryzowano
gadów, poza jednym okazem jaszczurki żyworodnej w km 4+650, po prawej stronie, w
odległości 37 m od pasa drogowego.
c) Awifauna
Rejon miasta Wałcz jest bardzo cenny pod względem awifauny, świadczy o tym
miedzy innymi powołany obszar specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 Puszcza Nad
Gwdą. Obszar ten „otacza” miasto Wałcz z trzech stron.
Charakteryzuje się on rozległym kompleksem leśnym, graniczącym od strony
miasta z gruntami ornymi, nieużytkami we wstępnym stopniu sukcesji, oraz z terenami
wykorzystywanymi przez wojsko. Postglacjalna rzeźba terenu jest silnie urozmaicona
dzięki obecności licznych jezior, o powierzchni od kilku do kilkudziesięciu ha. Są to
głównie eutroficzne akweny, aczkolwiek wyróżnia się również jeziora mezotroficzne i
dystroficzne, wokół których występują rozległe tereny podmokłe, w tym płaty torfowisk
niskich, przejściowych oraz wysokich. Rejon miasta Wałcz jest atrakcyjnym obszarem
lęgowym, żerowiskowym jak i obszarem migracji wielu gatunków Ptaków.
Na potrzebę wykonania przedmiotowego raportu wykonano inwentaryzację ptaków
chronionych w 2012 roku. Podczas prac kameralnych porównano wyniki przeprowadzonej
inwentaryzacji z wynikami inwentaryzacji przyrodniczej przeprowadzonej przez Klub
Przyrodników w 2009 roku w rejonie planowanej inwestycji, oraz z wynikami wizji
terenowych z 2010 roku, które uzupełniały inwentaryzacje klubu przyrodników i wspólnie
z nią były podstawą raportu o oddziaływaniu na środowisko przedsięwzięcia pn.: Budowa
obwodnicy miasta Wałcz w ciągu drogi ekspresowej S10. Na podstawie tego raportu
uzyskano decyzję środowiskową 30.08.2011r dla przedmiotowej obwodnicy.
Porównując wyniki przeprowadzonych inwentaryzacji można zauważyć, iż w
większości przypadków się one pokrywają. Jednak w przyrodzie występują zmienne
warunki, które sprawiają, iż niektóre pary lęgowe zmieniły lokalizacje swych gniazd, lub
na skutek innych działań człowieka (np: intensywne wydobycie piasku w piaskowni, lub
rewitalizacja rejonu umocnień wału pomorskiego) całkowicie opuściły obszar inwestycji
(np: żołna).
Poniżej przedstawiono zinwentaryzowane gatunki ptaków wraz z ich statusem
ochrony, ilością stwierdzeń, rolą siedliska, liczbą par lęgowych, oraz liczbą osobników nie
lęgowych.
134
Lokalizację zinwentaryzowanych
uwarunkowań środowiskowych.
gatunków
ptaków
przedstawiono
na
mapie
Liczba
os.
nielęg.
Gatunek
Status ochrony
Ilość
stwierdzeń
Rola
siedliska
Liczba
par lęg.
Białorzytka
(Oenanthe
oenanthe)
Ochrona gatunkowa w Polsce: gatunek
objęty ochroną ścisłą.
1
g
1
Błotniak łąkowy
(Circus pygargus)
objęty ochroną ścisłą,
wymagający ochrony czynnej.
Dyrektywa Ptasia: Art. 4.1, załącznik I
Konwencja Berneńska: załącznik II
Konwencja Bońska: załącznik II
2
g/ż
1
1
Błotniak stawowy
(Circus
aeruginosus)
objęty ochroną ścisłą,
wymagający ochrony czynnej.
7
g/ż
1
6
Błotniak zbożowy
(Circus cyaneus)
objęty ochroną ścisłą, wymagający
ochrony czynnej.
1
g
1
Bocian biały
(Ciconia ciconia)
ochrony czynnej.
4
g
4
Bogatka (Parus
major)
3
g/ż
2
Brzęczka
(Locustella
luscinioides)
Dyrektywa Ptasia: Art. 4.2
Konwencja Berneńska: załącznik III
1
g
1
Cierniówka (Sylvia
communis)
1
g
1
Czajka Zwyczajna
ochrony czynnej.
Dyrektywa Ptasia: Art. 4.2, załącznik II
3
g/ż
1
1
2
135
Gatunek
Status ochrony
Ilość
stwierdzeń
Rola
siedliska
Liczba
par lęg.
Czapla siwa (Ardea
cinerea)
objęty ochroną częściową z wyjątkiem
osobników występujących na terenie
stawów rybnych uznanych za obręby
hodowlane.
3
ż
Czarnogłówka
zwyczajna (Poecile
montanus)
1
g
1
Czubatka
(Lophophanes
cristatus)
1
g
1
Derkacz (Crex crex)
ochrony czynnej
Dyrektywa Ptasia Art. 4.1, załącznik I
9
g
9 samców
Dzięcioł czarny
(Dryocopus
martius)
ochrony czynnej.
2
g
2
Dzięcioł duży
(Dryocopus major)
1
g
1
Dzięci7oł średni
(Dryocopus medius)
ochrony czynnej.
2
g
2
Gąsiorek (Lanius
collurio)
13
g
13
Gołąb grzywacz
(Columba
palumbus)
objęty ochroną częściową, Gatunek
łowny od 15 sierpnia do 30 listopada.
2
g
2
Jarzębatka (Sylvia
nisoria)
3
g
3
Liczba
os.
nielęg.
3
136
Liczba
par lęg.
Liczba
os.
nielęg.
Gatunek
Status ochrony
Ilość
stwierdzeń
Rola
siedliska
Oknówka (Delichon
urbicum)
1
ż
7
Jerzyk zwyczajny
(Apus apus)
1
ż
4
Kaczka krzyżówka
(Anas
platyrhynchos)
objęty ochroną częściową, Gatunek
łowny od 15 sierpnia do 21 grudnia.
7
g
7
Kapturka (Sylvia
atricapilla)
2
g
2
Kowalik (Sitta
europaea)
1
g
1
Krakwa (Anas
strepera)
1
g
1
Kruk (Corvus corax)
2
ż
Kszyk (Gallinago
gallinago)
ochrony czynnej.
3
g/ż
2
Kwiczoł (Turdus
pilaris)
1
g
1
Lerka (Lullula
arborea)
objęty ochroną ścisłą
4
g
4
Łabędź niemy
(Cygnus olor)
2
g
2
Łyska (Fulica atra)
4
g
4
Myszołów
zwyczajny (Buteo
buteo)
1
ż
2
1
1
137
Liczba
os.
nielęg.
Gatunek
Status ochrony
Ilość
stwierdzeń
Rola
siedliska
Liczba
par lęg.
Paszkot (Turdus
viscivorus)
1
g
1
Pełzacz leśny
(Certhia familiaris)
2
g
2
Perkoz dwuczuby
(Podiceps cristatus)
1
g
1
Pliszka siwa
(Motacilla alba)
5
ż
5
Pliszka żółta
(Motacilla flava)
1
ż
1
Płaskonos (Anas
clypeata)
ochrony ścisłej.
1
ż
2
Pleszka zwyczajna
(Phoenicurus
phoenicurus)
1
g
1
Pokląskwa (Saxicola
rubetra)
4
g
4
Pustułka (Falco
tinnunculus)
ochrony czynnej
2
ż
Remiz zwyczajny
(Remiz pendulinus)
1
g
1
Rokitniczka
(Acrocephalus
schoenobaenus)
2
g
2
Rudzik (Erithacus
rubecula)
3
g
3
2
138
Gatunek
Status ochrony
Ilość
stwierdzeń
Rola
siedliska
Liczba
par lęg.
Liczba
os.
nielęg.
Samotnik (Tringa
ochropus)
ochrony czynnej
3
g/p
2
5
Siniak (Columba
oenas)
1
p
Skowronek polny
(Alauda arvensis)
4
g
4
Sójka zwyczajna
(Garrulus
glandarius)
2
g
2
Srokosz (Lanius
excubitor)
2
g
2
Świergotek drzewny
(Anthus trivialis)
1
g
1
Świerszczak
zwyczajny
(Locustella naevia)
7
g
7
Trzciniak
(Acrocephalus
arundinaceus)
2
g
2
Trzcinniczek
zwyczajny
(Acrocephalus
scirpaceus)
4
g
4
Trznadel zwyczajny
(Emberiza citrinella)
4
g
4
Zięba (Fringilla
coelebs)
3
g
3
Zimorodek
zwyczajny (Alcedo
atthis)
ochrony czynnej.
2
g
2
1
139
Gatunek
Status ochrony
Ilość
stwierdzeń
Rola
siedliska
Liczba
par lęg.
Liczba
os.
nielęg.
Żuraw (Grus grus)
ochrony czynnej.
8
g/ż
4
4
Białorzytka
Gatunek małego ptaka wędrownego z rodziny muchołówkowatych (Muscicapidae),
zamieszkującego całą Europę wraz z Islandią, wybrzeża Grenlandii, północną Azję aż po
jej wschodnie krańce, Amerykę Północną oraz północno-zachodnią Afrykę. Migruje na
duże odległości, zimuje w tropikalnej Afryce; ptaki z Alaski, zimujące głównie we
wschodniej Afryce, pokonują w jedną stronę około 14 500 km. W zależności od populacji,
migracje białorzytek trwają zwykle od jednego do trzech miesięcy.
W środkowej i północnej Europie jest to jedyny przedstawiciel rodzaju Oenanthe. W
Polsce jest nielicznym ptakiem lęgowym, rozpowszechnionym w całym kraju, zarówno na
niżu, jak i w górach. Preferuje otwarte tereny, niezadrzewione, najczęściej kamieniste z
niską, rzadką roślinnością. Występuje w tundrze, na nadmorskich klifach, w górach, na
rumowiskach skalnych, ugorach, w wyrobiskach kamieniołomów lub żwirowni, w ruinach,
na terenach ruderalnych lub przemysłowych, na nasypach kolejowych i większych
porębach leśnych.
W zasięgu inwentaryzacji zlokalizowano jedną gniazdującą parę białorzytki.
Gnieździ się ona na terenie cmentarza komunalnego w km około 1+610, po prawej
stronie przebiegu drogi, około 266m od osi drogi.
Błotniak łąkowy
Duży ptak drapieżny z rodziny jastrzębiowatych.
Zamieszkuje niemal całą Europę, prócz jej północnych krańców (od 60° N), Afrykę
Północną oraz zachodnią i środkową Azję. Wędrowny. Populacja północno i
wschodnioeuropejska ma zimowiska we wschodniej Afryce na południe od Sahary,
pozostałe również na wschodzie Afryki i w Indiach. Pojedyncze osobniki zimują w
Europie. Błotniaki poszerzają swój areał występowania, o czym świadczą nowe
stanowiska w Danii, Estonii, Finlandii i Estonii oraz w Azji.
W Polsce nieliczny ptak lęgowy niżu, liczniejszy na wschodzie i w centrum kraju.
Populacja błotniaka łąkowego wzrasta. Większe skupiska notuje się w Wielkopolsce i na
Pomorzu Zachodnim. Do polskich lęgowisk przylatuje w drugiej dekadzie kwietnia lub w
pierwszej połowie maja. Samce zwykle pojawiają się wcześniej. Najwyższe liczebności
osiągają tam zwykle po 2 tygodniach od przylotu pierwszego samca. Samice, które
pojawiają się później, wykazują się największą licznością około 2 tygodni po samcach.
Jesienne wędrówki są natomiast bardzo rozciągnięte w czasie - mogą przebiegać od
połowy sierpnia do połowy października. Do tej pory zanotowano tylko jeden przypadek
ptaka zimującego w kraju. Zasiedla otwarte przestrzenie, łąki, bagna, ugory w dolinach
rzecznych, kompleksy roślinności szuwarowej z wysokimi turzycami i torfowiska z
miejscami porastającą brzozą niską, wierzbą rokitą. Od lat 80. XX wieku (ze względu na
zanik naturalnych siedlisk) coraz częściej gnieździ się na polach uprawnych, w zbożu lub
rzepaku.
Na inwentaryzowanym obszarze zaobserwowano jedną parę gniazdującą na polach
uprawnych przy przebiegu w km około 5+612, około 250m od osi drogi. Zaobserwowano
również jednego żerującego osobnika w km około 10+150.
140
Błotniak stawowy
Średniej wielkości ptak drapieżny o długich, wąskich, podczas lotu lekko
wzniesionych ku górze skrzydłach. Wymiary: długość ciała 48–56 cm, rozpiętość skrzydeł
115–130cm. Największe różnice uwidaczniają się w masie ciała obu płci: samce – 405–
667 g, samice 540–800 g. Gatunek o wyraźnym dymorfizmie płciowym, samice
przeciętnie o 5%, a nawet 10-15% większe od samców. Samce smuklejsze od samic,
mają skrzydła barwy srebrzystoszarej, zakończone czarnymi lub ciemnobrązowymi
palczastymi lotkami. Jednolity, szarawy ogon czasem rozjaśniony u nasady. Grzbiet,
część pokryw oraz brzuch są barwy brązowej lub rdzawo-brązowej. Głowa, podbródek,
oraz przednia krawędź skrzydła wyróżniają się piaskowo-żółtym, lub białawym kolorem.
Samice i osobniki młodociane są barwy ciemnobrązowej. U samic występują jasnożółte
plamy na przedniej krawędzi skrzydła, oraz wierzchu głowy i podbródku, natomiast u
osobników młodocianych widoczne są żółtawo-złotawy wierzch głowy i podbródek.
Zarówno u samców, jak i samic obserwuje się tendencję do jaśnienia upierzenia z
wiekiem.
Siedlisko
Błotniaki stawowe gniazdują głównie w szuwarach trzcinowych i pałkowych, rzadziej
szuwarach oczeretowych porastających stawy rybne, jeziora, zbiorniki retencyjne,
starorzecza. Na torfowiskach do lęgów wybierają ponadto szuwary wielkoturzycowe,
m.in. szuwary kłociowe, a w dolinach rzecznych i obszarach zmeliorowanych porastające
torfianki trzcinowiska z domieszką wierzb, rowy melioracyjne, a nawet ziołorośla. W
ostatnich latach na terenie Wielkopolski obserwuje się zajmowanie terytoriów na
niewielkich śródpolnych oczkach wodnych, a nawet w uprawach zbóż. W krajobrazie
rolniczym Równiny Szamotulskiej 37% par gniazdowało na torfiankach, 27% par na
Śródpolnych oczkach, 22% na obniżeniach terenu w dolinach rzecznych, 10% par na
jeziorach i 2% na stawach rybnych. W wyborze miejsc gniazdowania nie mniej ważne są
położone w sąsiedztwie gniazda żerowiska, w śród, których preferują rozległe łąki.
Terytoria lęgowe jedynie w niewielkim stopniu pokrywają się z żerowiskami. Błotniaki
stawowe żerują nawet w odległości 15 km, najczęściej jednak w promieniu 4–5 km od
gniazda.
Rozmieszczenie geograficzne
Lęgowiska błotniaka stawowego (podgatunek nominatywny C. a. aeruginosus)
obejmują cały kontynent euroazjatycki w zakresie od 30° N do 67° N, oraz niewielki
obszar północnej Afryki (osiadły inny podgatunek). W Europie zasięg obejmuje niemal
całą niżową część kontynentu, od wybrzeży Atlantyku do Uralu, z wyjątkiem północnej
Irlandii oraz Islandii. Na wschód od Uralu lęgowiska ciągną się do górnego Jeniseju i
Mongolii. Populacja europejska zimuje na otwartych obszarach Afryki, na południe od
Sahary. Błotniaki gniazdujące w Azji zimują na Półwyspach Indochińskim i Dekan.
Rozmieszczenie w Polsce
Błotniaki stawowe gniazdują niemal równomiernie na obszarze całego kraju. Na
Pobrzeżu Południowobałtyckim, pomimo obfitości terenów dogodnych do odbywania
lęgów, błotniaki gniazdują stosunkowo nielicznie. Mniej stanowisk występuje również na
wyżynach Śląsko-Krakowskiej, Kielecko-Sandomierskiej, Lubelskiej, oraz na nizinach w
centrum kraju. Zdecydowanie liczniej zasiedlane są obszary pojezierzy pomorskich oraz
Pojezierza Mazurskiego na północy, Pojezierza Wielkopolskiego, Niziny PołudniowoWielkopolskiej i Obniżenia Milicko-Głogowskiego na zachodzie oraz nizin Północnopodlaskiej i Południowo-podlaskiej oraz Polesia Lubelskiego, we wschodniej części kraju.
Zarówno w nizinnej, jak i wyżynnej części kraju wyjątkowo duże koncentracje stanowisk
lęgowych błotniaka stawowego występują w dolinach rzecznych, m.in. Odry, Baryczy,
Warty, Bzury, Biebrzy, Narwi, Wieprza czy Nidy. Na obszarach podgórskich i górskich
błotniaki stawowe gniazdują niemal wyłącznie w dolinach rzek: Odry (stawy ¸Łężczok i
Wielikąt), Wisły (Zbiornik Goczałkowicki, stawy w Zatorze), Dunajca czy Sanu.
W inwentaryzowanym pasie spotkano jedną parę gniazdującą, oraz sześć
osobników żerujących. Jeden osobnik żerujący został zaobserwowany na polach
141
uprawnych około km 5+263, po prawej stronie przebiegu, około 150m od osi drogi.
Kolejne trzy osobniki żerujące były notowane na obszarze nieużytków powojskowych
rozciągających się od km około 7+500 do km około 9+500. Z pewnością była to para z
młodym osobnikiem, która gniazduje w strefie ekotonowej lasu łęgowego w km około
9+700, po lewej stronie przebiegu drogi. Pozostałe dwa żerujące osobniki zostały
zaobserwowane w okolicach końca opracowania na polach uprawnych w km około
16+698, oraz 17+782. Dokładną lokalizację względem przebiegu planowanej drogi
przedstawia tabela poniżej.
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Circus aeruginosus
P
150
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
P
209
8+233
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
P
277
4
9+188
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
P
43
5
9+497
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
L
385
6
16+698
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
P
271
7
17+782
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
L
483
Lp.
Kilometraż
1
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
5+263
Błotniak stawowy
2
7+690
3
Błotniak zbożowy
Gatunek dużego, wędrownego ptaka drapieżnego z rodziny jastrzębiowatych
(Accipitridae). Populacja zachodnioeuropejska jest osiadła, jedynie ptaki z północnego
areału przenoszą się na południe, docierając nielicznie aż do okolic basenu Morza
Śródziemnego i Bliskiego Wschodu. Nie wyróżnia się podgatunków.
Zamieszkuje niemal całą Europę, północno-zachodnią Afrykę i pas w środkowej Azji
aż po Kamczatkę, Japonię i Pacyfik oraz Amerykę Północną. Ptaki z populacji
północnoeuropejskiej zimują w południowej Europie, na Bliskim Wschodzie i w północnej
Afryce. Błotniaki zbożowe z Europy zbożowej są osiadłe. W Polsce nieliczny ptak lęgowy.
Stanowiska lęgowe często się zmieniają i pozostają w rozproszeniu. Większe
zagęszczenie wykryto na dolnej Odrze, nad Biebrzą, Narwią oraz w południowej części
Wielkopolski. Regularne lęgi odbywa w dolinie Warty (głownie na odcinku Uniejów –
Santok) oraz w okolicach Szczecina. Niektóre pary wykorzystują ochronę wybranych
terenów przed działalnością człowieka, np. w Biebrzańskim i Narwiańskim Parku
Narodowym lub w rezerwacie "Beka" przy ujściu Redy, choć nie pełnią one istotnej
funkcja w ogólnej populacji. Preferuje otwarte tereny na nizinach, przede wszystkim na
łąkach, torfowiskach, użytkach zielonych i obszarach podmokłych w dolinach większych
rzek z niską roślinnością. Niekiedy gnieździ się też na polach uprawnych (widywany tam
też w czasie migracji), w zbożu. Rozległe rewiry łowiecka znajdują się najczęściej na
terenach podmokłych i polach uprawnych. Unika wyżyn i gór.
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała jedno miejsce lęgowe błotniaka
zbożowego zlokalizowane w km około 13+920, około 306m od osi drogi po lewej stronie
przebiegu.
Bocian Biały
Bocian biały jest dużym, powszechnie znanym ptakiem. Wymiary: długość ciała
100–115 cm, rozpiętość skrzydeł 180–200 cm, długość dzioba 15–19 cm, masa ciała
ptaka dorosłego wynosi 2,5–4,4 kg. Ubarwienie jest jednolicie białe, tylko lotki są czarne.
Dorosłe ptaki mają dziób i nogi czerwone, natomiast u ptaków młodych jeszcze przez
142
pewien czas po opuszczeniu gniazda dziób jest czarny lub ciemnopopielaty, a nogi szare.
Brak dymorfizmu płciowego, ale samce są nieco większe i cięższe od samic. Klekocze
dziobem w obecności partnera.
Siedlisko
Bocian biały gniazduje w obrębie zabudowań lub w ich sąsiedztwie, natomiast
żerowiska stanowią tereny położone poza osadami ludzkimi. Żerowiska można podzielić
na pięć podstawowych kategorii: łąki, pastwiska, wody płynące lub stojące oraz pola
orne. Łąki i pastwiska są podstawowymi żerowiskami bociana od wczesnej wiosny, aż do
odlotu. Zbiorniki wodne mają mniejsze znaczenie, a wody płynące są wykorzystywane
zwłaszcza w rejonach wyżynnych. Pola, w czasie prac polowych, stanowią krótkotrwałe,
atrakcyjne żerowiska. Podstawowym siedliskiem na zimowiskach są afrykańskie sawanny.
Wyróżniono 2 podgatunki bociana białego. Podgatunek nominatywny C. c. ciconia
zasiedla Europę, gdzie w części zachodniej ma rozmieszczenie palmowe, w części
środkowej zasięg jest zwarty i wykazuje ekspansję w kierunku wschodnim. Zasiedla też
Azję Mniejszą oraz północne i północno-zachodnie wybrzeża Afryki. Ptaki te zimują w
Afryce na południe od Sahary. Europejskie bociany dzielą się na populację zachodnią
wędrującą do Afryki nad Gibraltarem i wzdłuż wybrzeża Atlantyku oraz populację
wschodnią wędrująca nad Bosforem. Inny podgatunek bociana białego gniazduje w
Uzbekistanie, Kazachstanie i Tadżykistanie, a zimuje na Półwyspie Indyjskim.
Bocian biały zasiedla praktycznie całą Polskę, z wyjątkiem pasm górskich i
większych, zwartych kompleksów leśnych, jak Puszcze Notecka, Białowieska i
Augustowska oraz Bory Tucholskie i Bory Dolnośląskie, choć i w obrębie tych dużych
lasów zakłada gniazda nawet w pojedynczych gospodarstwach, jeżeli tylko w pobliżu są
większe łąki. Rozmieszczenie gniazd bocianich jest jednak nierównomierne. Widoczny jest
gradient zagęszczenia, wzrastający od południowego zachodu ku północnemu wschodowi,
a wyraźną granicę stanowi dolina Wisły. Oprócz tego koncentracje gniazd uwidaczniają
się w dolinach niektórych rzek, np: Biebrzy, Bugu, Bzury, Narwi, Noteci, Pasłęki, Sanu,
Warty, górnej i środkowej Wisły, a w mniejszym stopniu Odry. Od około 100 lat trwa
ekspansja bociana na tereny górskie, w Karpatach i Sudetach. Jeszcze w1876 r. gatunek
ten zasiedlał tereny wyłącznie poniżej 300 m n. p. m., a obecnie gniazduje nawet
powyżej 800 m n.p.m.
P podczas przeprowadzonych obserwacji zinwentaryzowano cztery gniazda bocianie
zlokalizowane w pobliżu zabudowań, w kilometrażu około 10+940,14+550, 15+011,
15+861. Dokładną lokalizację przedstawia tabela poniżej.
Lp.
Kilometraż
1
2
3
4
10+940
14+550
15+011
15+861
Gatunek
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
Bocian biały
Ciconia ciconia
Bocian biały
Ciconia ciconia
Bocian biały
Ciconia ciconia
Bocian biały
Ciconia ciconia
Strona drogi
Odległość
od osi drogi
L
P
P
P
266
203
390
320
Bogatka
Niewielki, częściowo wędrowny ptak z rodziny sikor (Paridae).
Zamieszkuje od Atlantyku po Pacyfik rozległe obszary Europy, północno-zachodniej
Afryki i umiarkowaną oraz cieplejszą strefę Azji prócz najwyższych gór. Na większości
swojego areału to ptaki prowadzące osiadły tryb życia lub częściowo wędrowne. W
porównaniu z ubiegłym wiekiem liczebność sikory bogatki znacznie wzrasta z racji
zimowania w pobliżu dogodnych osiedli ludzkich. Zasiedla różnorodne lasy, zadrzewienia
polne, często w sąsiedztwie człowieka - w parkach, ogrodach, zieleni miejskiej, wiejskiej i
sadach, małe grupy krzewów, w miastach wewnątrz osiedli mieszkaniowych. Zamieszkuje
143
także tereny, gdzie jest wiele zagajników, zawsze na drzewach. Najliczniej gnieździ się
jednak w starych, widnych lasach liściastych i mieszanych. Toleruje obecność człowieka,
a zimą wręcz do jego zabudowań się zbliża - spotkać ją można wtedy w karmnikach
jedzącą nasiona różnych roślin oleistych. Zasiedlić może nawet obszary bezdrzewne, ale
musi mieć miejsce do gnieżdżenia się, np. budkę lęgową. Stałe dokarmianie sprawia, że
głównie z tego powodu zamieszkuje ogrody. To najmniej związana ze zwartymi
kompleksami leśnymi, a najbardziej związana z ludźmi europejska sikora. Zasięg
występowania sikory bogatki jest dużo większy niż innych sikor.
W pasie inwentaryzacji zlokalizowano dwa miejsca lęgowe bogatki. Pierwsze z nich
zlokalizowane jest w zeszłorocznej dziupli na początku opracowania po prawej stronie
przebiegu, około 393m od osi drogi. Drugie gniazdo bogatki zlokalizowane jest w km
około 7+984, również po prawej stronie przebiegu drogi, w odległości około 115m od osi.
Brzęczka
Jest to gatunek niewielkiego ptaka wędrownego z rodziny świerszczaków
(Locustellidae), wcześniej zaliczany do pokrzewkowatych. Zamieszkuje większość
środkowej i wschodniej Europy, wyspowo zachodnią i południową Europę (z wyjątkiem
wysokich gór i prawie całej Wielkiej Brytanii), afrykańskie wybrzeża Morza Śródziemnego
oraz Azję Mniejszą. Nie występuje w Skandynawii i na Islandii. Przeloty w IV-V i VIII-IX,
zimuje w Afryce. W Polsce nieliczny, ale rozpowszechniony ptak lęgowy na niżu, lokalnie
może być liczny. Nie występuje jedynie w okolicach pozbawionych zbiorników wodnych.
Preferuje rozległe trzcinowiska, zarośnięte brzegi jezior i innych zbiorników wodnych.
Może również występować w nadrzecznych zaroślach wierzbowych.
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała jedno stanowisko lęgowe brzeczki po
prawej stronie przebiegu drogi w km około 4+149, w trzcinowisku przy stawach w
odległości około 316m od osi planowanej drogi.
Cierniówka
Gatunek małego ptaka wędrownego z rodziny pokrzewkowatych (Sylviidae).
Zamieszkuje niemal całą Europę poza północną częścią Półwyspu Skandynawskiego,
północne wybrzeże Afryki, Azję Mniejszą i środkową Azję. Przeloty w kwietniu - maju i
sierpniu - wrześniu. Zimuje w środkowej Afryce, na Półwyspie Arabskim i na
subkontynencie indyjskim, zatem pokonuje duże odległości, by tam dotrzeć..
W Polsce liczny ptak lęgowy. Spotykany na całym Niżu Polskim, zwłaszcza
wschodnią część, a w górach do 1400 m n.p.m. Liczne populacje notuje się na
przedmieściach miast, np. w Warszawie oszacowano 2000 par lęgowych, a w Gliwicach
ponad 400. Zwłaszcza w czasie przelotów można być zaobserwowana w każdym miejscu
kraju. Ostatnie osobniki widziano na przełomie września i października, jednak nie
wykazano prób zimowania cierniówki w Polsce. Wśród pokrzewek wykazuje najmniejsze
wymagania, co do siedlisk. Zamieszkuje śródpolne zarośla, nawet bardzo niskie gęste
kępy krzewów lub bylin na nasłonecznionych stanowiskach. Sprawia to, że trudno
zobaczyć tego ptaka. Jako jedyna z pokrzewek zasiedla tereny bezdrzewne w krajobrazie
rolniczym i łąkowym. Częsta jest na obrzeżach miast i terenach ruderalnych, skrajach
lasów, zrębach, ogrodach, wrzosach, sadach, parkach, kępach krzewów przy drogach i
nad strumieniami, łąkach, miedzach, rowach i polach. Nie zamieszkuje zwartych zarośli i
lasów. Może pojawiać się na terenach ruderalnych z wyższą roślinnością.
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała jedno miejsce gniazdowania cierniówki
na terenach nieużytków powojskowych w sąsiedztwie jeziora Chmiel. W km około 8+585
po prawej stronie przebiegu planowanej drogi około 65m od osi.
Czajka
Średni ptak wędrowny z rodziny sieweczkowatych (Charadriidae), zamieszkujący
niemal całą Europę i umiarkowaną strefę Azji aż po Pacyfik (do Morza Japońskiego).
Zimuje w Europie Zachodniej, wyspach wschodniego Atlantyku, w północnej Afryce,
basenie Morza Śródziemnego, na Bliskim i Dalekim Wschodzie oraz w Indiach. Jest to,
zatem jeden z bardziej rozpowszechnionych ptaków błotnych. W Polsce, Holandii i
północnych Niemczech występuje ¾ europejskich populacji. W Polsce występuje w całym
144
kraju, choć nierównomiernie, bo najliczniej na wschodzie. Pojawia się też w niższych
partiach gór. Zachodnio- i południowoeuropejskie populacje są osiadłe, ma na to wpływ
łagodny klimat. Przeloty marzec-kwiecień oraz czerwiec i późniejsze miesiące.
Zasiedla bagna, wilgotne łąki, pastwiska, spuszczone stawy i brzegi zbiorników
wodnych, jak również na suchych polach uprawnych, przy czym w pobliżu musi
znajdować się woda. Unika wszelkich nierówności terenów jak pagórki czy zadrzewienia i
krzewy zasłaniające widoczność, dlatego spotkać ją można na zupełnie odkrytym
obszarze.
W zasięgu inwentaryzacji znalazło się jedno miejsce lęgowe czajki, oraz dwa
żerowiska tego gatunku ptaka. Miejsce lęgowe stwierdzono w km około 4+919, po prawej
stronie planowanej inwestycji, w odległości około 113m od osi drogi, na polach
uprawnych w rejonie użytku ekologicznego. Żerujące czajki stwierdzono na przebiegu
drogi w km około 5+486, na okresowym rozlewisku. Drugie żerowisko czajki stwierdzono
w km około 15+382, po lewej stronie przebiegu, około 161m od osi.
Czapla siwa
Czapla siwa jest największą z czapli lęgowych w Polsce, zbliżoną wielkością do
żurawia i bociana białego. Wymiary: długość ciała 90–105 cm, rozpiętość skrzydeł 175–
195 cm, masa ciała 1,0–2,3 kg. Jest ptakiem o potężnym żółtym dziobie, długiej szyi,
wydłużonym ciele i długich nogach. Samiec i samica wyglądają podobnie. Białawe czoło,
boki głowy i szyja kontrastują z szarymi skrzydłami i resztą ciała. Od oka aż za tył głowy
biegnie czarne pasmo piór tworzące w okresie godowym wyraźny czub. Z przodu białej
szyi przebiega również czarne pasmo piór. W szacie godowej czapla siwa ma nieco
wydłużone pióra na grzbiecie i piersi. Wlocie widać wyraźny kontrast między szarym
wierzchem ciała a czarnymi lotkami, ptak sprawia wrażenie wielkiego i ociężałego, powoli
uderza łukowato wygiętymi skrzydłami, a szyję ma esowato wygiętą. Osobniki młode
charakteryzują się ciemną głową bez długiego czuba i jednolicie szarym upierzeniem,
dziób ma barwę szarożółtą.
Siedlisko
Czapla siwa występuje w bardzo różnych siedliskach. Jako miejsca żerowania
preferuje naturalne i sztuczne płytkie zbiorniki wodne, zwodami słodkimi, słonawymi i
słonymi, na terenach nizinnych. W Europie można ją spotkać do wysokości 500 m n.p.m.,
a wyjątkowo do 1000 m n.p.m. Kolonie lęgowe zakłada zarówno na drzewach, rosnących
w większym lub mniejszym zwarciu, jak i wśród niskich krzaków lub wprost na ziemi w
otwartym krajobrazie. Niekiedy gnieździ się na skalistych wysepkach blisko wybrzeża
(np: w północnej Europie) czy na klifach (w Szkocji). Jeżeli nie jest prześladowana, może
zagnieździć się w centrum miasta, w sąsiedztwie człowieka (Amsterdam, Wiedeń). W
Polsce, na Pomorzu Środkowym i na Nizinie Mazowieckiej, czapla siwa gnieździ się
przeważnie w pobliżu osiedli ludzkich. Gniazduje w lasach lub w luźnych kępach drzew,
zarówno iglastych, jak i liściastych, budując gniazda na wysokości do 40 m. Znane są
również kolonie lęgowe w trzcinowiskach. Często gnieździ się w koloniach mieszanych, z
kormoranami.
Wyróżniono 4 podgatunki. W Europie występuje podgatunek nominatywny A. c.
cinerea, którego zasięg lęgowisk rozciąga się od wschodniej Irlandii na zachodzie,
poprzez Europę i Syberię do Sachalinu na wschodzie i od koła podbiegunowego w
Norwegii na północy, do Płw. Iberyjskiego na południu. Gnieździ się również na północy
Afryki oraz w Izraelu. Zimą czapla siwa spotykana jest głównie w zachodniej, środkowej i
południowej Europie oraz w północnej Afryce. Część ptaków zostaje na zimę w pobliżu
lęgowisk w północnej Europie, a te, które lecą najdalej na południe, zimują na stepach na
południe od Sahary. Pozostałe podgatunki są osiadłe i gnieżdżą się w południowowschodniej Azji, na Madagaskarze i w Mauretanii.
W Polsce czapla siwa gnieździ się na niżu całego kraju, lecz rozmieszczenie kolonii
jest nierównomierne. Północna i zachodnia część kraju jest zamieszkana przez gatunek
liczniej i tu znajdują się największe kolonie lęgowe czapli (czaplińce) – na Kurowskich
Błotach k. Szczecina, w Kątach Rybackich na Mierzei Wiślanej i w Mostach nad Zat.
145
Pucką. W południowo-wschodniej Polsce kolonie są rzadziej spotykane i mniej liczne. Na
dużych obszarach Kielecczyzny czy Podkarpacia lęgowisk czapli siwej nie stwierdzono. W
ostatnich kilkunastu latach znaleziono nowe kolonie na Dolnym Śląsku w dolinie Nidy, na
Zamojszczyźnie i w Bieszczadach. Najwyżej położona kolonia czapli k. Średniej Wsi w
Bieszczadach leży na wysokości 400 m n.p.m., o100m wyżej gniazdowała pojedyncza
para w Kotlinie Orawsko-Nowotarskiej.
W pasie inwentaryzacji wzdłuż przebiegu planowanej drogi zinwentaryzowano trzy
miejsca żerowe czapli siwej. Pierwsze z nich znajduje się częściowo tuż przy granicy
buforu, a częściowo poza granicą buforu, po prawej stronie przebiegu drogi w km około
2+890, około 460m od osi drogi. Drugie żerowisko stwierdzono przy stawie na
nieużytkach, również po prawej stronie przebiegu w km około 3+760, około 146m od osi
drogi. Trzecie żerowisko czapli siwej znajduje się w km około 4+240, po prawej stronie,
około 150m od osi drogi na stawach za oczyszczalnią ścieków. W zasięgu inwentaryzacji
nie znaleziono gniazd stwierdzonych żerujących osobników.
Czarnogłówka zwyczajna
Gatunek małego, częściowo wędrownego ptaka z rodziny sikor (Paridae).
Zamieszkuje niemal całą Europę poza jej południowo-zachodnimi i południowowschodnimi częściami, lasy terenów umiarkowanych Azji po Półwysep Czukocki i Japonię
oraz izolowany obszar w Azji Centralnej. Nie spotkamy jej w Irlandii i Hiszpanii. Wśród
europejskich sikor jej areał rozprzestrzenia jest największy.
W Polsce średnio liczny ptak lęgowy (lokalnie może być nieliczny lub liczny).
Spotkać ją można w całym kraju, a w górach do wysokości ok. 1400 m n.p.m. W kraju to
ptak przeważnie osiadły (lęgnący się tu i zimujący) i tylko w niektórych latach koczuje.
Wybrane osobniki wędrują do miejsc o łagodniejszym klimacie (do południowych granic
areału). Późną jesienią obserwuje się przeloty sikor z północno-wschodniej Europy, które
swe zimowiska mają w Europie Środkowej i Zachodniej.
Warunki siedliskowe czarnogłówki nie są dokładnie sprecyzowane. Wybiera
najczęściej miejsca wilgotne, zwłaszcza blisko wód stojących lub płynących, biotopy
bagienne jak olsy. Nie zamieszkuje tylko jednego określonego typu zbiorowiska
roślinnego i na danej wysokości nad poziomem morza, choć liczniejsza jest w średnich i
wyższych leśnych położeniach górskich. Zasiedla też suche drzewostany iglaste,
mieszane i bory ze starodrzewami. Na terenach lęgowych wynajduje spróchniałe drzewa,
gdzie może wykuć dziuple.
W Polsce występują dwie populacje czarnogłówki: jedna jest związana z
podmokłymi zadrzewieniami, nadrzecznymi łozowiskami i zakrzewieniami liściastymi
(zwłaszcza łęgowymi), czasem są to nadwodne zarośla wierzbowe; druga z suchymi,
młodymi, niskimi lasami sosnowymi i sosnowo-świerkowymi. Czasem widywana w
zdziczałych sadach. W przeciwieństwie do sikory ubogiej, zamieszkuje też niewielkie
zadrzewienia śródpolne. Często czarnogłówki spotyka się w gęstej roślinności niezbyt
wysoko nad ziemią, a szczególnie w pobliżu zbiorowisk pokrzyw, gdzie dość trudno ją
dostrzec. Ponieważ jest wobec człowieka nieufna tereny bardziej zurbanizowane pozwala
zasiedlać sikorze ubogiej.
W zasięgu inwentaryzacji zlokalizowano jedną gniazdującą parę czarnogłówki.
Gnieździ się ona w zadrzewieniach na terenie nieużytków powojskowych w sąsiedztwie
jeziora Chmiel, w km około 8+376, po lewej stronie przebiegu drogi, około 200m od osi
drogi.
Czubatka
Niewielki ptak z rodziny sikor (Paridae).
Zamieszkuje większość kontynentu europejskiego, oprócz Irlandii, południowych
obszarów Wielkiej Brytanii, północnej Skandynawii, Włoch, południowej Grecji, Azji
Mniejszej i Europy Południowo-Wschodniej. Można ją spotkać od Hiszpanii i Francji, w
Szkocji aż po obszary leżące na wschód od Uralu. Typowo osiadły, ale niekiedy odbywa
wędrówki na niewielkie odległości, koczując stadami wspólnie z innymi sikorami.
W Polsce średnio liczny ptak lęgowy na terenie całego kraju (lokalnie na terenach
ubogich w drzewa iglaste to ptak nieliczny lub bardzo nieliczny), w górach dochodzi do
146
górnej granicy lasu. Pozostaje na zimę, nie wędruje, co sprzyja rzadkiej u wróblowatych
monogamii. W Polsce występują 2 podgatunki czubatki - na zachodzie spotyka się Parus
cristatus mitratus o nieco dłuższym dziobie i rdzawym nalocie na kuprze, a na wschodzie
Parus cristatus cristatus o bardziej szarym upierzeniu i wyraźniejszych barwach na
głowie. Związana z drzewami iglastymi, preferuje głębsze partie starych borów
sosnowych i świerkowych (niekiedy również jodłowe), ale może zamieszkiwać też lasy
mieszane, choć musi tam rosnąć odpowiednia ilość drzew iglastych i martwych (dla
wykucia dziupli). Częściej spotykana w głębi zwartych kompleksów leśnych niż na ich
obrzeżach. W okresie lęgowym tylko wyjątkowo opuszcza zwarte bory świerkowe lub
sosnowe i rzadko występuje poza obszarami leśnymi. Widuje ją się czasem też w
parkach, na cmentarzach z grupami drzew i ogrodach z dużą ilością drzew lub krzewów
iglastych. Podobnie jak w przypadku innych ptaków powiązanych ze świerkami, areał
czubatki poszerzył się o wtórne monokultury świerkowe. Gnieździć może się również w
niższych położonych obszarach, gdzie wcześniej nie znajdowała odpowiednich warunków
do życia. Zasiedliła też nowe tereny północnej i zachodniej Europy. Na południu Europy
zamieszkuje również lasy dębów korkowych.
Swoim terenom lęgowym jest wierna cały rok i nawet populacje północne nie
wykazują znaczniejszych wędrówek zimą (stwierdzono to w oparciu o dane z
obrączkowania). Również młodociane osobniki nie oddalają się za daleko od rodziców i w
kolejnym roku starają się założyć gniazdo jak najbliżej nich.
Gniazda czubatki spotkano w niewielkim kompleksie leśnym przecinanym przez
planowana drogę w km około 12+197. Znajdują się one po lewej stronie przebiegu, około
100m od osi drogi.
Derkacz
Zdecydowanie mniejszy i smuklejszy od kuropatwy. Wymiary: długość ciała 24–29
cm, rozpiętość skrzydeł 41–49cm, masa ciała 138–155 g. Samce cięższe od samic. Pióra
wierzchu dorosłego derkacza są w środku czarne, jasno obwiedzione na, zewnątrz, co
tworzy charakterystyczny łuskowaty wzór. Boki głowy i szyi niebieskoszare, wzdłuż oka
biegnie rdzawy pas. Rdzawo-brązowe złożone skrzydła są bardzo dobrze widoczne u
stojącego ptaka, oraz wlocie. Na brzuchu w okolicach nóg występują wyraźne białe i
rdzawe pasy, które zanikają w okolicach ogona. Derkacz bardzo niechętnie zrywa się do
lotu. Gdy to jednak uczyni, łatwo go rozpoznać po jednolicie rdzawo-brązowych
skrzydłach oraz opuszczonych długich nogach. Najczęściej i najłatwiej można stwierdzić
obecność derkacza po jego głosie godowym, który może być słyszany nawet z odległości
jednego kilometra. Głos jest twardy, dwusylabowy i brzmi jak „crex-crex” lub „der-der”.
Samice w porównaniu z samcami mają mniej niebieskiej barwy na głowie. Młode ptaki są
podobne do samicy. Pisklęta są jednolicie czarne, a dziób i nogi mają ciemne.
Siedlisko
Derkacz zasiedla otwarte i półotwarte tereny z żyznymi, podmokłymi, ekstensywnie
użytkowanymi łąkami, oraz turzycowiska. Licznie występuje w dolinach rzecznych,
okolicach strumieni, bagien, na obrzeżach wrzosowisk, oraz łąk ze stagnującą wodą lub z
niewielkimi oczkami wodnymi. Rzadziej zasiedla użyźniane, nie przesuszone łąki,
pastwiska oraz uprawy zbóż lub rzepaku. Niekiedy stwierdzany jest również w uprawach
ziemniaków oraz na małych polanach śródleśnych i zrębach. W górach najczęściej
występuje na łąkach, dochodząc do wysokości 1200m n.p.m. W okresie pierzenia, gdy
ptaki tracą zdolność do lotu, najchętniej przebywają na ugorach, nieużytkach oraz w
innych miejscach z wysoką roślinnością zielną. Zimuje na sawannie porośniętej niską lub
bardzo wysoką, ponad dwumetrową roślinnością. Występuje również w wilgotniejszych
miejscach: w dolinach rzek, na rozlewiskach.
Derkacz występuje w całej Europie. Na południu sięga do Bułgarii, a na północy po
Środkową Norwegię, Szwecję i Finlandię. Wschodni zasięg występowania kończy się na
Syberii w okolicach jez. Bajkał. Najliczniejsze lęgowe populacje znajdują się w Środkowowschodniej Europie: w Rosji, na Białorusi, w Polsce, na Litwie i w Estonii. Nie wyróżniono
podgatunków. Europejskie i azjatyckie derkacze zimują w Afryce, w wąskim pasie na
południe od równika, w Środkowo-wschodniej części kontynentu.
147
Występuje na terenie całego kraju, jednak miejscami jest znacznie bardziej
pospolity, zwłaszcza na północnym wschodzie i wschodzie.
Przedmiotowa inwentaryzacja wykazała dziewięć samców derkacza. Dokładną
lokalizację pokazano na załączonej mapie uwarunkowań środowiskowych, oraz w
tabelach z określonym kilometrażem i odległością od osi planowanej drogi.
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Crex crex
P
345
Derkacz
Crex crex
L
234
5+911
Derkacz
Crex crex
P
301
6+262
Derkacz
Crex crex
P
271
5
7+840
Derkacz
Crex crex
P
143
6
7+860
Derkacz
Crex crex
P
485
7
8+261
Derkacz
Crex crex
P
412
8
9+182
Derkacz
Crex crex
P
332
9
9+390
Derkacz
Crex crex
P
250
Lp.
Kilometraż
1
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
3+906
Derkacz
2
4+146
3
4
Dzięcioł czarny
Największy z naszych dzięciołów. Wielkości gołębia domowego, długość ciała 45cm,
rozpiętość skrzydeł 75cm, masa ciała 300–320g. Całe upierzenie jest czarne, z wyjątkiem
czerwonej czapeczki na wierzchu głowy u samca i czerwonej czapeczki z tyłu głowy u
samicy. Dziób jasny, oczy jasne. Ptaki w szacie młodocianej są czarne z odcieniem
brązowym.
Siedlisko
Zasiedla wszystkie większe kompleksy lasów w starszych klasach wieku, od
wszelkiego typu borów, poprzez buczyny, dąbrowy i grądy, aż po lasy łęgowe. Występuje
także w starych, rozległych parkach na obrzeżach miast. Unika niewielkich zadrzewień i
drzewostanów w młodszych klasach wieku. W obrębie trwale zajmowanego terytorium
konieczna jest obecność przynajmniej kilkuhektarowych fragmentów starodrzewu w
wieku, co najmniej 100 lat.
148
Szeroko rozprzestrzeniony gatunek euroazjatycki. W Europie występuje jeden
podgatunek – D. m. martius, gniazdujący wszędzie, z wyjątkiem Wysp Brytyjskich,
Islandii, Hiszpanii, części półwyspu Apenińskiego i najbardziej północnych obszarów
Skandynawii. Ten sam podgatunek występuje też w Azji, z wyjątkiem najbardziej
północnych i południowych obszarów, aż po Japonię, Półwysep Koreański i południowe
Chiny. Południowo-zachodnie Chiny oraz Tybet zasiedla inny podgatunek.
W Polsce występuje w rozproszeniu na całym obszarze kraju, z wyjątkiem
pozbawionych lasów terenów rolniczych, nieleśnych bagien i najwyższych partii gór
powyżej górnej granicy lasu. W Tatrach dochodzi do wysokości 1300, a w Sudetach do
1000mn.p.m.
W zasięgu przeprowadzonej inwentaryzacji wzdłuż planowanej obwodnicy m. Wałcz
znalazły się dwa miejsca lęgowe dzięcioła czarnego. Pierwsze zlokalizowane jest w lesie
łęgowym rosnącym nad brzegiem jeziora Chmiel w km około 8+432, po lewej stronie
przebiegu, w odległości około 303m od osi drogi. Druga dziupla dzięcioła czarnego
zlokalizowana jest w niewielkim kompleksie leśnym, po którego granicy biegnie
planowana droga w km około 16+981.
Dzięcioł duży
Gatunek średniego ptaka z rodziny dzięciołowatych. Zamieszkuje lasy całej Europy,
północnej i środkowej Azji oraz północnej Afryki. Zasadniczo osiadły, choć część populacji
wędruje jesienią wykazując inwazyjność. Ma to miejsce w latach niedoboru nasion.
Pojawia się wtedy liczniej w Europie Środkowej i Zachodniej. Młode ptaki w pierwszym
roku życia mogą koczować w poszukiwaniu nowych terenów lęgowych. W Polsce
rozpowszechniony, średnio liczny ptak lęgowy. Najliczniejszy i najpowszechniejszy z
polskich dzięciołów, występujący we wszystkich drzewostanach w całym kraju i przez cały
rok. Na większości obszaru występuje częściowo osiadły, zachodni podgatunek
Dendrocopos major pinetorum. Na Mazurach zamiast niego lęgnie się Dendrocopos major
major. Jest to podgatunek bardziej wędrowny i pojawia się w Polsce również podczas
koczowań i wędrówek, zwłaszcza na wybrzeżu. Zimą pojawiają się większe osobniki z
populacji północnych i wschodnich. Zasiedla stare lasy liściaste, iglaste (sosnowe) lub
mieszane z domieszką osiki. Również inne mniejsze zadrzewienia (w tym śródpolne),
parki miejskie i wiejskie (nawet w centrach miast), ogrody oraz aleje na równinach i
terenach górzystych. Nie jest to, zatem ptak wymagający pod względem składu
gatunkowego, wysokości nad poziomem morza i wieku drzewostanu.
Podczas przeprowadzonej inwentaryzacji zlokalizowano jedna zasiedloną dziuplę
dzięcioła dużego. Znajduje się ona w po lewej stronie przebiegu w km około 9+547,
około 339m od osi drogi.
Dzięcioł średni
Średni ptak z rodziny dzięciołowatych (Picidae). Zamieszkuje zachodnią, środkową i
południową Europę poza Półwyspem Pirenejskim, Półwyspem Skandynawskim i Wyspami
Brytyjskimi oraz Kaukaz i Azję Mniejszą po Iran i Irak. Wyróżnia się 4 podgatunki.
Podgatunek D. m. medius występuje od północno-zachodniej Hiszpanii po zachodnią
Rosję i na południu Europy od wybrzeży Morza Śródziemnego po południowe wybrzeże
Bałtyku. D. m. caucasicus spotyka się w północnej Turcji, na Zakaukaziu i w Kaukazie. W
Azji Mniejszej na południu i zachodzie oraz w południowo-zachodnim Iranie opisano też 2
inne podgatunki. Jest to ptak ciepłolubny, toteż wraz z zanikiem lasów gatunek ten
zanikał w obrębie pierwotnego areału w okresie lodowcowym. Zachowały się w tym
okresie populacje na Półwyspie Pirenejskim i w południowo-wschodniej Europie. Gdy
nastąpiło ocieplenie klimatu populacje wschodnie zaczęły rozprzestrzeniać się na
północny-zachód tak, że zasiedliły swoje pierwotne obszary lęgowe. W XX wieku znów
zaczęło dochodzić do ubywania liczebności dzięciołów średnich w zachodniej i środkowej
Europie. Przyczyną jest wycinanie starych lasów liściastych np. łęgów, zastępowanych
borami sosnowymi i świerkowymi, podobnie jak u innych dzięciołowatych. Dzięcioł traci
nie tyle miejsca gniazdowania, ale środowisko liściastych drzewostanów, do którego jest
149
przystosowany. W Polsce jest to nieliczny ptak lęgowy; lokalnie bywa średnio liczny. Jest
mniej pospolity niż dzięcioł duży. Spotkać go można w całym kraju, prócz wyższych gór
(w Tatrach do 600 m n.p.m., a w Sudetach do 400 m n.p.m.), ale tylko tam, gdzie
występują odpowiednie drzewostany. 7% polskiej populacji zasiedla Puszczę Białowieską
bogatą w stare, obumierające drzewa (zagęszczenie w grądach wynosi 0,7–1,1 par/10
ha, łęgach 0,7 par, a w olsach 0,8 par). Na zachodzie kraju najliczniejsze populacją
zajmują Nizinę Śląską w dolinie Odry i w Wielkopolsce - oszacowano tu ich zagęszczenie
w lasach liściastych na 0,3-2,3 par lęgowych/10 ha, jest większe w łęgach i tam, gdzie
częściej porastały je ponad 120-letnie dęby. Na wschodzie najczęściej spotykany na
południu Mazowsza, na Podlasiu i Wyżynie Lubelskiej, rzadziej na Wyżynie Małopolskiej i
w Podkarpaciu. Preferuje świetliste dąbrowy i inne lasy liściaste - bukowe, olchowe,
dzielnice willowe, stare parki z obumierającymi drzewami oraz sady w pobliżu polan,
poręb, na terenach zalewowych. Przeważnie zasiedla lasy naturalne i pierwotne, a omija
gospodarcze. W Polsce są to grądy, świetliste i acydofilne dąbrowy, nadrzeczne łęgi.
Lęgnie się, zatem w bogatych gatunkowo lasach mieszanych, gdzie znajduje grubą i
spękaną korę. Nie zasiedla borów iglastych na terenach górskich. Podobnie jak dzięcioł
duży jest ptakiem osiadłym, przemieszczającym się na 0,5 km dystanse. Młode rozlatują
się dalej by poszukać partnera i miejsce lęgowe, na kilkanaście kilometrów. Zimą można
go też spotkać w karmnikach, gdzie wyszukuje najchętniej oleistych nasion słonecznika i
słoniny.
W zasięgu przeprowadzonej inwentaryzacji znalazły się dwa miejsca lęgowe
dzięcioła średniego. Pierwsze z nich zlokalizowane jest na początku inwestycji nad rzeką
Pilawką, po lewej stronie przebiegu drogi, około 332m od osi. Drugie miejsce lęgowe
dzięcioła średniego zlokalizowane jest w km około 2+721, po lewej stronie, około 260m
od osi drogi.
Gąsiorek
Gąsiorek jest niewielkim ptakiem zbliżonym rozmiarami do wróbla lub trznadla,
jednak ma dłuższy ogon i dużą głowę, przez co wydaje się od nich większy. Wymiary:
długość ciała ok. 18cm, rozpiętość skrzydeł 28–29cm, masa ciała 25–40g. Dziób jest
mocny, na końcu hakowato zakrzywiony, z występem, tzw. zębem, na górnej krawędzi.
W ubarwieniu wyraźnie zaznaczony jest dymorfizm płciowy, czym gąsiorek różni się od
większości gatunków dzierzb. Samice są na ogół nieznacznie mniejsze od samców.
Samca wyróżnia tzw. maska, czyli czarna podłużna plama biegnąca od nasady dzioba
poprzez oko aż na boki głowy. Grzbiet, nasada skrzydeł i pokrywy skrzydłowe są rdzawobrązowe i kontrastują z popielatym wierzchem głowy i karku. Spód ciała jest biały, z
delikatnym różowym nalotem. Lotki czarno-brązowe z rdzawymi brzegami, kuper szary, a
ogon czarny, z białymi skrajami piór w części nasadowej. Dziób i nogi są czarne, a oko
brązowe. Upierzenie samicy jest znacznie skromniejsze. Maska jest niewyraźna, słabo
odróżniająca się od wierzchu głowy, zwykle brązowawa. Wierzch ciała brązowy lub
ciemnobrązowy, brązowa jest też głowa. Spód ciała brudnobiały, z delikatnym brązowym
prążkowaniem, szczególnie po bokach, kuper szary, z niewyraźnym prążkowaniem, a
ogon ciemnobrązowy, z białymi skrajami i końcem. Dziób szarobrązowy do czarnobrązowego. Ptaki młode podobne są do samicy, ale jeszcze mniej kontrastowo
ubarwione. Wierzch ciała ma u nich wyraźne ciemne i rdzawe prążkowanie. Kuper jest
rdzawy, z wyraźnymi prążkami. Młode ptaki pierzą się częściowo w kilka tygodni po
wylocie z gniazda, a całkowicie na zimowiskach, gdzie już w styczniu większość z nich
wygląda jak ptaki dorosłe. Ptaki dorosłe tylko wyjątkowo zmieniają część piór na
lęgowiskach. Całkowitą zmianę upierzenia przechodzą na zimowiskach, w okresie od
listopada do stycznia. W marcu większość ptaków ma już nowe upierzenie.
Siedlisko
Gąsiorek zasiedla szeroki wachlarz siedlisk. Gnieździ się przede wszystkim w
otwartym krajobrazie rolniczym o zróżnicowanej strukturze. Zasiedla pola z rozrzuconymi
kępami drzew i krzewów na miedzach, nad rowami i wzdłuż dróg, zakrzaczone łąki i
pastwiska, zadrzewienia śródpolne, ugory i nieużytki, sady i duże ogrody otoczone
żywopłotami. Na terenach leśnych zasiedla przede wszystkim zarastające zręby i
pożarzyska, uprawy i młodniki, głównie na siedliskach grądowych i borowych. Chętnie
150
gniazduje na obrzeżach lasów, wyjątkowo natomiast wewnątrz z wartych, dużych
kompleksów leśnych. W miastach w zasadzie nie występuje, z wyjątkiem strefy
peryferyjnej, gdzie zasiedla zdziczałe parki i ogrody, cmentarze i tereny ruderalne z
kępami krzewów, szczególnie kolczastych. Siedlisko zasiedlane przez gąsiorka zawiera
trzy zasadnicze elementy: otwarty teren porośnięty trawami i inną niską, luźną
roślinnością zielną – miejsce zdobywania pokarmu, gęste zarośla krzewów, stosy gałęzi i
chrustu – miejsca gniazdowania, oraz drzewa lub wysokie krzewy – miejsca czatowania,
z których gąsiorek poluje i wypatruje zagrożeń.
Areał lęgowy gąsiorka obejmuje znaczne obszary Palearktyki Zachodniej,
rozciągając się od Portugalii po Syberię. Na tym obszarze wyróżniono kilka podgatunków.
Zachodnią granicę areału podgatunku L. c. collurio stanowi północne wybrzeże Półwyspu
Pirenejskiego i atlantyckie wybrzeże Francji. Na północy areał obejmuje Półwysep
Skandynawski od południowo-wschodniej Norwegii i południowej Szwecji do 66º30”N, a
w Finlandii osiąga nawet koło podbiegunowe. Dalej na wschód granica biegnie wzdłuż
równoleżnika 64ºNdo okolic Tomska. Inny podgatunek żyje na Uralu i w zachodniej
Syberii, inny na obszarze południowych Bałkanów, Krymu, Kaukazu oraz północnego
Iranu i jeszcze inny w Wielkiej Brytanii. Obecnie ten ostatni włączany jest najczęściej do
podgatunku nominatywnego. Gąsiorek gnieździ się przede wszystkim na obszarach
nizinnych i wyżynnych, ale nie omija wysokich gór. W Alpach stwierdzony na wysokości
2050mn.p.m., a na subalpejskich łąkach na Kaukazie gnieździ się wyjątkowo nawet do
3200mn.p.m. Rozmieszczenie gąsiorka w Europie jest dość Ściśle związane z warunkami
klimatycznymi. Intensywne opady i niskie temperatury w maju i czerwcu ograniczają jego
występowanie w Europie Północnej. Natomiast w południowej części areału w ciepłe i
suche lata jego występowanie ogranicza izoterma lipca przekraczająca 16ºC.
Występuje w całym kraju, nie omijając wybrzeża i gór. Wykazuje jednak znaczne
lokalne zróżnicowanie liczebności i silne fluktuacje z roku na rok. W Sudetach dochodzi
do wysokości 700–1000mn.p.m., w Karpatach dociera do wysokości 800–1100mn.p.m.
Na inwentaryzowanym obszarze zaobserwowano trzynaście gniazdujących par
gąsiorka. Gatunek ten wzdłuż całego przebiegu planowanej obwodnicy rozmieszczony
jest w przybliżeniu równomiernie. Swego rodzaju koncentracja tego gatunku występuje w
okolicach jezior Chmiel Duży i Chmiel. Wyniki inwentaryzacji tego gatunku przedstawia
poniższa tabela.
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Lanius collurio
L
249
Lanius collurio
L
114
Gąsiorek
Lanius collurio
P
162
Gąsiorek
Lanius collurio
L
188
7+943
Gąsiorek
Lanius collurio
P
429
6
8+008
Gąsiorek
Lanius collurio
P
40
7
8+247
Gąsiorek
Lanius collurio
L
183
8
8+545
Gąsiorek
Lanius collurio
P
94
Lp.
Kilometraż
1
2
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
0+110
Gąsiorek
4+184
Gąsiorek
3
6+739
4
7+787
5
9
9+136
Gąsiorek
Lanius collurio
P
269
10
9+396
Gąsiorek
Lanius collurio
P
367
11
9+474
Gąsiorek
Lanius collurio
P
56
12
9+600
Gąsiorek
Lanius collurio
P
316
13
17+060
Gąsiorek
Lanius collurio
L
476
Gołąb grzywacz
Gatunek średniej wielkości ptaka wędrownego z rodziny
(Columbidae), największy spośród gatunków gołębi występujących
gołębiowatych
w Polsce. To
151
największy przedstawiciel gołębiowatych w Europie. Upierzenie ciemno-popielate o
niebieskim odcieniu, z metalicznie zielonymi bokami szyi, której przedzielają dwie białe
plamy (z daleka widoczne i od których wzięły swą nazwę), które razem z białymi
przepaskami na przegubach skrzydeł są cechą charakterystyczną tylko dla tego gatunku.
Skrzydła są ciemno stalowe, ale brzegi białe pióra. Gardło i jasnopopielata pierś
różowawe pierś z jasno-rdzawym nalotem. Oko jasnożółte, z asymetryczną źrenicą. Dziób
czerwony. Ogon od spodu jest jasnoszary szary, a na wierzchu ciemnoszary z czarnym
końcem Samica w upierzeniu ma mniej wyraźne ubarwienie, słabiej połyskującą szyję i
pierś. Młode ptaki nie mają charakterystycznych białych plam na szyi i połyskliwych
zielonych piór, przypominają, więc popielatą sierpówkę. Latają dość szybko i zwinnie, ale
bardziej ociężale od innych gołębi. Przy wzlatywaniu słychać głośne klaskanie skrzydłami.
W powietrzu, ale i w pozycji siedzącej, widać charakterystyczne białe, półksiężycowate
przepaski na wierzchu skrzydeł. Grzywacz jest znacznie większy od gołębia miejskiego ma większy ogon, wydatną pierś, choć mniejszą głowę. Mniejszy od niego jest też gołąb
skalny.
Siedlisko.
Jego naturalnym i pierwotnym biotopem są prześwietlone lasy liściaste i mieszane,
lecz przystosował się też do życia w krajobrazie rolniczym – parkach, ogrodach, polach,
łąkach, cmentarzach, kępach wysokich drzew, śródpolnych zadrzewieniach i alejach.
Preferuje lasy dębowe. Gnieździć się może nawet na pojedynczych drzewach, jeśli są w
miarę okazałe. W ostatnich dziesięcioleciach coraz częściej widuje się go w parkach
miejskich i w dużych ogrodach z wysokimi drzewami, w odróżnieniu od siniaka, który
unika stałej obecności człowieka. Takie siedliska nie są preferowane jednak przez
wszystkie populacje, ale głównie przez te zamieszkujące Europę Środkową i Zachodnią.
Rozmieszczenie
Zamieszkuje zimne północne i wschodnie tereny Europy z południowo-zachodnią
Syberią, lesiste tereny zachodniej Azji i północno-zachodniej Afryki, Madery, Azorów,
gdzie na zimę migruje, jednak w południowej i zachodniej Europie żyje przez cały rok (tu
też regularnie przylatują populacje północne, szczególnie na Półwysep Pirenejski, w
pobliże terenów zajętych przez człowieka, co zapewnia mu łatwy pokarm). Grzywacze
wyjątkowo mogą zimować jednak w wyższych szerokościach geograficznych. Spotkać go
też można na południe od Azji Mniejszej, Kaszmiru (północno-wschodnie Himalaje) i
Iraku. Europejską populację szacuje się na 8-14 milionów par lęgowych, z czego w
Wielkiej Brytanii, Niemczech i Francji znajduje się 50% populacji naszego kontynentu.
Wyróżnia się 5 podgatunków.
W zasięgu inwentaryzacji zlokalizowano dwa gniazda gołębia grzywacza. Jedna para
gniazduje na początku inwestycji na drzewie rosnącym w ścianie lasu przy łące
śródleśnej, po prawej stronie przebiegu, około 477m od osi drogi. Druga para gniazduje
po lewej stronie przebiegu planowanej drogi, w km około 15+464, około 90m od osi.
Jarzębatka
Ptak wielkości wróbla, największa z występujących u nas pokrzewek, wyróżniająca
się smukłą sylwetką, dość długim ogonem i szarym upierzeniem, silnymi nogami i
dziobem. Wymiary: długość ciała – 17cm, rozpiętość skrzydeł – 26–27cm, masa ciała –
około 30g. Cały wierzch ciała samca jest popielatoszary, z ciemniejszym czołem. Gardło i
spód ciała są brudnobiałe z niebieskawym nalotem, poznaczone gęstymi poprzecznymi
szarymi prążkami. Lotki i sterówki ciemnobrązowe, biało obrzeżone. Nogi żółtawoszare,
dziób rogowy, oczy jaskrawożółte. Ubarwienie samicy bardzo podobne, jednak nigdy nie
jest popielatoszare. Szczególnie z wierzchu ciało brązowawe, spód ciała, o żółtawym
odcieniu, jest niewyraźnie prążkowany. Oko zielonkawożółte. Ptaki młode są jaśniejsze,
szare, bez prążkowania. Wierzch ciała mają bardziej szarobrązowy niż ptaki dorosłe, z
jaśniejszymi obwódkami na końcu piór skrzydeł. Oczy młodych są brązowe. Jarzębatka
pierzy się całkowicie w lipcu i sierpniu. Od połowy grudnia do końca marca pierzy się
ponownie, ale tylko częściowo, przybierając szatę ostateczną. Ptaki młode pierzą się w
lipcu, po uzyskaniu zdolności do lotu. Zmieniają wówczas przede wszystkim drobne pióra,
czasami pojedyncze lotki i sterówki. Jarzębatka śpiewa głośno i bardzo żywo. Szczególnie
152
zaraz po przylocie Śpiewa wytrwale i intensywnie. Śpiew rozlega się z wierzchołka drzewa
lub wyższego krzewu, lecz ptak rzadko przebywa dłużej w tym samym miejscu. Po chwili
wzbija się w górę na wysokość do 10m, zatacza w powietrzu krąg i wraca na ulubione
stanowisko. Śpiew składa się z melodyjnych fletowych fraz przeplatanych Świergotem.
Siedlisko
Jarzębatka zasiedla przede wszystkim krajobraz rolniczy i doliny rzeczne ze
zróżnicowanymi strukturalnie wielowarstwowymi zadrzewieniami. Gniazduje w liściastych
zaroślach, często kolczastych, wzdłuż polnych dróg, nad drobnymi ciekami, zbiornikami
wodnymi, na torfowiskach, w kępach śródpolnych zadrzewień, żywopłotach, kępach
drzew i krzewów na łąkach wszystkich typów, na ugorach i terenach ruderalnych,
nasłonecznionych zboczach i nasypach. W dolinach rzek gnieździ się w nadrzecznych
łozowiskach. W lasach gniazduje głównie na ich obrzeżach, często tam, gdzie występują
płaty jeżyn oraz w iglastych młodnikach. Nielicznie gnieździ się na peryferiach miast i w
parkach.
Jarzębatka jest w naszej awifaunie elementem europejsko-turkiestańskim, o
rozległym centralno-palearktycznym rozmieszczeniu. Wyróżniono dwa podgatunki. W
Polsce występuje podgatunek nominatywny S. n., nisoria, którego zasięg obejmuje
Środkową i wschodnią Europę. Zachodnia granica zwartego zasięgu biegnie przez
północno-wschodnie Niemcy, zachodnie Czechy i wschodnią Austrię. W północnych
Włoszech gniazduje plamowo, głów nie w dorzeczu Padu. Północna granica zasięgu
biegnie od południowej Finlandii wzdłuż 60ºNpoprzez Rosję aż za Ural. Na wschodzie
zasięg podgatunku kończy się na terenie zachodniej Syberii. Granica południowa biegnie
od północno-wschodnich Włoch, przez północną Grecję do Turcji. W północnym Iranie,
Afganistanie i Azji Środkowej gniazduje inny podgatunek, który zimuje na tym samym
obszarze, co podgatunek nominatywny.
Jarzębatka występuje w całej niżowej części Polski, ale rozmieszczona jest
nierównomiernie. W góry przenika do wysokości 600mn. p. m. w Sudetach, 550mn.p.m.
w Bieszczadach i do 750mn.p.m. w Pieninach. Jej rozmieszczenie w kraju jest wyraźnie
plamowe. Miejscami, np. na niżu Dolnego Śląska, w dolinie Środkowej Odry, na
Puławach, w Kotlinie Biebrzańskiej, na Podlasiu, Pojezierzu ¸Łęczyńsko - Włodawskim i w
Puszczy Białowieskiej, jest gatunkiem Średnio licznym. Winnych okolicach występuje
nielicznie, w dużym rozproszeniu lub brak jej zupełnie. Na przykład na Pobrzeżu
Koszalińskim jest najrzadszą z pokrzewek. Nie występuje w wielu okolicach Mazur i
południowej części kraju. W Wielkopolsce, w okolicach Poznania i Leszna, jest ptakiem
Średnio licznym, podczas gdy winnych okolicach uchodzi za rzadkość lub brak jej
zupełnie. Na ogół jest liczniejsza na wschodzie kraju niż w jego zachodniej części.
Największe jej skupienia stwierdzono w Kotlinie Biebrzańskiej, w dolinie górnej Narwi i w
dolinie Obry. Duże skupienia wykryto ponadto w dolinie Środkowego Bugu, w kompleksie
leśnym Kryńszczak koło¸ Łukowa, w dolinie Pilicy, w ujściu Warty, dolinie dolnej Odry,
nad Zalewem Kamieńskim i w dolinie Środkowej Odry.
Inwentaryzacja wykazała dwie pary gniazdujące w pasie pięćset pięćdziesiąt
metrów od osi planowanej drogi. Pary te gniazdują w rejonie jeziora Chmiel duży w km
około 8+900-9+200.
Jaskółka oknówka
Gatunek niewielkiego ptaka wędrownego z rodziny jaskółkowatych (Hirundinidae).
Zamieszkuje niemal całą Eurazję (poza Islandią w Europie i tropikalną częścią Azji),
część północnej Afryki oraz Amerykę Północną. Migruje na dalekie dystanse. Zimuje w
Afryce na południe od Sahary, Indiach, Mjanmie i północnej części Półwyspu
Indochińskiego.
W Polsce liczny ptak lęgowy, lokalnie nawet bardzo liczny. Spotyka się ją w
wysokich górach, w polskich warunkach do 1200 m n.p.m. Licznie występuje w całym
kraju w trakcie migracji. Przeloty od kwietnia i maja, a odloty od końca sierpnia do
połowy października. Ostatnie jaskółki widywano jeszcze w listopadzie. Zimą ich w kraju
nie stwierdzono. W przeciwieństwie do innych jaskółek w Europie Środkowej populacje
153
oknówek są na stałym poziomie liczebności - na wsiach wprawdzie ich liczność maleje,
ale w miastach tych jaskółek znacznie przybywa. Na niektórych terenach ich sytuację
poprawia stawianie im sztucznych gniazd. Gatunek uległ silnej synantropizacji. Pojawia
się na najbardziej zurbanizowanych terenach - zamieszkuje osiedla ludzkie (głównie
miasta), śródmieścia, w tym miejskie blokowiska (dymówka tak zaludnione obszary
pomija). Preferuje okolice zbiorników wodnych. Większa część populacji zasiedla budowle
oddalone od terenów bardzo zaludnionych. Widuje się ją też w górach. Na obszarach
rolniczych zagęszczenie znacznie może się wahać - wynosi od kilku do kilkunastu par
lęgowych przypadających na 1 km2. W miastach te wartości są zupełnie inne - w
niektórych na badanych powierzchniach naliczono nawet ponad 500 par lęgowych. Latem
nad większymi zbiornikami widuje się koncentracje oknówek liczące setki sztuk, a nawet
tysiące. W pobliżu lęgowisk wymagają obecności szlamistych kałuż (mogą też być
sztuczne) skąd biorą materiał do budowy gniazd.
W zasięgu przeprowadzonej inwentaryzacji znalazło się jedno żerowisko jaskółki
oknówki. Żerujące jaskółki zinwentaryzowano na polach uprawnych w km około 5+500.
Jerzyk
Średni ptak wędrowny z rodziny jerzykowatych (Apodidae). Zamieszkuje niemal
całą Europę, dużą część Azji oraz północną Afrykę. Zimuje w południowej Afryce. W
Polsce średnio liczny ptak lęgowy, miejscami liczny. Występuje na terenie całego kraju.
Najliczniej w dużych miastach oraz na Mazurach. Na wschodzie Polski gnieździ się też w
starych lasach, a na południu w skalistych partiach gór. Pierwotnie jerzyki zamieszkiwały
góry, gnieżdżąc się na skałach i wysokich drzewach. Obecnie najliczniejsze populacje
znajdują się w miastach i innych ludzkich osiedlach, gdzie gniazdują w murowanych
budynkach, kominach, wieżach kościelnych. W niektórych okolicach gnieżdżą się również
w starych lasach liściastych i iglastych.
Podczas przeprowadzonej inwentaryzacji zlokalizowano jedno żerowisko jerzyka.
Znajduje się ono na stawach i mokradłach za oczyszczalnią ścieków, po prawej stronie
przebiegu planowanej drogi w km około 4+173.
Kaczka krzyżówka
Duży ptak wodny z rodziny kaczkowatych. Zasiedla ona większość półkuli
północnej, ale została introdukowana do południowo-wschodniej Australii oraz na Nową
Zelandię. Nie jest zagrożona, wyróżnia się 7 podgatunków. Gatunek łowny w okresie od
15 sierpnia do 21 grudnia. Od krzyżówki pochodzą kaczki domowe. Występuje bardzo
wyraźny dymorfizm płciowy. W locie ujawniają się granatowe, biało obrzeżone na górze i
krawędzi skrzydła lusterka. Poza tym obie płcie mają pomarańczowe nogi. Wspólną cechą
są też białe z szaro-czarnym środkiem sterówki. W szacie spoczynkowej samiec wyróżnia
się jedynie żółtym dziobem i nieco rudą piersią. Samiec w szacie godowej ma zielono
opalizującą głowę, odgraniczoną od reszty ciała białą obrożą. Przez cały rok ma żółty
dziób z czarnym końcem oraz rudą pierś, co jest ważne przy odróżnianiu go od samicy,
gdy krzyżówki są w szacie spoczynkowej. Pierś jest cała brązowa, opalizująca, grzbiet
również, ale matowy. Złożone skrzydła brązowe, gdzieniegdzie nieco szare. Pokrywy nad
i podogonowe czarne, przy czym na tych pierwszych para zakręconych piór. Na początku
są normalne, dalej zwężają się i zawijają. Niektóre są całkowicie zawinięte, inne tylko
zagięte. Białe sterówki z szarym środkiem, pomarańczowe nogi. Samica ma mniej
kontrastowe ubarwienie. Pomarańczowy dziób z czarnym wierzchem, u poszczególnych
osobników różnej wielkości. Biało-kremowo-beżowa głowa, charakterystyczna, ciemna
przepaska przez oko. Ogólnie pióra przypominają nałożone na siebie łuski,
pomarańczowo-brązowe. Na spodzie ciała „łuski” są drobniejsze, w okolicach tyłu
również. Białe sterówki. Pisklęta żółto-kremowe z czarnym wierzchem ciała i przepaską
przez oko. Najstarszy, potwierdzony wiek krzyżówki wynosi 29 lat.
Rozmieszczenie
Przeloty w II – IV i VIII – XII. Zasiedla większość półkuli północnej, wyłączając
zimniejsze obszary Ameryki Północnej oraz południową część Azji Wschodniej. Jest to
ptak wędrowny, ale coraz więcej osobników w miastach prowadzi osiadły tryb życia. W
Europie Środkowej i Południowej spotykana cały rok, w Azji i północnej Europie jedynie
154
wyprowadza lęgi. Na małym, południowym obszarze Grenlandii przebywa cały rok, dalej
na północ jedynie gniazduje. Jest najprawdopodobniej najliczniejszym gatunkiem kaczki.
Z badań wynika, że w 1991 roku w Ameryce Północnej zimowało około 18 milionów
osobników. Rozprzestrzeniła się, np. w latach 70. ubiegłego wieku w Warszawie
gniazdowało tylko kilka par. Zasiedla wszelkiego rodzaju środowiska wodne, najczęściej
na stawach i jeziorach. Unika rzek o bystrym nurcie oraz zbiorników wodnych ubogich w
składniki odżywcze. Często spotykana także w miastach, gdzie jest bardzo ufna.
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała siedem miejsc lęgowych kaczki
krzyżówki. Dokładną ich lokalizacje względem osi planowanej drogi przedstawia poniższa
tabela.
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Anas platyrhynchos
P
137
Anas platyrhynchos
P
203
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
P
128
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
P
120
7+365
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
P
429
6
8+197
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
P
62
7
8+511
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
L
406
Lp.
Kilometraż
1
2
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
3+776
Kaczka krzyżówka
4+164
Kaczka krzyżówka
3
4+932
4
6+338
5
Kapturka
Gatunek małego, częściowo wędrownego ptaka z rodziny pokrzewkowatych (Sylviidae).
W Europie to najpospolitsza pokrzewka. Zamieszkuje niemal cały kontynent (bez
północnych części Półwyspu Skandynawskiego), zachodnią Syberię oraz północną Afrykę.
Ptaki z południa osiadłe (zamieszkujące Afrykę i Azję Mniejszą), z północy – wędrowne
(przeloty od kwietnia do maja i od sierpnia i października). Zimują w południowej
Europie, przeważnie na Półwyspie Pirenejskim i w północnej Afryce - ogólnie w basenie
śródziemnomorskim, gdzie dołączają do żyjących tam populacji osiadłych, a niektóre
docierają na afrykańskie tereny leżące na południe od Sahary. Południowe populacje
migrują na krótsze odległości. Wyróżnia się 5 podgatunków. Podgatunek Sylvia atricapilla
atricapilla przylatuje na lęgowiska do Europy północnej, środkowej i wschodniej, w tym
do Polski. Wschodnia granica przechodzi przez zachodnią Syberię, a południowa przez
Włochy, Grecję, kraje bałkańskie i Turcję.
W Polsce jest to średnio liczny (lokalnie liczny) ptak lęgowy na całym obszarze kraju,
pospolity. W górach dochodzi do wysokości 1700 m n.p.m. W zdecydowanej większości
odlatuje na zimę na południe, jednak coraz częstsze są przypadki zimowania w kraju.
Kapturka to jedyny gatunek pokrzewek, który zimuje w środkowej i zachodniej Europie.
W warunkach panującej tu dość chłodnej zimy żywi się, bowiem częściej pokarmem
roślinnym niż inne pokrzywki, np. owocami bzu czarnego, jarzębiny i kaliny Część
tutejszych populacji, która migruje z Europy Zachodniej kieruje się zwykle do zachodniej
Afryki, a populacje wschodnioeuropejskie do wschodnich rejonów Czarnego Kontynentu.
Większe zagęszczenia tego gatunku występują na bardziej zadrzewionych terenach. Duże
populacje żyją normalnie w parkach miejskich zachodniej i południowej Polski. W trakcie
jesiennych powrotów na zimowiska, od sierpnia do października, kapturkę licznie spotyka
się w całej Polsce. Nie ma dużych wymagań środowiskowych. Gnieździ się w lasach
różnego typu o bogatym podszycie - liściastych (podobnie jak pokrzewka ogrodowa) i
mieszanych (najczęściej ich skrajach i na zrębach) w większych zadrzewieniach
śródpolnych, w wilgotnych borach nizinnych i górskich, starych zarośniętych ogrodach,
gajach, przydomowych i śródpolnych zadrzewieniach, parkach wiejskich i miejskich,
większych skupiskach krzewów, młodnikach. To najbardziej leśna wśród pokrzewek,
przebywająca większość czasu w gąszczu roślinności. Czynnikiem ograniczającym
występowanie nie jest wysokość nad poziomem morza. Unika polnych, niskich i wąskich
remiz i rzadkich skupisk krzewów na otwartej przestrzeni. W Polsce spotkać ją można w
lasach łęgowych z licznymi krzewami na nizinach, ale i na górnej granicy lasów oraz w
155
pasie kosodrzewiny w górach. Najliczniej występuje na nizinach i w niższych partiach gór,
choć tu wraz ze wzrostem wysokości liczebność kapturki coraz szybciej maleje.
W zasięgu inwentaryzacji zlokalizowano dwa miejsca lęgowe kapturki. Jedna para
gniazduje w km około 4+495, po lewej stronie przebiegu planowanej drogi w odległości
około 62m od osi. Druga para gniazduje w km około 9+563. Niestety w wyniku realizacji
inwestycji miejsce lęgowe tej pary zostanie zniszczone.
Kowalik
Niewielki, osiadły ptak z rodziny kowalików (Sittidae). Zamieszkuje licznie lasy
Europy (poza północną częścią Półwyspu Skandynawskiego, Irlandią i Szkocją), Azję
Mniejszą i znaczną część umiarkowanej Azji (poza częścią centralną) do Pacyfiku i granicy
tropików. W Polsce jest to szeroko rozpowszechniony, średnio liczny ptak lęgowy.
Zasiedla luźne starodrzewy liściaste i mieszane, parki miejskie, aleje starych drzew, duże
zadrzewienia śródpolne, większe ogrody. Preferuje drzewostany z udziałem gatunków
ciężkonasiennych np. dębu i buka. Unika wnętrza lasów i suchych borów iglastych.
Występuje przeważnie na niższych lub średnich wysokościach nad poziomem morza.
Czasem zasiedla też małe bory świerkowe i sosnowe, ale musi tam zalatywać na obszary
z drzewami liściastymi.
W pasie inwentaryzacji zlokalizowano jedno miejsce lęgowe kowalika. Znajduje się
ono w km około 8+119, po lewej stronie przebiegu drogi, około 273m od osi.
Krakwa
Gatunek średniego lub dużego wędrownego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych
(Anatidae), zamieszkujący Eurazję i Amerykę Północną. Przeloty w marcu - kwietniu i
sierpniu - listopadzie. Zimuje w południowej i zachodniej Europie nad Morzem
Śródziemnym, północnej Afryce, środkowej i południowej Azji oraz na południu Ameryki
Północnej. W Polsce liczniejsza na północy kraju. Pojedyncze osobniki u nas zimują.
Zasiedla bogato zarośnięte, nizinne zbiorniki stojącej wody o rozległej toni wodnej
jak jeziora i stawy. Najliczniejsza w pasie stepu i lasostepu. Na wszystkich kontynentach,
gdzie występuje konsekwentnie unika obszarów górskich i północnych.
W zasięgu inwentaryzacji zlokalizowano jedno miejsce lęgowe krakwy. Mieści się
ono na stawie po prawej stronie przebiegu planowanej drogi w km około 4+140, około
207m od osi.
Kruk
Duży osiadły ptak z rodziny krukowatych (Corvidae). Występuje na półkuli
północnej, jest najbardziej rozpowszechnionym gatunkiem spośród wszystkich
krukowatych. Obecnie wyróżnia się dziesięć podgatunków, wykazujących niewielkie
odmienności w morfologii, pomimo iż niedawne badania wykazały znaczne różnice
genetyczne wśród populacji z różnych regionów. W Polsce nieliczny ptak lęgowy (lokalnie
może być średnio liczny).
To jeden z dwóch największych krukowatych, obok kruka grubodziobego, i
prawdopodobnie najcięższy ptak z rzędu wróblowych. Pierwotnie zasiedlał tylko duże i
odludne lasy, rozległe, nisko położone regiony. Obecnie zajmuje obrzeża dużych
kompleksów leśnych liściastych i iglastych, gdzie starodrzew przeplata się z bujnymi
łąkami, zadrzewienia śródpolnymi, w pobliżu rzek i zbiorników wodnych, pól
poprzecinanych kępami wysokich drzew, poręb, skalistych wybrzeży i zboczy.
Zamieszkuje prawie wszystkie typy krajobrazu, również w górach (w Alpach spotyka się
go do wys. 2400 m), na północy bezdrzewną tundrę, a na południu krzaczaste stepy i
tereny podobne do pustyń, choć nie ma go w lasach deszczowych. Coraz bardziej zbliża
się do osad ludzkich i na obrzeża miast.
Podczas
przeprowadzonej
inwentaryzacji
zlokalizowano
dwa
miejsca
wykorzystywane przez kruka. Są to dwa drzewa, na których kruki odpoczywały. Pierwsze
z nich znajduje się w km około 4+073. Niestety w drzewo to zostanie ścięte podczas
budowy planowanej drogi. Drugie drzewo zlokalizowane jest w km około 7+193, po
prawej stronie przebiegu drogi, w odległości około 261m od osi.
156
Kszyk
Ptak wielkości drozda, o wyjątkowo długim prostym dziobie i stosunkowo długich
nogach. Wymiary: długość ciała 25–27 cm, rozpiętość skrzydeł 37–47 cm, długość dzioba
59–75 mm, masa ciała 72–138 g. Upierzenie jest w tonacji brązowo-płowo-czarnej, w
gęste wzory o kryptycznym charakterze. Rysunek na wierzchu głowy tworzą dwa
wyraźne, podłużne czarne paski, poniżej widnieje płowa brew, ciemny pasek oczny oraz
ciemny, delikatny pasek na jasnym policzku. Na białawym brzuchu występuje delikatne
ciemne prążkowanie. Dziób jest zielonkawo-szary u nasady i czarny na końcu, a nogi
zielonkawo-szare. Samiec i samica są jednakowo ubarwione. Nie występują różnice w
upierzeniu pomiędzy szatą letnią, zimową i młodocianą. Pisklę jest koloru ceglastordzawego: brzuch jednokolorowy, na głowie i grzbiecie na rdzawym tle występuje czarny
rysunek i białe przyprószenie. Nogi i dziób są długie i czarne. Samce na terytoriach
lęgowych wydają charakterystyczny „beczący” dźwięk. Tokując, wzbijają się w powietrze,
po czym opadają z rozpostartym ogonem, a zewnętrzne sterówki, dzięki specjalnemu
kształtowi, przez powietrze zostają wprawione w drgania. Innym głosem słyszanym w
okresie godowym jest wydawane przez ptaka siedzącego na ziemi.
Siedlisko
Gniazduje na terenach podmokłych: torfowiskach, łąkach zalewowych w dolinach
rzek, turzycowiskach lub na skrajach luźnych trzcinowisk przy stawach rybnych i
jeziorach, na śródpolnych i śródleśnych bagienkach, porębach olsów i łęgów. Toleruje
także tereny luźno zakrzewione lub zadrzewione. Odpowiednia dla niego głębokość wody
w siedlisku lęgowym to 15–25cm. W razie znacznego obniżenia jej poziomu opuszcza
stanowisko. W trakcie wędrówki najliczniej zatrzymuje się na błotnistych obrzeżach
zbiorników zaporowych, spuszczonych stawach rybnych, wilgotnych łąkach, również na
terenach przymorskich, gdzie występują odpowiednie tereny żerowiskowe. Osobniki
pozostające wyjątkowo na zimę w Polsce można spotkać nad niezamarzającymi
zbiornikami.
Gatunek o szerokim zasięgu występowania. Wyróżniono 3 podgatunki. Podgatunek
nominatywny G. g. gallinago, gniazdujący w Polsce, jest rozpowszechniony w całej
północnej, środkowej i zachodniej Europie, będąc jednak zdecydowanie liczniejszym na
północy kontynentu i na wschód od Niemiec. W szerokościach 45°N–50°N staje się
rzadszy i zanika niemal zupełnie na południe od 45°N. Znane są tylko nieliczne
stanowiska w Hiszpanii, Francji i Włoszech. Gniazduje regularnie także w Wielkiej Brytanii
oraz na całej Syberii pomiędzy 50°N–70°N, z wyjątkiem półwyspów Czukockiego i
Kamczatki. Na zimę lęgowiska opuszczają kszyki z Syberii, Skandynawii, wschodniej i
Środkowej części Europy. Największe zimowiska kszyka znajdują się na atlantyckich
wybrzeżach Europy oraz w rejonie Śródziemnomorskim. Znaczna część ptaków zimuje
też w północnej Afryce. Nieliczne wędrują na południe od Sahary, docierając aż do
Zambii. Regularnie i w dużej liczbie pozostają na Wyspach Brytyjskich. Inny podgatunek
kszyka zamieszkuje Islandię, Wyspy Owcze oraz Orkady i Szetlandy. Ptaki z tej populacji
spędzają zimę w Wielkiej Brytanii, choć w łagodne zimy część z nich może pozostawać
nawet na Islandii. Trzeci podgatunek gniazdujący w Ameryce Północnej bywa czasem
traktowany, jako osobny gatunek. Zimuje na południe od lęgowisk.
Kszyk gniazduje w całej Polsce poza górami, ale jego zagęszczenie jest mocno
zróżnicowane w poszczególnych regionach kraju. Najliczniejszy jest na wschodzie kraju,
najrzadszy natomiast na Dolnym Śląsku, gdzie znane są tylko nieliczne stanowiska. Duże
zagęszczenia osiąga w dolinie Biebrzy i Narwi, przy ujściu Warty oraz na torfowiskach
węglanowych pod Chełmem. W okresie wędrówek spotykany jest również w całym kraju,
a największe stada odnotowano na zbiornikach zaporowych: Zb. Turawskim izb. Jeziorsko
podczas niskich stanów wody oraz na łąkach zalewowych niedaleko ujścia Wisły. Zimą
prawdopodobieństwo spotkania pojedynczych osobników jest większe w zachodniej części
kraju.
Podczas przeprowadzonych obserwacji zinwentaryzowano dwie pary lęgowe, oraz
jednego osobnika migrującego tego gatunku. Jedna stwierdzona para lęgowa na terenie
nieużytków powojskowych w km około 6+807, po prawej stronie przebiegu planowanej
157
drogi, w odległości około 384m od osi. Druga gniazdująca para została stwierdzona w
szuwarach wielkoturzycowych w km około 9+597. Migrujący osobnik został
zinwentaryzowany po prawej stronie przebiegu drogi w km około 3+996, w odległości
około 244m od osi.
Kwiczoł
Gatunek niewielkiego ptaka wędrownego z rodziny drozdów (Turdidae),
zamieszkujący północną i środkowo-wschodnią Europę na wschód od Renu i północ od
Alp oraz Azję do środkowej Syberii (aż do rzeki Ałdan). W II poł. XX wieku skolonizował
też część zachodniej Europy i Wyspy Brytyjskie. Zimuje w południowej i zachodniej
Europie, Azji Mniejszej i Indiach. W Polsce dawniej nieliczny, do końca XVIII w.
gniazdował tylko na północnym wschodzie kraju, głównie na Mazurach. W XIX i XX wieku
rozszerzał zasięg występowania i stale zwiększał swoją liczebność. Obecnie lęgowy w
całym kraju i miejscami dość liczny. Podczas zimowych przelotów bywa bardzo liczny, co
roku też pewna część osobników zimuje. Zasiedla skraje wilgotnych lasów łęgowych,
zwłaszcza topolowych, zadrzewione brzegi rzek i inne niewielkie zadrzewienia. Obecnie
gniazduje również coraz liczniej w miejskich parkach, w ogrodach, sadach, alejach i na
cmentarzach z wysokimi drzewami. Na północy lęgowy także w górskich brzezinach, a
nawet w tundrze, gdzie z braku drzew zakłada gniazda na budynkach i innych
konstrukcjach. Na zimowiskach preferuje krajobraz rolniczy oraz miasta.
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała jedno miejsce lęgowe kwiczoła. Znajduje
się ono w km około 8+202, około 318m po lewej stronie od osi drogi.
Lerka
Lerka jest najmniejszym, spośród trzech występujących w Polsce lęgowych
gatunków skowronków. Długość ciała wynosi 14–16cm, rozpiętość skrzydeł 27–30cm,
masa ciała 25g. Na głowie widoczny jest charakterystyczny, ścięty czubek, ograniczony z
boków jasnymi paskami łączącymi się na karku. Ogólne ubarwienie wierzchu ciała jest
brązowo-szare. Charakterystyczny jest zwłaszcza czarno-biały rysunek na brzegu
skrzydeł, dobrze widoczny u ptaka siedzącego na ziemi. Spód ciała jest szarawobiały,
pierś mocno kreskowana. Zwraca uwagę krótki ogon i szerokie skrzydła, zwłaszcza, gdy
ptak obserwowany jest wlocie – jego sylwetka przypomina wtedy nietoperza. U gatunku
tego nie występuje dymorfizm płciowy. Ubarwienie młodych ptaków jest podobne jak
dorosłych, ale mniej kontrastowe.
Siedliskiem występowania lerki są najczęściej obrzeża suchych borów i sosnowych
zagajników o powierzchni przekraczającej na ogół 3ha, śródleśne polany i poręby, suche
murawy, nadmorskie i Śródlądowe wydmy porośnięte skąpą roślinnością, rzadko
zadrzewione wrzosowiska.
Areał lęgowy lerki obejmuje niemal wyłącznie Europę (bez północnej Skandynawii i
większości obszaru Wysp Brytyjskich) oraz niewielki obszar w zachodniej części północnej
Afryki i na Bliskim Wschodzie. Gatunek najliczniej występuje na Półwyspie Iberyjskim i
Półwyspie Bałkańskim. Większość areału, bez części południowej, zamieszkuje
podgatunek L. a. arborea, natomiast południowa Hiszpania, północno-zachodnia Afryka,
południowe Włochy i wyspy Morza Śródziemnego, Bałkany, Bliski Wschód, Krym i Kaukaz
to obszar występowania podgatunku L. a. pallida. Południowa i zachodnia część terenów
lęgowych pokrywa się z obszarem zimowania.
Lerka zasiedla obszar niemal całego kraju, ale nie wszędzie występuje
równomierne. Związana jest przede wszystkim z większymi kompleksami leśnymi,
zwłaszcza suchymi borami sosnowymi. Występuje regularnie w dolinach niektórych
większych rzek o podłożu mineralnym (Wisły, Bugu i Narwi), gdzie zasiedla występujące
tam murawy napiaskowe. Omija niemal zupełnie obszary rolnicze o żyznych glebach. Itak
np. jest bardzo rzadka w krajobrazie Środkowej części Śląska, w wielu rejonach
Wielkopolski oraz północno-zachodniej części Mazowsza (głównie Wysoczyzna Płońska,
Wysoczyzna Ciechanowska). Nie występuje na Pogórzu Przemyskim i Podgórzu
Rzeszowskim (obszar pomiędzy Przemyślem a Jarosławiem). W górach jest bardzo
158
rzadka, na ogół spotkać ją można tylko do wysokości 700–800mn.p.m., w wyższych
partiach gór nie występuje lub spotykana jest sporadycznie.
Inwentaryzacja wykazała cztery pary lęgowe w pasie inwentaryzacji. Jedna para
zaobserwowana została na terenie cmentarza komunalnego. Druga para została
zinwentaryzowana na odnowionym zrębie po lewej stronie przebiegu drogi, w km około
1+800, około 90m od osi drogi. Trzecia para została stwierdzona na terenie
zarastających nieużytków po lewej stronie planowanej drogi w km około 2+542, około
260m od osi. Czwartą parę stwierdzono w km około 4+292, po lewej stronie przebiegu
drogi, na łące, która pod wpływem sukcesji zarasta samosiewem gatunków pionierskich.
Dokładną lokalizację względem planowanej drogi przedstawia tabela poniżej.
Lp.
Kilometraż
1
2
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Lullula arborea
P
198
Lullula arborea
L
89
Lerka
Lullula arborea
L
260
Lerka
Lullula arborea
L
86
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
1+487
Lerka
1+805
Lerka
3
2+542
4
4+292
Łabędź niemy
Łabędź niemy jest największym krajowym przedstawicielem blaszkodziobych.
Wymiary długość ciała: 145–160 cm, rozpiętość skrzydeł: 208–238 cm, długość skrzydła:
samiec 580–623 mm, samica 533–589 mm, masa ciała: samiec 7,1–16,3 kg, samica
5,9–11,0kg. Dorosły łabędź niemy jest całkowicie biały (czasami na głowie, szyi i brzuchu
widoczny jest rdzawy nalot spowodowany dużą zawartością żelaza w wodzie). Dziób jest
czerwono-pomarańczowy, otoczony czarną obwódką od czubka do nasady oraz wokół
nozdrzy. Widoczna jest czarna plama między dziobem a okiem, a u nasady dzioba
charakterystyczny guz. Nogi są czarne. Samiec i samica wyglądają podobnie wciągu
całego roku, z tym, że samiec zwykle ma większy guz, szczególnie w okresie lęgowym.
Szyja jest długa, cienka, zwykle esowato wygięta, a krótki ogon nieco uniesiony. Samiec
broniący terytorium trzyma zwykle skrzydła uniesione w kształcie „żagli” i ma
nastroszone pióra. Pisklęta pokryte są szarym puchem. Ptaki młode mają upierzenie
brunatno-szare, a dziób stalowoszary, stopniowo różowiejący, bez wyraźnego guza, ale z
czarną nasadą. Po pierwszym roku życia ptaki młode wyglądają podobnie do rodziców,
mają jednak pojedyncze szare pióra z tyłu grzbietu, na głowie i szyi. Łabędź niemy
odzywa się rzadko, gardłowymi dźwiękami, a wlocie uderzenia jego skrzydeł wywołują
dźwięczny, rytmiczny szum odróżniający ten gatunek od innych gatunków łabędzi. U
osobników tzw. odmiany polskiej pisklęta mają biały puch, a ptaki młode – białe
upierzenie jak osobniki dorosłe, jednak kolor dzioba jest wtedy bladoróżowy. Nogi u
ptaków tej odmiany są zawsze koloru cielistego.
Siedlisko
Gnieździ się w bardzo różnych siedliskach – od różnego rodzaju słodkowodnych
zbiorników-jezior, stawów, rzek, kanałów -do słonowodnych, z wyspami o brzegach
piaszczystych lub skalnych oraz na łąkach zalewowych i sztucznych zbiornikach wgłębi
lądu, np. na zbiornikach retencyjnych, gliniankach, dołach potorfowych czy zapadliskach
kopalnianych. Dawniej, kiedy zasięg łabędzia niemego ograniczał się do północnej Polski,
gnieździł się głównie na jeziorach. Ze wzrostem zagęszczenia i rozszerzeniem zasięgu na
południe kraju zaczął zajmować również i inne rodzaje zbiorników. Pierzy się w większych
stadach na dużych zalewach, jeziorach, stawach rybnych i zbiornikach retencyjnych.
Zimuje głównie na morskich płyciznach, niezamarzających odcinkach rzek, jezior i innych
zbiorników wodnych. Od połowy lat 70. występuje coraz częściej w bliskim sąsiedztwie
człowieka. Od kilku dziesięcioleci na zachodzie Europy, a w Polsce nieco później, łabędź
niemy zaczął wychodzić na żer na podmokłe łąki i pola uprawne.
Wstanie dzikim występuje nierównomiernie na dużym obszarze Palearktyki, ale jest
również hodowany, jako ptak ozdobny na wszystkich kontynentach. W Europie lęgowiska
obejmują obszar od Irlandii i atlantyckich wybrzeży Francji przez centralną i wschodnią
159
Europę z całą Ukrainą i dalej na południowy wschód aż do wybrzeży Morza Kaspijskiego i
Kazachstanu. Na północ sięgają one do 63°30’ N w Finlandii, a na południe do 40° N w
Grecji, z tym, że zwarty zasięg w Europie Środkowej kończy się na 46° N. Łabędź niemy
pojawia się również w Iranie, Afganistanie i Mongolii. Na większości obszaru zachodniej,
Środkowej i częściowo wschodniej Europy zimowiska pokrywają się obecnie z
lęgowiskami, z tym, że im dalej na wschód i północ, tym liczba zimujących ptaków jest
mniejsza. Na północy zimują tylko u skrajnie południowych wybrzeży Norwegii, Szwecji
czy Estonii. W ostatnich dziesięcioleciach znacznie zwiększyła się liczba łabędzi niemych z
Polski, Białorusi, Litwy, Łotwy i Estonii spędzająca zimę na południu, a nie na zachodzie
od lęgowisk. Nie wyróżnia się podgatunków.
Gnieździ się w całym kraju, od wybrzeża (przymorskie jeziorka i zalewy) do
terenów górskich (Karkonosze, Beskid Żywiecki, Podhale, Beskidy Wschodnie). Najdalej
na południu stwierdzono lęgi w okolicach Nowego Targu i Leska. Zimą występuje na
terenie całego kraju na niezamarzających lub okresowo zamarzających zbiornikach
wodnych, najczęściej w pobliżu osad ludzkich (największe koncentracje na rzekach w
miastach) lub na Zat. Gdańskiej i zalewach (Wiślanym, Szczecińskim).
Na inwentaryzowanym obszarze zaobserwowano dwie pary lęgowe łabędzia
niemego. Jedną na niewielkim rozlewisku przy istniejącej Dk 22, drugą parę na stawie w
km około 10+016.
Łyska
Jest szeroko rozpowszechniona w Europie, a jej areał lęgowy na północy dochodzi
do środkowej Fenoskandii i Niziny Wschodnioeuropejskiej. Zasiedla jeziora, oczka, łąki
zalewowe, starorzecza, a także brzegi rzek i kanałów. Chętnie gnieździ się na stawach
rybnych,
zbiornikach
zaporowych,
gliniankach,
torfiankach,
na
zbiornikach
przemysłowych i osadnikach. W ostatnich dziesięcioleciach coraz częściej zasiedla
zbiorniki wodne zlokalizowane na terenach miast.
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała cztery miejsca lęgowe łyski. Pierwsze z
nich znajduje się w km około 4+162, około 235m po prawej stronie od osi drogi, na
stawie. Drugie miejsce lęgowe łyski zinwentaryzowano na śródpolnym użytku
ekologicznym w km około 4+973. Trzecie miejsce lęgowe łyski znajduje się na
rozlewiskach powstałych na skutek działalności bobra w km około 6+337. Czwarte
miejsce lęgowe tego gatunku ptaka znajduje się na jeziorze Chmiel duży, w km około
8+520.
Myszołów zwyczajny
Duży ptak drapieżny z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae). Zamieszkuje
Eurazję, swoje zimowiska ma w centralnej i południowo-wschodniej Afryce.
W Polsce liczny ptak lęgowy, stosunkowo najbardziej rozpowszechniony spośród
wszystkich ptaków drapieżnych, jednak lokalnie bywa nieliczny. Gniazda może mieć u nas
40 000 par. Można go spotkać w całym kraju, również na wyżynach i w górach. Na
zachodzie kraju zasiedla głównie krajobraz rolniczy. Na obszarach o największym
zagęszczeniu na 100 km2 znajduje się 90 par lęgowych. Przybywa do Polski też w czasie
przelotów, od końca lutego do marca, połowy kwietnia, i jesienią od września do
listopada, a nawet do pierwszych dni grudnia. Migrują wtedy przez kraj ptaki z północnej
i północno-wschodniej Europy, najliczniej wzdłuż Wybrzeża, dolin rzecznych i górskich
przełęczy. Przeloty w głębi lądu są mniej zauważalne. Jest ptakiem częściowo
wędrownym, niektóre osobniki pozostają na zimę w kraju, inne we wrześniu odlatują do
południowo-zachodniej Europy, np. Francji. Najchłodniejszą porę roku większość
pozostałych drapieżników spędza w zachodniej Polsce, dużo rzadziej w północnowschodniej. Liczebność polskiej populacji nadal rośnie. Myszołowy z Puszczy Białowieskiej
prowadzą dwa odmienne tryby życia. Jedne zakładają lęgi do kilkuset metrów od skraju
puszczy, polując na odsłoniętych łąkach i polach w okolicy. Łapią tam norniki, których
sukces rozrodczy jest zmienny, co powoduje również znaczne wahania populacji ptaków.
Gniazda budowane na brzegu kompleksów nie są zagrożone ze strony drapieżników i
ptaki mogą bezpiecznie znosić jaja i wychowywać młode. Drugie ugrupowanie
160
myszołowów związane jest z wnętrzem puszczy, gdzie gniazduje i poluje poniżej koron
drzew oraz na dnie lasu. Ich dieta składa się tam z leśnymi gryzoni i ptaków, a liczebność
potomstwa jest wysoka i stoi na stabilnym poziomie, pomimo znacznie częstszego
plądrowania lęgów przez drapieżniki.
Jednego polującego myszołowa zaobserwowano na polach uprawnych po lewej
stronie przebiegu planowanej drogi, w km około 3+960.
Paszkot
Gatunek średniego ptaka śpiewającego z rodziny drozdów (Turdidae).
Zamieszkuje większą część Europy i Azji - spotyka się go w Zachodniej Syberii, Azji
Środkowej, ale i w północno-zachodniej Afryce. Wschodnia granica sięga Himalajów, a
północna Syberii. Wędrowne są zwłaszcza populacje północne i ze wschodniego areału
występowania, gdzie północne zimy mają surowy, kontynentalny przebieg. Nie migrują
jednak daleko. Południowe paszkoty z łagodniejszych stref klimatycznych zwykle cały rok
pozostają na terenach lęgowych lub w ich okolicy. Zimą mogą zstępować w terenach
górskich do dolin i wiosną powracać na wyższe partie gór. W Polsce gatunek ten jest
rozpowszechniony w całym kraju, ale z reguły nieliczny ptak lęgowy (miejscami średnio
liczny). Część ptaków pozostaje na zimę. To największy przedstawiciel drozdowatych w
kraju. Gnieździ się głównie w wysokopiennych starych rozległych lasach lub borach
iglastych (świerkowych i sosnowych) i mieszanych w pobliżu polan i zrębów lub na ich
obrzeżach (tam znajduje się pożywienie dla niego), rzadziej zadrzewienia śródpolne,
ogrody i parki. Preferuje biotopy wyżej położone lub pagórkowate, np. górskie. Nie
występuje licznie i jedynie częściej można spotkać go na stanowiskach, które najbardziej
mu odpowiadają. W odróżnieniu do kosa lub drozda śpiewaka nie wykazuje dużej
skłonności do przebywania w pobliżu siedzib ludzkich. Las jest dla paszkota miejscem
odpoczynku i wychowywania młodych, ale zdecydowanie najwięcej pokarmu zbierają na
polach i łąkach.
W zasięgu inwentaryzacji zlokalizowano jedno miejsce lęgowe paszkota. Mieści się
ono w zadrzewieniach na nieużytkach powojskowych, po lewej stronie przebiegu
planowanej drogi w km około 8+116, około 397m od osi.
Pełzacz leśny
Gatunek małego ptaka z rodziny pełzaczy (Certhiidae). Zamieszkuje większość
Europy łącznie z Wyspami Brytyjskimi (bez obszaru północno-zachodniej Francji,
Holandii, półwyspów Iberyjskiego, Islandii i Apenińskiego), leśną strefę Azji do Japonii i
Amerykę Północną. W porównaniu do pełzacza ogrodowego zamieszkuje tereny o
chłodniejszym klimacie, położone bardziej na północy i wschodzie, jednak na dość dużym
obszarze w centrum Europy zasięgi występowania obu gatunków pokrywają się.
Zasadniczo osiadły, czasem koczujący. Zimuje w Europie. W całej Polsce średnio liczny
ptak lęgowy i zimujący. Spotkać go można w górach aż do górnej granicy lasu. W
październiku na Wybrzeżu obserwuje się osobniki z północnej Europy wędrujące wtedy na
południe, aby tak spędzić zimę. Zasiedla lasy iglaste, liściaste i mieszane bogate w
starodrzewy, jak też mniejsze zadrzewienia. Omija jednak zadrzewienia miejskie i parki.
Choć nazwa gatunkowa wskazuje, że pełzacz leśny z ogrodowym wymijają się
siedliskami, w których występują nie zawsze jest to prawdziwe i nie można sugerować się
przy oznaczaniu. W kraju zasiedla olsy, grądy, łęgi i stare bory, zarówno ich obrzeża jak i
wnętrza. W parkach i ogrodach można go zobaczyć, gdy dominują tam drzewa iglaste.
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała dwa miejsca lęgowe pełzacza leśnego
Pierwsze z nich zlokalizowane jest na początku inwestycji w łęgu nad rzeką Pilawką,
około 400m od początku inwestycji. Drugie miejsce lęgowe pełzacza leśnego
zlokalizowane jest w przecinanym przez planowana drogę niewielki fragment lasu w km
około 12+101, po lewej stronie przebiegu drogi w odległości około 81m od osi.
Perkoz dwuczuby
Średniej wielkości wędrowny ptak wodny z rodziny perkozów.
Występuje w większej części Europy (nie gnieździ się tylko na Płw. Apenińskim,
Iberyjskim oraz na Bałkanach) i Azji Środkowej oraz w południowej i środkowej Afryce.
161
Izolowane populacje znajdują się w Australii i na Nowej Zelandii. Europejskie ptaki zimują
w Europie Zachodniej i basenie Morza Śródziemnego. Pojedyncze osobniki zimują w
Polsce. W Polsce jest to nieliczny ptak lęgowy i zarazem najliczniejszy z krajowych
perkozów. Jest równomiernie rozpowszechniony w całej Polsce, z wyjątkiem gór. Często
spotykany na Pojezierzach, w Wielkopolsce oraz na Śląsku. Rzadko występuje w
Małopolsce. W innych miejscach Polski tworzy punktowo większe populacje. Zasiedla
jeziora i stawy, rzadziej wolno płynące rzeki, z pasem przybrzeżnych trzcin. Unika jednak
zbiorników całkowicie zarośniętych, a częściej od innych perkozów widywany na otwartej
wodzie. Populacje środkowoazjatyckie gniazdują na słonawych i słonych jeziorach. W
czasie wędrówek spotykany na wybrzeżach morskich.
Jedna para łęgowa tego gatunku została zinwentaryzowana na jeziorze Chmiel
duży.
Pliszka siwa
Gatunek małego ptaka z rodziny pliszkowatych .Pospolity i powszechnie znany ptak
o kontrastowym czarno-biało-szarym upierzeniu i o wysmukłej budowie. W upierzeniu
godowym samca podgatunku M. alba alba siwy grzbiet i skrzydła (od spodu są białe z
szarobiałymi brzegami). Czarny wierzch głowy i kark, który nie łączy się z czarnym
podgardlem i górną częścią piersi. Czoło, policzki, boki szyi, podogonie i spód ciała czysto
białe. Skrzydła czarniawe, biało kreskowane. Ogon długi, czarny wewnątrz z białymi
brzegami (czarne brzegi od spodu). Dziób cienki, zaostrzony. Upierzenie godowe samicy
podobne do samca, ale mniej wyraziste. Po letnim pierzeniu upierzenie spoczynkowe obu
płci wygląda na przybrudzone, podgardle, podbródek i wierzch głowy jaśnieją, jedynie
górna część piersi pozostaje czarna. Młode podobne do samicy w szacie spoczynkowej,
przeważnie są szarobrązowe z ciemniejszą plamą na podgardlu. Obie płcią są podobnej
wielkości. Wielkością dorównuje wróblowi, choć w porównaniu z nim ma znacznie
smuklejszą, wydłużoną sylwetkę i dłuższy ogon.
Siedlisko
Okolice zabudowań ludzkich, ich obrzeża, brzegi zbiorników wodnych i płynących
cieków, żwirowe skraje rzek i leżące wokół nich tereny ruderalne, rozległe place i ugory,
pastwiska, pola, suche łąki, plaże, kamieniołomy i w gospodarstwach rolnych leżące na
ubocze. Często widuje się ją wzdłuż szlaków komunikacyjnych takich jak drogi tory
kolejowe, na terenach otwartych i półotwartych, podwórkach. Może, więc oddalać się
bardziej od wody. Spotkać ją można zarówno na nizinach, jak i wysoko w górach.
Rozmieszczenie
Zamieszkuje Eurazję aż po Pacyfik na wschodzie i Afrykę Północną. Jak się okazało
to najpospolitszy ptak Europy, (choć 10 razy mniej liczna niż zięba) - żyjący od Nordkapu
po Kretę, zachodnie wybrzeża Irlandii i Islandię, od Portugalii po Ural. Nie zasiedla
jedynie Korsyki, Balearów i Sardynii. Wędrowny na niewielkie dystanse, przeloty od
marca i kwietnia oraz od sierpnia do września.
W Polsce średnio liczny ptak lęgowy, dość równomiernie rozmieszczony. Spotkać ją
można w całym kraju, a w górach występuje do najwyżej położonych schronisk
turystycznych. Dzięki nim górna granica zasięgu sięga 1500m n.p.m. Najliczniejsze
populacje żyją na Mazurach. Największe zagęszczenie notowano w dolinach rzecznych, w
mniejszych miejscowościach i na skrajach większych. Nie unika też centrów dużych
miast. Z zimowisk znajdujących się w strefie Morza Śródziemnego i na terenach bardziej
leżących na południe po Afrykę Równikową wraca w marcu. Niektóre osobniki zimują w
Europie Środkowej w pobliżu wód.
162
Podczas przeprowadzonej inwentaryzacji zaobserwowano pięć żerujących
osobników tego gatunku. Dokładną lokalizację zinwentaryzowanych osobników
żerujących względem przebiegu planowanej drogi przedstawia poniższa tabela.
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Motacilla alba
L
390
Pliszka siwa
Motacilla alba
P
220
4+182
Pliszka siwa
Motacilla alba
P
77
4+959
Pliszka siwa
Motacilla alba
P
160
10+988
Pliszka siwa
Motacilla alba
L
201
Lp.
Kilometraż
1
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
0+095
Pliszka siwa
2
1+906
3
4
5
Pliszka żółta
Mały ptak z rodziny pliszkowatych (Motacillidae). Zamieszkuje większość Eurazji po
Kamczatkę i Sachalin, północną Afrykę oraz Alaskę. Wędruje na dalekie dystanse,
przeloty od marca do maja i od sierpnia do października. Zimuje nad Morzem
Śródziemnym, a nawet bardziej na południu - w sawannowej Afryce. Wschodnie
podgatunki swe zimowiska mają w południowej Azji i Indiach. W Europie Środkowej
spotkać można około 7 podgatunków tej pliszki.
W Polsce średnio licznie lęgowy na niżu jest podgatunek M. flava flava, poza tym
podczas przelotów pojawiają się też ptaki z innych podgatunków. W górach występuje do
wysokości kilkuset metrów. Licznie zasiedla Wielkopolskę, Podlasie i Mazowsze. Często
ustępuje tu w swoich siedliskach tylko skowronkom. W czasie wiosennych przelotów, od
końca marca do połowy maja, w Zatoce Gdańskiej obserwuje się skupienia ptaków
liczące tysiące i więcej osobników. W trakcie jesiennych migracji pojawiają się od sierpnia
do końca października. To wtedy w niektórych miejscach w kraju można natknąć się na
największe koncentracje pliszki na masowych noclegowiskach - liczy się tam setki, a
nawet tysiące sztuk. Wyjątkowe obserwacje migrujących osobników zdarzają się jeszcze
w grudniu. Pojedyncze (bardzo rzadkie) stwierdzenia ptaków zimujących pochodzą
głównie z południa Polski. Pierwotne siedliska były bardzo różnorodne - od zakrzewionego
stepu po trawiastą tundrę. Zasiedla otwarte przestrzenie, umiarkowanie wilgotne łąki
typu grądów o krótkiej trawie i pastwiska z pojedynczymi wysokimi roślinami i kępami,
depresje, doliny rzek, nieużytki, pola uprawne (głównie rzepaku i roślin okopowych),
tereny wydmowe, pola uprawne, skraje bagien oraz stawów i tereny ruderalne na
obrzeżach miast. Lokalne populacje są liczniejsze, gdy w okolicy prowadzi się wypas
zwierząt kopytnych. Noclegowiska pliszek mogą znajdować się w trzcinach, często w
towarzystwie pliszek siwych.
Jednego żerującego osobnika pliszki żółtej zaobserwowano na użytku ekologicznym
w km około 4+939.
Płaskonos
Wędrowny ptak wodny z rodziny kaczkowatych, zamieszkujący Eurazję poza
północnymi skrajami i basenem Morza Śródziemnego oraz Amerykę Północną. Przeloty w
marcu – kwietniu i sierpniu – listopadzie. Zimuje w południowej Europie nad Morzem
Śródziemnym, północnej i środkowej Afryce oraz jej atlantyckich wybrzeżach,
południowej Azji i Ameryce Południowej. Populacje zachodnioeuropejskie są osiadłe lub
koczownicze. W Polsce nielicznie gnieździ się na całym niżu. Zasiedla stawy, jeziora,
zalane pola, mokradła i starorzecza lub zbiorniki na otwartej przestrzeni o gęsto
zarośniętych manną, turzycami, trzciną i pałką brzegach. Zimą pojawia się także na
wybrzeżach mórz. Ze względu na sposób żerowania szuka płytkich wód.
Podczas przeprowadzonej inwentaryzacji podczas jednej z wizji terenowych na
użytku ekologicznym w km około 4+975 zaobserwowano jedną żerującą parę tego
gatunku.
163
Pleszka zwyczajna
Gatunek małego ptaka wędrownego z rodziny muchołówkowatych (Muscicapidae).
Zamieszkuje niemal całą Europę, środkową Azję i Bliski Wschód. Migruje na duże
odległości. Zimuje w Afryce na północ od równika i na Półwyspie Arabskim (przeloty od
kwietnia do maja i od września do października). W Polsce szeroko rozpowszechniony na
całym, niżu, ale nieliczny ptak lęgowy. Pierwotnie pleszki zamieszkiwały przerzedzone
fragmenty różnorodnych lasów iglastych, mieszanych i liściastych, prześwietlone sośniny,
a zwłaszcza wiatrołomy, poręby, miejsca popożarowe, skraje lasu. Szczególnie przydatne
do zakładania gniazd były stare drzewa. Obecnie występuje najliczniej w parkach,
ogrodach, sadach i innej zieleni urządzonej miejskiej i wiejskiej blisko człowieka, (ale
unikają budynków), a także w widnych lasach liściastych i borach iglastych, a na północy
w tajdze. W żadnym biotopie nie występuje licznie.
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała jedno miejsce lęgowe pleszki. Znajduje
się ono w zadrzewieniach rosnących przy rowie w km około 4+153. Niestety w wyniku
realizacji inwestycji miejsce to zostanie zajęte pod budowę planowanej drogi.
Pokląskwa
Mały ptak wędrowny z rodziny muchołówkowatych (Muscicapidae), zamieszkujący Europę
poza północnymi i południowymi skrajami oraz Azję Środkową i Iran. Zimuje w środkowej
i wschodniej Afryce, na południe od Sahary. Nie wyodrębnia się podgatunków. W Polsce
gnieździ się w całym kraju, nielicznie lub średnio licznie. Wybiera otwarte, wilgotne
tereny, preferuje podmokłe łąki z wysepkami krzewiastych zarośli, tereny bagienne i
torfowiskowe w dolinach rzecznych. Zamieszkuje również łąki górskie i wysokogórskie do
wysokości 1400 m n.p.m. Niekiedy występuje też na trawiastych wrzosowiskach.
Cztery gniazda pokląskwy zinwentaryzowano na terenie nieużytków powojskowych
rozciągających się od km około 7+200 do km około 9+500. Dokładną lokalizację
względem przebiegu planowanej drogi przedstawia poniższa tabela.
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Saxicola rubetra
L
342
Pokląskwa
Saxicola rubetra
P
56
8+601
Pokląskwa
Saxicola rubetra
P
133
9+179
Pokląskwa
Saxicola rubetra
P
118
Lp.
Kilometraż
1
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
7+412
Pokląskwa
2
8+218
3
4
Pustułka
Pustułka jest ptakiem zbliżonym wielkością do gołębia domowego, lecz ma od niego
dłuższe skrzydła i ogon, co nadaje jej bardziej smukłą sylwetkę, zwłaszcza wlocie.
Wymiary: długość ciała 32–35 cm, rozpiętość skrzydeł 71–80cm; samica jest nieznacznie
większa od samca - masa ciała samicy ok. 250g, samca ok. 200g. Pustułka oznacza się
bardzo wyraźnym dymorfizmem płciowym. Samica ma wierzch skrzydeł, grzbiet i ogon
całkowicie rudobrunatne, gęsto plamkowane i prążkowane. Gęsto plamkowany jest także
żółtawy spód ciała. U części samic, głównie starszych, na ogonie pojawia się barwa szara,
wierzch skrzydeł jest bardziej rudy, plamy na plecach stają się mniejsze, prążkowanie na
ogonie ulega redukcji, a także bardziej uwidacznia się ciemny wąs na głowie. Dorosły
samiec ma głowę jasnoniebieskoszarą, z wyraźnym ciemnym wąsem. Wierzch skrzydeł i
grzbiet bardziej rudy niż u samicy, z rzadkim ciemnym plamkowaniem. Ogon
szaroniebieski bez prążkowania, z szerokim, ciemnym poprzecznym paskiem na końcu.
Spód ciała żółtawy, z rzadszym plamkowaniem niż u samicy. Młode ptaki są bardzo
podobne do samicy, przy czym ciemne plamkowanie i prążkowanie jest jeszcze bardziej
intensywne. Upierzenie ptaków dorosłych młode uzyskują w drugim roku życia.
Siedlisko
Pustułka jest związana z terenami otwartymi. W naszym kraju jest to głównie
krajobraz rolniczy. Zasiedla miejsca, gdzie różnego rodzaju zadrzewienia Śródpolne
sąsiadują z gruntami rolnymi, np. polami, łąkami i pastwiskami, a także budowlami
ludzkimi (miejsca lęgowe). Chętnie zasiedla doliny większych rzek z rozległymi łąkami,
164
które są dobrymi żerowiskami. Siedliskiem zamieszkiwanym przez pustułki są również
obszary zurbanizowane, także duże miasta. Mniejsze osady czy pojedyncze budowle są
tylko miejscem do założenia gniazda, a ptaki polują w okolicznym krajobrazie rolniczym.
W dużych miastach pustułki, oprócz miejsc lęgowych, znajdują także pożywienie i polują
przeważnie na rozległych nieużytkach porośniętych dość niską roślinnością, które
znajdują się w granicach, jak i na obrzeżach miast, a także na trawnikach i zieleńcach,
poboczach dróg i pasach rozdzielających jezdnie.
Obecnie w ramach gatunku Falco tinnunculus wyodrębnia się 11 podgatunków.
Podgatunek F. t. tinnunculus, który występuje m.in. w Polsce, zasiedla prawie całą
Europę, z wyjątkiem północnych krańców kontynentu, a także północ Afryki oraz
środkowo-zachodnią Azję.
Pustułka występuje praktycznie w całym kraju, gniazdując zarówno na niżu, jak i w
górach, chociaż spotykana jest bardzo nierównomiernie. W niektórych okolicach jest
liczniejsza, a z wielu okolic wycofała się niemal zupełnie. Najchętniej zasiedla krajobraz
rolniczy i tereny zurbanizowane – spotykana jest w wielu większych i mniejszych
miastach. Na przelotach obserwowana w całym kraju. Zimą jest notowana w większości
regionów, liczniej w południowo-zachodniej części kraju, na krańcach północnowschodnich w mniejszej liczbie.
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała dwa żerowiska tego gatunku. Pierwsze
zlokalizowane jest na nieużytkach rozciągających się od km 2+500 do km 3+200. Drugie
żerowisko pustułki zlokalizowane jest na polach uprawnych i nieużytkach w rejonie km
4+400.
Remiz zwyczajny
Ptak mniejszy od sikory modraszki, sylwetką przypomina sikorę. Należy do
najmniejszych gatunków ptaków krajowych. Wymiary: długość ciała 11cm, rozpiętość
skrzydeł 16–18cm, masa ciała w okresie lęgowym 10g. Ma krótki, zaostrzony dziób.
Ubarwienie w okresie lęgowym: jasna, szarobiała głowa z czarnym szerokim pasem
przechodzącym przez oczy i czoło, plecy rudobrązowe, spód ciała jasnopłowy, z rudawym
odcieniem wchodzącym na boki piersi. Słabo zaznaczony dymorfizm płciowy. Samica ma
nieco węższy czarny pas przechodzący przez oczy, mniej rudej barwy na piersi i jest
generalnie jaśniejsza. W okresie pozalęgowym ptaki są bledsze, z płowoszarą głową.
Młode ubarwione dość jednolicie, nie mają czarnego pasa przechodzącego przez oczy ani
rudej barwy na piersi, mają płową głowę, niekontrastującą kolorystycznie z ubarwieniem
pleców, oraz białawy brzuch.
Siedlisko
Związany z zakrzewieniami wzdłuż rzek, wokół jezior i innych zbiorników wodnych.
Preferuje wody eutroficzne, z dużą ilością pokrzyw w pasie nadbrzeżnym. Dla założenia
gniazda istotne jest występowanie w siedlisku drzew i krzewów ze zwisającymi
sprężystymi gałązkami (wierzba, brzoza, topola, olcha).
Wyróżniono 11 podgatunków. W Polsce gniazduje podgatunek nominatywny R. p.
pendulinus. Obszar jego gniazdowania w Europie rozciąga się od Środkowej Szwecji i
południowej Finlandii na północy, do Półwyspu Iberyjskiego na południowym zachodzie, a
na wschodzie do Niziny Ocko-Dońskiej i północnej krawędzi zachodniego Kaukazu w
Rosji. W Azji Mniejszej lęgowisko tego podgatunku obejmuje jedynie jej zachodnią część.
Dalej na wschód gniazdują inne podgatunki remiza. Zimowiska znajdują się w
południowej części areału gniazdowego i w południowej Azji. Podgatunek nominatywny
zimuje od atlantyckiego wybrzeża Francji, przez Półwysep Iberyjski, do południowych
Włoch.
W Polsce remiz jest rozpowszechniony na terenie całego kraju. W Sudetach
dochodzi do wysokości 450mn.p.m.,a w Karpatach do 400mn.p.m. Najmniej liczny na
Pomorzu, zwłaszcza w głębi tego regionu, podobnie niezbyt liczny jest na Mazurach. W
Kotlinie Biebrzańskiej skupia się głównie w Basenie Południowym. Liczny w dolinie górnej
165
Narwi. Najwyższą liczebność osiąga w dolinach rzek Wielkopolski, szczególnie w dolinie
Środkowej Warty, nad Notecią i w rejonie Nadgopla. Licznie gniazduje również na Śląsku,
szczególnie w dolinie Odry, dolinie Baryczy, w dolnym odcinku Nysy Kłodzkiej. W dolinie
Nidy liczebność remiza szacowana jest na około 100 p.
Na inwentaryzowanym obszarze zaobserwowano jedną parę lęgową tego gatunku w
okolicach jeziora Chmiel duży w km około 8+473, po lewej stronie przebiegu planowanej
drogi, około 124m od osi.
Rokitniczka
Gatunek niewielkiego ptaka wędrownego z rodziny trzciniaków, wcześniej zaliczany
do pokrzewkowatych. Zamieszkuje Europę (poza półwyspami: Skandynawskim,
Apenińskim, Iberyjskim i Bałkańskim) oraz zachodnią Syberię do rzeki Jenisej. Zimuje w
Afryce równikowej. Przelatuje w kwietniu-maju oraz sierpniu-wrześniu. W Polsce nieliczny
ptak lęgowy niżu (lokalnie może być średnio liczny lub liczny). Występuje do 300-500 m
n.p.m., więc w górach i na wyżynach jej się zwykle nie spotyka (jest tam nieliczna). W
Polsce rokitniczki najczęściej widuje się w podmokłych dolinach rzek Narwi i Biebrzy oraz
na środkowych odcinakach Warty i Wisły. Liczne populacje zamieszkują porośnięte stawy
i jeziora. Odloty trwają od sierpnia do początku października. W czasie migracji
rokitniczki spotyka się licznie w całym kraju. Ostatnie osobniki notowano w drugiej
połowie października. Zimą nigdy ich nie spotkano. Zasiedla tereny podmokłe, dobrze
nasłonecznione, brzegi jezior, stawów hodowlanych, torfowisk, rzek, bagna z gęstą
roślinnością w postaci trzcin, turzyc, wysokich traw, łóz i tataraku. Może zasiedlać
podmokłe zakrzaczone łąki i turzycowiska z rozproszonymi na nich wierzbowymi
zaroślami,
zarastające
starorzecza,
rowy,
mokradła
(również
z
wysokimi
zakrzewieniami), podmokłe lasy, strefy przejściowe szuwarów (między suchym lądem a
wodą), ale nawet pola kukurydzy, zbóż i rzepaku położone daleko od wody. Zarośnięte
rowy melioracyjne zasiedla jedynie, gdy brakuje jej odpowiednich siedlisk.
W zasięgu przeprowadzonej inwentaryzacji znalazły się dwa miejsca lęgowe
rokitniczki. Pierwsze znajduje się w km około 4+139, po prawej stronie planowanej drogi,
około 362m od jej osi w zadrzewieniach rosnących nad stawem. Drugie miejsce lęgowe
rokitniczki znajduje się w zadrzewieniach nad jeziorem Chmiel duży w km około 9+121.
Rudzik
Gatunek małego ptaka wędrownego z rodziny muchołówkowatych (Muscicapidae),
wcześniej zaliczany do drozdów (Turdidae). Zamieszkuje całą Europę, zachodni skrawek
Syberii i Azji Mniejszej. Nie znajdziemy go w Islandii, w północnej Skandynawii i w
niektórych częściach Rosji. Zimuje w południowej i zachodniej Europie (polska populacja
głównie na Półwyspie Iberyjskim), północnej Afryce i Azji Mniejszej. Niektóre osobniki
mogą jednak zimować w zachodniej i środkowej Europie. W Polsce jest to liczny ptak
lęgowy, rozpowszechniony w całym kraju. Część ptaków zimuje na terenach lęgowych.
Poza tym zimą na teren kraju przylatują osobniki z populacji pochodzących ze
Skandynawii. Ptak licznie występujący w różnych biotopach leśnych i zadrzewieniach.
Wilgotne cieniste starsze lasy o obfitym runie i podszycie (w tych dwóch piętrach lasu
występuje najczęściej) poprzecinane porębami, wykrotami i z murszejącymi gałęziami,
zwłaszcza łęgowe to ich ulubione siedliska. Unika jednak terenów podmokłych. Występuje
również w starych ogrodach, gęstych zaroślach, zadrzewieniach śródpolnych,
wrzosowiskach, cmentarzach i parkach, gdzie rosną odpowiednio gęsto krzewy.
Trzy miejsca lęgowe rudzika zinwentaryzowano na nieużytkach powojskowych
rozciągających się od Dk 22 do jeziora Chmiel duży. Dokładna ich lokalizacje względem
przebiegu planowanej drogi przedstawia poniższa tabela.
Lp.
Kilometraż
1
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Erithacus rubecula
P
430
Rudzik
Erithacus rubecula
L
100
Rudzik
Erithacus rubecula
L
159
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
7+816
Rudzik
2
8+407
3
8+816
166
Samotnik
Średniej wielkości brodziec. Wymiary: długość ciała 21–24cm, rozpiętość skrzydeł
57–61cm, masa ciała 60–90g, w czasie wędrówki do 150g. Ubarwienie wierzchu ciała i
skrzydeł jest ciemnobrunatne, z drobnymi białymi plamkami. Samiec i samica są
ubarwione jednakowo. Głowa, szyja i pierś gęsto kropkowane. Z większej odległości
niemal jednolicie ciemne (jaśniejsze od wierzchu ciała), silnie kontrastują z białym
spodem ciała. Kuper biały, na białym ogonie widoczne są trzy szerokie czarne pręgi.
Skrzydła od spodu ciemne, dziób i nogi średniej długości. Wlocie ptak wydaje się
kontrastowo czarno-biały. Szata spoczynkowa jest podobna do godowej. Młody ptak
ubarwiony podobnie jak dorosły, lecz z wierzchu nakrapiany rdzawymi plamkami.
Siedlisko
Siedliskiem lęgowym są podmokłe i zabagnione lasy olsowe i łęgowe w dolinach
rzecznych i na terenach zalewowych ze starorzeczami, zabagnione brzegi jezior i stawów
hodowlanych, a także śródleśne bagienka, torfowiska i wolno płynące strumienie w
otoczeniu borów. W okresie wędrówek zatrzymuje się nad brzegami różnego typu siedlisk
wodnych, m.in. na mokradłach, spuszczonych stawach rybnych i zbiornikach
retencyjnych, nad brzegami rzek i rowów, na polach irygacyjnych, osadnikach itp.,
wyjątkowo na wybrzeżu. Zimę spędza w podobnych siedliskach.
Areał lęgowy samotnika rozciąga się szerokim pasem od Środkowej Europy i
Skandynawii przez Azję Środkową do wschodniej Syberii. Izolowana populacja występuje
w Kirgistanie. Zimowiska zajmują rozległy obszar obejmujący częściowo areał lęgowy,
Wielką Brytanię, zachodnią, środkową i południową Europę, basen Morza Śródziemnego,
tropikalną Afrykę, Bliski i Środkowy Wschód, Indie do południowo-wschodniej Azji, Filipin,
Borneo i Japonii.
Samotnik występuje na niżu całego kraju, ale jest rozmieszczony bardzo
nierównomiernie, w zależności od występowania odpowiednich siedlisk lęgowych, stąd
brak go na wielu bezleśnych i przesuszonych obszarach Środkowej i zachodniej Polski.
Najliczniej występuje w dużych kompleksach leśnych w północno-wschodniej Polsce,
m.in. w Puszczach: Boreckiej, Knyszyńskiej, Augustowskiej, Białowieskiej, a także na
Bagnach Biebrzańskich. Na Pomorzu występuje w dolinach większości rzek oraz w
kompleksach leśnych w krajobrazie morenowym. W Wielkopolsce najliczniej gniazduje w
Pilskiem i w Puszczy Nadnoteckiej, a na Śląsku w dolinie Baryczy, w Borach Dolno
Śląskich oraz w Lasach Lublinieckich. W Środkowej części kraju zasiedla dolinę Pilicy i
Lasy Spalskie, a we wschodniej połowie kraju skupienia po kilkanaście par znane są z
Roztocza, Puszczy Solskiej i Lasów Parczewskich, a także z Kotliny Sandomierskiej. Na
Pogórzu Karpackim występuje na bardzo rozproszonych stanowiskach.
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała dwie pary lęgowe samotnika. Pierwszą
spotkano na terenach powojskowych w km około 6+356, drugą parę spotkano w km
około 9+737. Podczas jednej z wizji terenowych przeprowadzonej w kwietniu 2012
odnotowano na użytku ekologicznym w km około 4+950 pięć osobników migrujących.
Siniak
Średniej wielkości ptak wędrowny z rodziny gołębiowatych (Columbidae).
Zamieszkuje strefę umiarkowaną Europy od Wielkiej Brytanii i Irlandii po zachodnią
Syberię, oprócz północnych rejonów i Grecji. Poza tym zasiedla zachodnią Syberię,
środkowo-zachodnią Azję oraz północno-zachodnią Afrykę i północny Iran. W Turkmenii
występuje jeden izolowany podgatunek. Przeloty III – IV i IX – X. Zimuje w basenie
Morza Śródziemnego.
W Polsce siniak występuje w całej niżowej części kraju, również w górskich lasach
do 1 200 m n.p.m., choć nierównomiernie. Jest bardzo nielicznym lub nielicznym ptakiem
lęgowym. Gołębie z Europy Środkowej i Północnej zimą wędrują do północno-zachodniej
Francji i Hiszpanii, ale zdarza się im zimować też w wyższych szerokościach
geograficznych. W naszej części Europy na zimę pozostają pojedyncze osobniki tylko w
okolicach o łagodniejszym klimacie. Zasiedla lasy liściaste i mieszane z dziuplastymi
drzewami, ale gniazdować może też w rozległych parkach. Preferuje stare buczyny i bory
167
ze starymi drzewami. Unika bezleśnych przestrzeni. Lęgnie się również w zadrzewieniach
śródpolnych, w parkach i sadach, czasem nawet w obrębie miast. Najchętniej jednak
przebywa w koronach potężnych buków.
Podczas przeprowadzonej inwentaryzacji obserwowano przelot gołębia siniaka nad
polami uprawnymi w km około 5+059.
Skowronek polny
Gatunek małego ptaka z rodziny skowronków (Alaudidae). Zamieszkuje Eurazję po
wschodnią Syberię i Japonię oraz Afrykę Północną. Populacje zachodnie osiadłe,
wschodnie wędrują zimą bardziej na południe, zwykle kilkaset kilometrów, tam gdzie
dominuje łagodniejszy klimat. Przeloty od lutego do maja i od września do listopada.
Zimują w basenie Morza Śródziemnego lub w Europie Zachodniej. Introdukowany w
Kanadzie, Australii i Nowej Zelandii. W Polsce bardzo liczny ptak lęgowy krajobrazu
rolniczego. Choć związany jest głównie z mozaiką pól, łąk i pastwiskach spotkać go
można na biebrzańskich torfowiskach i wysoko położonych łąkach w Karkonoszach, choć
góry zasiedla mniej licznie lub rzadko. Jest dominującym ptakiem na otwartych
obszarach pól Wielkopolski, Mazur i Śląska. Ornitolodzy oszacowali najgęstsze tereny
występowania tego ptaka na 8 par lęgowych zajmujących 10 ha powierzchni pól.
Corocznie odnotowuje się zimowanie stad do kilkudziesięciu osobników, zwłaszcza w
zachodniej Polsce - na Dolnym Śląsku i w Wielkopolsce. Wiosenna migracja jest widoczna
po bardzo licznym przelocie przez kraj - ptaki grupują się wówczas w duże, liczące po
kilkadziesiąt osobników, stada. W lutym, gdy jeszcze niewiele ptaków słychać, co jakiś
czas widać przelatującego i śpiewającego skowronka (może być wtedy jedynym, którego
słychać pośród pól). Migracje kończą się w pierwszych dniach maja. Pierwotnym
siedliskiem tego ptaka był step. Obecnie skowronek preferuje krajobraz rolniczy bez
gęściej rosnących krzewów i drzew- pola uprawne (najlepiej, gdy są obsiane zbożami),
otwarte, porośnięte trawą pofałdowane pastwiska, nizinne i górskie łąki o umiarkowanej
wilgotności, tereny bezleśne, odkryte bagna, pagórki. Mniej licznie występuje na
torfowiskach, na całkowitych zrębach i otwartych terenach ruderalnych. Ponadto
zamieszkuje tundrę. Gnieździć się może na wydmach i dużych porębach. Szczególnie
dobre warunki znajduje nad morzami, gdzie na ekstensywnie wykorzystywanych łąkach i
pastwiskach, na których pasa się owce, znajduje dość miejsca na gniazda. Potrafi się też
dostosować do dość ubogich moczarów na nizinach wewnątrz lądu. Należy do niewielu
gatunków, którym nie przeszkadzają zmiany zachodzące w rolnictwie, a co za tym idzie,
intensywne przekształcenia w krajobrazie. Preferuje, bowiem wielkopowierzchniowe
uprawy roślin zbożowych i innych.
Na inwentaryzowanym terenie zlokalizowano cztery miejsca lęgowe skowronka
polnego. Pierwsze z nich znajduje się na nowo założonym sadzie drzew owocowych, po
prawej stronie przebiegu, w km około 4+363, około 176m od osi drogi. Drugie miejsce
lęgowe skowronka polnego znajduje się również po prawej stronie przebiegu drogi, na
polach uprawnych w km około 5+465, około 174m od osi drogi. Trzecie
zinwentaryzowane miejsce lęgowe skowronka znajduje się na polach uprawnych w
rejonie miejscowości Wałcz drugi po lewej stronie przebiegu drogi w km około 11+427,
około 204m od osi planowanej drogi. Czwarte miejsce lęgowe skowronka znajduje się na
polach uprawnych za Witankowem po lewej stronie przebiegu planowanej drogi, w km
około 15+200.
Sójka
Średni ptak z rodziny krukowatych (Corvidae). Zamieszkuje niemal całą Eurazję i
północno-zachodnią Afrykę. W Europie areał na północy kończy się w okolicach koła
podbiegunowego. Gatunek częściowo osiadły. Populacje z północy i wschodu podejmują
czasami dalsze wędrówki na południowy zachód, mogą wtedy tworzyć wielkie, choć
często luźne, stada, liczące kilkaset do tysiąca osobników. W Polsce rozpowszechniony w
całym kraju, średnio liczny ptak lęgowy na niżu. W górach spotykana do wysokości 1400
m n.p.m. W kraju najczęściej widywana w grądach i borach z domieszką drzew
liściastych, a najrzadziej w górskich lasach regla górnego i rozległych monokulturowych
borach. Polskie populacje są w większości osiadłe, ale przez kraj przelatują sójki z
168
krajów, gdzie warunki zmuszają je do migracji. Obce osobniki z północnej i wschodniej
Europy pojawiają się od marca do kwietnia i jesienią od września do października.
Szczególnie dużo pojawia się ich na Wybrzeżu, choć dolatują też do innych regionów
kraju. W niektórych latach przeloty są tak liczne, że mają charakter inwazji. W minionych
dekadach notowano stada złożone nawet z tysiąca sójek.
W zasięgu przeprowadzonej inwentaryzacji znaleziono dwa gniazda sójki. Pierwsze z
nich znajduje się tuż przy przebiegu planowanej drogi w km około 9+644. Drugie gniazdo
sójki znajduje się w zadrzewieniach przy niewielkim zbiorniku wodnym po prawej stronie
przebiegu planowanej drogi, w km około 13+154, około 266m od osi.
Srokosz
Srokosz jest największą naszą dzierzbą, wielkości kosa, z długim ogonem i krótkimi
skrzydłami, dużą głową i mocnym dziobem. Wymiary: długość ciała 24–25cm, rozpiętość
skrzydeł 35–36cm, masa ciała ok. 65g. Górna część dzioba jest na końcu hakowato
zakrzywiona i posiada charakterystyczny występ, tzw. ząb, co upodabnia srokosza do
ptaków drapieżnych. W upierzeniu przeważają barwy białe, czarne i popielate. Cały
wierzch głowy, grzbiet i kuper są popielate. Spód ciała jest biały. Przez oko przechodzi
podłużna czarna plama, tzw. maska. Skrzydła są czarne, z dużymi lusterkami
utworzonymi przez białe nasady lotek 1. rz. U niektórych ptaków lusterko może być
podwójne, utworzone dodatkowo przez białe nasady lotek 2. rz. Ogon jest również
czarny, z białymi skrajnymi piórami. Nogi i dziób czarne, oko ciemnobrązowe. Samica
jest podobna do samca, z tą różnicą, że lusterka na skrzydłach zajmują mniejszą
powierzchnię, a biała pierś ma niekiedy delikatne poprzeczne prążki. Młode są bardziej
brązowe na wierzchu, mają bardziej wyraźne prążkowanie na piersi i boku ciała, a na
skrzydle, poza białymi, małymi lusterkami, występuje również jasny, wąski pas. Należy
jednak zaznaczyć, że ubarwienie srokosza jest bardzo zmienne i często na podstawie
upierzenia nie można odróżnić samca od samicy, a dorosłych od ptaków młodych.
Dorosłe ptaki zaczynają pierzenie zaraz po ukończeniu lęgów, a kończą je w sierpniuwrześniu. W populacjach wędrownych zbiega się to z czasem rozpoczęcia wędrówki.
Młode zaczynają zmieniać upierzenie młodociane wkrótce po opuszczeniu gniazda i
kończą je również we wrześniu.
Siedlisko
Zamieszkuje różne typy otwartego krajobrazu z rozproszonymi wysokimi drzewami.
Zasiedla przede wszystkim mozaikę siedlisk z łąkami i pastwiskami w dolinach dużych i
małych rzek, rozległe torfowiska i tereny rolnicze. Gniazduje także na obrzeżach lasów,
większych polanach i zrębach w lasach, rzadziej natomiast na podmiejskich nieużytkach i
terenach ruderalnych, gdyż unika bliskości ludzi. Unika również obszarów silnie
zalesionych. Ważnym elementem Środowiskowym są dla srokosza punkty wypatrywania
zdobyczy, położone wysoko nad ziemią, dlatego wybiera on obszary z rozproszonymi
zadrzewieniami, alejami i grupami drzew, skraje lasów i pozamiejskich parków.
Szczególnie preferuje grupy starych topoli i napowietrzne linie energetyczne.
Srokosz jest gatunkiem o szerokim holarktycznym areale, obejmującym Europę
(bez południowej jej części), Azję (poza tundrą, na wschód do Półwyspu Czukockiego, na
południe do północnego Kazachstanu, gór Tien-szan, północnej Mongolii oraz Sachalinu) i
Amerykę Północną (jej północną część). Większość Europy zamieszkuje podgatunek L. e.
excubitor, południowo-wschodnią Europę – L. e. homeyeri, a pogranicze europejskosyberyjskie – L. e. leucopterus Populacje z Półwyspu Iberyjskiego i południowej Francji są
obecnie uznawane za odrębny gatunek – dzierzby śródziemnomorskiej. Oprócz
wymienionych podgatunków wyróżnia się jeszcze 5 innych, zamieszkujących Azję i
Amerykę Północną. Zimowiska gatunku znajdują się w Europie i Azji na terenie areału
lęgowego i na południe od niego (Wielka Brytania, południowa Skandynawia, południowa
Francja, południowe Bałkany, Azja Mniejsza, Kaukaz, północny Iran, Kazachstan, Krym,
północno-zachodnie Chiny); podobnie jest w Ameryce – srokosz zimuje częściowo na
południu
areału
lęgowego,
częściowo
w
środkowej
części
kontynentu
północnoamerykańskiego.
169
Obecnie srokosz, jako ptak lęgowy występuje w całym kraju, choć rozmieszczony
jest bardzo nierównomiernie. Gnieździ się głównie na niżu, a na pogórzu i w górach jest
bardzo nieliczny. W Sudetach był spotykany w porze lęgowej do wysokości 420mn.p.m.,
w Bieszczadach i Tatrach do wysokości 800–900mn.p.m. Regionami najliczniejszego
występowania jest Dolny Śląsk, gdzie zwłaszcza w dolinie Odry i jej dopływów występuje
licznie (w dolinie Widawy pod Wrocławiem, w dolinie Baryczy, w dolinie Odry między
Brzegiem Dolnym i Głogowem, a także między Nową Solą i ujściem Nysy). W
Wielkopolsce jest rozpowszechniony, lecz na ogół nieliczny, rozmieszczony plamowo.
Stosunkowo liczny w okolicach Poznania, Leszna i w dolinie Prosny, a rzadki na północy i
wschodzie regionu. Liczniej występuje srokosz ponadto na Pomorzu Zachodnim, na
Mazowszu i Podlasiu (Kotlina Biebrzańska) oraz w Małopolsce. Natomiast bardzo
rozproszone i nieliczne stanowiska lęgowe znane są z pasa wyżyn i pogórza na południu
kraju, Borów Dolnośląskich i Pomorza Środkowego. Również na Mazurach oraz w dolinie
Wisły między Warszawą a Toruniem jest niezbyt liczny
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała dwa miejsca lęgowe tej dzierzby.
Znajdują się one na nieużytkach powojskowych pierwsze w km około 7+345, po lewej
stronie przebiegu planowanej drogi w odległości około 446m od osi. Drugie z nich
znajduje się w zadrzewieniach również po lewej stronie przebiegu w km około 7+500,
około 170m od osi planowanej drogi.
Świergotek drzewny
Gatunek małego ptaka z rodziny pliszkowatych (Motacillidae). Zamieszkuje
większość Europy (prócz południowych, na Półwyspie Iberyjskim, i północno-wschodnich
jej krańców) oraz zachodnią i środkową Azję po wschodnią Syberię oraz Bajkał. Prowadzi
dalekie wędrówki (przeloty od początku kwietnia do połowy maja i jesienne od końca
sierpnia po październik), zimuje w zachodniej części Morza Śródziemnego, a częściej w
Afryce tropikalnej i południowej Azji. Wschodnie populacje kierują się bardziej na
południe, aż szerokie tereny Afryki wschodniej po zwrotnik Koziorożca. Również
azjatyckie ptaki migrują lecąc na południe między Półwysep Arabski a Indochiny. Z
końcem zimy wracają na lęgowiska, na których pojawiają się, jako jedne z pierwszych.
Zwykle tam, gdzie występuje należy do najliczniejszych przedstawicieli swojego rodzaju.
W Polsce jest to średnio liczny, szeroko rozpowszechniony ptak lęgowy, liczniejszy
na obszarach zalesionych (najliczniejszy wśród polskich świergotków). Jedyny polski
świergotek gnieżdżący się w lesie - spotkać można go w całym kraju, aż po górną granicę
lasu w górach (do 1 600 m n.p.m.). Najczęściej widuje się go w pierwszej dekadzie
kwietnia, kiedy wraca z zimowisk. W trakcie migracji przelatują przez cały kraj, licznie
lecą w drodze na zimowiska. Ostatnie osobniki wędrujące obserwowano jeszcze w
listopadzie. W Polsce nie zaobserwowano prób zimowania. W rejonach o krajobrazie
typowo rolniczym i w dolinach większych rzek lokalne populacje są mniej liczne. Badania
ornitologiczne wykazały, że liczebność świergotków drzewnych może się wahać od prawie
jednej do 8 par lęgowych przypadających na 10 ha powierzchni. Zasiedla suche, dobrze
nasłonecznione obrzeża wszelkiego typu rzadkich, widnych lasów liściastych lub iglastych
z pobliskimi zarastającymi porębami, młodnikami, uprawami leśnymi i polanami, w
górach w kosodrzewinie. Także różne tereny otwarte, zadrzewienia śródpolne, zagajniki,
uprawy, łąki, zarastające torfowiska i laski podmiejskie. Krzaki i pojedyncze drzewa są
jednak potrzebne samcowi by mógł z nich wykonywać swą pieśń i by miał punkty do
obserwacji terenu. W Polsce widywany w grądach, borach sosnowych lub mieszanych z
bogatym runem zielnym i reglach. W lasach liściastych występuje mniej licznie, rzadziej
widywany we wnętrzach mocno przerzedzonych kompleksów.
Na inwentaryzowanym obszarze zlokalizowano jedno miejsce lęgowe świergotka
drzewnego. Znajduje się ona w niewielkim kompleksie leśnym przecinanym przez
planowaną drogę w km około 12+005. Niestety realizacja inwestycji będzie się wiązała z
zajęciem tego terenu pod budowę drogi.
170
Świerszczak
Mniejszy od obu blisko spokrewnionych gatunków: brzęczki i strumieniówki.
Wielkością zbliżony do modraszki, ale znacznie smuklejszy. Sylwetka typowa dla
pokrzewkowatych: wrzecionowata, z drobną głową i delikatnym dziobem. Ogon jest
mocno zaokrąglony. Wymiary: długość ciała 13cm, rozpiętość skrzydeł 15–19cm, masa
ciała w okresie lęgowym 13–14g. Wierzch ciała oliwkowo-brunatny z ciemnymi,
rozmytymi plamkami ułożonymi w paski biegnące wzdłuż grzbietu. Przez oko biegnie
jasna brew. Spód ciała jest jaśniejszy i słabo kreskowany na piersi, czasami wyraźniej
kreskowany na bokach. Pod ogonem występuje dość wyraźne chmurkowanie. Brak
dymorfizmu płciowego. Upierzenie młodych ptaków jest zbliżone do dorosłych.
Siedlisko
Gatunek związany jest z terenami podmokłymi. Zdarza się jednak, że gniazduje
także w rejonach suchszych. Najliczniej występuje na obszarach zabagnionych w dolinach
dużych rzek i wokół niektórych zbiorników wodnych. Bywa spotykany również na polach
uprawnych i łąkach. Niezbędną cechą siedliska jest gęsta roślinność zielna
nieprzekraczająca 1mwysokości oraz pojedyncze wyższe krzewy, które ptak
wykorzystuje, jako stanowiska do śpiewu.
Wyróżniono 4 podgatunki. Europę zamieszkuje podgatunek nominatywny L. n.
naevia. Zasięg lęgowiska tego podgatunku obejmuje niemal całą Europę i Wielką Brytanię
z Irlandią. Na północy sięga do południowej Szwecji i Środkowej Finlandii. W Norwegii
występuje zaledwie wzdłuż południowych wybrzeży. Na wschodzie sięga do długości
geograficznej 46–47º E. Na południu zasięg lęgowiska podgatunku nominatywnego sięga
najdalej do północnych krańców Hiszpanii. W basenie Morza Śródziemnego nie gniazduje.
Dalej na wschód występuje inny podgatunek. Dokładny zasięg zimowisk w Afryce nie jest
poznany. Zimowiska podgatunku nominatywnego obejmują głównie Afrykę ŚrodkowoZachodnią, jak również Maroko. Część ptaków z południowo-wschodniej części zasięgu
stwierdzanych jest zimą również w Grecji, w zachodniej Turcji, na Cyprze, w Izraelu i
Libanie. Na Bliskim Wschodzie podczas przelotu spotykany jest także podgatunek L. n.
straminea, zimujący od Iranu do Indii. Pozostałe podgatunki Świerszczaka zimują w Azji,
od Afganistanu po Indie.
W Polsce Świerszczak gniazduje na terenie całego kraju, z wyjątkiem wysokich gór i
rozległych wyżyn. W górach o bardziej wilgotnym mikroklimacie, może gniazdować nawet
na większych wysokościach (do 700mn.p.m. w Masywie Śnieżnika). Na większości
obszaru kraju uznany jest za gatunek najrzadszy ze wszystkich przedstawicieli rodzaju
Locustella, jednak na tych obszarach, gdzie przeprowadzono dokładne liczenia,
Świerszczak okazał się być ptakiem licznym, np. na łąkach w Puszczy Kampinoskiej, w
dolinie Środkowej Odry, na poligonach pod Przemkowem i w dolinie Baryczy. Wynika
stąd, że dotychczasowe oceny liczebności mogą nie odzwierciedlać faktycznej sytuacji
gatunku na wielu obszarach, ale być wynikiem niezbyt dokładnie prowadzonych liczeń i
pobieżnych szacunków. Największe liczebności zanotowano na bagnistych terenach wokół
Zalewu Szczecińskiego, na bagnach i podmokłych łąkach nad Biebrzą, Narwią, na
Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim, pod Kętrzynem i nad jez. Oświn.
Przedmiotowa inwentaryzacja wykazała siedem par lęgowych w pasie 550m od osi
planowanej drogi. Pierwszą parę zaobserwowano w km około 3+909, dwie kolejne pary
stwierdzono na terenach powojskowych w km około 6+138, oraz 6+884. Cztery pary
świerszczaka zinwentaryzowano w okolicach jeziora Chmiel duży, w km około 8+574,
oraz 9+300-9+500. Dokładną lokalizację względem przebiegu planowanej drogi
Lp.
Kilometraż
1
2
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Locustella naevia
P
149
Locustella naevia
P
262
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
3+909
Świerszczak zwyczajny
6+138
171
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Locustella naevia
P
241
Locustella naevia
L
103
9+223
Locustella naevia
P
76
6
9+293
Locustella naevia
L
98
7
9+374
Locustella naevia
P
142
Lp.
Kilometraż
Gatunek
3
6+884
4
8+574
5
Trzciniak zwyczajny
Niewielki ptak wędrowny z rodziny trzciniaków (Acrocephalidae), wcześniej
zaliczany do pokrzewkowatych. Zamieszkuje prawie całą Europę od jej południowowschodnich części (oprócz Skandynawii i Wielkiej Brytanii), Azję aż po Sachalin i
północną Japonię oraz północną Afrykę pomiędzy 30°N a 50°N oraz Filipiny, Nową
Gwineę, Wyspy Sundajskie i Australię (ostatnie dwie populacje są osiadłe). Odbywa
migracje na duże odległości. Zimuje w południowej Afryce, na subkontynencie indyjskim i
Półwyspie Indochińskim zimują populacje azjatyckie. Przeloty w kwietniu – maju oraz
odloty w sierpniu i wrześniu. W Polsce nieliczny ptak lęgowy niżu (lokalnie może być
średnio liczny lub liczny). Rozpowszechniony w całym kraju do wysokości 500 m n.p.m.,
a więc gór nie zasiedla. Występuje wyspowo, czyli na obszarach z zbiornikami wodnymi i
rzekami. Najliczniejsze populacje zamieszkują bagienne doliny większych rzek, obficie
zarośnięte jeziora i kompleksy stawów hodowlanych. Badania dowiodły, że w biotopach o
największym zagęszczeniu trzciniaków występuje kilka par lęgowych na 1 ha trzcinowisk.
W czasie migracji obserwuje się go w całym kraju, choć niemal zawsze w okolicach wód i
tylko pojedyncze osobniki. Najpóźniejsze odloty zanotowano w październiku. Prób
zimowania nie zaobserwowano. Zasiedla jeziora i stawy z brzegami porośniętymi pasem
rozległych trzcinowisk (najlepiej jednogatunkowych) na głębszej wodzie, szuwarami,
łanami pałek lub łóz. To najmniejszy ptak polskich szuwarów. Rzadziej zasiedla
trzcinowiska z domieszką zarośli wierzbowych lub z dominującą pałką wodną. Choć
trzyma się tylko jednego typu biotopu, to może występować na terenach
przekształconych przez człowieka. Liczne gniazdowiska znajdują się np. na Jeziorze
Czerniakowskim w Warszawie - zagęszczenie gniazd jest do 6 razy większe niż w
przypadku dzikich stanowisk na jeziorach.
W zasięgu przeprowadzonej inwentaryzacji znalazły się dwa gniazda trzciniaka.
Pierwsze z nich znajduje się po prawej stronie przebiegu drogi w km około 3+867, około
138m od osi. Drugie miejsce gniazdowania trzciniaka znajduje się w km około 4+111,
również po prawej stronie planowanej drogi w zadrzewieniach przy stawie, około 313m
od osi planowanej obwodnicy.
Trzcinniczek
Niewielki ptak z rodziny pokrzewkowatych, nieco mniejszy i wyraźnie smuklejszy od
wróbla. Wymiary: długość ciała 12–14cm, rozpiętość skrzydeł 17–21cm, masa ciała 9–
15g. Ubarwienie jednolicie oliwkowo-brązowe z wierzchu, z wyjątkiem brązowych końców
skrzydeł. Kuper rdzawy, boki kremowe. Brak dymorfizmu płciowego. Młode są nieco
bardziej rdzawe od dorosłych. Śpiew ma charakter ciągły, jest stosunkowo monotonny i
niemelodyjny, z licznymi elementami zgrzytliwymi.
Siedlisko
Typowe siedlisko lęgowe trzcinniczka stanowią pasy szuwarów i oczeretów
porastające eutroficzne zbiorniki wodne różnego typu. Optymalnym siedliskiem są łany
trzcin, niezbyt gęste (minimum 40, Średnio 60–100 trzcin/m2) i graniczące z krzewami
wierzb i drzewami, na których ptaki chętnie żerują. W takich siedliskach trzcinniczek
osiąga najwyższe zagęszczenia. Może jednak występować również na obrzeżach małych
zbiorników wodnych w śród pól i łąk, jak również w nadrzecznych zaroślach wikliny.
172
Areał lęgowy trzcinniczka obejmuje prawie całą Europę, północno-zachodnie
wybrzeże Afryki, Azję Mniejszą i Azję Środkową (głównie Kazachstan). W Europie
gniazduje przede wszystkim podgatunek A. s. scirpaceus, zasiedlając zachodnią i
środkową część kontynentu, Skandynawię do 65°N oraz zachodnią część Rosji po dolną
Wołgę, gniazduje również w północno-zachodniej Afryce. Brak go na północy Wysp
Brytyjskich, a w rejonie Morza Śródziemnego występuje w znacznym rozproszeniu. W
rejonie Morza Kaspijskiego, Kaukazu, w Azji Mniejszej, Iranie, Kazachstanie występuje
podgatunek A. s. fuscus. W okresie zimowym oba podgatunki spotykają się w Afryce
Równikowej, głównie na obszarze Sudanu-Zambezi, a także dalej na południu Afryki, w
Botswanie i Namibii.
Występuje w całym kraju, na pogórzach nielicznie, zasiedlając stawy rybne do
wysokości ok. 350mn.p.m., wyjątkowo do 500mn.p.m. Jego występowanie zależy od
dostępności odpowiednich siedlisk, dlatego też w pewnych regionach jest gatunkiem
bardzo licznym, np: w bagiennej dolinie Narwi, na jeziorach Nadgopla czy na stawach w
dolinie Baryczy. Powszechnie, chociaż mniej licznie, występuje też wzdłuż większych rzek
i ich starorzeczy – nad Biebrzą, Wartą czy Wisłą. Nad oligotroficznymi jeziorami
Pojezierza Pomorskiego i Mazurskiego zwykle bywa nieliczny. Natomiast na Pojezierzu
Augustowskim oraz na obszarach wododziałowych i wyżynnych Małopolski jest bardzo
nieliczny.
Podczas przeprowadzonej inwentaryzacji zaobserwowano cztery pary tego gatunku.
Pierwsza z nich gniazduje w trzcinach przy stawie na nieużytkach po prawej stronie w km
około 3+765, około 200m od osi planowanej drogi. Druga para trzcinniczka gniazduje
również po prawej stronie przebiegu planowanej obwodnicy, w trzcinach na stawie w km
około 4+165. Pozostałe dwie pary trzcinniczka gniazdują w rejonie jeziora Chmiel duży,
Dokładną lokalizację względem przebiegu planowanej drogi przedstawia tabela
poniżej.
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Acrocephalus scirpaceus
P
173
Trzcinniczek zwyczajny
P
134
8+267
P
45
9+189
P
87
Lp.
Kilometraż
1
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
3+765
2
4+165
3
4
Trznadel zwyczajny
Gatunek małego, częściowo wędrownego ptaka z rodziny trznadlowatych
(Emberizidae). To jeden z najliczniej reprezentowanych gatunków ptaków w Europie i na
środkowoazjatyckich stepach zachodniej Syberii. Dawniej, gdy większość tych terenów
porastały lasy, trznadle zamieszkiwały przede wszystkim lasostepy porośnięte krzewami.
Zimują z reguły w pobliżu terenów lęgowych. Południową granice stanowi rejon Morza
Śródziemnego. Przeważnie to gatunek osiadły. Tylko część populacji z północnej i
północno-wschodniej Europy niedaleko migruje do regionów o łagodniejszym klimacie. W
Polsce jest to liczny ptak lęgowy równomiernie występujący w całym kraju, także w
górach. Większość osobników zimuje na miejscu, choć niektóre wybierają się do Europy
Zachodniej. Po skowronku to najpospolitszy w Polsce ptak terenów otwartych. Zajmuje
wiele siedlisk – różnorodne obszary dobrze nasłonecznione, będące mozaiką, zadrzewień,
krzewów i terenów otwartych, np. obrzeża widnych lasów liściastych i borów, pola, łąki,
(choć musi tu rosnąć, choć parę drzew lub krzewów), polany, zarośla, drzewa owocowe,
sady, budynki i ogrody. Spotkać go można od nizin po piętro kosodrzewiny i w pobliżu
potoków i rzek. Unika miast, choć jest spotykany na obrzeżach wsi (zimą odwiedza je
173
stadami). Nie występuje też w zwartych drzewostanach. Trznadle nie boją się ludzi, więc
można je zobaczyć na wsiach, przy szosach, gdzie wyszukuje ziaren i nasion
najróżniejszych chwastów.
W zasięgu inwentaryzacji znalazły się cztery miejsca lęgowe trznadla zwyczajnego
Pierwsze z nich znajduje się na terenie cmentarza komunalnego w km około 1+601.
Drugie miejsce lęgowe znajduje się na terenie nowo założonego sadu drzew owocowych,
po prawej stronie przebiegu w km około 4+281. Pozostałe dwa miejsca lęgowe trznadla
znajdują się na terenach nieużytków powojskowych w km około 6+735 po prawej stronie
przebiegu, około 152m od osi planowanej drogi, oraz w km około 7+901, około sto
metrów od osi drogi, po lewej stronie.
Zięba zwyczajna
Ptaka z rodziny łuszczaków (Fringillidae). Ogółem zasiedla Europę z wyjątkiem
północnej Skandynawii, wschodnią Azję oraz południową Afrykę. W Polsce gatunek
lęgowy, jednakże coraz więcej osobników zimuje. Nazwa naukowa odnosi się do tego, że
samice odlatują, a większość samców zostaje, aby bronić terytoriów. To gatunek o dużej
plastyczności pod względem wymagań środowiskowych. Spotykana we wszystkich
biotopach, gdzie są drzewa, często w bliskości człowieka. W okresie lęgowym
zamieszkuje różne typy lasów i borów z ubogą warstwą krzewów i ziół, grupy drzew
liściastych lub iglastych rosnących na polach, w ogrodach, alejach, zadrzewienia i
parkach w miastach. Od jesieni do wiosną często widuje się zięby na otwartych terenach,
gdzie żywi się nasionami roślin. Niekiedy odwiedza wtedy karmniki i gospodarstwa rolne,
gdzie obok hodowanych zwierząt znajduje łatwy pokarm. Zięba jest to
najprawdopodobniej najliczniejszy i najpospolitszy ptak Polski. Szacuje się, że żyje tu 1525 milionów par lęgowych (bardzo liczny ptak lęgowy). Zagęszczenie par może wynosić 2
pary na hektar, średnio, co 50 m jest gniazdo. Badania przeprowadzone w latach 60.
wykazały, że podczas powrotu z zimowisk przez linię Bałtyku może przelatywać ponad
milion pojedynczych osobników.
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała trzy miejsca łęgowe zięby. Pierwsze z
nich zlokalizowane jest w borze mieszanym świerzym w km około 6+442, po lewej
stronie przebiegu drogi w odległości około 148m od osi planowanej inwestycji. Drugie
miejsce lęgowe zięby zlokalizowane jest w km około 11+982 w niewielkim kompleksie
leśnym przecinanym przez planowana inwestycję. W wyniku realizacji inwestycji zostanie
ono zniszczone. Trzecie miejsce lęgowe zięby zlokalizowane jest w km około 16+739,
około 241m w lewo od przebiegu planowanej inwestycji.
Zimorodek zwyczajny.
Zimorodek jest ptakiem nieco większym od wróbla. Wymiary: długość ciała 17cm,
rozpiętość skrzydeł 26cm i masa ciała 36–46g. W upierzeniu wierzchu dominują barwy
niebieskie. Charakterystyczny jest jaskrawy, turkusowo-błękitny grzbiet. Brzuch i piersi
są rdzawe, podgardle białe, nogi pomarańczowe. Brak wyraźnych różnic ubarwienia u obu
płci, a jedyną wyraźną cechą diagnostyczną jest barwa dzioba: u samca jest on jednolicie
czarny, u samicy żuchwa jest w przewadze pomarańczowa. Osobniki młodociane
charakteryzują się ciemnymi nogami, oraz mniej jaskrawym ubarwieniem. Nogi ich
nabierają koloru pomarańczowego najwcześniej w wieku 4–5miesięcy. Upierzenie piersi
jest ciemniejsze niż u dorosłych, z odcieniem sinawym. Dziób nieco rozjaśniony na końcu.
Bardzo charakterystyczną cechą zimorodka jest szybki lot nad samą powierzchnią wody.
Jest ptakiem płochliwym; na widok człowieka odlatuje na kilkadziesiąt metrów, kryjąc się
wśród nadwodnych gałęzi. Jego głos to przenikliwy, wysokotonowy pisk.
Siedlisko
Zimorodek jest ściśle związany z wodą. Zasiedla głównie zadrzewione odcinki linii
brzegowej czystych rzek, strumieni, jezior i stawów rybnych obfitujących w niewielkich
rozmiarów ryby. Do budowy gniazd wymaga urwistych brzegów, o podłożu piaskowym
lub piaskowo-gliniastym. Preferuje ekspozycje skarp o kierunku północno-wschodnim,
północno-zachodnim i północnym. Zdecydowaną większość stanowisk lęgowych spotyka
się w zalesionej linii brzegowej; w Borach Tucholskich odsetek ten wyniósł ponad 97%. W
okresie polęgowym wymagania siedliskowe dotyczą przede wszystkim obecności wody,
174
odpowiedniej wielkości ryb i nadbrzeżnych zadrzewień. Zimą gatunek przebywa również
na miejskich odcinkach rzek i stawach. Zanieczyszczenie wód i silne przekształcenia
cieków wodnych ograniczają występowanie zimorodka.
Zimorodek jest najbardziej rozpowszechnionym na świecie przedstawicielem
rodziny zimorodków. Występuje od zachodnich krańców Portugalii do Wysp Salomona na
wschodzie. Północną granicą areału jest równoleżnik 61°N, południową natomiast obszar
Maroko, Sri Lanki i Melanezji. Podgatunek występujący w Polsce A. a. ispida zasiedla
obszar pomiędzy południową Norwegią, Hiszpanią i Irakiem. Dalekodystansowe wędrówki
na zimowiska zasadniczo dotyczą części populacji gniazdującej w Europie Wschodniej i
Środkowej, a obszarem granicznym jest terytorium Polski, Słowacji i Ukrainy.
Zimorodek występuje na całym obszarze Polski. W północnej części kraju
najbardziej jest rozpowszechniony na Pomorzu Zachodnim i Środkowym, Warmii oraz
Mazurach. Szczególnie liczny w dolinie górnej Odry oraz nad Łupawą, Słupią, Brdą i Wdą
oraz nad Pasłęką, Wałszą i Łyną. W Polsce centralnej liczniej reprezentowany jest w
części wschodniej, głównie nad Środkową Wisłą, Bugiem, Narwią i Pilicą. Stosunkowo
liczna jest również populacja na Dolnym Śląsku, np. na Stawach Milickich. W
Wielkopolsce jest mniej liczny, a rzekami o największych populacjach są tam Warta i
Noteć. W górach osiąga granicę 550–600m. n.p.m.
Podczas przedmiotowej inwentaryzacji zaobserwowano dwie pary lęgowe
zimorodka. Pierwsza z nich zaobserwowano w km około 9+459, po prawej stronie
przebiegu planowanej drogi, około trzysta metrów od osi. Druga parę zaobserwowano
przy stawie w km około 10+071, po lewej stronie przebiegu planowanej obwodnicy, około
267m od osi.
Żuraw
Żuraw jest jednym z największych polskich ptaków. Jest większy od bociana białego
i czapli siwej. Wymiary ciała: długość dorosłego osobnika 105–130 cm; rozpiętość
skrzydeł 200–230cm; masa ciała dorosłego ptaka 3–8 kg. Ptak jest koloru
popielatoszarego, z szyją i głową czarno-białą oraz czerwoną plamą na potylicy. Nogi są
czarnoszare. W okresie lęgowym ptaki dorosłe mają często rdzawobrunatny grzbiet. U
osobników stojących widoczny jest czarno-szary pióropusz „ogona” u tworzony z
wewnętrznych długich piór skrzydła, a nie z piór ogona. Dymorfizm płciowy słabo
zaznaczony, samiec jest nieco większy od samicy. Pisklę po wykluciu jest rude. Osobniki
młodociane są popielatoszare, z rdzawą głową. Dorosłe ptaki pierzą się częściowo od
kwietnia do sierpnia, a raz na 2–4 lata w czerwcu i lipcu pierzą się całkowicie, tracąc
zdolność do lotu na okres 5–6 tygodni. Żurawie wydają donośny, gardłowy głos, zwany
klangorem.
Siedlisko
W czasie lęgów żurawie korzystają z wszelkich mokradeł, które nadają się do
budowy gniazda. Preferują oczka wodne, zabagnienia i jeziora w otoczeniu lasów
podmokłych (olsy, łęgi) oraz w śród suchych borów. Znaczna część par gniazduje na
oczkach Śródpolnych, a także w dolinach rzecznych, np: starorzecza, zabagnienia i
okresowe zalewiska. W rejonach z niewielką liczbą zbiorników naturalnych większe
znaczenie mają zbiorniki sztuczne, np: stawy, glinianki, torfianki, rowy i kanały. Gniazdo
zakładane może być na kępach olszy, w płatach szuwarów budowanych przez trzcinę
i/lub pałkę oraz w łanach turzycy, oczeretu, sitowia, manny, w zaroślach wierzby, a na
torfowisku na mszystym kożuchu. Kluczowym czynnikiem w czasie lęgów jest stałe
utrzymywanie poziomu wody (20–40 cm) wokół miejsca gniazdowego. W trakcie
wodzenia młodych żurawie spotyka się głównie na zacisznych śródleśnych polanach,
łąkach, ugorach, a także na polach uprawnych. Nierzadko wodzą młode w rzadkich
nadrzecznych łęgach topolowo-wierzbowych. W czasie wędrówek żerują głównie w
krajobrazie rolniczym, a nocują na płytkich stawach rybnych, w trzcinowiskach, na
płyciznach i wyspach jezior, na obszarach zalewowych dużych rzek, oczkach śródpolnych
i bagnach śródleśnych. Na zimowiskach korzystają także z pól uprawnych i łąk, stepów i
lasów parkowych z dużym udziałem dębu korkowego.
175
Areał lęgowy żurawia rozciąga się szerokim pasem od Łaby, przez Europę
Środkową, Skandynawię, północno-środkową Azję, po wschodnie krańce Syberii do Morza
Ochockiego. Rozróżnia się dwa podgatunki: nominatywny G. g. grus i G. g. lilfordi,
jednak trudno jest ustalić granicę występowania między nimi. Najczęściej przyjmuje się,
że podgatunek lilfordi występuje na wschód od linii, jaką wyznacza w Rosji rzeka Wołga.
Polskę zamieszkuje podgatunek nominatywny. Zimowiska znajdują się na południe od
zwartego areału lęgowego: w południowej Europie, w północnej Afryce, Azji Mniejszej, na
Bliskim Wschodzie, w Iranie, na Półwyspie Indyjskim i w Chinach.
Lęgowy żuraw występuje najliczniej w północnej i zachodniej Polsce. W centrum
Polski występuje lokalnie. Południowe granice występowania w Polsce wyznaczone są
przez stanowiska na Śląsku i na Lubelszczyźnie. Ostatnio odkryto izolowane stanowiska
lęgowe w Sudetach i na Górnym Śląsku. Od wiosny do jesieni, w dogodnych miejscach w
zasadzie na całym niżu Polski, można spotkać osobniki nie lęgowe przebywające w
stadach, do których latem przyłączają się ptaki lęgowe. W okresie wędrówek żurawie
spotyka się w całej Polsce, ale w większych stadach głównie w północnej części kraju i
wzdłuż wschodniej granicy. Zimujące żurawie stwierdzano na Pomorzu Gdańskim, pod
Olsztynem, pod Białymstokiem, w okolicy Białowieży i na Dolnym Śląsku.
W inwentaryzowanym pasie spotkano cztery pary lęgowe, oraz cztery osobniki
podczas przelotu. Osobniki migrujące zaobserwowano w km około 0+159, 6+671,
8+236, oraz w km około14+269. Dwie pary lęgowe żurawia stwierdzono na terenie
nieużytków powojskowych w km około 6+449 i 6+846. Trzecią parę stwierdzono w
rejonie jeziora Chmiel duży w km około 8+679. Czwartą parę stwierdzono w km około
9+652, po lewej stronie przebiegu drogi w odległości około 266m od osi drogi.
Dokładną lokalizację względem planowanej obwodnicy miasta Wałcz przedstawia
tabela poniżej.
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Grus grus
L
399
Żuraw
Grus grus
P
144
6+671
Żuraw
Grus grus
P
254
6+846
Żuraw
Grus grus
P
161
5
8+236
Żuraw
Grus grus
P
112
6
8+679
Żuraw
Grus grus
L
96
7
9+652
Żuraw
Grus grus
L
266
8
14+269
Żuraw
Grus grus
P
94
Lp.
Kilometraż
1
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
0+159
Żuraw
2
6+449
3
4
Dokładne wyniki przeprowadzonej inwentaryzacji awifauny wzdłuż
planowanej obwodnicy przedstawia tabela zamieszczona poniżej.
Gatunek
przebiegu
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Parus major
P
393
Gołąb grzywacz
Columba palumbus
P
477
Pełzacz leśny
Certhia familiaris
P
407
0+083
Dzięcioł średni
Dendrocopos medius
L
332
0+095
Pliszka siwa
Motacilla alba
L
390
6
0+110
Gąsiorek
Lanius collurio
L
249
7
0+159
Żuraw
Grus grus
L
399
8
1+487
Lerka
Lullula arborea
P
198
9
1+601
Trznadel zwyczajny
Emberiza citrinella
P
97
10
1+610
Białorzytka zwyczajna
Oenanthe oenanthe
P
266
Lp.
Kilometraż
1
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
0+000
Bogatka
2
0+000
3
0+000
4
5
176
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Lullula arborea
L
89
Pliszka siwa
Motacilla alba
P
220
Lerka
Lullula arborea
L
260
Dzięcioł średni
Dendrocopos medius
L
260
Czapla siwa
Ardea cinerea
P
460
Pustułka zwyczajna
Falco tinnunculus
P
128
Czapla siwa
Ardea cinerea
P
142
3+765
P
173
19
3+776
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
P
137
20
3+867
Trzciniak zwyczajny
Acrocephalus
arundinaceus
P
138
21
3+906
Derkacz
Crex crex
P
345
22
3+909
Locustella naevia
P
149
23
3+960
Buteo buteo
L
225
24
3+996
Kszyk
Gallinago gallinago
P
244
25
4+073
Kruk
Corvus corax
26
4+111
Trzciniak zwyczajny
Acrocephalus
arundinaceus
P
313
27
4+139
Rokitniczka
Acrocephalus
schoenobaenus
P
362
28
4+140
Krakwa
Anas strepera
P
207
29
4+146
Derkacz
Crex crex
L
234
30
4+149
Brzęczka
Locustella luscinioides
P
316
317
4+153
Pleszka zwyczajna
Phoenicurus phoenicurus
32
4+162
Łyska
Fulica atra
P
235
33
4+164
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
P
203
34
4+165
P
134
35
4+173
Jerzyk zwyczajny
Apus apus
P
299
36
4+182
Pliszka siwa
Motacilla alba
P
77
37
4+184
Gąsiorek
Lanius collurio
L
114
38
4+240
Czapla siwa
Ardea cinerea
P
150
39
4+281
Trznadel zwyczajny
Emberiza citrinella
P
128
40
4+292
Lerka
Lullula arborea
L
86
41
4+360
Bogatka
Parus major
P
128
42
4+363
Skowronek polny
Alauda arvensis
P
176
43
4+410
Pustułka zwyczajna
Falco tinnunculus
P
216
44
4+495
Kapturka
Sylvia atricapilla
L
62
45
4+919
Czajka
Vanellus vanellus
P
113
46
4+932
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
P
128
47
4+939
Pliszka żółta
Motacilla flava
P
82
48
4+959
Pliszka siwa
Motacilla alba
P
160
49
4+973
Łyska
Fulica atra
P
106
50
4+975
Płaskonos
Anas clypeata
P
128
Lp.
Kilometraż
11
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
1+805
Lerka
12
1+906
13
2+542
14
2+721
15
2+890
16
2+924
17
3+760
18
Kolizja przebiegu drogi
177
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Tringa ochropus
P
158
Siniak
Columba oenas
P
50
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
P
150
Alauda arvensis
P
174
Czajka
Vanellus vanellus
P
34
Jaskółka oknówka
Delichon urbicum
P
90
Błotniak łąkowy
Circus pygargus
P
241
5+911
Derkacz
Crex crex
P
301
59
6+138
Locustella naevia
P
262
60
6+262
Derkacz
Crex crex
P
271
61
6+337
Łyska
Fulica atra
P
100
62
6+338
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
P
120
63
6+356
Samotnik
Tringa ochropus
P
274
64
6+442
Zięba
Fringilla coelebs
L
148
65
6+449
Żuraw
Grus grus
P
144
66
6+671
Żuraw
Grus grus
P
254
67
6+735
Trznadel zwyczajny
Emberiza citrinella
P
152
68
6+739
Gąsiorek
Lanius collurio
P
162
69
6+807
Kszyk
Gallinago gallinago
P
384
70
6+846
Żuraw
Grus grus
P
161
71
6+884
Locustella naevia
P
241
72
7+193
Kruk
Corvus corax
P
261
73
7+345
Srokosz
Lanius excubitor
L
446
74
7+365
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
P
429
75
7+412
Pokląskwa
Saxicola rubetra
L
342
76
7+436
Łabędź niemy
Cygnus olor
P
418
77
7+500
Srokosz
Lanius excubitor
L
170
78
7+690
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
P
209
79
7+787
Gąsiorek
Lanius collurio
L
188
80
7+816
Rudzik
Erithacus rubecula
P
430
81
7+840
Derkacz
Crex crex
P
143
82
7+860
Derkacz
Crex crex
P
485
83
7+901
Trznadel zwyczajny
Emberiza citrinella
L
95
84
7+943
Gąsiorek
Lanius collurio
P
429
85
7+984
Bogatka
Parus major
P
115
86
8+008
Gąsiorek
Lanius collurio
P
40
87
8+116
Paszkot
Turdus viscivorus
L
397
88
8+119
Kowalik
Sitta europaea
L
273
89
8+197
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
P
62
90
8+202
Kwiczoł
Turdus pilaris
L
318
91
8+218
Pokląskwa
Saxicola rubetra
P
56
92
8+233
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
P
277
93
8+236
Żuraw
Grus grus
P
112
94
8+247
Gąsiorek
Lanius collurio
L
183
Lp.
Kilometraż
51
4+984
52
5+059
53
5+263
54
5+465
Skowronek polny
55
5+486
56
5+540
57
5+612
58
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
Samotnik
178
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Crex crex
P
412
P
45
8+376
Czarnogłówka
zwyczajna
Poecile montanus
L
60
98
8+407
Rudzik
Erithacus rubecula
L
100
99
8+432
Dzięcioł czarny
Dryocopus martius
L
303
100
8+473
Remiz zwyczajny
Remiz pendulinus
L
124
101
8+511
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
L
406
102
8+520
Łyska
Fulica atra
L
300
103
8+545
Gąsiorek
Lanius collurio
P
94
104
8+574
Locustella naevia
L
103
105
8+585
Cierniówka
Sylvia communis
P
65
106
8+601
Pokląskwa
Saxicola rubetra
P
133
107
8+679
Żuraw
Grus grus
L
96
108
8+816
Rudzik
Erithacus rubecula
L
159
109
8+918
Jarzębatka
Sylvia nisoria
L
131
110
9+007
Jarzębatka
Sylvia nisoria
111
9+017
Perkoz dwuczuby
Podiceps cristatus
L
222
112
9+121
Rokitniczka
Acrocephalus
schoenobaenus
L
83
113
9+136
Gąsiorek
Lanius collurio
P
269
114
9+179
Pokląskwa
Saxicola rubetra
P
118
115
9+182
Derkacz
Crex crex
P
332
116
9+188
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
P
43
117
9+189
P
87
118
9+223
Locustella naevia
P
76
119
9+293
Locustella naevia
L
98
120
9+374
Locustella naevia
P
142
121
9+390
Derkacz
Crex crex
P
250
122
9+396
Gąsiorek
Lanius collurio
P
367
123
9+459
Zimorodek zwyczajny
Alcedo atthis
P
307
124
9+474
Gąsiorek
Lanius collurio
P
56
125
9+497
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
L
385
126
9+547
Dzięcioł duży
Dendrocopos major
L
339
127
9+563
Kapturka
Sylvia atricapilla
128
9+597
Kszyk
Gallinago gallinago
L
99
129
9+600
Gąsiorek
Lanius collurio
P
316
130
9+644
Sójka
Garrulus glandarius
L
39
131
9+652
Żuraw
Grus grus
L
266
132
9+737
Samotnik
Tringa ochropus
L
196
133
10+016
Łabędź niemy
Cygnus olor
L
267
Lp.
Kilometraż
95
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
8+261
Derkacz
96
8+267
97
179
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Alcedo atthis
L
267
Błotniak łąkowy
Circus pygargus
L
463
Bocian biały
Ciconia ciconia
L
266
10+988
Pliszka siwa
Motacilla alba
L
201
138
11+427
Skowronek polny
Alauda arvensis
L
204
139
11+982
Zięba
Fringilla coelebs
140
12+005
Świergotek drzewny
Anthus trivialis
141
12+101
Pełzacz leśny
Certhia familiaris
L
82
142
12+197
Czubatka
Lophophanes cristatus
L
92
143
13+154
Sójka
Garrulus glandarius
P
266
144
13+920
Błotniak zbożowy
Circus cyaneus
L
306
145
14+269
Żuraw
Grus grus
P
94
146
14+550
Bocian biały
Ciconia ciconia
P
203
147
15+011
Bocian biały
Ciconia ciconia
P
390
148
15+200
Skowronek polny
Alauda arvensis
L
205
149
15+382
Czajka
Vanellus vanellus
L
161
150
15+464
Gołąb grzywacz
Columba palumbus
L
90
151
15+861
Bocian biały
Ciconia ciconia
P
320
152
16+698
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
P
271
153
16+739
Zięba
Fringilla coelebs
L
241
154
16+981
Dzięcioł czarny
Dryocopus martius
L
187
155
17+060
Gąsiorek
Lanius collurio
L
476
156
17+782
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
L
483
Lp.
Kilometraż
134
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
10+071
Zimorodek zwyczajny
135
10+149
136
10+940
137
d) Bezkręgowce
W ramach inwentaryzacji wykonanej na potrzeby niniejszego opracowania
zinwentaryzowano jedenaście gatunków rzadkich, chronionych bezkręgowców.
Poniżej przedstawiono krótki opis zinwentaryzowanych gatunków i lokalizację
wyników inwentaryzacji
Agapanthia intermedia
Chrząszcz z rodzaju Zgrzytnica. Gatunek monofagiczny związany z Świerzbnicą
polną (Knautia arvensis (L.) J. M. Coult.). Byliną zasiedlająca obrzeża lasów, zarośla,
suche łąki i wzgórza, przydroża, nieużytki, występuje czasami na polach uprawnych
(chwast). Larwy Agaphanthia intermedia rozwijają się w łodygach rośliny, gdzie
następuje przepoczwarczenie, Imagines pojawiają się od połowy maja i występują do
lipca. Pojedyncze osobniki żyją na swobodzie około dwu-trzech tygodni. Przebywają
najczęściej na roślinach żywicielskich, odżywiając się tkankami ich liści i łodyg, nie żerują
na kwiatach ani na innych roślinach. Dorosłe osobniki posiadają zdolność lotu. Jaja są
składane pojedynczo w nacięcie na łodydze zrobione przez samicę. Larwa zimuje, a
przepoczwarczenie następuje na wiosnę. Ekspansję tego gatunku ogranicza zasięg
występowania Świerzbnicy polnej (Bach M. 1856). W zasięgu inwentaryzacji
zlokalizowano trzy płaty świerzbnicy polnej zasiedlonej przez tą zgrzytnicę. Pierwszy z
nich znajduje się na nieużytkach w km około 4+436, około 250m od osi drogi po jej lewej
stronie. Drugi zasiedlony płat świerzbnicy zlokalizowany jest w km około 8+132, około
280m po prawej stronie od osi planowanej obwodnicy. Trzecie miejsce występowania
tego gatunku zlokalizowane jest w km około 9+000, po prawej stronie przebiegu
planowanej drogi, około 135m od osi planowanej drogi. Gatunek ten nie jest gatunkiem
chronionym, jest jednak gatunkiem rzadkim.
180
Biegacz skórzasty
Chrząszcz z rodziny biegaczowatych. Jest największym z biegaczy (30-42 mm
długości) występujących w środkowej Europie. Tak jak większość chrząszczy z rodziny
biegaczowatych, prowadzi nocny tryb życia. W dzień przebywa w ściółce, w glebie, pod
kamieniami lub pod korą. Występuje w suchych siedliskach, głównie w lasach sosnowych.
Podlega ścisłej ochronie gatunkowej. W pasie inwentaryzacji zlokalizowano dwa miejsca
występowania biegacza skórzastego. Pierwsze z nich znajduje się borze mieszanym
świerzym w km około 6+356, po lewej stronie przebiegu planowanej obwodnicy, w
odległości około 215m od osi drogi. Drugie znajduje się na terenie nieużytków
powojskowych w km około 8+530, po prawej stronie przebiegu, w odległości około 190m
od osi planowanej drogi.
Czerwończyk nieparek
Czerwończyk nieparek jest gatunkiem transpalearktycznym o zasięgu obejmującym
obszary strefy umiarkowanej od zachodniej Europy po wschodnie krańce Azji. W Europie
jest poważnie zagrożony wymieraniem w zachodniej części swego zasięgu. W Polsce
spotykany jest powszechnie na niżu. Stan jego populacji w kraju jest bardzo dobry.
Liczebność gatunku wzrasta i rozprzestrzenia się on na obszary do tej pory przez niego
niezasiedlane. Gatunek ten posiada Kategorie zagrożenia LC na Polskiej Czerwonej Liście.
W Polsce podlega ścisłej ochronie. Znajduje się na czerwonej liście IUCN. Wymieniony
został w II załączniku Konwencji Berneńskiej, oraz w II i IV załączniku Dyrektywy
Habitatowej. Rozpiętość skrzydeł 32–40mm. Wyraźny dymorfizm płciowy. U obu płci
wierzch skrzydeł złocistoczerwony z czarnym obrzeżeniem, a spód tylnego skrzydła z
silnym błękitnym nalotem. U samca w połowie długości przedniego skrzydła znajduje się
niewielka czarna kropka lub krótka poprzeczna kreska. Samica większa od samca. Czarne
obrzeżenie przedniego skrzydła szersze, na skrzydle występuje przepaska z czarnych
kropek oraz dwie dodatkowe kropki w nasadowej części skrzydła. Tylne skrzydło silnie
przyciemnione, z szerokim pomarańczowym paskiem przy zewnętrznym brzegu skrzydła.
Gatunek ma jedno, a w sprzyjające sezony dwa pokolenia w roku. Motyle drugiego
pokolenia są znacznie mniejsze niż pierwszego. Pojaw motyla przy jednym pokoleniu w
roku trwa od początku czerwca do końca lipca. Przy dwóch pokoleniach pierwsze pojawia
się od początku czerwca do początku lipca, a drugie od końca lipca do końca sierpnia.
Gąsienica żyje głównie na szczawiu lancetowatym (Rumex hydrolapathum Huds.),
Ostatnio coraz częściej obserwowana jest także na innych gatunkach szczawiu, takich jak
szczaw tępolistny (Rumex obtusifolius L.), szczaw kędzierzawy (Rumex crispus L.) i
szczaw zwyczajny (Rumex acetosa L.). Przez cały swój rozwój gąsienica odżywia się
liśćmi, a zimuje w młodszych stadiach wzrostowych. Przepoczwarczenie odbywa się na
roślinie pokarmowej lub w jej pobliżu (Ebert, 1991).
Motyl jest aktywny wciągu dnia, lata przy słonecznej pogodzie. Odwiedza
stosunkowo wiele różnych gatunków kwiatów, preferując głównie te o barwie fioletowej i
żółtej, rzadziej białej.
Gatunek związany ze Środowiskami wilgotnych łąk i torfowisk niskich oraz
rozmaitymi Środowiskami okrajkowymi w dolinach rzek. Preferuje tereny nadwodne oraz
obrzeża rowów melioracyjnych. W ostatnich latach coraz częściej obserwowany w
środowiskach suchszych, w tym także ruderalnych. Związane jest to ze składaniem jaj na
innych gatunkach szczawiu rosnących w takich miejscach. Rozwój i stan populacji
Stan populacji w Polsce należy uznać za bardzo dobry. Widoczna jest w ostatnich
latach tendencja do wzrostu liczebności i rozprzestrzeniania się gatunku na obszary, na
których dotąd nie występował.
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała jedno stanowisko czerwończyka
nieparka. Znajduje się ono w km około 9+689, około 100m od osi drogi po prawej
stronie.
Modraszek alkon
Niewielki motyl o rozpiętości skrzydeł 32-36 mm; rozwija jedno pokolenie w roku,
pojawia się między drugą dekadą lipca a trzecią dekadą sierpnia. Gąsienica żyje
początkowo na roślinie goryczka wąskolistna (Gentiana pnemonanthe L.), następnie
rozwija się w gniazdach mrówki Myrmica scabrinodis Nyl. Zasiedla torfiaste, rzadko
181
koszone łąki trzęślicowe w dolinach rzek i nad jeziorami. W Polsce znany z południowej i
wschodniej części kraju. Występuje niezbyt często i na ogół nielicznie. Podstawowym
sposobem ochrony jest utrzymanie siedlisk, czyli zachowanie łąk w takim stanie, w
którym zapewnione jest przetrwanie rośliny pokarmowej i mrówek gospodarzy.
Modraszek alkon jest objęty w Polsce ochroną gatunkową. Oznaczony kategorią VU na
Czerwonej Liście Zwierząt Ginących i Zagrożonych w Polsce. Umieszczony w Polskiej
Czerwonej Księdze Zwierząt. Podczas przeprowadzonej inwentaryzacji napotkano jednego
osobnika dorosłego tego gatunku modraszka po prawej stronie przebiegu planowanej
drogi, w km około 7+133, około 270m od osi planowanej obwodnicy. Nie stwierdzono w
pasie inwentaryzacji występowania rośliny żywicielskiej, jaką jest goryczka wąskolistna.
Przypuszczalnie zinwentaryzowany osobnik musiał przylecieć z terenu znajdującego się
poza zasięgiem inwentaryzacji.
Mrówka rudnica (Formica rufa)
Gatunek mrówki z podrodziny Formicinae. Należy do grupy owadów społecznych.
Jest to pospolity owad leśny, żyje głównie w lasach iglastych. Buduje gniazda (tzw.
mrowiska). Najczęściej znajdują się one w zacisznym, ale częściowo przynajmniej
słonecznym miejscu, zwykle przy pniu drzewa. Ma wysokość do 1 m, czasami nawet
więcej. Składa się z części nadziemnej (kopiec) i podziemnej. Część nadziemna
zbudowana jest głównie z igieł drzew i drobnych gałązek. Część podziemna jest równie
duża jak nadziemna, a nawet większa, gdyż może sięgać do 2 m głębokości. Wewnątrz
mrowiska znajdują się komory połączone systemem korytarzy. W zależności od pogody,
a szczególnie pory roku, mrówki przebywają w różnych częściach mrowiska; w lecie
głównie w części nadziemnej, zimą głównie w podziemnej. Z komór położonych w górnej
części mrowiska prowadzą liczne korytarze na jego powierzchnię. W jednym mrowisku
może być nawet do 100 tysięcy mrówek. W mrowisku występują 3 „kasty” mrówek:
bezpłciowe robotnice, samica (królowa) i samce. W mrowisku normalnie występuje jedna
tylko królowa i bardzo liczne bezskrzydłe robotnice. W lecie (od czerwca do września) z
jaj wylęgają się liczne uskrzydlone samice i samce, które przy dobrej pogodzie masowo
opuszczają mrowisko udając się w lot godowy.
Ciało mrówki zbudowane z głowy, tułowia, odwłoka i 3 par odnóży, a u samca i
samicy w okresie lotu godowego także dwóch par błoniastych skrzydeł. Robotnica ma
odwłok, tułów, wierzch głowy, a także część odnóży czarnobrązowe, pozostałe części
ciała są rude. Na górnej krawędzi łuski występują pojedyncze, długie włoski. Odnóża
długie, mocne. Długość ciała robotnicy wynosi 6-9 mm, a samca i samicy 9-11mm.
Wszelkie prace, zarówno w mrowisku, jak i poza nim wykonują robotnice. Królowa
zajmuje się wyłącznie składaniem jaj. Dziennie składa ich nawet do 300. W przypadku
zagrożenia mrowiska pobudzone robotnice gromadzą się przy wylotach korytarzy z
mrowiska, wyginają odwłok pomiędzy odnóża i pryskają kwasem mrówkowym starając
się celować w intruza. Odżywiają się różnorodnymi drobnymi zwierzętami, szczególnie
zaś owadami i ich larwami, które następnie przetransportowują do mrowiska. Gdy ofiara
jest większa, robią to wspólnie. Odżywiają się również wydzielaną przez mszyce słodką
wydzieliną zwaną spadzią. Robotnice wykazują skłonność do specjalizacji. Młode
wykonują prace wewnątrz mrowiska: drążą podziemne korytarze, opiekują się królową,
jajami i poczwarkami, czyszczą mrowisko usuwając odpady i zarządzają żywnością. Po
około 40 dniach wychodzą z mrowiska do prac zewnętrznych, początkowo zajmując się
budowaniem mrowiska i zdobywaniem pożywienia w jego pobliżu. Dopiero najstarsze
robotnice wychodzą w dalsze okolice mrowiska (10-15 metrów).
Mrówka rudnica odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu ekosystemów leśnych.
Latem mrówki jednego mrowiska zabijają ok. 50 tysięcy larw owadów, broniąc w ten
sposób las przed masowym ich rozmnożeniem się. W czasie masowego pojawienia się
szkodników mrówki jednego mrowiska mogą zniszczyć nawet 10 mln owadów. Ponadto
mrówki usuwają martwe szczątki zwierząt, pełniąc rolę "czyścicieli" lasu.
W Polsce mrówka rudnica podlega ochronie częściowej. Ochroną objęte są gniazda
mrówek. W pasie przeprowadzonej inwentaryzacji znalazły się trzy mrowiska mrówki
rudnicy. Pierwsze znajduje się w km około 4+441, po lewej stronie przebiegu planowanej
drogi, około 130m od jej osi. Pozostałe dwa mrowiska znajdują się w km około 12+190.
182
Jedno znajduje się tuż przy przebiegu planowanej obwodnicy w odległości około 55m od
osi drogi po prawej stronie, a drugie znajduje się w odległości około 150m od osi drogi po
jej lewej stronie.
Pływak żółtobrzeżek
Duży, drapieżny gatunek chrząszcza przystosowany do życia w środowisku
wodnym. Larwy osiągają rozmiar do 7 cm, postać dorosła do 3,5 cm. Pływak żółtobrzeżek
to duży chrząszcz o masywnym ciele. Ciało ma spłaszczone grzbietobrzusznie, o
opływowym kształcie. Pokrywy skrzydłowe ma czarnobrązowe z żółtą obwódką. Ma
jasnopomarańczowe kończyny z widocznymi segmentami. Dwie tylne kończyny ma
najdłuższe, pokryte po bokach gęstymi szczecinkami pływnymi. Spód ciała jasny.
Przedplecze ciemno-brązowe z jasną obwódką. Głowa ciemnozielona z trójkątnym
znakiem, oczy czarne. Pływak posiada 9-11 segmentowe czułki. Ma bardzo rozwinięty
aparat gębowy typu gryzącego. Złożony jest z żuwaczek.
W Europie gatunek ten jest jednym z najpospolitszych chrząszczy wodnych. W
niektórych miejscach może być liczny. Zamieszkuje głównie wody stojące, w których
rosną rośliny podwodne, czyli stawy, jeziorka, starorzecza, nawet bagna i dość
zanieczyszczone zbiorniki. Można go nawet spotkać w większych kałużach. Potrafi szybko
zasiedlić zbiorniki wodne. W leśnych strumieniach i szybko płynących rzekach zwykle
rzadki, preferuje wody stojące lub o wolnym prądzie.
Pływaka żółtobrzeżka zinwentaryzowano w niewielkim śródpolnym oczku wodnym
zlokalizowanym w km około 5+467. Niestety w wyniku realizacji inwestycji oczko to
zostanie częściowo zniszczone.
Tetrops starki
Gatunek o niedostatecznie poznanym rozsiedleniu, gdyż ze względu na duże
podobieństwo nieodróżniany od pospolitego T. praeusta (L.). Notowany z nielicznych
stanowisk w południowej i środkowej części Europy oraz z Norwegii, Szwecji, Kaukazu i
Zakaukazia. W Polsce chrząszcz mało znany, wykazywany z nielicznych stanowisk w
pięciu tylko krainach w zachodniej i południowo-zachodniej części kraju. Biologia tego
gatunku jest słabo poznana. Dotychczas nie są znane niższe postacie rozwojowe.
Imagines łowiono głównie w maju i czerwcu, na ogół rzadko i sporadycznie. Chrząszcze
występowały na spodniej stronie liści na nisko rosnących gałęziach jesionu wyniosłego
Według danych z piśmiennictwa rozwój larwalny odbywa w jesionach, rzadziej w dębach,
ale przypuszcza się, że również w innych drzewach liściastych. Podczas przeprowadzonej
inwentaryzacji zaobserwowano osobniki dorosłe na liściach jesionów rosnących w alei w
km około 4+097, tuż przy przebiegu planowanej drogi, po jej prawej stronie. Niestety w
wyniku realizacji inwestycji część drzew z tej alei zostanie wycięte.
Owad ten znajduje się w polskiej czerwonej księdze zwierząt jednak nie został
objęty ochrona gatunkową.
Trzepla zielona
Gatunek ważki różnoskrzydłej z rodziny gadziogłówkowatych (Gomphidae).
Rozpiętość skrzydeł od 60–78[2] mm, długość ciała 50–60 mm, odwłoka 35–40 mm.
Ubarwienie głowy i tułowia żółtozielone z czarnymi pasami. Odwłok czarny w żółte plamy.
U samców ósmy i dziewiąty segment odwłokowy jest rozszerzony. Samice mają z tyłu
głowy dwa różki. Występuje od Europy wschodniej do wschodniego Kazachstanu.
Zachodnią granicę stanowi rzeka Ren. Na północy od południowej Skandynawii, przez
Bałkany i północną Grecję do Kaukazu. Imagines latają od czerwca do września. Zasiedla
wolno płynące nizinne i równinne czyste wody o piaszczystym dnie, jak większe
strumienie, rzeki i kanały. Gatunek z II i IV załącznika dyrektywy siedliskowej, oraz z II
załącznika konwencji berneńskiej Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną
gatunkową, jednak nie znajduje się na krajowej Czerwonej liście zwierząt zagrożonych
wyginięciem.
W pasie inwentaryzacji znaleziono jedno stanowisko trzepli zielonej. Znajduje się
ono na użytku ekologicznym w km około 4+960, około 250m od osi drogi po jej prawej
stronie.
183
Trzmiel ziemny
Gatunek z rodziny pszczołowatych. Zaliczany do pszczół właściwych, plemienia
trzmiele (Bombini). Tworzy niewielkie sezonowe gniazda pod ziemią lub pod kamieniami,
w których bytuje nie więcej niż kilkaset osobników. Na wiosnę królowa opuszcza ziemną
kryjówkę i wyrusza na poszukiwanie odpowiedniego miejsca na gniazdo. U trzmiela
ziemnego to najczęściej podziemne nory. Matka znosi do gniazda różne materiały,
którymi wyściela wnętrze. Następnie buduje beczułkowate plastry, do których składa
jaja. Po około 3 tygodniach pojawiają się pierwsze robotnice. Po 3 dniach są zdolne do
lotu i przejmują wszystkie funkcje w gnieździe (budowanie nowych komór, znoszenie
pyłku). Pod koniec lata pojawiają się samce i młode królowe. Gniazdo zbliża się do
rozpadu. Młode królowe po zapłodnieniu przez samce szukają miejsca na przezimowanie,
aby na wiosnę założyć nowe gniazda. W pasie inwentaryzacji zlokalizowano dwa gniazda
tego gatunku trzmiela. Pierwsze z nich znajduje się w km około 4+140, po prawej stronie
przebiegu drogi w odległości około 380m od osi planowanej obwodnicy. Drugie gniazdo
trzmiela ziemnego zlokalizowane jest w km około 7+418, po lewej stronie przebiegu
drogi, około 450m od osi.
Trzmiel ziemny jest gatunkiem objętym ochrona częściowa na terenie naszego
kraju.
Wścieklica uszatka
Gatunek mrówki z podrodziny Myrmicinae. Swoim zasięgiem obejmuje Europę,
Kaukaz, Azję Środkową, Syberię i Daleki Wschód. Rozsiedlony jest w całej Polsce aż po
regiel górny w górach. Wścieklica ta preferuje zarówno lasy jak i tereny otwarte (m.in
łąki, torfowiska niskie, ciepłolubne murawy). Jest gatunkiem cechującym się dużą
zdolnością przystosowania do gleb o różnej wilgotności, mimo to gatunek wymaga
dużego nasłonecznienia. Mrówki tego gatunku budują gniazda na ziemi, niekiedy z
niewielkimi kopczykami. Zdarza się, że mrówki do swoich gniazd znoszą larwy gatunków
myrmekofilnych motyli z rodziny modraszkowatych tj. modraszka telejusa, modraszka
nausitousa, modraszka ariona, oraz modraszka alkona, a następnie są adoptowane przez
nie w mrowiskach.
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała jedno stanowisko tej mrówki w km około
9+703, po prawej stronie przebiegu planowanej obwodnicy, w odległości około 135m od
osi drogi.
Zalotka większa
Gatunek ważki z rodziny ważkowatych. Długość ciała 36–43 mm, rozpiętość
skrzydeł 58–66 mm. Pterostygma czarna. Na odwłoku samców występuje wyraźna żółta
plama. Osobniki dorosłe żywią się owadami, a larwy drobnymi bezkręgowcami wodnymi.
Gatunek szeroko rozpowszechniony, występuje prawie w całym kraju poza większością
obszarów górskich. Spektrum siedliskowe gatunku jest szerokie i obejmuje rozmaite
wody stojące, od umiarkowanie kwaśnych, po słabo zasadowe. Preferuje przy tym niska
lub umiarkowana żyzność wody, oraz zbiorniki o bogatej roślinności wynurzonej. Zalotka
większa jest gatunkiem ścisłą ochrona gatunkową.
W zasięgu inwentaryzacji znalazły się dwa miejsca wykorzystywane przez ten
gatunek. Pierwsze z nich znajduje się na zbiorniku wodnym, w km około 2+951, po
prawej stronie przebiegu planowanej obwodnicy, około 495m od osi planowanej drogi.
Drugie miejsce występowania zalotki większej znajduje się na rozlewiskach powstałych
na skutek działalności bobra europejskiego w km około 6+375, również po prawej stronie
przebiegu drogi.
184
Dokładną lokalizacje miejsc występowania zinwentaryzowanych gatunków owadów
chronionych wzdłuż przebiegu planowanej obwodnicy miasta Wałcz przedstawia poniższa
tabela.
Lp.
Kilometraż
1
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
P
495
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
2+951
Zalotka większa
Leucorrhinia pectoralis
2
4+097
-
Tetrops starkii
3
4+140
Trzmiel ziemny
Bombus terrestris
P
381
4
4+436
-
L
252
5
4+441
Mrówka rudnica
Formica rufa
L
129
6
4+960
Trzepla zielona
Ophiogomphus cecilia
P
250
7
5+467
Dytiscus marginalis
P
33
8
6+356
Biegacz skórzasty
Carabus coriaceus
L
213
9
6+375
Zalotka większa
Leucorrhinia pectoralis
P
101
10
7+133
Modraszek alkon
Maculinea alcon
P
272
11
7+418
Trzmiel ziemny
Bombus terrestris
L
456
12
8+132
-
P
281
13
8+530
Biegacz skórzasty
Carabus coriaceus
P
191
14
9+009
-
P
135
15
9+689
Lycaena dispar
P
106
16
9+703
Wścieklica uszatka
Myrmica scabrinodis
P
133
17
12+185
Mrówka rudnica
Formica rufa
P
55
18
12+191
Mrówka rudnica
Formica rufa
L
150
Planowana inwestycja przecina aleję lipowo-jesionową w km około 4+692. Realizacja
inwestycji będzie się wiązała z wycięciem dziesięciu drzew z tej alei, z czego pięć są to
lipy szerokolistne mogące być potencjalnym miejscem występowania Pachnicy dębowej.
Przeprowadzona inwentaryzacja dostępnych dziupli połączona z przeszukiwaniem murszu
nie wykazała obecności Pachnicy dębowej w drzewach z tej alei. Jednak jak wynika z
przeprowadzonych badań w ramach projektu Drogi dla Natury dostępne metody
inwentaryzacji nie dają stuprocentowych wyników (średnia wykrywalność na poziomie
60%). Drzewa kolidujące z inwestycją potencjalnie mogą być zasiedlone przez pachnicę
dębową. Niestety stuprocentową pewność, że ten owad występuje w danym osobniku
drzewa możemy mieć jedynie po jego ścięciu. Dlatego wycinka powinna być prowadzona
pod nadzorem przyrodniczym entomologa. Należy założyć, że w przypadku stwierdzenia
owada wycinka będzie w sposób negatywnie oddziaływać na całą metapopulację tego
gatunku w danym stanowisku. W celu minimalizacji tego oddziaływania konieczne będzie
podjęcie specjalnych działań ochronnych pozwalających na zachowaniu populacji
chrząszcza zamieszkującego poszczególne drzewa. Miejsce, w które zostaną docelowo
przetransportowane drzewa, powinno oferować odpowiednie warunki umożliwiające
dalszy rozwój chrząszczy, biorąc pod uwagę wymagania ekologiczne Pachnicy, muszą to
być nasłonecznione miejsca. Mając na uwadze fakt, iż wycinka będzie tylko w
nieznacznym stopniu naruszać aleje, wycięte drzewa, w których będzie stwierdzona
Pachnica należy przenieść poza pas zajętego terenu pod budowę drogi, nieopodal
miejsca, w którym rosły, w ciągu alei. Istotne jest, aby dystans pomiędzy ustawionymi
drzewami a najbliższymi drzewami nie przekraczał 50 m, co pozwoli bez problemu na
przemieszczenie się osobników marginalnych na nowe stanowiska. Dystans ten jest
istotny z uwagi na bardzo małe możliwości dyspersyjne tego gatunku (badania
telemetryczne wykazały, że dystans, jaki pokonywały osobniki wylatujące z danego
drzewa nie przekraczał 200 m!) (RANIUS i HEDIN, 2001).
Poniżej przedstawiono ogólne zalecenia postępowania z usuwanymi drzewami:

pnie drzew powinny zostać usunięte i przetransportowane w całości;
185

usunięcie pni powinno zostać poprzedzone podcięciem głównych konarów
drzewa;
 należy pozostawić odcinki wszystkich głównych konarów o długości 1-2 m
licząc od pnia;
 odcięte konary i gałęzie należy zachować, celem późniejszego
przetransportowania razem ze ściętym pniem;
 drzewa z rozległymi pęknięciami podłużnymi pnia należy spiąć kilkoma
stalowymi obręczami w celu zapobieżenia dalszemu pękaniu podczas jego
usuwania i transportu;
W przypadku wysypania próchna z drzewa powinno ono zostać w całości zostać zebrane i
umieszczone w workach, w których zostanie przetransportowane na miejsce docelowe,
gdzie po ustawieniu drzewa całość zebranego materiału próchniczego wraz z
występującymi w nim larwami i kokolitami zostanie z powrotem wsypane do dziupli;
Drzewa w docelowym w miejscu powinny zostać ustawione pionowo, w sposób
zaprezentowany na rysunku poniżej (ryc. 1.) W tym celu drzewa należy zakopać na
głębokość 1-1, 5 m w ziemi. W przypadku stawiania drzew w grupie (ryc. 1 po prawej)
należy ułożyć je tak, aby największe z drzew znalazło się w centrum a pozostałe po
skosie opierały się o nie. Wszystkie drzewa należy związać ze sobą przy pomocy
stalowych lin, w następnej kolejności odciągniętych na 3-4 strony i przymocowanych na
trwałe
Do ziemi. Ponadto wskazane jest ogrodzenie miejsca ustawienia drzew, co ma
uniemożliwić dojście do nich osobom nieupoważnionym.
Ryc. 1. Schematyczne przedstawienie sposobów mocowania drzew (źródło: LORENZ J.
2005: Practical protection for xylobiotic insect species: references to establishment of
wood stock piles with examples from Dresden).
Powyższe zalecenia mają charakter dość ogólny i mają na celu przede wszystkim
przedstawienie działań koniecznych do realizacji przy uwzględnieniu wymagań
ekologicznych gatunku chrząszcza. Z uwagi na różny stan zachowania poszczególnych
drzew, opisane metody mogą podlegać pewnym modyfikacjom. W związku z powyższym
zaleca się skonsultowanie działań w odniesieniu do poszczególnych drzew ze specjalistą z
nadzoru przyrodniczego posiadającego doświadczenie w podobnych pracach, co pozwoli
na dobranie optymalnych rozwiązań technologicznych dla osiągnięcia zakładanego celu.
186
e) Chiropterofauna
Nietoperze to niezwykła i fascynująca grupa zwierząt. Na świecie żyje ich około
1000 gatunków. Są najliczniejszą po gryzoniach grupa tych zwierząt. Rozmieszczenie
nietoperzy obejmuje niemal całą kule ziemską, brak ich jedynie na Antarktydzie i
niektórych wyspach oceanicznych. Z największym bogactwem chiropterofauny
spotykamy się w rejonach tropikalnych. W dżungli amazońskiej występuje około 200
gatunków, na Malajach 115. W miarę oddalania się od równika liczba gatunków maleje.
W południowej Europie chiropterofauna liczy około 30 gatunków, w Europie środkowej
około 20, w południowej Szwecji 13, a koło podbiegunowe przekraczają tylko 3 gatunki.
W Polsce stwierdzono 21 gatunków nietoperzy należących do dwu rodzin:
podkowcowatych i mroczkowatych. Podkowiec duży i borowiec olbrzymi były odnotowana
w naszym kraju tylko 1-2 razy, wiec należy je uznać za przypadkowo zalatujące do
naszego kraju. Pozostałe dziewiętnaście gatunków są obserwowane regularnie i
rozmnażają się w Polsce.
W 2010 roku na zlecenie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad firma
Nyctalus Grzegorz Wojtaszyn, wykonała dokumentację dawnych obiektów militarnych
Wału Pomorskiego w okolicach Wałcza, tzw.: „Grupy Warownej Marianowo” i „Grupy
Warownej Cegielnia”. Opracowanie to wykonano w oparciu o dane monitoringowe
zebrane przez zleceniobiorcę na temat nietoperzy w okolicach Wałcza w latach 19992010.
W celu przygotowania opracowania przeprowadzono kwerendę literatury oraz
wcześniejszych danych własnych autora zebranych w schronach. Badania prowadzono w
okresie zimowym, oznaczając gatunki nietoperzy bez ich rozbudzania i niepokojenia.
Nietoperze ukryte w szczelinach, w sposób niepozwalający na pewne oznaczenie gatunku
określano, jako chiroptera indeterminata.
W sezonie 2012 wykonano dodatkową inwentaryzację żerowisk nietoperzy wzdłuż
planowanej drogi. Zidentyfikowano żerowiska siedmiu gatunków nietoperzy, z czego trzy
były gatunkami zimującymi w grapach warownych Wału Pomorskiego. Nie stwierdzono
miejsc hibernacji pozostałych gatunków nietoperzy, jak i nie znaleziono w pasie
inwentaryzacji koloni letnich i kryjówek dziennych.
Wyniki monitoringu chiropterologicznego obiektów militarnych Wału Pomorskiego w
okolicach Wałcza.
Grupa Warowna Marianowo.
Na Grupę Warowną Marianowo składa się dziewięć obiektów o numerach: S482,
R483, O484, D485, S486, U487, B488, B489, S490.
Elementy umocnień Wału Pomorskiego zostały także zaznaczone na mapie
uwarunkowań środowiskowych.
Nietoperze stwierdzono w dwóch silnie zniszczonych schronach B488 i B489, oraz w
łączącym je podziemnym chodniku długości około 40 m.
Wyniki monitoringu chiropterofauny z dwunastu lat (1999-2010) w Grupie
Warownej Marianowo przedstawia poniższa tabela.
Wykazano sześć gatunków nietoperzy. Liczebność osobników w poszczególnych
latach podlegała zmianom jednak widoczny jest ogólny trend spadkowy liczebności w
ostatnich czterech latach.
187
Grupa Warowna Marianowo
Razem
Nocek
myotis
duży
Nierozpoznane
Chiroptera
indeterminata
M.
E.
Mopek
barbastellus
Mroczek późny
serotinus
B.
Gacek brunatny P.
auritus
M.
Nocek
rudy
daubentonii
Nocek natterera M.
nattereri
Data
Stanowisko
Tab. 5.41 Gatunki nietoperzy i ich liczebność w schronach Grupy Warownej Marianowo.
1999
6
-
3
1
-
1
1
12
2000
3
-
2
5
-
5
-
15
2001
1
2
3
4
2
3
1
16
2002
10
-
3
1
1
4
-
19
2003
2
-
3
5
1
2
-
13
31.01.2004
3
-
1
3
2
1
1
11
12.02.2005
5
-
2
2
1
-
1
11
01.02.2006
2
1
3
5
1
-
1
13
04.01.2007
1
-
4
-
-
-
-
5
15.01.2008
1
-
4
-
-
-
-
5
17.02.2009
-
-
2
4
-
-
-
6
07.02.2010
-
-
-
3
-
-
-
3
21.11.2010
-
-
-
-
-
-
-
0
Grupa Warowna Cegielnia
Na Grupę Warowną Cegielnia składa się sześć obiektów o numerach: OA497, B498,
B499, B500, B501, U502.
Nietoperze stwierdzono w dwóch silnie zniszczonych schronach B500 i B501, oraz w
łączącym je podziemnym chodniku długości około 80 m. W pozostałych schronach Grupy
Warownej Cegielnia nietoperzy nie stwierdzono. Obiekty B498 i B499 również są
połączone podziemnym tunelem, same schrony jak również tunel są mocno naruszone na
skutek eksploatacji piasku i z pewnością, dlatego nie są wybierane na zimowiska przez
nietoperze.
Wynik monitoringu chiropterofauny z dwunastu lat (1999-2010) w Grupie Warownej
Cegielnia przedstawia poniższa tabela.
Wykazano pięć gatunków nietoperzy. Liczebność osobników w poszczególnych
latach podlegała zmianom.
188
Grupa Warowna Cegielnia
1999
2000
2001
2002
2003
31.01.2004
12.02.2005
2006
2007
2008
2009
18.02.2010
21.11.2010
4
2
1
1
15
2
6
5
1
7
9
Razem
Nocek duży
M. myotis
Nierozpoznane
Chiroptera
indeterminata
B.
Mopek
barbastellus
Data
Gacek
brunatny
P. auritus
Nocek rudy
M. daubentonii
Nocek
natterera
M. nattereri
Stanowisko
Tab. 5.42 Gatunki nietoperzy i ich liczebność w schronach Grupy Warownej Cegielnia
1
1
1
4
2
2
1
3
-
4
-
1
2
1
1
7
7
9
3
17
7
27
1
1
-
1
-
2
1
17
6
Brak kontroli
11
2
2
2
Przeprowadzona inwentaryzacja żerowisk nietoperzy w sezonie 2012 wykazała w
pasie inwentaryzacji 550m od osi planowanej drogi żerowiska siedmiu gatunków
nietoperzy. Najczęściej notowanym żerującym nietoperzem był karlik malutki, kolejnym
pod względem liczby osobników żerujących i żerowisk był Borowiec wielki. Pozostałe
stwierdzone gatunki nietoperzy były notowane sporadycznie.
Przybliżoną lokalizacje żerowisk nietoperzy względem przebiegu planowanej
obwodnicy miasta Wałcz przedstawia tabela poniżej.
Gatunek
Odległość
od osi
drogi
Rodzaj żerowiska
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
Strona
drogi
0+000
Karlik malutki
Pipistrellus pipistrellus
L
125
nad rzeką Pilawką
2
0+359
Mopek
Barbastella
barbastellus
P
403
linia oddziałowa
3
0+366
Borowiec wielki
Nyctalus noctula
L
317
droga leśna
4
1+811
Mopek
Barbastella
barbastellus
L
361
droga leśna
5
2+843
Borowiec wielki
Nyctalus noctula
L
330
aleja topolowa
6
3+835
Karlik malutki
P
186
staw
7
4+075
Karlik malutki
P
149
aleja jesionowoklonowa
8
4+150
Karlik malutki
P
130
staw
9
4+328
Borowiec wielki
Nyctalus noctula
L
410
ściana drzewostanu
10
4+395
Borowiec wielki
Nyctalus noctula
L
177
ściana drzewostanu
11
4+648
Karlik malutki
L
188
staw
12
4+952
Karlik malutki
P
145
użytek ekologiczny
13
5+317
Karlik malutki
P
291
aleja jesionowa
14
5+396
Karlik malutki
L
73
ściana drzewostanu
15
6+407
Borowiec wielki
Nyctalus noctula
P
316
rozlewisko
Lp.
Kilometraż
1
189
Gatunek
Lp.
Kilometraż
16
6+613
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
Strona
drogi
Karlik malutki
P
Odległość
od osi
drogi
358
rozlewisko
zadrzewienia na
nieużytkach
Rodzaj żerowiska
17
6+682
Borowiec wielki
Nyctalus noctula
P
149
18
7+198
Karlik malutki
P
355
staw
19
7+889
Borowiec wielki
Nyctalus noctula
P
188
zadrzewienia na
nieużytkach
20
8+149
Karlik większy
Pipistrellus nathusii
P
132
trzcinowisko
21
8+445
L
180
Jezioro Chmiel duży
22
8+747
Vespertilio murinus
L
336
23
8+859
Karlik malutki
Mroczek
posrebrzany
Karlik większy
Pipistrellus nathusii
L
202
24
9+010
Gacek brunatny
Plecotus auritus
L
434
droga leśna
25
9+219
Karlik malutki
L
57
trzcinowisko
26
14+861
Mroczek późny
Eptesicus serotinus
P
171
oczko śródpolne
Poniżej przedstawiono Kutki opis zinwentaryzowanych gatunków nietoperzy i lokalizacje
wyników inwentaryzacji.
Nocek natterera Myotis nattereri
Jest to mały gatunek nietoperza. Futro na grzbiecie jest jasnobrązowe, na brzuchu
białawe. Skrzydła są szerokie. Ucho jest stosunkowo jasne, długie, dość szerokie, do
ponad połowy długości równowąskie, dalej zwężające się; jego koniec jest wywinięty w
kierunku grzbietu. Koziołek jest nożowaty, sięga 2/3 długości ucha. Błona skrzydłową
dochodzi do nasady palców stopy. Ostroga sięga do polowy odległości między pietą a
ogonem. Cechą charakterystyczną jest to, że brzeg błony ogonowej miedzy ostrogą a
ogonem jest zgrubiały i porośnięty dwoma rzędami sztywnych, haczykowato zagiętych
włosów. Płatek nie występuje. Koniec ogona nie wystaje z błony ogonowej. Przedramię
długości 35,9-44,0 mm.
Występuje w niemal całej Europie z wyjątkiem środkowej i północnej Skandynawii. W
Polsce spotykany na terenie całego kraju. Jego letnimi kryjówkami są dziuple oraz
skrzynki lęgowe dla ptaków i nietoperzy, chociaż kilkakrotnie obserwowano je w
szczelinach budynków. Samice tworzą kolonie rozrodcze liczące zwykle poniżej 40
osobników. Poluje latając w pobliżu koron drzew lub krzewów. Ofiary chwyta w locie lub
zbiera z powierzchni roślin, dlatego obok owadów latających nocą chwyta także pająki i
inne nielotne bezkręgowce, jak również śpiące na liściach owady dzienne, zwłaszcza duże
muchówki. Zimuje w wilgotnych, umiarkowanie ciepłych podziemiach - jaskiniach,
fortyfikacjach, starych kopalniach, piwnicach i studniach. Maksymalna długość życia
nocka Natterera wynosi ponad dwadzieścia lat, w Polsce dziewięć lat i pięć miesięcy.
Gatunek ten zimuje stosunkowo licznie w obu badanych grupach warownych,
maksymalnie obserwowano 15 osobników tego gatunku w Grupie Warownej Cegielnia i
10 osobników w Grupie Warownej Marianowo. W pasie inwentaryzacji nie zarejestrowano
żadnego żerowiska tego gatunku. Jest gatunkiem pospolicie występującym w całym
kraju, zimującym w obiektach pochodzenia antropogenicznego. Objęty ścisłą ochroną
gatunkową.
Nocek rudy Myotis daubentonii
Mały nietoperz. Futro na grzbiecie brunatne lub płowe, na brzuchu szarawe.
Pyszczek i uszy są delikatnie pigmentowane; z pod pigmentacji wyraźnie widać kolor
cielisty. Skrzydła są szerokie. Ucho jest małe, trójkątne. Koziołek jest nożowaty,
sięgający połowy długości ucha. Błona skrzydłowa jest przyczepiona pomiędzy piętą a
nasada palców. Stopy są duże. Ostroga sięga około 3/4-4/5 odległości miedzy stopą a
190
ogonem. Płatek nie występuje. Koniec ogona wystaje z błony ogonowej na około 3mm.
Przedramię długości 34,9-41,3mm.
Występuję w całej Europie z wyjątkiem północnej Skandynawii, jednak na Półwyspie
Iberyjskim i Apenińskim, oraz na Bałkanach jego stanowiska są nieliczne. W Polsce
stwierdzony jest na terenie całego kraju. Latem związany jest z dużymi zbiornikami
wody, zarówno stojącej jak i płynącej, nad którymi poluje. Letnie dni spędza w dziuplach,
rzadziej w skrzynkach lub szczelinach mostów; sporadycznie pojedyncze osobniki
spotykane są na strychach. Zimuje w podziemiach różnego typu, czasami będąc
najliczniejszym gatunkiem. W niektórych podziemiach jego szczyt liczebności przypada
na jesień, są one wówczas kwatera przejściową. W takich wypadkach nocki rude zimują
w innych kryjówkach. Przeloty tego gatunku są najczęściej niewielkie w Europie
Środkowej sięgają do 260km. Poluje nad zbiornikami wodnymi różnej wielkości. Lata tuż
nad powierzchnią wody, często zmieniając kierunek lotu. Odżywia się głownie
muchówkami z rodziny ochotkowatych. Ponieważ w większości są to samce, uważa się,
że polują na nie w czasie ich rójki, chwytając je tuz nad powierzchnią wody.
Maksymalny wiek stwierdzony w warunkach naturalnych wynosi dwadzieścia dwa lata, a
w Polsce czternaście lat i sześć miesięcy.
Osobniki tego gatunku były regularnie obserwowane w schronach w obrębie Grupy
Warownej Cegielnia (maksymalnie 9 osobników) i sporadycznie stwierdzane w Grupie
Warownej Marianowo (2 osobniki w 2001 roku i 1 osobnik w 2006 roku). W pasie
inwentaryzacji nie zarejestrowano żadnego żerowiska tego gatunku. Gatunek licznie
zimujący w obiektach o podobnym charakterze w całej nizinnej części Polski. Objęty
ścisłą ochroną gatunkową.
Gacek brunatny Plecotus auritus
Jest to mały nietoperz z charakterystycznymi długimi uszami, osiągającymi
długość przedramienia. Uszy stykają się u nasady, jednak nie zrastają jak u niektórych
gatunków nietoperzy. W czasie spoczynku uszy są ukryte pod skrzydłami. Widoczne są
jedynie koziołki. Koziołek jest nożowaty, długości do 20mm. Od połowy długości zwężony
o połowę.
Błona skrzydłowa przyczepiona u nasady palców stopy. Ostroga sięga do polowy długości
miedzy piętą, a ogonem, czasem nieco bliżej. Płatek nie występuje. Koniec ogona wystaje
poza błonę ogonowa na około 3mm. Długość przedramienia wynosi 35,7-42,7mm.
Występuje w całej europie z wyjątkiem północnych i południowych jej krańców. W Polsce
znany jest z całego kraju. Zasiedla zarówno lasy, jak i tereny zabudowane. Latem kolonie
rozrodcze spotykane są w dziuplach, budynkach, skrzynkach. Kolonie lęgowe są
niewielkie, liczą od kilku do kilkudziesięciu dorosłych samic. Zima gacek brunatny
występuje w bardzo różnych kryjówkach, najczęściej chłodnych. Dominuje w
przydomowych piwnicach, licznie występuje w chłodnych jaskiniach, fortach itp.
Spotykany jest również w studniach, dziuplach starych drzew i na strychach. Gacek
brunatny jest gatunkiem osiadłym, Długość sezonowych przelotów nie przekracza
kilkudziesięciu km. Żeruje latając w pobliżu koron drzew i krzewów, często zbierając
drobne bezkręgowce z liści, czy ścian budynków. Podstawowymi ofiarami są muchówki,
motyle i skorki. Maksymalny wiek to ponad trzydzieści lat, w Polsce najdłużej siedem lat i
trzy miesiące.
Osobniki Gacka Brunatnego są regularnie obserwowane w schronach obu grup
warownych, lecz przeważnie w niewielkiej, liczebności (maksymalnie 4 osobniki w każdej
z grup warownych). Zinwentaryzowano również żerujące gacki brunatne na drodze leśnej
w rejonie obiektu S490 z Grupy Warownej Marianowo. Gatunek pospolity. Objęty ścisłą
ochroną gatunkową.
Mopek Barbastella barbastellus
Jest nietoperzem średniej wielkości. Futro bardzo długie i gęste, ciemnobrązowe
lub czarne, końce włosów srebrzyste, na brzuchu jaśniejsze. Błony lotne i uszy są bardzo
ciemne. Skrzydła wąskie. Uszy zrośnięte u nasady, niezbyt długie, bardzo szerokie.
Koziołek jest nożowaty, sięgający połowy długości ucha. Błona skrzydłowa przyczepiona
do nasady palców. Ostroga sięga do połowy odległości między piętą a ogonem. Poza nią
191
wystaje płatek skórny niewzmocniony poprzeczną chrząstką. Koniec ogona wystaje poza
błonę ogonową na około 1mm. Przedramię długości 36,1-43,7mm. Występuje w europie
z wyjątkiem jej północnych krańców, jednak na południu kontynentu jest rzadko
spotykany. W Polsce występuje w całym kraju, chociaż nie był stwierdzony na wybrzeżu
Bałtyku. Mopek związany jest z lasami. W Polsce latem spotykany był w budynkach,
jednak odnajdywany bardzo rzadko. Kolonie rozrodcze spotykano za okiennicami. Letnie
obserwacje z terenu polski są rzadkie. Zima preferuje kryjówki chłodne. Występuje we
wszelkiego rodzaju podziemiach, a także w dziuplach drzew. Jest to gatunek osiadły,
sporadycznie odnotowane były przeloty sięgające 290km. Odżywia się motylami
nocnymi, rzadziej innymi owadami, chwytanymi w locie. Maksymalny wiek to dwadzieścia
jeden lat i dziewięć miesięcy. W Polsce maksymalny wiek to trzynaście lat i dziesięć
miesięcy.
Nietoperz ten regularnie zimuje w Grupie Warownej Marianowo, maksymalnie
stwierdzono 5 osobników tego gatunku. W grupie Warownej Cegielnia, stwierdzono
nieregularne pojawianie się – w 2004 roku zimowały 3 osobniki mopka a w 2002 - 1.
Zinwentaryzowano również żerujące mopki w kompleksie leśnym na początku inwestycji.
Pierwsze żerowisko stwierdzono na linii oddziałowej w km około 0+359, po prawej stronie
przebiegu drogi w odległości około czterystu metrów od osi drogi. Drugie żerowisko
mopka znajduje się po lewej stronie przebiegu drogi wzdłuż drogi leśnej w km około
1+811, w odległości około trzystu metrów od osi drogi. Mopek objęty jest ochroną ścisłą,
gatunek wymieniony w Dyrektywie Siedliskowej UE w Załączniku II i IV, na Czerwonej
Liście IUCN otrzymał kategorię VU (narażony), na Polskiej Czerwonej Liście DD (dane
niepełne).
Mroczek późny Eptesicus serotinus
Jest to jeden z największych krajowych gatunków nietoperzy. Futro na grzbiecie
jest ciemnobrązowe z jaśniejszymi końcami, na brzuchu nieco jaśniejsze. Uszy, pyszczek
i błony lotne są ciemne. Skrzydła są szerokie, tępo zakończone ucho długie. Koziołek jest
tępy, wygięty do przodu, niesięgający połowy długości ucha. Błona skrzydłowa dochodzi
do nasady palców stóp. Ostroga sięga do polowy odległości miedzy pięta a ogonem. Poza
nią wystaje płatek skórny dochodzący do stopy. Jest on pozbawiony poprzecznej
chrząstki, jednak można dostrzec przechodzące przez niego, prostopadłe do ostrogi,
elementy użyłkowania. Najczęściej jednak nie występują one pojedynczo i nie są
umieszczone na środku płatka. Koniec ogona wystaje poza błonę ogonową na 6-8mm.
Przedramię długości 47,9-56mm.
Mroczek późny zasiedla całą Europę z wyjątkiem północnej jej części. W Polsce występuje
pospolicie w całym kraju. Na terenach zabudowanych jest najliczniejszym gatunkiem
nietoperza. Letnimi kryjówkami są najczęściej budynki, przy czym osobniki najczęściej
kryją się w szczelinach. Z tego powodu ustalenie wielkości koloni jest bardzo trudne i
jedyną skuteczną metodą jest liczenie wylatujących wieczorem z kryjówki nietoperzy.
Liczebność koloni rozrodczych rzadko przekracza 100 samic. Pojedyncze osobniki można
spotkać w innych typach kryjówek jak np. w skrzynkach dla ptaków. Zima w podziemiach
spotykane są jedynie nieliczne osobniki. Można przypuszczać, że zimuje on masowo w
innych kryjówkach niż większość krajowych nietoperzy, np. na strychach. Jest to gatunek
osiadły, chociaż obserwowano rzadkie przeloty na odległość do 330km. W Polsce
odnotowany przelot najdłuższy to 88km. Żywi się zarówno dużymi owadami(chrząszcze,
motyle), jak również drobnymi, jak komary i ochotki. Często poluje nad wodami.
Maksymalny wiek stwierdzony w warunkach naturalnych wynosi 19 lat, a w Polsce
trzynaście lat i pięć miesięcy. W latach 2001-2006 w Grupie Warownej Marianowo
stwierdzano 1 lub 2 zimujące osobniki tego gatunku. Zinwentaryzowano również żerujące
osobniki tego gatunku nietoperza nad oczkiem śródpolnym po prawej stronie przebiegu
planowanej obwodnicy w km około 14+861, w odległości około 200m od osi planowanej
drogi. Mroczek późny jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.
Nocek duży Myotis myotis
Nocek duży jest największym gatunkiem nietoperza, należącym do stałych
elementów naszej fauny. Długość ciała osobników wyrośniętych (lotnych) wynosi 67192
80mm, ogona 40-60mm, ucha 23-29mm, rozpiętość skrzydeł około 45cm. Długość
przedramienia wynosi 55,2-65,2mm. Ciężar ciała wyrośniętych osobników 26-40g. Futro
na grzbiecie jest szarobrązowe z jaśniejszymi końcówkami, na brzuchu białawe. Błony
lotne są ciemne, ucho i pyszczek jaśniejsze. Skrzydła szerokie. Koziołek nożowaty,
równomiernie zwężający się ku górze, sięgający połowy długości ucha. Czaszka jest duża,
masywna, silnie wyprofilowana. Długość czaszki wynosi 21,5-24mm, długość żuchwy 17,3-19,1mm. Rozpoznanie płci jest bardzo łatwe u osobników trzymanych w ręku -u
samca wyraźnie widoczne prącie. Sygnały echolokacyjne nocka dużego wydawane są
naczęstotliwości 35 kHz, w detektorze słyszane, jako relatywnie mocne i długie kliknięcia
(trzaski).
Latem samice nocka dużego grupują się w tzw. koloniach rozrodczych, zlokalizowanych
na strychach, a sporadycznie w jaskiniach lub dużych podziemiach. Wielkość kolonii jest
różna, najczęściej znajduje się w nich od kilkudziesięciu do dwustu samic. Znane są
bardzo rzadkie przypadki funkcjonowania bardzo małych i trwałych kolonii (5-8sa-mic).
Liczba samic w największych polskich koloniach osiąga 2000. Samica rodzi raz do roku
(najczęściej w czerwcu) jedno młode, całkowicie nagie i ślepe. Rozwój młodych w Polsce
nie był badany, jednak na podstawie danych z sąsiednich państw wiemy, że rozwijają się
powoli. Przez pierwsze dni pozostają pod stałą opieką matki, która nie wylatuje żerować.
Później pozostawia młode na krótki okres żerowania, najczęściej o zmroku i o świcie.
Młode nocki duże uzyskują samodzielność po dwóch-trzech miesiącach. Późnym latem,
po uzyskaniu przez młode nietoperze samodzielności, ma miejsce okres godowy.
Zachowania nocków dużych w tym okresie badane były w Niemczech.
Samce zajmują wówczas określoną kryjówkę, najczęściej fragment strychu, i starają się
przywabić do siebie jak najwięcej samic. Na dużym strychu może być nawet kilkanaście
samców rozmieszczonych w różnych miejscach. Wtedy następuje kopulacja, natomiast
zapłodnienie jest przesunięte na wiosnę kolejnego roku. Miejscami zimowania są duże
podziemia (forty, jaskinie, sztolnie). Pojedyncze osobniki, najczęściej samce, przebywają
w nich wiosną i latem, ale nietoperze rozpoczynające hibernację pojawiają się dopiero w
październiku. Późnym latem i jesienią w otworach niektórych jaskiń lub sztolni
obserwować można wzmożoną aktywność osobników nocka dużego latających w
otworach tych obiektów. Jej powód nie jest dokładnie rozpoznany, można przypuszczać,
że jest związana z godami. Zimowanie trwa do końca marca lub początku kwietnia. W
miejscach zimowania nocki duże przebywają pojedynczo lub gromadnie. Maksymalny
wiek stwierdzony u nocka dużego w Polsce to 12 lat i 8miesięcy.
Prowadzi nocny tryb życia, wylatując na żer ze swych dziennych schronień dość późno po
zachodzie słońca. Zimę (podobnie jak wszystkie nietoperze) nocek duży przesypia w
podziemiach. Letnie kolonie samic należą do największych w naszym kraju. Dane z
połowy XX w. Wskazują na to, że występowały wówczas kolonie liczące nawet kilka
tysięcy osobników. Obecnie największe kolonie osiągają liczebność dwóch tysięcy samic.
Również zimą osobniki tego gatunku skupiają się w dużych grupach np. w Międzyrzeckim
Rejonie Umocnionym można spotkać zwarte grupy nietoperzy liczące ponad 200
osobników. Jest gatunkiem wykonującym średniodystansowe wędrówki między miejscami
letniego i zimowego pobytu. Najdłuższy przelot osobnika obrączkowanego latem w Polsce
to 253km. Istotne zimowiska mogą być miejscem przyciągającym nocki duże z dużej
odległości - np. do Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego często przylatują na zimę
osobniki z miejsc oddalonych o100-150km. Nocek duży odżywia się drobnymi
bezkręgowcami, a podstawą jego pożywienia są duże chrząszcze z rodziny
biegaczowatych Carabidae, których wiele gatunków jest nielotnych. Wskazuje to na nieco
odmienny sposób polowania - nocki duże chwytają większość ofiar na ziemi, nie zaś w
locie. Innymi zidentyfikowanymi ofiarami były: chrabąszcze Melolonthinae, komarnice
Tipulidae, oraz niezidentyfikowane motyle, pluskwiaki, błonkówki i pająki. Polują głównie
w lasach, rzadziej na terenach otwartych.
Nocek duży występuje we wschodniej Eurazji oraz w północnej Afryce, chociaż ostatnie
badania wskazują na to, że kontynent afrykański zamieszkuje oddzielny gatunek nocka.
W Europie występuje na całym jej obszarze, z wyjątkiem północy (Islandia, Wyspy
Brytyjskie, Skandynawia, Państwa Bałtyckie) i wschodu (państwa byłego Związku
Radzieckiego). Na mapie zaznaczono zimowiska nocka dużego, w których przynajmniej
193
raz stwierdzono ponad 100 osobników: Międzyrzecki Rejon Umocniony (ponad 9700 os.),
jaskinia Szachownica (ponad 400 os.), Strzaliny (ponad 300 os.), sztuczna jaskinia w
Bochotnicy (ponad 200 os.), jaskinia Studnisko, Fort I w Poznaniu, Cytadela w
Grudziądzu, jaskinia Szczelina Wojcieszowska (wszystkie 100–200 os.).
Zimujące nocki duże obserwowano nieregularnie w schronach obu grup warownych. W
„Cegielni” stwierdzono 4 osobniki w 2003 roku i 1 osobnika w roku 2010. W „Marianowie”
osobniki tego gatunku pojawiały się w latach 1999-2004 (stwierdzano od 1 do 5
osobników). W pasie inwentaryzacji nie zarejestrowano żadnego żerowiska tego gatunku.
Gatunek ten objęty jest ścisłą ochroną gatunkową, Znajduje się w Załączniku II
Dyrektywy Siedliskowej. W Czerwonej Liście IUCN oznaczony, jako LR/NT (bliski
zagrożenia).
Borowiec wielki Nyctalus noctula
Gatunek nietoperza z rodziny mroczkowatych. Jest jednym z największych
nietoperzy w Polsce. Posiada jedwabiście lśniące, gęste futerko. Jest ono jednakowo
ubarwione na całym ciele - u osobników dorosłych jest rude, u młodocianych - brązowe.
Uszy ma krótkie i zaokrąglone, skrzydła wąskie. Błona na skrzydłach niemal czarna.
Naturalnym środowiskiem jego życia są lasy, spotkać go można jednak także w pobliżu
ludzkich osiedli, a nawet w miastach. W dzień ukrywa się najczęściej w wysoko
położonych dziuplach drzew, rzadziej w skrzynkach dla ptaków lub nietoperzy. W
ostatnich latach coraz częściej są spotykane na terenie Polski w budynkach, (chociaż w
Europie zachodniej występują w nich od dawna). Na terenach położonych na południe od
Polski spotyka się je również w szczelinach skalnych. W dziuplach wiosną i latem samice
tworzą duże kolonie rozrodcze, samce żyją natomiast samotnie, zaś w okresie godów są
terytorialne. Duże kolonie (składające się z osobników obu płci) gatunek ten tworzy
również zimą. Borowiec wielki szczególnie chętnie zasiedla duże kompleksy leśne, stare
parki i doliny rzeczne. Żeruje na otwartej przestrzeni, w dolinach rzecznych, nad łąkami,
pastwiskami, dużymi zbiornikami wodnymi, jak również w lukach w drzewostanie. Poluje
zazwyczaj w promieniu do 10 km od letniej kryjówki.
W pasie inwentaryzacji znalazły się żerowiska tego nietoperza. Nie znaleziono
kryjówek dziennych, ani zimowisk tego gatunku. Dokładną lokalizację żerowisk tego
gatunku przedstawiono poniżej.
Gatunek
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
Strona
drogi
Odległość
od osi drogi
0+366
Borowiec wielki
Nyctalus noctula
L
317
droga leśna
2+843
Borowiec wielki
Nyctalus noctula
L
330
aleja topolowa
3
4+328
Borowiec wielki
Nyctalus noctula
L
410
ściana
drzewostanu
4
4+395
Borowiec wielki
Nyctalus noctula
L
177
ściana
drzewostanu
5
6+407
Borowiec wielki
Nyctalus noctula
P
316
rozlewisko
6
6+682
Borowiec wielki
Nyctalus noctula
P
149
zadrzewienia na
nieużytkach
7
7+889
Borowiec wielki
Nyctalus noctula
P
188
zadrzewienia na
nieużytkach
Lp.
Kilometraż
1
2
Rodzaj
żerowiska
Karlik malutki Pipistrellus pipistrellus
Gatunek nietoperza z rodziny mroczkowatych, bardzo podobny do karlika
drobnego, jednak jest od niego nieznacznie większy. Głosy echolokacyjne najlepiej
słyszalne na częstotliwości 42-49kHz, odstępy miedzy sygnałami trwają 85-95ms. Czas
trwania jednego sygnału wynosi 4-6ms. Nietoperz ten podobnie jak karlik drobny
upodobał sobie tereny przekształcone przez człowieka. Najczęściej można go spotkać na
obszarach rolniczo-leśnych, we wsiach i miastach. W głębi lasu występują rzadko.
Podobnie jak w okolicach ubogich w zbiorniki wodne. Jest to gatunek synantropijny, toteż
jego najważniejszymi kryjówkami (także koloni rozrodczych) są budynki zwłaszcza domy
194
mieszkalne i domki letniskowe, rzadziej kościoły, czy kaplice cmentarne. Łatwo wciskają
się w najwęższe szczeliny, więc ich kolonie rozrodcze spotyka się przede wszystkim
miedzy pokryciem, a poszyciem dachu, miedzy warstwami ścian, pod blaszanymi
parapetami itp. Bardzo rzadko zakłada kolonie lęgowe w dziuplach drzew i spękaniach
kory. Żeruje przede wszystkim nad rzekami, terenami podmokłymi i jeziorami. Czasami
w miastach i wsiach przy latarniach ulicznych, oraz w lukach drzewostanu, lub jego
skraju. W pasie inwentaryzacji zlokalizowano dwanaście żerowisk tego nietoperza. Był on
zdecydowanie najczęściej spotykanym gatunkiem nietoperza. w znacznej mierze było to
wynikiem bliskiej lokalizacji miasta wałcz, w którego zabudowaniach najpewniej
nietoperze te posiadają kolonie letnie. Nie znaleziono kryjówek dziennych, ani zimowisk
tego gatunku w pasie inwentaryzacji. Dokładną lokalizację żerowisk karlika malutkiego
przedstawiono poniżej.
Gatunek
Strona
drogi
Odległość
od osi drogi
Rodzaj żerowiska
Pipistrellus
pipistrellus
L
125
nad rzeką Pilawką
Karlik malutki
Pipistrellus
pipistrellus
P
186
staw
4+075
Karlik malutki
Pipistrellus
pipistrellus
P
149
aleja
jesionowoklonowa
4
4+150
Karlik malutki
Pipistrellus
pipistrellus
P
130
staw
5
4+648
Karlik malutki
Pipistrellus
pipistrellus
L
188
staw
6
4+952
Karlik malutki
Pipistrellus
pipistrellus
P
145
użytek ekologiczny
7
5+317
Karlik malutki
Pipistrellus
pipistrellus
P
291
aleja jesionowa
8
5+396
Karlik malutki
Pipistrellus
pipistrellus
L
73
ściana drzewostanu
9
6+613
Karlik malutki
Pipistrellus
pipistrellus
P
358
rozlewisko
10
7+198
Karlik malutki
Pipistrellus
pipistrellus
P
355
staw
11
8+445
Karlik malutki
Pipistrellus
pipistrellus
L
180
12
9+219
Karlik malutki
Pipistrellus
pipistrellus
L
57
trzcinowisko
Lp.
Kilometraż
1
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
0+000
Karlik malutki
2
3+835
3
Karlik większy Pipistrellus nathusii
Karlik większy należy do rodziny mroczkowatych. Mały, choć największy z karlików
nietoperz o krótkich, trójkątnych i zaokrąglonych uszach. o rogalikowatych, dość
szerokich koziołkach, nie sięgających połowy długości ucha. Błony skrzydłowe i uszy są
brunatne, pyszczek szarobrązowy. Występuje głownie w okolicach lesistych, dobrze
rozwiniętej sieci zbiorników wodnych. Jego naturalnymi kryjówkami dziennymi są dziuple
drzew. Obecnie wykorzystuje on również budowle ludzkie (szczeliny budynków), budki
dla ptaków i nietoperzy. Karlik większy żeruje głownie nad wodami i przyległymi terenami
podmokłymi, w lukach drzewostanu, na skrajach lasów i drogach leśnych. Jego lot jest
szybki i zwinny, z częstymi zmianami kierunku. Karlik większy jest gatunkiem częściowo
osiadłym. Zimę spędza w dziuplach drzew, budkach lęgowych, budynkach, stosach
drewna czy fortyfikacjach. Część osobników odlatuje na południe Europy.
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała dwa żerowiska karlika większego w rejonie
jeziora Chmiel duży. Nie znaleziono kryjówek dziennych, ani zimowisk tego gatunku w
pasie inwentaryzacji.
195
Mroczek posrebrzany Vespertilio murinus
Gatunek ssaka z rzędu nietoperzy z rodziny mroczkowatych licznie reprezentowanej w
Polsce. Nietoperz średniej wielkości o charakterystycznych dość wąskich skrzydłach.
Futerko na grzbiecie dwubarwne: nasada od ciemnoszarej do szarobrunatnej, ze
srebrzyście przyprószonymi końcówkami sierści (stąd jego nazwa). Futro na brzuchu
najczęściej koloru jasnoszarego lub popielatego, chociaż zdarzają się osobniki o
brązowym futrze na brzuchu. Kolory futerka są ostro rozgraniczone na bokach ciała,
szczególnie w okolicy szyi. Pyszczek, błony lotne oraz uszy bardzo ciemne. Skrzydła
wąskie. Uszy małe, bardzo długie, niestykające się ze sobą. Koziołek krótki, gruby,
równomiernie zaokrąglony, sięgający połowy długości ucha. Błona skrzydłowa
przyczepiona do nasady palców stopy. Ostroga sięga do połowy odległości między piętą a
ogonem. Poza nią wystaje płatek wzmocniony poprzeczną chrząstką. Jest to jedyny
krajowy nietoperz posiadający dwie pary sutków. Mroczek posrebrzany emituje sygnały
echolokacyjne zbliżone do sygnałów mroczka późnego, choć znacznie dłuższe (13-14ms)
i głośniejsze, najlepiej słyszalne na częstotliwości 24-26kHz. Rytm jest regularny,
odstępy między sygnałami trwają 180-200ms, a wiec w bardzo wolnym tempie. W Polsce
występuje na całym terenie kraju, poza niektórymi regionami spotyka się go jednak
rzadko. Na wschodzie jest bardziej pospolity niż na zachodzie, jednak rozród jego
stwierdzono jedynie na Wyżynie Małopolskiej, w Puszczy Białowieskiej, Bieszczadach i na
Pomorzu, łącznie z Doliną Dolnej Wisły. Spotykany zarówno w krajobrazie rolniczym,
miastach, lasach, jak również w wysokich górach. Latem zamieszkuje głównie w
budynkach (kryjąc się w szczelinach ścian i dachów), niekiedy w dziuplach drzew,
skrzynkach dla nietoperzy czy szczelinach skalnych. Zimuje najczęściej w szczelinach
budynków. Obserwacje tego gatunku w jaskiniach są sporadyczne.
Żerujące osobniki tego gatunku nietoperza stwierdzono nad jeziorem Chmiel duży (dwa
osobniki). Nie znaleziono kryjówek dziennych, ani zimowisk tego gatunku w pasie
inwentaryzacji.
5.11.2.
Metodyka inwentaryzacji
a) Ssaki
Podstawową metodą inwentaryzacji były bezpośrednie obserwacje terenowe śladów
obecności ssaków, tj. obserwacje osobników, tropy oraz ścieżki migracji, odchody, ślady
żerowania, nory i podkopy, legowiska i miejsca odpoczynku, odgłosy, a także ślady
zapachowe (głównie dziki).
Uzupełniającą inwentaryzację ssaków na potrzeby ponownej oceny wykonano
prowadząc bezpośrednie obserwacje i poszukiwania w terenie, po którym poruszano się
w różnych porach dnia w okresie IV 2011 oraz V-VI 2012 roku. W trakcie prac
zastosowano następujące metody:

inwentaryzacji śladów bytowania – metoda ta polega na odnajdywaniu odchodów,
miejsc żerowania, nor i podkopów, legowisk i miejsc odpoczynku. Zwracano uwagę
również na odgłosy oraz ślady zapachowe (głównie dziki). Na podstawie znalezionych
śladów określano gatunek zwierzęcia;

tropienia – metoda oparta na odnajdywaniu tropów zwierząt pozostawionych na
ziemi;

obserwacji bezpośrednich – od godzin rannych (6.00-14.00) do wieczornych (18.0023.00);
b) Płazy i gady
Gady napotykano najczęściej przy okazji obserwacji ornitologicznych. Specjalne
poszukiwania niektórych gatunków odbywały się w słoneczne dni na otwartych
przestrzeniach – łąki, murawy, nieużytki, usypiska kamieni, śródpolne ścieżki i miedze.
Inwentaryzację płazów prowadzono na kilka sposobów:

obserwacji dorosłych płazów – poszukiwano osobników różnych gatunków przede
wszystkim w zbiornikach mogących być potencjalnym miejscem rozrodu oraz w ich
bezpośredniej okolicy. Penetrowano także tereny podmokłe i wilgotne (łąki, zarośla,
łęgi). Obserwacje prowadzono w całym okresie aktywności gatunków. Na potrzeby
196




ponownej oceny wykorzystano dane z inwentaryzacji przeprowadzonych na I etapie
oceny (sierpień i wrzesień 2010 wykonane przez autorów raportu oraz z 2009
wykonane przez Klub Przyrodników), a także dane uzyskane z obserwacji
przeprowadzonych w maju 2011 oraz w kwietniu i czerwcu 2012 roku;
poszukiwaniu jaj i larw – larwy poszczególnych gatunków różnią się i są, zwłaszcza
pod koniec rozwoju, możliwe do identyfikacji. W niektórych przypadkach konieczne
jest jednak ich chwilowe odłowienie i obserwacja w naczyniu, gdyż cechy
determinujące gatunek są widoczne dopiero przy dokładnych oględzinach. Pewne
trudności mogą też wystąpić przy określaniu gatunku płaza na podstawie
znalezionych jaj (skrzeku) – bardzo podobne są kłęby skrzeku żaby trawnej i żaby
moczarowej (tzw. żaby brunatne), a także w grupie tzw. żab zielonych (żaba
jeziorkowa, żaba śmieszka i żaba wodna), które mogą się krzyżować.;
nasłuchiwaniu głosów godowych – poza traszkami, wszystkie gatunki płazów mogące
potencjalnie występować na badanym terenie, wydają w sezonie rozrodczym
charakterystyczne głosy godowe. Na ich podstawie można bezbłędnie określić
gatunek, bez konieczności obserwacji wydających te głosy osobników, dzięki czemu
jest to metoda niezwykle skuteczna;
poszukiwaniu martwych płazów na drogach – metoda ta przynosi informacje o
składzie gatunkowym herpetofauny w danej okolicy oraz ewentualnych korytarzach
sezonowych migracji tych zwierząt. Poszukiwania prowadzono w okresie aktywności;
obserwacji migrujących osobników w okresach ich wiosennych wędrówek, co dało
informację na temat składu gatunkowego herpetofauny oraz ścieżek migracji tych
zwierząt. Podobne obserwacje prowadzono w sezonach letnich – zaobserwowano
głównie młode osobniki żerujące.
Obserwacje terenowe prowadzone były codziennie od 07:00 – 15:00 oraz 20:00 –
00:30 w miesiącach letnich 2009, VII - IX 2010, V - 2011, IV-VI 2012.
Penetrację terenu prowadzono według poniższego układu transektów:
50m
50m
550m
100m
50m
50m
550m
Schemat 1. Układ transektów
Szczególną uwagę zwracano jednak na terenie potencjalnych siedlisk płazich.
c)
Awifauna
Prace terenowe obejmowały pięciokrotne wizje terenowe wzdłuż planowanej
obwodnicy miasta Wałcz. Pierwsza z nich przeprowadzono na początku października
197
2010r. Druga wizja terenowa przeprowadzona została w kwietniu 2011, kolejne dwie
wizje terenowe przeprowadzono w maju i na przełomie czerwca i lipca 2012r, ostatnia
wizję terenową na obwodnicy wałcza przeprowadzono we wrześniu 2012r. Liczenia były
prowadzone przez cały dzień od wczesnych godzin porannych (ok. 4.00) do
popołudniowych (ok. 15.00), natomiast w nocy (liczenia nocne) w godzinach 20.00 –
24.00, a co drugi dzień od 22,00 - 03,00.
Do zbierania danych zastosowana została metoda zbliżona do metody transektowej,
która jest powszechnie stosowana w wielu programach monitorujących liczebność
krajowej awifauny np. Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych czy Monitoring Ptaków
Mokradeł. Na modyfikację metody zbierania danych zdecydowano się ze względu na
okres, w którym ptaki były liczone.
Kontrola polegała na wolnym przemarszu wzdłuż wytyczonych przez obserwatora
tras. Zasadniczo trasa przemarszu przebiegała przez różne siedliska i była modyfikowana
tylko wtedy, gdy w sąsiedztwie transektu występowały siedliska dogodne dla wybranych,
cennych gatunków. Przebieg trasy był identyczny podczas wszystkich kontroli. Ptaki były
liczone w buforze 550 m od osi planowanej drogi. Notowano również ptaki lecące, które
stanowiły odrębną kategorię. Na formularzach liczeń z użyciem specjalnych, powszechnie
stosowanych kodów zapisywano wszystkie słyszane i widziane ptaki. Dokonywano
również nagrań głosów ptaków za pomocą zestawu składającego się z mikrofonu
kierunkowego i rejestratora cyfrowego. Pliki z nagraniami były poddane później analizie
podczas prac kameralnych w celu uzupełnienia wyników kontroli. Liczenia ptaków
wykonywano przede wszystkim we wczesnych godzinach porannych, czyli podczas
największej aktywności głosowej, gdy liczenia są najbardziej miarodajne, ale również w
pozostałej części dnia. Wynikiem liczenia na transektach było zidentyfikowanie składu
gatunkowego awifauny. Liczenia nocne zostały wykonane w celu wykrycia wybranych
ptaków, których aktywność głosowa przypada na godziny nocne. Kontrola polegała na
przemarszu wzdłuż transektów wabieniu – odtwarzanie głosu innego samca za pomocą
odtwarzacza MP3 wybranych gatunków ptaków. Wszystkie stwierdzone ptaki zostały
naniesione na mapę Liczenia nocne odbywały się podczas odpowiednich warunków
pogodowych: ciepło, bezwietrznie, brak opadów.
d) Bezkręgowce
Prace terenowe obejmowały czterokrotne wizje terenowe wzdłuż planowanej
obwodnicy miasta Wałcz. Pierwszą z nich przeprowadzono w maju 2012r. Drugą wizję
terenową przeprowadzono na przełomie czerwca i lipca 2012r, ostatnia wizję terenową na
obwodnicy wałcza przeprowadzono we wrześniu 2012r.
Do zbierania danych zastosowana została metoda zbliżona do metody transektowej.
Modyfikowanej w celu dostosowania do warunków terenu. Kontrola polegała na wolnym
przemarszu wzdłuż wytyczonych przez obserwatora tras. Penetracją zostały objęte
preferowane siedliska bytowania zwierząt bezkręgowych: pola (z uwzględnieniem
rodzajów upraw), łąki, zadrzewienia śródpolne, lasy, nieużytki i drogi. Szczególną uwagę
zwrócono na rzadkie i wyróżniające się formy terenu, takie jak oczka wodne (okresowe i
stałe), stawy, cieki wodne, kępy roślinności, remizy śródpolne, nieużytki pokryte
roślinnością sukcesyjną i murawy.
Przeprowadzona inwentaryzacja bezkręgowców
uwzględnia fenologię (była wykonywana w okresie, kiedy istnieje prawdopodobieństwo
spotkania postaci dorosłych – stadia preimaginalne są zwykle znacznie trudniejsze do
znalezienia i oznaczenia) oraz aktywność dobową poszczególnych grup (niektóre
chrząszcze np. Carabidae są aktywne głównie nocą).
W poszukiwaniu motyli kierowano się również rozmieszczeniem roślin żywicielskich
ich postaci larwalnych. Zasadniczo trasa przemarszu przebiegała przez różne siedliska i
była modyfikowana tylko wtedy, gdy w sąsiedztwie transektu występowały siedliska
dogodne dla gatunków bezkręgowców. Przebieg trasy był identyczny podczas wszystkich
kontroli. Inwentaryzacja obejmowała bufor 550 m od osi planowanej drogi. Owady
fotografowano z daleka używając obiektywu długoogniskowego. Wykonana w terenie
dokumentacja fotograficzna (makrofotografia) pozwoliła na późniejszą weryfikację
wstępnych oznaczeń niektórych gatunków. Owady latające nad wodą lub zbyt wysoko
(np. niektóre motyle i ważki) obserwowano przy pomocy lornetki i identyfikowano w
198
terenie. Chrząszczy saproksylicznych poszukiwano przeglądając martwe drewno i
spróchniałe pnie. Dokonywano również przeszukań murszu z dziupli drzew stojących.
Chrząszczy biegaczowatych (z rodzaju Carabus) poszukiwano nocą przy pomocy latarki w
uprzednio wytypowanych środowiskach, w przerwach monitoringu detektorowego
nietoperzy.
e) Chiropterofauna
W 2010 roku na zlecenie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad firma
Nyctalus Grzegorz Wojtaszyn, wykonała dokumentację dawnych obiektów militarnych
Wału Pomorskiego w okolicach Wałcza, tzw.: „Grupy Warownej Marianowo” i „Grupy
Warownej Cegielnia”. Opracowanie to wykonano w oparciu o dane monitoringowe
zebrane przez zleceniobiorcę na temat nietoperzy w okolicach Wałcza w latach 19992010. W celu przygotowania opracowania przeprowadzono kwerendę literatury oraz
wcześniejszych danych własnych autora zebranych w schronach. Badania prowadzono w
okresie zimowym, oznaczając gatunki nietoperzy bez ich rozbudzania i niepokojenia.
Nietoperze ukryte w szczelinach, w sposób nie pozwalający na pewne oznaczenie gatunku
określano jako chiroptera indeterminata. Dodatkowo w sezonie 2012 wykonano
inwentaryzację żerowisk nietoperzy wzdłuż planowanej drogi. Inwentaryzacja ta
obejmowała czterokrotne wizje terenowe wzdłuż planowanej obwodnicy miasta Wałcz.
Pierwszą z nich przeprowadzono w maju 2012r. Drugą wizję terenową przeprowadzono
na przełomie czerwca i lipca 2012r, ostatnia wizję terenową na obwodnicy wałcza
przeprowadzono we wrześniu 2012r.
Do wykrywania nietoperzy i ich nagrywania wykorzystywano zestaw Luna-Basic-2,
składającego się z detektora ultradźwiękowego LunaBat DFD-1 i rejestratora Zoom H1.
Nasłuchy były prowadzone od 21.00 do 01.00, a co drugi dzień od 22,00 - 03,00. Do
zbierania danych zastosowana została metoda zbliżona do metody transektowej.
Modyfikowanej w celu dostosowania do warunków terenu. Kontrola polegała na wolnym
przemarszu wzdłuż wytyczonych przez obserwatora tras. Podczas nagrywania głosów
przelatujących nietoperzy detektor w celu najlepszej akwizycji sygnałów należy był
skierowany przed siebie do góry pod kątem ok. 45 stopni względem poziomu. Każde
nagranie było rozpoczynane słownym opisem miejsca nagrania, datą i godziną początku
nagrania. Komentarz ten był zapisywany równolegle z sygnałem z detektora (w prawym
kanale nagrania). W miarę możliwości notowano wskazówki dotyczące charakterystyki
lotu nagrywanych nietoperzy, ich wielkości, liczebności, oraz rodzaj siedliska, w których
zostały nagrane. Wskazówki te były również pomocne przy analizie nagrań i
rozpoznawaniu gatunku. Zasadniczo trasa przemarszu przebiegała przez różne siedliska i
była modyfikowana tylko wtedy, gdy w sąsiedztwie transektu występowały siedliska
dogodne dla gatunków nietoperzy. Przebieg trasy był identyczny podczas wszystkich
kontroli. Inwentaryzacja obejmowała bufor 550 m od osi planowanej drogi. Pliki z
nagraniami podczas prac kameralnych były poddane analizie programem AUDACITY w
celu rozpoznania nagranych gatunków nietoperzy.
5.11.3.
Prognozowane oddziaływanie
a) Ssaki
Teren inwestycji nie wyróżnia się szczególnymi walorami faunistycznymi. Na
terenach leśnych, rozległych zarastających sosną, brzozą i wierzbą nieużytkach po
poligonowych,
jak i terenach otwartych spotkać można sarnę, dzika, zająca, lisa,
rzadziej zachodzą jelenie. Z chronionych gatunków zaobserwować można wydrę
europejską, bobra europejskiego, a także ryjówkę aksamitną.
Poniżej przedstawiono analizę oddziaływanie na gatunki chronione:
Ryjówka aksamitna Sorex araneus
Status ochronny
- ochrona gatunkowa w Polsce;
- Światowa czerwona lista IUCN (LC - gat. z grupy niższego ryzyka);
199
Występowanie
Ryjówka aksamitna występuje w całej Polsce, będąc najczęściej spotykanym
gatunkiem wśród rodzimych ryjówek, jak i wszystkich drobnych ssaków. Na
inwentaryzowanym terenie została zaobserwowana na łące w pobliżu łęgów olsowych.
Lp.
Kilometraż
Odległość od osi drogi
Strona drogi
1.
7+365
349
P
Wpływ obwodnicy Wałcza
Brak wpływu. Gatunek powszechny i niezagrożony na obszarze inwestycji.
Bóbr europejski Castor fiber
Status ochronny
- częściowa ochrona gatunkowa w Polsce;
- Dyrektywa Siedliskowa (załącznik II i IV – wymaga specjalnej ochrony obszarowej i
wymagające ścisłej ochrony;
- Konwencja Berneńska (załącznik III – chronione gatunki);
Występowanie
Można go spotkać w północnej części Eurazji: od Francji, przez Europę Środkową,
Skandynawię, po Rosję, wraz z azjatycką jej częścią, a także w chińskim regionie
Sinciang i w zachodniej Mongolii. W Polsce spotykany jest na obszarze całego kraju, a
jego populacja ciągle rośnie.
W otoczeniu projektowanej inwestycji bóbr został stwierdzony, na podstawie śladów
żerowania, w pięciu lokalizacjach: w sąsiedztwie projektowanej drogi, w bezpośrednim
sąsiedztwie cieków lub zbiorników wodnych.
L.p.
Kilometraż
Odległość od drogi
Strona drogi
Kolizja
1.
0+000
449
P
―
2.
0+083
189
L
―
3.
6+263
37
P
Kolizja
4.
7+792
222
P
―
5.
8+333
39
L
Kolizja
Kolizja z siedliskiem (żerowiskiem) bobra nastąpi w km ok. 6+263 oraz 8+333. W
pierwszej lokalizacji zostanie zniszczony krańcowy fragment siedliska, gdzie została
zaobserwowana tama wybudowana przez bobry przy niewielkim cieku płynącym przez
szuwary. Miejsca zgryzów zaobserwowano wokół całego siedliska, a także w
sąsiadujących olsach i łozowiskach.
Zgodnie z projektem ciek zostanie przesunięty o parę metrów i poprowadzony przez
przejście dolne dla zwierząt w km 6+258, dzięki czemu siedlisko zachowa swój charakter
szuwarowy. Podczas realizacji inwestycji zostanie zniszczona tama bobrza, bobry należą
200
jednak do zwierząt bardzo ekspansywnych, znane są także ze swych niezwykłych
umiejętności budowlanych. Nie odstrasza ich również wielokrotne niszczenie ich budowli
przez ludzi, a zniszczoną tamę potrafią odbudować w ciągu doby. Zakłada się zatem, że
realizacja inwestycji spowoduje chwilowe (na czas budowy)wycofanie się bobra w
południową i zachodnią część siedliska, jednak po zakończeniu prac budowlanych i
oddaniu obwodnicy Wałcza do ruchu, bóbr prawdopodobnie będzie nadal wykorzystywał
część północną szuwarów.
Obszar szuwarów wynosi 5,58ha, z czego 0,25ha zostanie zajęte pod inwestycję
(4,48% powierzchni siedliska), nienaruszone pozostanie zatem ok. 95%, które może być
wykorzystane przez bobra. Planowana droga nie będzie ingerowała w pozostałe siedliska
wykorzystywane przez tego ssaka w okolicy szuwar.
Druga kolizja nastąpi w km ok. 8+333, gdzie planowana droga przechodzi przez
turzycowisko, przez który przepływa ciek wodny. Liczne zgryzy bobrowe
zinwentaryzowano od km 8+000 do km 8+700, a także wzdłuż całej strefy brzegowej
jeziora Chmiel Duży. Zniszczeniu ulegnie 32% z 3,64ha powierzchni turzycowiska
(1,16ha). Nie stanowi to jednak zagrożenia dla obecności bobra, ponieważ nie jest to
jedyne siedlisko , które jest przez niego wykorzystywane. Najważniejsze baza żerowa,
która znajduje się wzdłuż jeziora Chmiel Duży oraz na północ od tego jeziora, wzdłuż
olsów i jeziora Chmiel, nie zostaną naruszone. Dzięki czemu oddziaływanie na bobra,
poprzez zniszczenie fragmentu jednego siedliska, nie będzie miało istotnego znaczenia.
Dodatkowo, jako działanie minimalizujące w km 8+000 do 8+800, zastosowano
szereg przepustów ekologicznych oraz przejście dołem dla średnich i małych zwierząt
WED-4 w km 8+229, które mogą być wykorzystywane również przez bobra.
Wydra europejska Lutra Lutra
Status ochronny
- częściowa ochrona gatunkowa w Polsce;
- Światowa czerwona lista IUCN (NT - gat. z grupy bliskich zagrożenia);
- Konwencja Berneńska (załącznik II – ściśle chronione gatunki);
L.p.
Kilometraż
Strona drogi
Kolizja
1.
0+000
463
P
―
2.
0+043
127
L
―
Występowanie
Występuje w prawie całej Europie, w Azji od koła podbiegunowego do Japonii, na
południu dochodzi do Wysp Sundajskich. Zamieszkuje również Afrykę Północną.
Podczas obserwacji terenu znajdującego się w buforze 550m od osi planowanej
obwodnicy Wałcza, stwierdzono obecność wydry europejskiej w dwóch lokalizacjach. W
żadnym z przypadków inwestycja bezpośrednio nie koliduje z siedliskiem tego ssaka.
201
Pierwsza obserwacja została stwierdzona podczas inwentaryzacji rzeki Pilawki, która
znajduje się w buforze, jednak planowana inwestycja w żaden sposób nie ingeruje w jej
koryto, najbliższa odległość od km 0+000 do rzeki wynosi ok. 280m.
Drugie siedlisko wydry znajduje się także w okolicach km 0+000, jednak obecność
tego ssaka została zaobserwowana w cieku, który jest dopływem do rzeki Pilawki.
Odległość tego cieku od planowanej inwestycji wynosi ok. 120m, nie zachodzi zatem
kolizja z siedliskiem wydry.
Podczas realizacji inwestycji w bezpośrednim sąsiedztwie rzek nie będzie także
utrudnione przemieszczanie się i polowanie wydry. Gatunek nie jest niezagrożony na
obszarze inwestycji.
Inwestycja drogowa może oddziaływać na ssaki przede wszystkim tworząc barierę
dla migracji zwierząt naturalnymi korytarzami.
Najważniejszym zagrożeniem dla funkcjonowania korytarzy ekologicznych jest
przerywanie ich ciągłości przez infrastrukturę liniową (drogi i linie kolejowe) oraz
wylesienie powierzchni i rozwój obszarów zabudowanych, a przede wszystkim chaotyczna
zabudowa obszarów wiejskich. Tworzą się w ten sposób trudne do pokonania przez
zwierzęta bariery utworzone z przylegających do siebie ogrodzonych posesji.
W odległości około 35 km od planowanej inwestycji znajduje się koryto rzeki Noteć,
której dolina zwana jest europejskim korytarzem ekologicznym i stanowi biocentrum o
znaczeniu międzynarodowym, jak również pełni rolę ponadlokalnego żeglugowego szlaku
spacerowego.
Istniejące drogi krajowe nr 10 (Szczecin – Bydgoszcz) i nr 22 (Grzechotki –
Kostrzyń) oraz droga wojewódzka nr 163 (Kołobrzeg – Wałcz), a także planowana
obwodnica Wałcza, przecinają korytarz migracyjny zwierząt o znaczeniu krajowym,
ponadregionalnym. Zgodnie z opracowaną przez Zakład Badania Ssaków PAN w
Białowieży siecią korytarzy ekologicznych, wykorzystywanych przez duże zwierzęta,
projektowana obwodnica Wałcza przecina korytarz uzupełniający o znaczeniu
ponadregionalnym: Środkowa Dolina Noteci – GKPnC – 7b.
202
Rys.5.1.3 Lokalizacja planowanego przedsięwzięcia na tle mapy krajowych korytarzy
migracji dużych ssaków [wg. Jędrzejewskiego]
Korytarz Północno – Centralny rozpoczyna się w Puszczy Białowieskiej, przechodzi
przez Lasy Mielnickie, biegnie doliną Bugu przez Puszczę Białą i Kurpiowską. W Puszczy
Kurpiowskiej rozdziela się, jedno odgałęzienie prowadzi do Górznieńsko-Lidzbarskiego
Parku Krajobrazowego, drugie skręca na południe do Lasów Włocławskich, przekracza
Wisłę i dociera do Puszczy Bydgoskiej, a potem do Lasów Sarbskich. Tam rozdziela się i
dochodzi dwiema odnogami przez Puszczę Notecką i Lasy Lubuskie oraz przez Puszczę
Drawską i Lasy Gorzowskie do Parku Narodowego Ujście Warty.
Obszar, na którym planowana droga koliduje z ww. szlakiem migracji znajduje się w
północnej części miasta. Kolizja wybranego wariantu z korytarzem migracyjnym zachodzi
na odcinku 0+000km – 2+100km. Korytarz ten tworzą siedliska boru świeżego oraz boru
mieszanego świeżego, gdzie dominuje sosna 60 – 80-letnia, miejscami występuje dąb,
buk, klon, brzoza oraz robinia.
203
Przebieg planowanej obwodnicy Wałcza na tle korytarzy i szlaków migracyjnych dużych,
średnich i małych zwierząt.
Lp.
Kilometraż
Opis siedliska
Ocena oddziaływania
1
0+000 –
2+480
Kompleks leśny – Bśw, BMśw
Przecięcie korytarza północno –
centralnego Środkowa Dolina Noteci
2
4+270
Mozaika pól uprawnych z kompleksem
leśnym, rzeka Żydówka
Przecięcie lokalnego szlaku
migracyjnego (rz. Żydówka) małych
ssaków i płazów
3
5+000 –
5+300
Kompleks leśny z polami i oczkiem
śródpolnym
Przecięcie lokalnego szlaku migracji
średnich i małych ssaków
4
6+400 –
6+700
Kompleks leśny z łąkami wilgotnymi
dużych i średnich zwierząt
5
7+900
Kompleks leśny z jeziorami: Chmiel, Chmiel
Duży oraz Łabędzie
średnich i małych zwierząt oraz płazów
6
8+000 –
8+500
Kompleks leśny, jezioro Chmiel
7
9+654 –
9+865
Szuwary sąsiadujące z jeziorem Chmiel Duży
8
10+200 –
10+410
Łęgi olszowo – jesionowe w sąsiedztwie J.
Chmiel
9
12+150 –
12+200
Mały kompleks leśny, mozaika pól
uprawnych
migracyjnego wzdłuż cieku wodnego
b) Płazy i gady
W fazie realizacji zniszczeniu ulegną siedliska rozrodu i bytowania płazów, które
zostaną fizycznie zajęte pod pas drogowy. Przede wszystkim jednak droga oddziaływać
będzie na populację płazów jako bariera dla migracji.
Przed rozpoczęciem budowy należy uzyskać stosowne derogacje kompetentnych
organów ochrony środowiska (obecnie – Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska)
na zniszczenie siedlisk gatunków objętych ochroną.
Wszystkie płazy w Polsce podlegają ochronie ochronie, poniżej przedstawiono
analizę oddziaływania na gatunki zinwentaryzowane w obszarze planowanej inwestycji:
Traszka grzebieniasta Triturus cristatus
Status ochronny
- ścisła ochrona gatunkowa w Polsce (Dz. U. z 6 października 2014 r., poz. 1348);
- Konwencja Berneńska (załącznik II – ściśle chronione);
- Polska Czerwona Księga Zwierząt (NT – bliski zagrożenia);
Traszka grzebieniasta została zinwentaryzowana w dwóch poniższych siedliskach:
204
L.p.
Kilometraż
Odległość od
osi drogi
Strona
drogi
Kolizja
Opis siedliska
1.
9+199
129
L
―
Łęg olszowo-jesionowy wzdłuż
jeziora Chmiel Duży
2.
9+596
52
L
―
Szuwary w otoczeniu olsu i
łęgu olszowo - jesionowego
W wyniku realizacji inwestycji zostanie zniszczony niewielki fragment siedliska w
km 9+596, tj. ok. 10% z 1,58ha siedliska. Nie spowoduje to jednak negatywnego
oddziaływania na populację traszki ze względu na zastosowane w tym miejscu działania
minimalizujące w postaci estakady o długości ok. 106m.
Kumak nizinny Bombina bombina
Status ochronny
- Polska Czerwona Księga Zwierząt (NT – bliski zagrożenia);
Planowana inwestycja koliduje z trzema z 19-tu zinwentaryzowanych siedlisk
bytowania kumaka nizinnego.
Odległość
Strona
od osi
drogi
drogi
L.p.
Kilometraż
Kolizja
Opis siedliska
1.
7+492
32
L
Kolizja
Nieużytki i łąki okresowo podmokłe z
pojedynczo występującymi wierzbami i
olchami oraz kępami boru mieszanego, z
głębokimi koleinami okresowo mokrymi
2.
9+187
15
P
Kolizja
Szuwar właściwy
3.
12+715
17
L
Kolizja
Zagłębienie śródpolne z łozowiskiem
W km 7+492 na terenie nieużytków i łąk okresowo podmokłych z pojedynczo
występującymi wierzbami i olchami oraz kępami boru mieszanego, kumak nizinny
wykorzystuje głębokie koleiny powstałe w okresie funkcjonowania w tym miejscu
poligonu. Jednak obszar ten jest tak rozległy i podobny krajobrazowo, że zlikwidowanie
kilku kolein w pasie drogowym nie spowoduje zagrożenia dla populacji kumaka. Płaz ten
ma niezwykłą umiejętność wyszukiwania i wykorzystywania wszelkich zbiorników
wodnych , które mogą wykorzystać do rozmnażania – włącznie z tymczasowymi
kałużami.
W km 9+187 siedliskiem kumaka jest szuwar właściwy (trzcinowy), przylegający
bezpośrednio do jeziora Chmiel Duży. Siedlisko to zostanie zachowane dzięki
zastosowaniu działania minimalizującego w postaci estakady o długości ok. 210m.
Ostatnia z lokalizacji kumaka nizinnego znajduje się w km 12+715, jest to
zagłębienie śródpolne z łozowiskiem, o powierzchni ok. 300 metrów kwadratowych.
Zagłębienie to zostanie zniszczone całkowicie podczas budowy obwodnicy, aby umożliwić
kumakom zasiedlenie innych zagłębień i zbiorników znajdujących się w odległości ok.
205
400m po prawej stronie jezdni, zaplanowano budowę przepustu dla płazów oraz montaż
płotków naprowadzająco – ochronnych.
Pelobates fuscus Grzebiuszka ziemna
Status ochronny
- Dyrektywa Siedliskowa (załącznik IV – wymagające ścisłej ochrony);
Planowana inwestycja koliduje z jednym z 8-u zinwentaryzowanych siedlisk
bytowania grzebiuszki ziemnej.
L.p. Kilometraż
Odległość od
osi drogi
Strona
drogi
Kolizja
Opis siedliska
1.
6+810
210
P
―
Nieużytki i łąki okresowo podmokłe z pojedynczo
występującymi wierzbami i olchami
2.
12+851
44
L
Kolizja
Zagłębienie śródpolne z łozowiskiem
3.
13+018
273
P
―
Zagłębienie okresowo podmokłe, turzycowisko
4.
13+215
64
P
―
Zagłębienie okresowo podmokłe z łozowiskiem
5.
15+115
79
L
―
Zagłębienie okresowo podmokłe
6.
15+393
115
L
―
7140 Torfowiska przejściowe i trzęsawiska
7.
15+666
71
P
―
Śródpolne oczko wodne z turzycowiskiem
8.
15+722
109
P
―
Śródpolne oczko wodne
W wyniku kolizji zostanie zniszczone ok.28% siedliska tego płaza. Jest to
zagłębienie śródpolne z kilkoma okazami wierzby szarej, które w okresie wiosennym jest
wypełnione wodą i pełni funkcję zbiornika rozrodczego. Prawdopodobnie, w wyniku
zniszczenia 1/3 powierzchni zbiornika, przestanie on pełnić swoje funkcje. Dlatego też,
jako działania minimalizujące negatywne oddziaływanie na grzebiuszkę ziemną,
zaproponowano lokalizację przepustu w km 12+789, który umożliwi płazom przedostanie
się na drugą stronę, gdzie znajdują się inne zagłębienia wykorzystywane do rozrodu.
Wzdłuż inwestycji zaplanowano także lokalizację płotków naprowadzająco –
ochronnych, które umożliwią płazom odnalezienie pozostałych zbiorników.
Żaba trawna Rana temporaria
Status ochronny
- cześciowa ochrona gatunkowa w Polsce (Dz. U. z 6 października 2014 r., poz.
1348);
- Konwencja Berneńska (załącznik III – częściowo chronione);
- Dyrektywa Siedliskowa (załącznik V – pozyskiwanie ze stanu dzikiego może podlegać
ograniczeniom);
206
Żaba trawna jest zwierzęciem eurytopowym, cechuje ją wyjątkowe szerokie
spektrum siedliskowe. Poza okresem rozrodczym można ją spotkać w różnych typach
lasów, jak również na łąkach, nieużytkach i polach uprawnych.
W pasie inwentaryzacji stwierdzono 18 stanowisk żaby trawnej, w tym jedno
zostanie częściowo zniszczone. Jest to zagłębienie terenu mokre jedynie w okresie
wiosennym, a w okresie letnim zarastające łanami rumianku pospolitego. W wyniku
realizacji przedsięwzięcia zostanie zniszczone 23% tego siedliska, co może spowodować,
że płazy zrezygnują z wykorzystania go do rozmnażania w kolejnym roku (choć
oczywiście nie muszą). Jednak rozmnażanie umożliwione jest w zbiornikach znajdujących
się 500m od niszczonego zbiornika, a dostęp do nich zapewniony jest przez lokalizację
przejść dolnych dla zwierząt w km 4+987 czy w km 6+258.
L.p. Kilometraż
Odległość od
osi drogi
Strona
drogi
Kolizja
Opis siedliska
1.
0+000
490
P
―
2.
0+000
241
L
―
3.
1+820
208
L
―
4.
3+723
75
P
―
5.
3+937
266
P
―
6.
4+099
332
P
―
Szuwar właściwy, trzcinowy
7.
4+120
156
P
―
Staw otoczony szuwarem właściwym
8.
4+442
156
L
―
Bór mieszany świeży na granicy z nieużytkami
9.
4+625
32
P
―
Zagłębienie terenu okresowo podmokłe
10.
4+665
226
L
―
Oczko śródleśne
11.
5+459
31
P
Kolizja
12.
6+732
243
P
―
13.
6+924
287
P
―
14.
7+855
222
P
―
Szuwary wzdłuż cieku bez nazwy
15.
8+484
280
L
―
Strefa brzegowa jeziora Chmiel
16.
9+168
375
L
―
Ols
17.
9+915
336
L
―
Siedlisko boru mieszanego w sąsiedztwie olsu
18.
10+983
222
L
―
Przydomowy staw
Łęg olszowo-jesionowy wzdłuż rzeki Pilawki
Bór świeży
Stawy otoczone turzycowiskiem
Żaba wodna Pelophylax esculentus
Status ochronny
- częściowa ochrona gatunkowa w Polsce (Dz. U. z 6 października 2014 r., poz.
1348);
- Dyrektywa Siedliskowa (załącznik V – pozyskiwanie ze stanu dzikiego może podlegać
ograniczeniom);
207
Planowana obwodnica Wałcza będzie oddziaływała bezpośrednio na 2 siedliska
żaby wodnej, pierwsze to równocześnie siedlisko żaby trawnej – zagłębienie terenu
okresowo podmokłe – które zostanie zniszczone w 23%. Drugie siedlisko to szuwary
zasilane ciekiem wodnym. Obszar szuwarów wynosi 5,58ha, z czego 0,25ha zostanie
zajęte pod inwestycję (4,48% powierzchni siedliska), nienaruszone pozostanie zatem ok.
95%, które nadal może być wykorzystywane przez żabę wodną. Jest to siedlisko
oddalone od wymienionego wyżej zagłębienia o ok. 600m, więc w przypadku spadku
przydatności pierwszego siedliska, płazy mogą je wykorzystać do rozrodu.
L.p. Kilometraż
Odległość od osi
drogi
Strona
drogi
Kolizja
Opis siedliska
1.
0+000
300
P
―
2.
0+055
299
L
―
Łąki ekstensywnie użytkowane, okolicy cieku
bez nazwy
3.
5+478
29
P
Kolizja
4.
6+375
55
P
Kolizja
Szuwar właściwy, trzcinowy w sąsiedztwie łąk
okresowo podmokłych
5.
9+117
197
L
―
Łęg olszowo-jesionowy wzdłuż jeziora Chmiel
6.
9+123
463
P
―
7.
13+198
294
P
―
8.
14+284
290
L
―
9.
15+083
177
L
―
Staw śródpolny
10.
15+727
134
P
―
Śródpolne oczko wodne
Staw otoczony olchami
Oczko śródpolne otoczone szuwarem
Oczko śródpolne
Ropucha szara Bufo bufo
Status ochronny
1348);
L.p. Kilometraż
Odległość od
osi drogi
Strona
drogi
Kolizja
Opis siedliska
1.
4+123
283
P
―
2.
4+636
278
L
―
Oczko śródleśne
3.
7+490
19
L
Kolizja
występującymi wierzbami i olchami oraz kępami boru
mieszanego, z głębokimi koleinami okresowo mokrymi
4.
8+188
57
P
―
Ropuchę szarą zinwentaryzowano w głębokiej koleinie na obszarze byłego poligonu
– są to pozostałości po przejazdach czołgów. Obszar nieużytków i łąk podmokłych jest
wielkości ok. 8,5ha, z czego pod pas drogowy przeznaczono 0,17ha (ok. 2% całości).
Siedlisko ma podobny charakter na całej swojej powierzchni, a ropuchy były spotykane w
208
innych lokalizacjach tego obszaru. Inwestycja nie będzie zatem negatywnie oddziaływać
na siedlisko i populację ropuchy szarej.
Żaba moczarowa Rana arvalis
Status ochronny
L.p. Kilometraż
Odległość od
osi drogi
Strona
drogi
Kolizja
Opis siedliska
1.
0+000
198
L
―
2.
4+093
352
P
―
Szuwar właściwy, trzcinowy
3.
4+124
129
P
―
4.
6+343
111
P
―
5.
6+600
281
P
―
6.
6+948
336
P
―
7.
7+227
333
P
―
Olsy z szuwarami
8.
7+810
253
P
―
9.
8+365
450
L
―
10.
9+122
146
L
―
11.
9+574
39
L
Kolizja
Szuwary w otoczeniu olsu i łęgu olszowo jesionowego
12.
9+909
351
L
―
Siedlisko boru mieszanego w sąsiedztwie olsu
Szuwar właściwy, trzcinowy w sąsiedztwie łąk
okresowo podmokłych
Kolizja siedliska z planowaną inwestycją, w którym zinwentaryzowano żabę
moczarową nastąpi w km 9+547, jest to jednocześnie siedlisko traszki grzebieniastej.
Zostanie zniszczony niewielki fragment siedliska, tj. ok. 10% z 1,58ha. Nie spowoduje to
jednak negatywnego oddziaływania na populację tych płazów ze względu na zastosowane
w tym miejscu działania minimalizujące w postaci estakady o długości ok. 106m.
Żaba jeziorkowa Pelophylax lessonae
Status ochronny
1348);
209
Planowana inwestycja nie będzie negatywnie oddziaływać na populację i siedliska
żaby jeziorkowej.
L.p. Kilometraż
Odległość od
osi drogi
Strona
drogi
Kolizja
Opis siedliska
1.
6+731
259
P
―
2.
8+989
148
L
―
3.
9+086
249
L
―
4.
9+154
391
L
―
Ols
Żaba śmieszka Pelophylax ridibundus
Status ochronny
1348);
Planowana inwestycja nie będzie negatywnie oddziaływać na populację i siedlisk
żaby śmieszki.
L.p. Kilometraż
1.
9+916
Poniżej
Odległość od osi
drogi
Strona
drogi
Kolizja
Opis siedliska
322
L
―
Siedlisko boru mieszanego w sąsiedztwie
olsu
przedstawiono
zbiorcze
zestawienie
wszystkich
zinwentaryzowanych
miejsc bytowania płazów.
Tab. Zestawienie siedlisk zinwentaryzowanych płazów
Lp.
Kilometraż
Nazwa
polska
gatunku
Nazwa
łacińska
gatunku
Rana
temporaria
Pelophylax
esculentus
Rana
temporaria
Odległość
od osi
drogi
Strona
drogi
Kolizja
1.
0+000
Żaba trawna
490
P
―
2.
0+000
Żaba wodna
300
P
―
3.
0+000
Żaba trawna
241
L
―
4.
0+000
Żaba
moczarowa
Rana arvalis
198
L
―
5.
0+055
Żaba wodna
Pelophylax
esculentus
299
L
―
Łąki ekstensywnie
użytkowane, okolicy
cieku bez nazwy
6.
1+820
Żaba trawna
Rana
temporaria
208
L
―
Bór świeży
Charakterystyka
siedliska
Łęg olszowojesionowy wzdłuż
rzeki Pilawki
210
Lp.
Kilometraż
Nazwa
polska
gatunku
Nazwa
łacińska
gatunku
Bombina
bombina
7.
2+588
Kumak nizinny
8.
3+723
Żaba trawna
9.
3+937
Żaba trawna
10.
3+973
Kumak nizinny
11.
4+093
Żaba
moczarowa
Odległość
od osi
drogi
Strona
drogi
Kolizja
Charakterystyka
siedliska
Łąki okresowo
podmokłe,
turzycowiska
tymczasowe;
257
P
―
Rana
temporaria
Rana
temporaria
Bombina
bombina
75
P
―
266
P
―
202
P
―
Rana arvalis
352
P
―
332
P
―
156
P
―
Rana
temporaria
Rana
temporaria
12.
4+099
Żaba trawna
13.
4+120
Żaba trawna
14.
4+123
Ropucha szara
Bufo bufo
283
P
―
15.
4+124
Żaba
moczarowa
Rana arvalis
129
P
―
16.
4+137
Kumak nizinny
Bombina
bombina
184
P
―
17.
4+442
Żaba trawna
Rana
temporaria
156
L
―
18.
4+625
Żaba trawna
Rana
temporaria
32
P
―
19.
4+636
Ropucha szara
Bufo bufo
278
L
―
20.
4+665
Żaba trawna
226
L
―
21.
4+936
Kumak nizinny
100
P
―
22.
5+459
Żaba trawna
31
P
Kolizja
23.
5+478
Żaba wodna
29
P
Kolizja
24.
6+343
Żaba
moczarowa
Rana arvalis
111
P
―
Żaba wodna
Pelophylax
esculentus
55
P
Kolizja
Rana arvalis
281
P
―
259
P
―
243
P
―
210
P
―
328
P
―
287
P
―
Rana arvalis
336
P
―
Rana arvalis
333
P
―
Bombina
bombina
384
P
―
25.
6+375
26.
6+600
27.
6+731
28.
6+732
Żaba trawna
29.
6+810
Grzebiuszka
ziemna
30.
6+892
Kumak nizinny
31.
6+924
Żaba trawna
32.
6+948
33.
7+227
34.
7+278
Żaba
moczarowa
Żaba
jeziorkowa
Żaba
moczarowa
Żaba
moczarowa
Kumak nizinny
Rana
temporaria
Bombina
bombina
Rana
temporaria
Pelophylax
esculentus
Pelophylax
lessonae
Rana
temporaria
Pelobates
fuscus
Bombina
bombina
Rana
temporaria
Stawy otoczone
turzycowiskiem
Szuwar właściwy,
trzcinowy
Staw otoczony
szuwarem właściwym
Bór mieszany świeży
na granicy z
nieużytkami
Zagłębienie terenu
okresowo podmokłe
Oczko śródleśne
Użytek ekologiczny,
oczko śródpolne
okresowo
podmokłe
Szuwar właściwy,
trzcinowy w
sąsiedztwie łąk
okresowo
podmokłych
Nieużytki i łąki
okresowo podmokłe z
pojedynczo
występującymi
wierzbami i olchami
Olsy z szuwarami
211
Lp.
Kilometraż
Nazwa
polska
gatunku
Nazwa
łacińska
gatunku
Odległość
od osi
drogi
Strona
drogi
Kolizja
Charakterystyka
siedliska
Nieużytki i łąki
okresowo
podmokłe z
pojedynczo
występującymi
wierzbami i
olchami oraz
kępami boru
mieszanego, z
głębokimi
koleinami
okresowo mokrymi
35.
7+490
Ropucha
szara
Bufo bufo
19
L
Kolizja
36.
7+492
Kumak
nizinny
Bombina
bombina
32
L
Kolizja
37.
7+810
Żaba
moczarowa
Rana arvalis
253
P
―
38.
7+855
Żaba trawna
Rana
temporaria
222
P
―
39.
8+188
Ropucha szara
Bufo bufo
57
P
―
40.
8+292
Kumak nizinny
Bombina
bombina
216
P
―
41.
8+365
Żaba
moczarowa
Rana arvalis
450
L
―
42.
8+484
Żaba trawna
280
L
―
43.
8+582
Kumak nizinny
73
L
―
44.
8+989
Żaba
jeziorkowa
148
L
―
45.
9+045
Kumak nizinny
288
L
―
46.
9+086
Żaba
jeziorkowa
249
L
―
47.
9+117
Żaba wodna
197
L
―
48.
9+122
146
L
―
49.
9+199
129
L
―
50.
9+123
Żaba wodna
463
P
―
51.
9+154
Żaba
jeziorkowa
391
L
―
52.
9+168
Żaba trawna
375
L
―
53.
9+187
Kumak
nizinny
15
P
Kolizja
Szuwar właściwy
54.
9+524
Kumak nizinny
243
P
―
otoczone szuwarami
55.
9+574
39
L
Kolizja
56.
9+596
52
L
―
57.
9+606
Kumak nizinny
113
P
―
58.
9+909
Żaba
moczarowa
351
L
―
59.
9+915
Żaba trawna
336
L
―
60.
9+916
Żaba śmieszka
322
L
―
61.
10+983
Żaba trawna
222
L
―
Żaba
moczarowa
Traszka
grzebieniasta
Żaba
moczarowa
Traszka
grzebieniasta
Rana
temporaria
Bombina
bombina
Pelophylax
lessonae
Bombina
bombina
Pelophylax
lessonae
Pelophylax
esculentus
Rana arvalis
Triturus
cristatus
Pelophylax
esculentus
Pelophylax
lessonae
Rana
temporaria
Bombina
bombina
Bombina
bombina
Rana arvalis
Triturus
cristatus
Bombina
bombina
Rana arvalis
Rana
temporaria
Pelophylax
ridibundus
Rana
temporaria
Szuwary wzdłuż cieku
bez nazwy
Łąki i nieużytki
okresowo podmokłe
oraz turzycowisko
Strefa brzegowa
Łęg olszowojesionowy wzdłuż
Staw otoczony
olchami
Ols
Szuwary w
otoczeniu olsu i
łęgu olszowo jesionowego
Zagłębienie w borze
mieszanym
Siedlisko boru
mieszanego w
sąsiedztwie olsu
Przydomowy staw
212
Lp.
Kilometraż
Nazwa
polska
gatunku
Nazwa
łacińska
gatunku
Odległość
od osi
drogi
Strona
drogi
Kolizja
62.
12+715
Kumak
nizinny
Bombina
bombina
17
L
Kolizja
63.
12+851
Grzebiuszka
ziemna
Pelobates
fuscus
44
L
Kolizja
64.
13+018
Grzebiuszka
ziemna
Pelobates
fuscus
273
P
―
65.
13+198
Żaba wodna
Pelophylax
esculentus
294
P
―
66.
13+215
Grzebiuszka
ziemna
Pelobates
fuscus
64
P
―
67.
14+284
Żaba wodna
Pelophylax
esculentus
290
L
―
Oczko śródpolne
68.
14+400
Kumak nizinny
Bombina
bombina
255
L
―
Zagłębienia okresowo
podmokłe w
sąsiedztwie szuwarów
69.
14+567
Kumak nizinny
317
L
―
Staw przydomowy
70.
14+567
Kumak nizinny
275
P
―
Staw przydomowy
71.
15+083
Żaba wodna
177
L
―
Staw śródpolny
72.
15+115
79
L
―
Zagłębienie okresowo
podmokłe
73.
15+393
115
L
―
74.
15+430
Kumak nizinny
179
L
―
75.
15+666
Grzebiuszka
ziemna
71
P
―
76.
15+680
Kumak nizinny
86
P
―
77.
15+722
Grzebiuszka
ziemna
109
P
―
78.
15+727
Żaba wodna
134
P
―
c)
Grzebiuszka
ziemna
Grzebiuszka
ziemna
Bombina
bombina
Bombina
bombina
Pelophylax
esculentus
Pelobates
fuscus
Pelobates
fuscus
Bombina
bombina
Pelobates
fuscus
Bombina
bombina
Pelobates
fuscus
Pelophylax
esculentus
Charakterystyka
siedliska
Zagłębienie
śródpolne z
łozowiskiem
Zagłębienie
śródpolne z
łozowiskiem
podmokłe,
turzycowisko
Oczko śródpolne
otoczone szuwarem
podmokłe z
łozowiskiem
7140 Torfowisko
przejściowe
Śródpolne oczko
wodne z
turzycowiskiem
Śródpolne oczko
wodne
Awifauna
Niekorzystny wpływ dróg i ruchu drogowego na populacje zwierząt w tym także na
ptaki jest dość dobrze poznany. Na etapie realizacji inwestycji obejmuje on płoszenie
ptaków w sąsiedztwie prowadzonych prac oraz zajęcie terenu siedlisk ptaków pod
budowę infrastruktury drogowej, a w konsekwencji przekształcenie siedlisk i opuszczenie
tego terenu przez ptaki. Ten niekorzystny efekt jest dobrze widoczny. W przypadku
budowy nowej drogi stosunkowa łatwo daje się określić zakres i skutki oddziaływania, z
kolei przy modernizacji drogi jest to już trudniejsze.
Głównym czynnikiem oddziałującym na ptaki na etapie eksploatacji drogi jest ruch
pojazdów, który objawia się opuszczeniem stanowisk bądź spadkiem zagęszczenia
populacji w strefie oddziaływania drogi. Oddziaływanie to jest związane z nadmiernym
natężeniem hałasu. Dodatkowym czynnikiem wpływającym na populacje ptaków może
być ich śmiertelność w wyniku kolizji z pojazdami. Potencjalne znaczenie i wpływ na
siedliska ptaków mogą mieć również awarie powstałe w wyniku kolizji drogowych (np.
skażenie siedliska substancjami chemicznymi).
Niekorzystny wpływ dróg jest obserwowany u większości gatunków europejskich.
Badania przeprowadzone w Holandii na drogach z dużym natężeniem ruchu pojazdów
(Reijnen, 1995, 1996; Reijnen i Foppen, 1995) wykazały, iż spadek zagęszczenia
populacji jest obserwowany u 33 spośród 45 badanych leśnych gatunków ptaków i 7
spośród 12 gatunków ptaków krajobrazu rolniczego. Odległość, na jaką oddziaływają
213
drogi, jak i sam stopień spadku zagęszczenia populacji są różne u poszczególnych
gatunków, silnie zależą również od natężenia ruchu pojazdów.
Zależność pomiędzy stopniem spadku zagęszczenia populacji (zasięgiem
oddziaływania), a odległością od drogi lub natężenia hałasu można wyrazić w postaci
równania regresji. Im większe natężenie hałasu, a tym samym im bliżej drogi tym spadek
zagęszczenia populacji jest większy. Zasięg niekorzystnego oddziaływania zależy również
od środowiska, w jakim gniazdują poszczególne grupy ptaków. Z badań
przeprowadzonych w Holandii wiemy, iż spadek zagęszczenia populacji poszczególnych
gatunków ptaków lęgowych wyliczony za pomocą równania regresji ma miejsce w
odległości od 30 do 2180 m w przypadku drogi o natężeniu ruchu 10 tys. pojazdów na
dobę oraz od 75 m do 3530 m przy natężeniu 50 tys. pojazdów na dobę dla ptaków
krajobrazu otwartego. Z kolei u ptaków leśnych niekorzystne oddziaływanie było
obserwowane od 30 do 1500 m przy natężeniu 10 tys. pojazdów oraz od 60 do 2800 m
przy 50 tys. pojazdów na dobę, (Reijnen i in., 1996). W miejscu tym trzeba dodać, iż tak
skrajne wartości są mało realne gdyż w równaniu regresji brak jest wartości progowej lub
trudno ją wyznaczyć (natężenie hałasu równe zero lub największa odległość od drogi). W
celu wyliczenia rzeczywistego zasięgu oddziaływania trzeba pominąć równanie regresji.
Wtedy maksymalny zasięg oddziaływania dla ptaków leśnych wyniesie 305 m, a w
przypadku ptaków krajobrazu otwartego wyniesie 365 m przy drodze o natężeniu ruchu
10 tys. pojazdów na dobę. W przypadku drogi o natężeniu ruch 50 tys. pojazdów na dobę
zasięg oddziaływania wyniesie odpowiednio 810 m i 930 m (Reijnen, Foppen & Veenbaas,
1997). Stopień spadku zagęszczenia populacji jest różny u poszczególnych gatunków
ptaków, nigdy jednak nie jest on mniejszy niż 30%. W przypadku niektórych gatunków
wynosi nawet 100 %, co prowadzi do znaczących strat w awifaunie. Generalnie można
przyjąć, iż najwrażliwsze są ptaki z rzędu siewkowych (takich jak np. czajka) oraz ptaki
szponiaste i nocne, a najmniej ptaki wróblowate. Wielkość strat w populacji zależy
również od ogólnej kondycji i trendu gatunku (Reijnen, 1997). Straty są najmniejsze u
prężnych i silnych populacji, gdzie pojedyncze osobniki są zmuszone do gniazdowania w
skrajnie niekorzystnych warunkach. Największe straty są obserwowane u gatunków o
trendzie spadkowym i zagrożonych wyginięciem.
Prawdopodobnie główną przyczyną spadku zagęszczenia ptaków lęgowych wzdłuż
szlaków komunikacyjnych jest hałas, który utrudnia komunikację głosową (w tym
przywabienie samicy), a w konsekwencji prowadzi do emigracji osobników ze strefy
oddziaływania i spadku reprodukcji. Potwierdza to brak negatywnego oddziaływania na
zgęszczenie ptaków, dróg stosunkowo mało użytkowanych, przez co cichych (Reijnen i
in., 2006). Śmiertelność w wyniku kolizji z pojazdami prawdopodobnie ma mały wpływ na
zagęszczenie, chociaż w przypadku niektórych gatunków ilość kolizji może być wysoka. W
przypadku większości gatunków ptaków nie stwierdzono różnicy w przeżywalności
pomiędzy dorosłymi osobnikami gniazdującymi w pobliżu jak i z dala od drogi (np.
piecuszek, Reijnen i in., 1996). Wyjątkiem są tu sowy, szczególnie płomykówka, u
których kolizje z pojazdami mogą znacząco wpływać na stan populacji. Wyższą
śmiertelność odnotowuje się również wśród młodych niedoświadczonych osobników.
Kolejnym znaczącym czynnikiem zniechęcającym ptaki do gniazdowania w pobliżu drogi
jest emisja zanieczyszczeń, która prowadzi do zmian w siedliskach oraz bodziec wizualny
(ruch pojazdów). Chociaż w badaniach, w których wyeliminowano bodziec wizualny
poprzez obsadzenie skraju drogi krzewami i drzewami lub poprzez budowę ekranów,
spadek zagęszczenia nadal był obserwowany (np. u kuropatwy; Illner, 1992). Świadczy
to o nadrzędnym znaczeniu hałasu, jako czynnika limitującego możliwość gniazdowania.
Jest to szczególnie widoczne u gatunków o nocnej aktywności głosowej np. bąk, lelek.
Zgodnie z prognozą SDR do roku 2026 na projektowanej obwodnicy miasta Wałcz
ruch pojazdów wyniesie średnio 8000 pojazdów na dobę. Prognoza ta nie jest z
pewnością w 100% dokładna, może ulec zmianie w wyniku przemian gospodarczych,
zmian w układzie głównych ciągów
W świetle przytoczonych badań oraz na podstawie prognozy SDR dla 2026, oraz na
podstawie prognoz rozprzestrzenienia się hałasu autorzy niniejszego raportu uznali, iż
strefa niekorzystnego oddziaływania wyniesie średnio 377 m w przypadku gatunków
krajobrazu otwartego i 323m w przypadku gatunków leśnych. Należy w tym punkcie
214
nadmienić, że hałas był prognozowany na wysokościach, w których najczęściej
przebywają ptaki danej grupy (tereny otwarte 1m nad terenem, tereny leśne 4m nad
terenem).
W związku z brakiem danych na temat wrażliwości i skutków oddziaływania hałasu
na poszczególne gatunki ptaków w warunkach krajowych; zgodnie z zasadą ostrożności
należy przyjąć, iż w wyznaczonej strefie oddziaływania nastąpi 100% obniżenie
zagęszczenia populacji, a więc całkowite opuszczenie stanowiska lęgowego. Od tej reguły
ze względu na specyfikę gatunku oraz terenu zastosowano odstępstwa (m. in. bocian
biały, drobne ptaki wróblowe).
Negatywny wpływ budowy dróg i ruchu drogowego na populacje ptaków
występujące w jego zasięgu obejmuje szereg powiązanych ze sobą czynników. Ptaki
narażone są między innymi na:

kolizje z szybko jadącymi pojazdami;

utratę siedlisk lęgowych;

obniżenie liczebności ptaków w pasie bezpośrednio przylegającym do drogi (wpływ
hałasu, zmniejszenia bazy pokarmowej)

fragmentację siedlisk, co prowadzi do izolacji lokalnych populacji

podwyższenie liczebności padlinożerców (np. lis, kruk, sroka), penetrujących pobocza
dróg w poszukiwaniu ciał ofiar kolizji,
Poniżej przedstawiono ocenę oddziaływania na awifaunę w odniesieniu do
ważniejszych gatunków zinwentaryzowanych w sąsiedztwie planowanej obwodnicy miasta
Wałcz.
Błotniak łąkowy
Błotniak łąkowy preferuje otwarte obszary nizinne: torfowiska, bagna, turzycowiska
z domieszką trzciny, brzóz i wierzb, podmokłe łąki z zakrzaczeniami w dolinach rzek.
Chętnie zasiedla również ugory, nieużytki, oraz okolice stawów rybnych. Ważnym
elementem rewiru lęgowego są rozległe tereny otwarte, tj. pastwiska, łąki kośne czy pola
uprawne, gdzie błotniaki łąkowe najchętniej żerują. Od lat osiemdziesiątych błotniaki
łąkowe zaczęły zasiedlać suche miejsca, np. śródlądowe wydmy luźno porośnięte
młodnikami sosnowymi lub brzozowymi, a także uprawy zbóż, koniczyny, lucerny czy
rzepaku.
Zagrożenia w skali kraju:
-utrata siedlisk lęgowych w wyniku zmian reżimu hydrologicznego rzek,
zmieniających częstość i długość zalewów w dolinach rzecznych;
-utrata siedlisk gniazdowych w wyniku zmniejszania się powierzchni ekstensywnie
użytkowanych łąk i pastwisk w dolinach rzecznych na rzecz pól uprawnych. Część
przesuszonych, otwartych łąk została porzucona przez użytkowników z powodów
ekonomicznych i podlega zarastaniu w wyniku naturalnej sukcesji;
-utrata siedlisk gniazdowych w wyniku osuszania śródpolnych zbiorników wodnych i
torfowisk;
-zwiększona presja drapieżników niszczących lęgi (przede wszystkim lisa),
wynikająca z łatwiejszego dostępu do gniazd spowodowanego obniżeniem poziomu wody
na torfowiskach;
-ułatwienie ludziom dostępu do gniazd w wyniku obniżenia poziomu wody w
miejscach lęgu;
-utrata bazy pokarmowej w wyniku zaniku dużych gatunków owadów w łowiskach;
-niszczenie gniazd i śmierć piskląt w czasie zbioru zbóż. Zagrożenie, które pojawiło
się wraz z zasiedleniem nowego typu siedliska, jakim są pola uprawne.
W zasięgu oddziaływania planowanej inwestycji znajdzie się jedna para błotniaka
łąkowego gniazdująca na polach uprawnych przy przebiegu w km około 5+612, około
250m od osi drogi, oraz jedno żerowisko w km około 10+150. Inwestycja nie będzie
kolidować bezpośrednio z gniazdem błotniaka łąkowego. Oddziaływanie planowanej
obwodnicy będzie się sprowadzać do oddziaływania hałasu drogowego. Na obszarze
naszego kraju gniazduje 1300-2500 par Błotniaka łąkowego. Z uwagi na niewielką
215
liczebność zinwentaryzowanych ptaków tego gatunku, oraz dostępność optymalnych
biotopów w sąsiedztwie inwestycja nie będzie znacząco wpływała na Błotniaka łąkowego.
Błotniak stawowy
Błotniaki stawowe gniazdują głównie w szuwarach trzcinowych i pałkowych, rzadziej
oczeretowych porastających stawy rybne, jeziora, zbiorniki retencyjne, zalewy
nadmorskie, starorzecza. Na torfowiskach gatunek legnie się w szuwarach
wielkoturzycowych, m. in. Łanach kłoci wiechowatej. W dolinach rzecznych i na terenach
zmeliorowanych spotykany jest w trzcinowiskach z domieszka wierzb. Rzadko gniazduje
w rowach melioracyjnych, zespołach chwastów, oraz uprawach zbóż. Jako żerowiska
błotniaki stawowe preferują rozległe tereny łąkowe.
Na terenie naszego kraju gatunkowi grozi:
-utrata siedlisk lęgowych w wyniku likwidacji lub zmniejszenia powierzchni zajętej
przez szuwary (wykaszanie, wypalanie), zwłaszcza trzcinowe, na stawach i innych
zbiornikach wodnych;
-utrata siedlisk gniazdowych w wyniku osuszania śródpolnych zbiorników wodnych;
-utrata siedlisk lęgowych w wyniku osuszania torfowisk;
-zwiększanie się antropopresji w strefie przybrzeżnej jezior, która może powodować
spadek liczebności na lęgowiskach w pobliżu atrakcyjnych turystycznie okolic;
-aktywne prześladowanie (nielegalny odstrzał) ze strony użytkowników stawów
rybnych i jezior;
-zwiększona presja drapieżników niszczących lęgi (przede wszystkim lisa),
wynikająca z łatwiejszego dostępu do gniazd, spowodowanego obniżeniem poziomu wody
w miejscach lęgu.
Oddziaływanie planowanej drogi będzie się sprowadzać do oddziaływania hałasu
drogowego na pięć żerowisk błotniaka stawowego. Dokładną lokalizację żerowisk
względem przebiegu planowanej drogi przedstawia tabela poniżej.
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Circus aeruginosus
P
150
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
P
209
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
P
277
9+188
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
P
43
16+698
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
P
271
Lp.
Kilometraż
1
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
5+263
Błotniak stawowy
2
7+690
3
8+233
4
5
Planowana obwodnica miasta Wałcz nie będzie bezpośrednio kolidowała z gniazdem
błotniaka stawowego. Na terenie polski występuje 6500-8000 par lęgowych błotniaka
stawowego. Z uwagi na niewielką liczebność zinwentaryzowanych ptaków tego gatunku,
oraz dostępność optymalnych biotopów w sąsiedztwie inwestycja nie będzie znacząco
wpływała na Błotniaka stawowego.
Bocian biały
Bocian biały buduje gniazda niemal wyłącznie w obrębie lub pobliżu osiedli ludzkich,
na obiektach górujących nad najbliższą okolicą tj. budynki, drzewa, kominy, słupy
energetyczne. Ptaki poszukują pokarmu głownie na trwałych użytkach zielonych,
uprawach roślin motylkowych, oraz w płytkich rzekach, starorzeczach, stawach czy
bagnach. Na polach zeruje rzadko. Liczebność populacji krajowej wacha się w przedziale
44-46 tys. par.
Zagrożenia
Do najważniejszych zagrożeń gatunku w Polsce należą:
-kurczenie się areału żerowisk i spadek liczebności potencjalnych ofiar na skutek
regulacji rzek, zagospodarowania dolin rzecznych innego niż w formie użytków zielonych,
melioracji oraz intensyfikacji rolnictwa;
216
-kolizje z napowietrznymi liniami energetycznymi; dochodzi do nich najczęściej w
sąsiedztwie gniazda lub w miejscach, gdzie ptaki odpoczywają na słupach lub na
tranzystorach;
-śmiertelność piskląt zaplątanych w przynoszone do gniazd sznurki z tworzywa
sztucznego, używane w rolnictwie. Liczba takich przypadków stale wzrasta i dotyczy
również innych gatunków ptaków;
-utrata miejsc gniazdowych w wyniku przebudowy dachów, likwidowania platform
gniazdowych na słupach itp.
P podczas przeprowadzonych obserwacji zinwentaryzowano cztery gniazda bocianie
zlokalizowane w pobliżu zabudowań, w kilometrażu około 10+940, 14+550, 15+011,
15+861. Nie będzie bezpośredniej kolizji z gniazdem bociana białego, a realizacja
inwestycji zmniejszy oddziaływanie istniejącej Dk 10 na ten gatunek ptaka.
Bogatka
Preferuje różnorodne lasy, zadrzewienia polne, często w sąsiedztwie człowieka - w
parkach, ogrodach, zieleni miejskiej, wiejskiej i sadach, małe grupy krzewów, w miastach
wewnątrz osiedli mieszkaniowych. Zamieszkuje także tereny, gdzie jest wiele zagajników,
zawsze na drzewach. Najliczniej gnieździ się jednak w starych, widnych lasach liściastych
i mieszanych. Toleruje obecność człowieka, a zimą wręcz do jego zabudowań się zbliża spotkać ją można wtedy w karmnikach jedzącą nasiona różnych roślin oleistych. Zasiedlić
może nawet obszary bezdrzewne, ale musi mieć miejsce do gnieżdżenia się, np. budkę
lęgową. Stałe dokarmianie sprawia, że głównie z tego powodu zamieszkuje ogrody. To
najmniej związana ze zwartymi kompleksami leśnymi, a najbardziej związana z ludźmi
europejska sikora.
Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową. Liczebności
sikory bogatki sprzyja wywieszanie budek lęgowych na danym terenie, jak i ochrona
starych drzew dziuplastych. Zagrażają im naturalne drapieżniki, a wiele z nich poluje na
sikory. Populacje może zmniejszyć też zimą głód i mróz.
W pasie inwentaryzacji zlokalizowano dwa miejsca lęgowe bogatki. Pierwsze z nich
zlokalizowane jest w zeszłorocznej dziupli na początku opracowania po prawej stronie
przebiegu, około 393m od osi drogi. Drugie gniazdo bogatki zlokalizowane jest w km
około 7+984, również po prawej stronie przebiegu drogi, w odległości około 115m od osi.
Oba te miejsca lęgowe znajda się w zasięgu oddziaływania hałasu drogowego na etapie
eksploatacji planowanej drogi. Według danych zawartych w atlasie rozmieszczenia
ptaków lęgowych Polski, liczebność populacji polskiej wacha się od jednego do trzech
milionów par lęgowych. Oddziaływanie planowanej drogi na dwie z tak licznej populacji
nie będzie oddziaływaniem znaczącym.
Brzęczka
Związana jest z pasem trzcinowisk porastających brzegi zbiorników wód stojących i
cieków wodnych. Preferuje duże trzcinowiska, utworzone przez kilka generacji trzciny, z
warstwą połamanych, lezących źdźbeł. Największe zagęszczenie osiąga w dolinach
dużych, nieuregulowanych rzek i wokół jezior, o szerokim pasie niekoszonych
trzcinowisk.
Gatunkowi zagraża w Polsce:
- utrata siedlisk lęgowych w wyniku likwidacji lub zmniejszenia powierzchni zajętej
przez szuwary trzcinowe, na stawach i innych zbiornikach wodnych;
- utrata siedlisk lęgowych w wyniku zimowego koszenia lub wiosennego wypalania
szuwarów trzcinowych na stawach i innych zbiornikach wodnych.
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała jedno stanowisko lęgowe brzeczki po
prawej stronie przebiegu drogi w km około 4+149, w trzcinowisku przy stawach w
odległości około 316m od osi planowanej drogi. Znajdzie się ono w zasięgu oddziaływania
hałasu drogowego na etapie eksploatacji drogi w 2026r., choć tuż przy granicy zasięgu
oddziaływania. Liczebność populacji lęgowej brzęczki w Polsce wacha się od 10 000 do
30 000 par. Oddziaływanie na jedną z nich nie będzie oddziaływaniem znaczącym, a
obecność w sąsiedztwie trzcinowisk, które będą już poza zasięgiem oddziaływania
umożliwi przeniesienie się omawianej pary poza zasięg oddziaływania.
217
Cierniówka
Wśród pokrzewek wykazuje najmniejsze wymagania, co do siedlisk. Zasiedla
śródpolne zarośla, nawet bardzo niskie gęste kępy krzewów lub bylin na
nasłonecznionych stanowiskach. Sprawia to, że trudno zobaczyć tego ptaka. Jako jedyna
z pokrzewek zasiedla tereny bezdrzewne w krajobrazie rolniczym i łąkowym. Częsta na
obrzeżach miast i terenach ruderalnych, skrajach lasów, zrębach, ogrodach, wrzosach,
sadach, parkach, kępach krzewów przy drogach i nad strumieniami, łąkach, miedzach,
rowach i polach. Może pojawiać się na terenach ruderalnych z wyższą roślinnością, w tym
ludzkich przedmieściach. Populacja lęgowa liczy od jednego do dwóch milionów par
lęgowych. Brak konkretnych zagrożeń dla tego gatunku.
W zasięgu oddziaływania drogi znalazło się jedno miejsce lęgowe cierniówki.
Zlokalizowane jest ono na terenach nieużytków powojskowych w sąsiedztwie jeziora
Chmiel. W km około 8+585 po prawej stronie przebiegu planowanej drogi około 65m od
osi. Oddziaływanie drogi w tym przypadku będzie się sprowadzało do oddziaływania
hałasu drogowego na etapie eksploatacji planowanej drogi. Cierniówka jest dość często
spotykanym ptakiem, dlatego oddziaływanie drogi na jedna parę łęgową nie będzie
oddziaływaniem znaczącym.
Czajka
Czajka gnieździ się na terenach otwartych, porośniętych krótką roślinnością, w
pobliżu płytkiej wody. Podstawowym siedliskiem lęgowym są podmokłe łąki i pastwiska.
Preferuje duże pastwiska z niską roślinnością i zalewowe, kośne łąki. W obrębie
zasiedlonych płatów siedliska wymaga dostępu do płytkich mokradeł, obniżeń ze
stagnującą wodą, mulistych brzegów rzeki lub starorzeczy. Nielicznie zasiedlane są
również inne otwarte tereny porośnięte krótką roślinnością - torfowiska, słonawy czy
wrzosowiska. Czajka może gniazdować nawet na wydmach lub bardzo suchych
murawach, jeśli w promieniu kilkuset metrów znajdują się żerowiska z płytką wodą lub
mulistym podłożem. Unika natomiast fragmentów zarośniętych wyższą roślinnością zielną
i przylegającą do ściany lasu lub szpaleru drzew. Od kilkudziesięciu lat czajka kolonizuje
również pola uprawne, zasiedlając przede wszystkim działki z dużą powierzchnią gołej
ziemi w wczesną wiosną – przeorane lub obsiane zbożami jarymi, w pobliżu rozlewisk i
kałuż lub użytków zielonych. Lęgi na polach często ulegaj zniszczeniu w trakcie zabiegów
agrotechnicznych lub porzucane są z powodu zbyt szybkiego wzrostu roślinności i dużego
zwarcia łanu późną wiosną. Na przelotach i zimowiskach czajki zatrzymuj się głównie na
łąkach z krótką trawą (często świeżo skoszonych), pastwiskach, przeoranych polach,
spuszczonych stawach, odsłoniętych dnach zbiorników zaporowych, polach irygacyjnych,
płyciznach w korytach rzek lub na obrzeżach jezior.
- utrata siedlisk lęgowych w wyniku zmian reżimu hydrologicznego rzek,
- utrata siedlisk lęgowych w wyniku deniwelacji powierzchni dolin rzecznych
(zasypywania starorzeczy i zagłębień terenu okresowo wypełnianych wodą);
- utrata siedlisk lęgowych w wyniku ograniczenia powierzchni nadrzecznych
pastwisk o stosunkowo niskiej obsadzie bydła. Wskutek zmniejszenia intensywności
wypasu pastwiska zarastają wysoką roślinności, a także są zajmowane pod zabudowę
mieszkalną lub rekreacyjną. Lokalnie zagrożeniem może być zbyt wysoka obsada bydła
na pastwiskach nadrzecznych;
- utrata siedlisk lęgowych w wyniku odstępowania od wolnego wypasu bydła na
rozległych wygonach, na korzyść wypasu kwaterowego na niewielkich działkach, a także
zwiększania obsady bydła i przyspieszania terminu jego wyprowadzania na pastwiska;
- utrata siedlisk lęgowych w wyniku zaniechania wykaszania łąk w dolinach rzek i
szybkiego ich zarastania przez wysoką roślinność zielną, trzcinę i krzewy, a także
zamiana łąk i pastwisk w grunty orne, szczególnie po osuszeniu;
- utrata siedlisk lęgowych w wyniku zwiększania intensywności użytkowania
kośnego łąk.
218
- niska udatność lęgów w wyniku osuszania okresowych zabagnień stanowiących
kluczowe żerowiska piskląt;
- niska udatność lęgów w wyniku wzrostu intensywności ruchu turystycznego na
terenach nadrzecznych. Zagrożenie to jest spotęgowane przez powszechny zwyczaj
dojeżdżania samochodami w miejsce odpoczynku, najczęściej nad samą rzekę;
- niska udatność lęgów spowodowana przez skrzydlate (wrona siwa, sroka, kruk) i
czworonożne drapieżniki (lis, jenot, norka amerykańska i inne łasicowate) niszczące lęgi.
Straty w lęgach powodowane przez drapieżniki skrzydlate są potęgowane przez obecność
szpalerów lub pojedynczych drzew wśród kompleksów łąkowych, stanowiących czatownie
dla wron i srok;
- dzika eksploatacja kruszywa (żwiru, piasku) z terenów nadrzecznych muraw i
odsypisk, niszcząca siedlisko gniazdowe gatunku;
- w okresach wędrówek: zmniejszanie powierzchni naturalnych terenów
zalewowych w dolinach rzek niżowych, regularnie podtapianych w okresie wiosennym;
- w okresach wędrówek: kurczenie się powierzchni mulistych i piaszczystych ławic
w nurcie i odsypisk przy brzeżnych, odsłanianych latem i jesienią w korytach rzek,
wynikające z regulacji i pogłębiania koryt;
- w okresach wędrówek: kurczenie się dostępnej dla ptaków powierzchni mulistego
dna stawów rybnych, spuszczanych i napełnianych bez uwzględnienia okresów wędrówki;
- w okresach wędrówek: płoszenie przez ludzi (spacerowiczów) i psy stad
zatrzymujących się ptaków, zarówno na wybrzeżu, jak i na śródlądziu. Utrata powierzchni
i jakości dogodnych siedlisk czajki na podmokłych łąkach i pastwiskach nie jest
rekompensowana przez gniazdowanie na polach, gdyż udatność zakładanych tam lęgów
jest z reguły bardzo niska. Zniesienia są niszczone w czasie zabiegów agrotechnicznych
lub porzucane przez ptaki dorosłe z uwagi na zbyt szybki wzrost roślin w okresie 5–6
tygodni, który mija od momentu założenia terytorium do ewentualnego wyklucia się
piskląt.
W zasięgu inwentaryzacji znalazło się jedno miejsce lęgowe czajki, oraz dwa
żerowiska tego gatunku ptaka. Miejsce lęgowe stwierdzono w km około 4+919, po prawej
stronie planowanej inwestycji, w odległości około 113m od osi drogi, na polach
uprawnych w rejonie użytku ekologicznego. Żerujące czajki stwierdzono na przebiegu
drogi w km około 5+486, na okresowym rozlewisku. Drugie żerowisko czajki stwierdzono
w km około 15+382, po lewej stronie przebiegu, około 161m od osi. Wszystkie trzy
miejsca wykorzystywane przez czajkę znajdą się w zasięgu oddziaływania planowanej
drogi. Oddziaływanie to będzie polegać na oddziaływaniu hałasu drogowego na miejsce
lęgowe, oraz na zajęciu części żerowisk. Według Atlasu rozmieszczenia ptaków lęgowych
Polski liczebność populacji lęgowej czajki w naszym kraju wacha się od 100 000 do
150 000 par. Oddziaływanie planowanej drogi na jedna parę lęgową i dwa żerowiska nie
będzie oddziaływaniem znaczącym w skali gatunku, a dostępność dogodnych siedlisk
poza zasięgiem oddziaływania drogi sprawia, iż omawiana para z pewnością będzie się
mogła na nie przenieść.
Czapla siwa
Zagrożenia
Czapla siwa związana jest z naturalnymi i sztucznymi płytkimi zbiornikami
wodnymi. Gnieździ się zazwyczaj w koloniach, a pojedyncze pary spotykane są rzadko.
Stanowiska lęgowe zlokalizowane są zazwyczaj w pobliżu odpowiednich żerowisk, chociaż
ptaki te mogą poszukiwać pokarmu nawet do 30 km od koloni. Przeważnie gniazduje na
drzewach, ale może zakładać kolonie w niskich zaroślach wierzbowych, oraz
trzcinowiskach. W północnej części kraju gnieździ się siedemdziesiąt pięć procent
populacji tego gatunku. W Polsce wielkość populacji szacuje się na 9-10 tys.
-niszczenie gniazd w koloniach lęgowych i odstrzał na żerowiskach w okresie
lęgowym;
-konkurencja o miejsca lęgowe z kormoranami (w niektórych koloniach mieszanych
obydwu gatunków).
219
W pasie inwentaryzacji wzdłuż przebiegu planowanej drogi zinwentaryzowano trzy
miejsca żerowe czapli siwej. Pierwsze z nich znajduje się częściowo tuż przy granicy
buforu, a częściowo poza granicą buforu, po prawej stronie przebiegu drogi w km około
2+890, około 460m od osi drogi. Drugie żerowisko stwierdzono przy stawie na
nieużytkach, również po prawej stronie przebiegu w km około 3+760, około 146m od osi
drogi. Trzecie żerowisko czapli siwej znajduje się w km około 4+240, po prawej stronie,
około 150m od osi drogi na stawach za oczyszczalnią ścieków. W zasięgu inwentaryzacji
nie znaleziono gniazd stwierdzonych żerujących osobników. Wszystkie trzy stwierdzone
żerowiska znajdą się w zasięgu oddziaływania hałasu drogowego na etapie eksploatacji
planowanej drogi. Oddziaływanie to nie będzie jednak znaczące gdyż nie dojdzie do
fizycznego zajęcia żadnego z żerowisk, a na oddziaływanie hałasu na tereny żerowiskowe
ten gatunek jest dość odporny. Czapla siwa jest ptakiem łatającym na żerowiska
wysoko, więc wystąpienie kolizji z przejeżdżającymi samochodami również jest mało
prawdopodobne.
Czarnogłówka zwyczajna
Warunki siedliskowe czarnogłówki nie są dokładnie sprecyzowane. Wybiera
najczęściej miejsca wilgotne, zwłaszcza blisko wód stojących lub płynących, biotopy
bagienne jak olsy. Zasiedla też suche drzewostany iglaste, mieszane i bory ze
starodrzewami. Na terenach lęgowych wynajduje spróchniałe drzewa, gdzie może wykuć
dziuple. W Polsce występują dwie populacje czarnogłówki: jedna jest związana z
podmokłe zadrzewieniami, nadrzecznymi łozowiskami i zakrzewieniami liściastymi
(zwłaszcza łęgowymi), czasem są to nadwodne zarośla wierzbowe; druga z suchymi,
młodymi, niskimi lasami sosnowymi i sosnowo-świerkowymi. Czasem widywana w
zdziczałych sadach. W przeciwieństwie do sikory ubogiej, zamieszkuje też niewielkie
zadrzewienia śródpolne.
Populacja lęgowa czarnogłówki liczy od dwustu do trzystu tysięcy par lęgowych.
Brak konkretnych zagrożeń mogących wpłynąć znacząco na sytuacje liczebną tego
gatunku w naszym kraju. W zasięgu oddziaływania planowanej drogi znajdzie się jedno
gniazdo czarnogłówki zwyczajnej. Znajduje się ono w zadrzewieniach na terenie
nieużytków powojskowych w sąsiedztwie jeziora Chmiel, w km około 8+376, po lewej
stronie przebiegu drogi, około 200m od osi drogi. Oddziaływanie hałasu drogowego na
etapie eksploatacji drogi na jedna parę czarnogłówki zwyczajnej nie będzie
Czubatka europejska
Sikora związana z drzewami iglastymi, preferuje głębsze partie starych borów
sosnowych i świerkowych (niekiedy również jodłowe), ale może zamieszkiwać też lasy
mieszane, choć musi tam rosnąć odpowiednia ilość drzew iglastych i martwych (dla
wykucia dziupli). Częściej spotykana w głębi zwartych kompleksów leśnych niż na ich
obrzeżach. W okresie lęgowym tylko wyjątkowo opuszcza zwarte bory świerkowe lub
sosnowe i rzadko występuje poza obszarami leśnymi. Widuje ją się czasem też w
parkach, na cmentarzach z grupami drzew i ogrodach z dużą ilością drzew lub krzewów
iglastych. Podobnie jak w przypadku innych ptaków powiązanych ze świerkami, areał
czubatki poszerzył się o wtórne monokultury świerkowe. Gnieździć może się również w
niższych położonych obszarach, gdzie wcześniej nie znajdowała odpowiednich warunków
do życia. Zasiedliła też nowe tereny północnej i zachodniej Europy. Na południu Europy
zamieszkuje również lasy dębów korkowych.
Swoim terenom lęgowym jest wierna cały rok i nawet populacje północne nie
wykazują znaczniejszych wędrówek zimą (stwierdzono to w oparciu o dane z
obrączkowania). Również młodociane osobniki nie oddalają się za daleko od rodziców i w
kolejnym roku starają się założyć gniazdo jak najbliżej nich. Populacja krajowa tego
gatunku jest w dobrej kondycji, brak szczególnych zagrożeń mogących wpłynąć na jej
stan. Liczebność populacji wacha się od stu do dwustu tysięcy par lęgowych. W zasięgu
oddziaływania planowanej drogi znalazło się jedno miejsce lęgowe czubatki europejskiej.
Gniazdo to znajduje się w niewielkim kompleksie leśnym przecinanym przez planowana
drogę w km około 12+197. Znajdują się ono po lewej stronie przebiegu, około 100m od
220
osi drogi. Oddziaływanie planowanej drogi
oddziaływaniem znaczącym w skali gatunku.
na
jedna
parę
lęgową
nie
będzie
Derkacz
Derkacz gnieździ się na terenach otwartych. Najdogodniejsze siedliska lęgowe to
podmokłe łąki i torfowiska niskie z wysoka roślinnością trawiasta i kępami krzewów w
dolinach wielkich rzek. Gatunek zasiedla też turzycowiska przy jeziorach przy jeziorach i
wilgotne pola uprawne. Preferuje użytkowane ekstensywnie łąki.
W atlasie rozmieszczenia ptaków lęgowych polski derkacz został określony, jako
gatunek umiarkowanie rozpowszechniony. Jego populacja w Polsce liczy 30-45tys.
samców.
Zagrożenia
Derkacz jest gatunkiem zagrożonym w skali świata. W Polsce na niektórych
obszarach występuje jeszcze dość licznie, jednakże szybkie przekształcenia użytków
zielonych w grunty orne w krótkim czasie mogą spowodować znaczne zmniejszenie się
krajowych zasobów tego gatunku.
-utrata siedlisk gniazdowych w wyniku zmniejszania się powierzchni ekstensywnie
użytkowanych łąk i pastwisk w dolinach rzecznych na rzecz pól uprawnych. Część
przesuszonych, otwartych łąk została porzucona przez użytkowników z powodów
ekonomicznych i podlega zarastaniu w wyniku naturalnej sukcesji;
-mechanizacja rolnictwa połączona z pewnymi formami wykonywania zabiegów
agrotechnicznych (wprowadzenie szybkotnących kosiarek rotacyjnych, przyspieszenie
terminów koszenia, metoda koszenia od peryferii do środka łąki);
-narastająca presja drapieżników czworonożnych (norki amerykańskiej, lisa, kota
domowego) oraz skrzydlatych (kruka, wrony siwej).
Przedmiotowa inwentaryzacja wykazała dziewięć samców derkacza. Derkacz został
zaobserwowany na nieużytkach rozciągających się z przerwami od km około 3+600 do
km około 9+600 jednak, preferuje tereny powojskowe, oraz okolice jezior Chmiel i
Chmiel Duży. Wszystkie stwierdzone miejsca wykorzystywane przez derkacza znajdą się
w zasięgu oddziaływania hałasu drogowego na etapie eksploatacji drogi. Oddziaływanie
to nie będzie znaczące, ponieważ w sąsiedztwie inwestycji poza zasięgiem oddziaływania
zinwentaryzowane samce derkacza znajda dużo dogodnych miejsc do nawoływania samic
i łączenia się w pary.
Dzięcioł czarny
Dzięcioł czarny preferuje buczyny i bory, ale może gniazdować w olsach, łęgach,
gradach i lasach mieszanych. Niezależnie od wielkości zajmowanego drzewostanu w
obrębię rewiru misi znajdować się przynajmniej kępa starych najczęściej ponad stuletnich
drzew. Gatunek ten występuje zarówno w rozległych puszczach, rozdrobnionych
kompleksach leśnych, jak i niewielkich zadrzewieniach śródpolnych. W ostatnich latach
coraz częściej gniazduje w miejskich parkach i laskach.
-utrata siedlisk w wyniku nadmiernej eksploatacji starszych drzewostanów i
ograniczania powierzchni starodrzewu;
-utrata siedlisk wynikająca z eliminacji z lasu martwych i obumierających drzew.
Liczebność dzięcioła czarnego w Polsce jest określana w granicach 35-70 tys. par.
W Drawieńskim PN na 110km2 liczebność oszacowano na 60-80 par (Jermaczek i
Gawroński 2003). W standardowym formularzu danych dla Obszaru Natura 2000 Puszcza
nad Gwdą, dla którego dzięcioł czarny jest min. przedmiotem ochrony określono
liczebność populacji 240-270 par. W zasięgu oddziaływania planowanej drogi znajda się
dwa miejsca lęgowe dzięcioła czarnego. Pierwsze zlokalizowane jest w lesie łęgowym
rosnącym nad brzegiem jeziora Chmiel w km około 8+432, po lewej stronie przebiegu, w
odległości około 303m od osi drogi. Druga dziupla dzięcioła czarnego zlokalizowana jest w
niewielkim kompleksie leśnym, po którego granicy biegnie planowana droga w km około
221
16+981. Nie dojdzie do fizycznego zniszczenia żadnego z miejsc lęgowych tego dzięcioła
na etapie realizacji inwestycji. Oddziaływanie będzie się sprowadzać do oddziaływania
hałasu drogowego. Obydwie dziuple leżą po lewej stronie przebiegu planowanej
obwodnicy. Fakt ten pozwala przypuszczać, iż planowana droga nie będzie powodowała
fragmentacji areałów przedmiotowych par, gdyż kompleksy leśne, w których je
zinwentaryzowano ciągną się dalej na północ, a po prawej stronie przebiegu dzięcioł
czarny nie znajdzie dla siebie dogodnych siedlisk. Populacja lęgowa dzięcioła czarnego w
Polsce liczy od 35 000 do 70 000 par lęgowych. Oddziaływanie planowanej inwestycji na
poprzez oddziaływanie hałasu na dwie pary nie będzie oddziaływaniem znaczącym.
Dzięcioł średni
Dzięcioł średni zamieszkuje stare lasy liściaste z dominującym udziałem dębów.
Typowymi siedliskami dzięcioła średniego są grądy, świetliste i acydofilne dąbrowy oraz
nadrzeczne lasy łęgowe. Występuje też w zaawansowanych wiekowo olsach i buczynach.
Kluczowym elementem warunkującym występowanie dzięcioła średniego jest obecność
drzew o grubej i spękanej korze. W przypadku olsów i buczyn taką strukturę kory,
obfitującą w liczne pęknięcia i szczeliny, osiągają dopiero bardzo stare drzewa. Ze
względu na stosunkowo słaby, w porównaniu z dzięciołem dużym, rozwój mięśni szyi oraz
słaby dziób umożliwiające wykuwanie dziupli jedynie w martwym drewnie, istotnym
elementem warunkującym występowanie gatunku jest obecność drzew martwych lub
obumierających bądź drzew z martwymi fragmentami. Drzewa martwe oraz
charakteryzujące się obecnością starych dziupli, blizn lub zainfekowane przez grzyby –
huby są wyraźnie preferowane, jako miejsca lokalizacji dziupli.
- utrata siedlisk w wyniku zmniejszania się powierzchni lasów liściastych, z
dominacją lub współ dominacją dębów, których wiek przekracza 80 lat;
- utrata siedlisk w wyniku zwiększania stopnia izolacji lasów liściastych;
- utrata siedlisk w wyniku usuwania z lasu drzew obumierających i martwych,
charakteryzujących się obecnością starych dziupli oraz zainfekowanych przez grzyby.
Realizacja inwestycji będzie się wiązała z oddziaływaniem na jedna parę lęgową
dzięcioła średniego zlokalizowaną dość nietypowo jak na tego dzięcioła, bo w jednej z
starych topól rosnących w szpalerze w km około 2+721, po lewej stronie, około 260m od
osi drogi. Być może to nietypowe zachowanie jak na ten gatunek dzięcioła wynika z
faktu, że w rejonie inwestycji dominują drzewostany iglaste, dlatego wykorzystał on na
dziuplę starą topolę, która rośnie w niedalekiej odległości od kompleksu leśnego.
Liczebność populacji krajowej dzięcioła średniego wacha się od dziesięciu do
dwudziestu tysięcy par lęgowych. Oddziaływanie planowanej obwodnicy miasta Wałcz na
jedną parę lęgową nie będzie oddziaływaniem znaczącym.
Gąsiorek
Gąsiorek zasiedla szeroki wachlarz siedlisk. Gnieździ się przede wszystkim w
otwartym krajobrazie o zróżnicowanej strukturze. Zajmuje pola z kępami drzew i
krzewów na miedzach, nad rowami i wzdłuż dróg. Gniazduje tez na zakrzaczonych
łąkach, zadrzewieniach śródpolnych, ugorach, terenach ruderalnych, w sadach, ogrodach
i żywopłotach. Na terenach leśnych zasiedla uprawy i młodniki na siedliskach grądowych i
borowych. Gniazduje na obrzeżach lasów, wyjątkowo wewnątrz zwartych kompleksów
leśnych.
Liczebność populacji na terenie kraju określona jest na poziomie 200-400 tys. par.
Zagrożenia
-utrata siedlisk w wyniku kurczenia się terenów lęgowych wskutek urbanizacji;
-utrata siedlisk w wyniku intensyfikacji rolnictwa – scalania pól połączonego z
likwidacją miedz, zadrzewień śródpolnych i śródpolnych zbiorników wodnych (oczek),
oraz intensywnym stosowaniem chemicznych środków ochrony roślin. Z jednej strony
likwiduje to miejsca gniazdowania, a z drugiej powoduje zanik populacji dużych
chrząszczy i prostoskrzydłych, stanowiących główny składnik diety.
222
Ostatnio coraz poważniejszym zagrożeniem są porzucane na polach i łąkach
plastikowe i sizalowe sznurki, wykorzystywane przez ptaki do budowy gniazda. Niekiedy
stanowią one całą wyściółkę wnętrza gniazda. Pisklęta w takim gnieździe zaplątują się w
sznurki i nie są wstanie go opuścić, w wyniku, czego często dochodzi, do samoamputacji
kończyn, a w konsekwencji do śmierci piskląt.
Na inwentaryzowanym obszarze zaobserwowano trzynaście gniazdujących par
gąsiorka. Gatunek ten wzdłuż całego przebiegu planowanej obwodnicy rozmieszczony
jest w przybliżeniu równomiernie. Swego rodzaju koncentracja tego gatunku występuje w
okolicach jezior Chmiel Duży i Chmiel. Jedenaście par lęgowych znajdzie się w zasięgu
oddziaływania planowanej inwestycji. Nie dojdzie do bezpośredniej kolizji z miejscem
gniazdowania. Oddziaływanie będzie się sprowadzać do oddziaływania hałasu drogowego.
Według danych zawartych w Atlasie rozmieszczenia ptaków lęgowych Polski liczebność
krajowej populacji tego gatunku wacha się od dwustu do czterystu tysięcy par lęgowych.
Oddziaływanie planowanej drogi na, jedenaście par lęgowych, choć wydaje się dużą
liczbą nie będzie oddziaływaniem znaczącym. Dostępność w sąsiedztwie inwestycji, poza
zasięgiem oddziaływania dogodnych siedlisk, pozwoli omawianym parom lęgowym
gąsiorka przenieść się poza działanie drogi.
Gołąb grzywacz
Jest to typowy gołąb leśny, preferujący drzewostany mieszane i liściaste. Kiedyś
zamieszkiwał tylko lasy. W ostatnich stuleciach grzywacz dostosował się do życia w
krajobrazie rolniczym, gniazdując w zadrzewieniach i śródpolnych kępach krzewów.
Liczebność populacji w Polsce szacowana jest na 400-600 tys. par. Zagrożeniem dla
tego gatunku jest eliminacja miejsc gniazdowania na skutek wycinki lasów liściastych i
mieszanych.
Realizacja inwestycji będzie się wiązała z oddziaływaniem poprzez oddziaływanie
hałasu drogowego na etapie eksploatacji na jedną parę lęgową tego gatunku gołębia.
Gniazduje ona po lewej stronie przebiegu planowanej drogi, w km około 15+464, około
90m od osi. Oddziaływanie to nie będzie jednak oddziaływaniem znaczącym.
Jarzębata
Gatunek zasiedla przede wszystkim krajobraz rolniczy i doliny rzeczne ze
zróżnicowanymi, wielowarstwowymi zadrzewieniami. Gniazduje w liściastych zaroślach
wzdłuż polnych dróg, nad małymi ciekami i zbiornikami wodnymi, w kępach śródpolnych
zadrzewień, żywopłotach i iglastych, młodnikach, kępach krzewów wśród łąk wszystkich
typów, na ugorach i terenach ruderalnych. W lasach występuje na obrzeżach, Nielicznie
gnieździ się też na peryferiach miast i w parkach. W Polsce liczebność jarzębatki
szacowana jest na 20-50 tys. par.
-utrata siedlisk gniazdowych wskutek urbanizacji i budowy dróg;
-utrata siedlisk gniazdowych wskutek niszczenia zarośli i zadrzewień w dolinach
rzecznych;
-utrata siedlisk gniazdowych w wyniku zmian krajobrazu rolniczego zachodzących
wraz z intensyfikacją praktyk rolniczych, wyrażających się w zamianie użytków zielonych
na grunty orne, likwidowaniu zadrzewień śródpolnych, zadrzewień i zarośli nad
strumieniami, rowami i drogami, oczek wodnych, tzw. nieużytków, miedz, wprowadzaniu
monokultur i zwiększeniu stosowania chemicznych środków ochrony roślin i uprawy roli.
Inwentaryzacja wykazała dwie pary gniazdujące w pasie pięćset pięćdziesiąt
metrów od osi planowanej drogi. Pary te gniazdują w rejonie jeziora Chmiel duży w km
około 8+900-9+200. Realizacja inwestycji będzie się wiązała z oddziaływaniem hałasu
drogowego na jedna parę gniazdującą w km około 8+918, oraz z bezpośrednią kolizją z
miejscem lęgowym w km około 9+007. Oddziaływanie planowanej drogi na dwie pary
lęgowe nie będzie oddziaływaniem znaczącym, jednak, aby zminimalizować niekorzystny
wpływ budowy drogi na ten gatunek ptaka należy rozpocząć roboty budowlane przed
rozpoczęciem okresu lęgowego tego gatunku ptaka. Pozwoli to uniknąć sytuacji, w której
dojdzie do utraty złożonych jaj. W szczególnie uzasadnionych wypadkach należy dopuścić
możliwość rozpoczęcia prac budowlanych w okresie lęgowym ptaków po wcześniejszym
223
sprawdzeniu terenu przez nadzór przyrodniczy pod kątem gniazdowania ptaków. W
przypadku, gdy nadzór przyrodniczy stwierdzi obecność lęgów, konieczne będzie
wyznaczenie strefy, w której będzie zakaz prowadzenia prac budowlanych w okresie
lęgowym. Strefę tą wyznaczy nadzór przyrodniczy.
Jaskółka oknówka
Gatunek ten uległ silnej synantropizacji. Pojawia się na najbardziej zurbanizowanych
terenach - zamieszkuje osiedla ludzkie (głównie miasta), śródmieścia, w tym miejskie
blokowiska (dymówka takie zaludnione obszary pomija). Preferuje okolice zbiorników
wodnych. Większa część populacji zasiedla budowle oddalone od terenów bardzo
zaludnionych. Widuje się ją też w górach. Na obszarach rolniczych zagęszczenie znacznie
może się wahać - wynosi od kilku do kilkunastu par lęgowych przypadających na 1 km2.
W miastach te wartości są zupełnie inne - w niektórych na badanych powierzchniach
naliczono nawet ponad 500 par lęgowych. Latem nad większymi zbiornikami widuje się
koncentracje oknówek liczące setki sztuk, a nawet rzadko tysiące. W pobliżu lęgowisk
wymagają obecności szlamistych kałuż (mogą też być sztuczne) skąd biorą materiał do
budowy gniazd.
W zasięgu oddziaływania planowanej drogi znalazło się jedno żerowisko jaskółki
oknówki. Znajdujące się na polach uprawnych w km około 5+500. W rejonie inwestycji
znajduje się duża ilość dogodnych siedlisk dla tego gatunku, dlatego zerujące jaskółki z
pewnością znajdą sobie odpowiednie żerowiska, które będą poza zasięgiem
oddziaływania. Oddziaływanie na jedno żerowisko nie będzie oddziaływaniem znaczącym.
Jerzyk zwyczajny
Pierwotnie jerzyki zamieszkiwały góry, gnieżdżąc się na skałach i wysokich drzewach.
Obecnie najliczniejsze populacje znajdują się w miastach i innych ludzkich osiedlach,
gdzie gniazdują w murowanych budynkach, kominach, wieżach kościelnych. W niektórych
okolicach gnieżdżą się również w starych lasach liściastych i iglastych.
Podczas przeprowadzonej inwentaryzacji zlokalizowano jedno żerowisko jerzyka.
Znajduje się ono na stawach i mokradłach za oczyszczalnią ścieków, po prawej stronie
przebiegu planowanej drogi w km około 4+173. Nie zostanie ono zajęte pod budowę
planowanej obwodnicy, Częściowo znajdzie się ono tylko pod wpływem oddziaływania
hałasu drogowego. Oddziaływanie to jednak nie będzie znaczące. Poza zasięgiem
oddziaływania znajduje się dogodna ilość terenów, nad którymi jerzyki mogą zerować.
Kaczka krzyżówka
Gnieździ się we wszystkich typach siedlisk związanych z obecnością choćby
niewielkich zbiorników wodnych. Najczęściej są to zbiorniki płytkie, eutroficzne o
brzegach porośniętych gęsta i niska roślinnością. Powszechnie występuje nad jeziorami i
stawami, wolno płynącymi rzekami, na wszelkiego rodzaju terenach podmokłych, łąkach,
turzycowiskach, w parkach miejskich, na oczkach śródpolnych, rowach, gliniankach.
Gatunek staje się coraz bardziej pospolity w pobliżu człowieka, na terenach zabudowań, a
zwłaszcza dużych miast.
Liczebność populacji w Polsce szacuje się w granicach 200-400 tys. par. Gatunkowi
zagraża utrata siedlisk, intensywne odstrzały, oraz ograniczenia bazy żerowej.
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała siedem miejsc lęgowych kaczki
krzyżówki. Dokładną ich lokalizacje względem osi planowanej drogi przedstawia poniższa
tabela.
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Anas platyrhynchos
P
137
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
P
203
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
P
128
6+338
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
P
120
7+365
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
P
429
Lp.
Kilometraż
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
1
3+776
Kaczka krzyżówka
2
4+164
3
4+932
4
5
224
Lp.
Kilometraż
6
8+197
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
P
Odległość od
osi drogi
62
7
8+511
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
L
406
Gatunek
Strona drogi
Oddziaływanie planowanej inwestycji będzie się sprowadzać głownie do
oddziaływania hałasu drogowego na etapie eksploatacji drogi. Oddziaływanie
osiemnastokilometrowego odcinka drogi na siedem par lęgowych kaczki krzyżówki może
wydawać się dość dużą liczbą, jednak biorąc pod uwagę wzrost synantropijności
krzyżówki i jej odporność na oddziaływanie hałasu można stwierdzić, że oddziaływanie
planowanej drogi na ten gatunek nie będzie znaczące. W wyniku realizacji drogi prawie
wszystkie zbiorniki wodne, na których odnotowano krzyżówkę zostaną nienaruszone. Do
zmiany siedliska dojdzie prawdopodobnie w km około 6+338. Ponieważ w tym miejscu
krzyżówka gnieździ się na rozlewisku powstałym na skutek działalności bobra, który w
miejscu przebiegu drogi zbudował tamę. W wyniku realizacji inwestycji zostanie ona
rozebrana. Dostępność w sąsiedztwie niszczonego rozlewiska innych niewielkich
zbiorników wodnych pozwala stwierdzić, że para lęgowa kaczki krzyżówki po osuszeniu
rozlewiska na etapie budowy drogi będzie mogła się przenieść na inne dogodne siedlisko.
Kapturka
Kapturka nie ma dużych wymagań środowiskowych. Gnieździ się w lasach różnego typu o
bogatym podszycie - liściastych (podobnie jak pokrzewka ogrodowa) i mieszanych
(najczęściej ich skrajach i na zrębach) w większych zadrzewieniach śródpolnych, w
wilgotnych borach nizinnych i górskich, starych zarośniętych ogrodach, gajach,
przydomowych i śródpolnych zadrzewieniach, parkach wiejskich i miejskich, większych
skupiskach krzewów, młodnikach. To najbardziej leśna wśród pokrzewek, przebywająca
większość czasu w gąszczu roślinności. Unika polnych, niskich i wąskich remiz i rzadkich
skupisk krzewów na otwartej przestrzeni.
Realizacja inwestycji będzie się wiązała z oddziaływaniem na dwie pary lęgowe
kapturki. Jedna para gniazdująca w km około 4+495, po lewej stronie przebiegu
planowanej drogi w odległości około 62m od osi znajdzie się w zasięgu oddziaływania
drogi na etapie eksploatacji. Druga para gniazdująca w km około 9+563 znajduje się w
liniach rozgraniczających. Niestety w wyniku realizacji inwestycji miejsce lęgowe tej pary
zostanie zniszczone. Według danych zawartych w Atlasie rozmieszczenia ptaków
lęgowych Polski populacja lęgowa kapturki wacha się od 1 200 000 do 2 000 000 par
lęgowych. Oddziaływanie planowanej obwodnicy na dwie pary lęgowe nie będzie
Kowalik
Kowalik zasiedla luźne starodrzewy liściaste i mieszane, parki miejskie, aleje starych
drzew, duże zadrzewienia śródpolne, większe ogrody. Preferuje drzewostany z udziałem
gatunków ciężkonasiennych np. dębu i buka. Unika wnętrza lasów i suchych borów
iglastych. Występuje przeważnie na niższych lub średnich wysokościach nad poziomem
morza. Czasem zasiedla też małe bory świerkowe i sosnowe, ale musi tam zalatywać na
obszary z drzewami liściastymi.
W zasięgu oddziaływania planowanej drogi znalazło się jedno miejsce lęgowe
kowalika. Znajduje się ono w km około 8+119, po lewej stronie przebiegu drogi, około
273m od osi. Znajdzie się ono w zasięgu oddziaływania hałasu drogowego na etapie
eksploatacji drogi. Populacja lęgowa kowalika w naszym kraju liczy od trzystu do
czterystu tysięcy par lęgowych. Oddziaływanie planowanej inwestycji na jedna z nich nie
będzie oddziaływaniem znaczącym. Dostępność w sąsiedztwie jezior Chmiel duży i Chmiel
dogodnych siedlisk dla kowalika poza zasięgiem oddziaływania pozwoli, jeżeli droga
będzie zbyt uciążliwa przenieść się przedmiotowej parze kowalika poza zasięg
oddziaływania.
225
Krakwa
Krakwa najczęściej zasiedla bogato zarośnięte, nizinne zbiorniki stojącej wody o
rozległej toni wodnej jak jeziora i stawy. Najliczniejsza w pasie stepu i lasostepu. Na
wszystkich kontynentach, gdzie występuje konsekwentnie unika obszarów górskich.
W zasięgu inwentaryzacji zlokalizowano jedno miejsce lęgowe krakwy. Mieści się
ono na stawie po prawej stronie przebiegu planowanej drogi w km około 4+140, około
207m od osi. Miejsce to znajdzie się w zasięgu oddziaływania hałasu drogowego na
etapie eksploatacji drogi. Oddziaływanie drogi na jedną parę lęgową nie będzie
oddziaływaniem znaczącym ten gatunek ptaka.
Kruk
Pierwotnie zasiedlał tylko duże i odludne lasy, rozległe, nisko położone regiony.
Obecnie zajmuje obrzeża dużych kompleksów leśnych liściastych i iglastych, gdzie
starodrzew przeplata się z bujnymi łąkami, zadrzewienia śródpolnymi, w pobliżu rzek i
zbiorników wodnych, pól poprzecinanych kępami wysokich drzew, poręb, skalistych
wybrzeży i zboczy. Zamieszkuje prawie wszystkie typy krajobrazu, również w górach (w
Alpach spotyka się go do wys. 2400 m), na północy bezdrzewną tundrę, a na południu
krzaczaste stepy i tereny podobne do pustyń, choć nie ma go w lasach deszczowych.
Coraz bardziej zbliża się do osad ludzkich i na obrzeża miast. W ostatnich dekadach
dochodzi do jego szybkiego rozprzestrzeniania się – badacze określili tę szybkość
ekspansji kruka na 8 km w ciągu roku. Oddziaływanie planowanej drogi będzie się
sprowadzać do oddziaływania na dwa miejsca odpoczynku. Jedno drzewo znajdujące się
w km około 4+073 zostanie wycięte na etapie budowy drogi. Drugie drzewo
zlokalizowane w km około 7+193, po prawej stronie przebiegu drogi, w odległości około
261m od osi. Znajdzie się ono w zasięgu oddziaływania hałasu drogowego na etapie
eksploatacji inwestycji. Oddziaływanie planowanej inwestycji na ten gatunek ptaka nie
będzie znaczące, ponieważ w sąsiedztwie inwestycji poza zasięgiem oddziaływania drogi
kruki znajdą dogodną ilość miejsc odpoczynku. Kruk jest ptakiem łatającym wysoko, więc
możliwość wystąpienia kolizji z przejeżdżającymi samochodami tez jest niewielka.
Kszyk
Podstawowym siedliskiem tego gatunku są otwarte lub częściowo zakrzewione
podmokłe łąki, pastwiska, turzycowiska i torfowiska. Gniazduje także na niewielkich
śródleśnych bagienkach, na skrajach łozowisk, a nawet wgłębi olsów i łęgów. Warunkiem
gniazdowania jest obecność fragmentów ze stagnującą, płytką wodą. Liczebność
populacji w Polsce oceniono w granicach 15-30 tys. par.
Gatunkowi zagraża w kraju:
-utrata siedlisk lęgowych w wyniku deniwelacji powierzchni dolin rzecznych
(zasypywania starorzeczy i zagłębień terenu okresowo wypełnianych wodą);
-utrata siedlisk lęgowych w wyniku zaniechania wykaszania łąk w dolinach rzek i
szybkiego ich zarastania przez wysoką roślinność zielną, trzcinę i krzewy;
-niska udatność lęgów spowodowana przez skrzydlate (kruk, wrona siwa, sroka) i
czworonożne drapieżniki (lis, jenot, norka amerykańska i inne łasicowate) niszczące lęgi;
-utrata siedlisk zatrzymywania się podczas wędrówki w wyniku kurczenia się
powierzchni mulistych i piaszczystych ławic w nurcie i odsypisk przybrzeżnych,
odsłanianych latem i jesienią w korytach rzek, wynikającego z regulacji i pogłębiania
koryt;
-utrata siedlisk zatrzymywania się podczas wędrówki w wyniku kurczenia się
dostępnej dla ptaków powierzchni mulistego dna stawów rybnych, spuszczanych i
napełnianych bez uwzględnienia okresów wędrówki;
-w okresach wędrówek: zmniejszanie powierzchni naturalnych terenów zalewowych
w dolinach rzek niżowych, regularnie podtapianych w okresie wiosennym;
-w okresach wędrówek: płoszenie przez ludzi (spacerowiczów) i psy stad
zatrzymujących się ptaków, zarówno na wybrzeżu, jak i na śródlądziu.
226
Podczas przeprowadzonych obserwacji zinwentaryzowano dwie pary lęgowe, oraz
jednego osobnika migrującego tego gatunku. Jedna stwierdzona para lęgowa została na
terenie nieużytków powojskowych w km około 6+807, po prawej stronie przebiegu
planowanej drogi, w odległości około 384m od osi. Druga gniazdująca para została
stwierdzona w szuwarach wielkoturzycowych w km około 9+597. Migrujący osobnik
został zinwentaryzowany po prawej stronie przebiegu drogi w km około 3+996, w
odległości około 244m od osi. Wszystkie trzy miejsca wykorzystywane przez kszyka
znajda się w zasięgu oddziaływania planowanej obwodnicy. Oddziaływanie to będzie się
sprowadzać do oddziaływania hałasu drogowego. Oddziaływanie to nie będzie jednak
znaczące biorąc pod uwagę wielkość populacji krajowej. Dostępność w sąsiedztwie
dogodnych siedlisk będących poza zasięgiem oddziaływania pozwala przypuszczać, że
przedmiotowe osobniki tego gatunku ptaka będą się mogły na nie przenieść.
Kwiczoł
Kwiczoł preferuje skraje wilgotnych lasów łęgowych, zwłaszcza topolowych, zadrzewione
brzegi rzek i inne niewielkie zadrzewienia. Obecnie gniazduje również coraz liczniej w
miejskich parkach, w ogrodach, sadach, alejach i na cmentarzach z wysokimi drzewami.
Na północy lęgowy także w górskich brzezinach, a nawet w tundrze, gdzie z braku drzew
zakłada gniazda na budynkach i innych konstrukcjach. Na zimowiskach preferuje
krajobraz rolniczy oraz miasta. W zasięgu oddziaływania planowanej drogi znalazło się
jedno miejsce lęgowe kwiczoła. Znajduje się ono w km około 8+202, około 318m po
lewej stronie od osi drogi. Oddziaływanie planowanej inwestycji na jedno miejsce lęgowe
kwiczoła nie będzie oddziaływaniem znaczącym. Znajduje się ono tuż przy granicy
zasięgu oddziaływania hałasu drogowego na etapie eksploatacji drogi.
Lerka
Lerka jest typowym gatunkiem strefy ekotonowej lasu z suchymi siedliskami,
porośniętymi niską roślinnością. Najsilniej związana jest z krajobrazem leśnym z dużym
udziałem rozległych zrębów, halizn i płazowin.
-utrata siedlisk gniazdowych w wyniku zalesiania piaszczystych obszarów
sąsiadujących z lasami;
-utrata siedlisk gniazdowych w wyniku zajmowania piaszczystych obszarów
sąsiadujących z lasami pod budownictwo rekreacyjne;
-niski sukces lęgowy w wyniku drapieżnictwa ze strony drapieżników
czworonożnych, a przede wszystkim lisa.
Liczebność lerki w Polsce kształtuje się na poziomie 50-80 tys. par. W
standardowym formularzu danych dla Obszaru Natura 2000 Puszcza nad Gwdą, dla
którego lerka jest min. przedmiotem ochrony określono liczebność populacji na poziomie
350-450 par. Łącznie w pasie inwentaryzacji zaobserwowano cztery pary lęgowe, co w
porównaniu z liczebnością lerki w obszarze Natura 2000 stanowi niewielki procent
populacji.
Łabędź niemy
Łabędź niemy gnieździ się w szerokim zakresie siedlisk podmokłych. Są to zarówno
zbiorniki naturalne jak i sztuczne. Preferuje zbiorniki eutroficzne z wyraźnie zaznaczona
strefom szuwarów trzcinowych lub pałkowych. Gniazduje nawet wewnątrz dużych miast.
-zanieczyszczenie wód Bałtyku substancjami ropopochodnymi; pobrudzenie piór
tymi substancjami (zaraza oliwna) stanowi dla ptaków śmiertelne niebezpieczeństwo.
W Polsce liczebność populacji wacha się miedzi 6500-7000 par. Na
inwentaryzowanym obszarze zaobserwowano dwie pary lęgowe łabędzia niemego. Jedną
na niewielkim rozlewisku przy istniejącej Dk 22, drugą parę na stawie w km około
10+016. Nie wykazano bezpośredniej kolizji miejsca gniazdowania z przebiegiem
planowanej inwestycji, ale obwodnica będzie oddziaływać na terytoria lęgowe łabędzia
niemego, jak i na terytoria żerowisk poprzez oddziaływanie hałasu. Jednak w skali
gatunku nie będzie to oddziaływanie znaczące.
227
Łyska
Zasiedla słodkie lub słonawe zbiorniki zarośnięte trzciną lub sitowiem z oczkami
czystej wody, również niezamarzające rzeki. Bardzo powszechna, na otwartych akwenach
można spotkać przynajmniej jedną parę łysek.
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała cztery miejsca lęgowe łyski. Pierwsze z
nich znajduje się w km około 4+162, około 235m po prawej stronie od osi drogi, na
stawie. Drugie miejsce lęgowe łyski zinwentaryzowano na śródpolnym użytku
ekologicznym w km około 4+973. Trzecie miejsce lęgowe łyski znajduje się na
rozlewiskach powstałych na skutek działalności bobra w km około 6+337. Czwarte
miejsce lęgowe tego gatunku ptaka znajduje się na jeziorze Chmiel duży, w km około
8+520. Wszystkie cztery miejsca lęgowe znajdą się w zasięgu oddziaływania planowanej
drogi. Oddziaływanie to będzie głównie polegać na oddziaływaniu hałasu drogowego.
Łyska jest ostatnio dość synantropijnym gatunkiem i dość odpornym na hałas drogowy,
dlatego oddziaływanie planowanej drogi nie można uznać za oddziaływanie znaczące dla
tego gatunku ptaka.
Preferuje otwarte tereny w pobliżu lasu lub z śródpolnymi zadrzewieniami, kępami i
szpalerami drzew, gdzie gniazduje. Preferuje ich obrzeża lub kompleksy bardziej
rozrzedzone. Miejscem polowań są głównie pola, łąki, stepy, bagna na nizinach i terenach
górskich. Spotykany też w wiejskich parkach. Pierwotnym siedliskiem myszołowa były
położone wgłębi fragmenty obszarów leśnych, gdzie niektóre z nich również obecnie tam
przebywają. Jest jednym z najczęściej widywanych ptaków w trakcie jazdy samochodem,
przesiaduje na przydrożnych drzewach i słupach.
Jednego polującego myszołowa zaobserwowano na polach uprawnych po lewej
stronie przebiegu planowanej drogi, w km około 3+960. Oddziaływanie planowanej drogi
będzie się sprowadzać do oddziaływania na część żerowiska poprzez oddziaływanie
hałasu drogowego, nie będzie to jednak oddziaływanie znaczące na ten gatunek ptaka. W
sąsiedztwie inwestycji znajdzie on wystarczającą ilość dogodnych dla siebie siedlisk.
Pełzacz leśny
Zasiedla lasy iglaste, liściaste i mieszane bogate w starodrzewy, jak też mniejsze
zadrzewienia. Preferuje lasy górskie i subalpejskie, gdzie rzadziej występuje pełzacz
ogrodowy. Omija jednak zadrzewienia miejskie i parki. Choć nazwa gatunkowa wskazuje,
że pełzacz leśny z ogrodowym wymijają się siedliskami, w których występują nie zawsze
jest to prawdziwe i nie można sugerować się przy oznaczaniu. W kraju zasiedla olsy,
grądy, łęgi i stare bory, zarówno ich obrzeża jak i wnętrza. W parkach i ogrodach można
go zobaczyć, gdy dominują tam drzewa iglaste. W zasięgu oddziaływania planowanej
obwodnicy znalazło się jedno miejsce lęgowe pełzacza leśnego. Zlokalizowane jest ono w
przecinanym przez planowaną drogę niewielki fragment lasu w km około 12+101, po
lewej stronie przebiegu drogi w odległości około 81m od osi. Oddziaływanie drogi będzie
się sprowadzać do oddziaływania hałasu drogowego. Według danych zawartych w Atlasie
rozmieszczenia ptaków lęgowych Polski populacja lęgowa tego gatunku liczy od dwustu
do trzystu tysięcy par lęgowych. Oddziaływanie drogi na jedna parę lęgową nie będzie
Pleszka zwyczajna
Pierwotnie pleszki zamieszkiwały przerzedzone fragmenty różnorodnych lasów iglastych,
mieszanych i liściastych, prześwietlone sośniny, a zwłaszcza wiatrołomy, poręby, miejsca
popożarowe, skraje lasu. Szczególnie przydatne do zakładania gniazd były stare drzewa.
Obecnie występuje najliczniej w parkach, ogrodach, sadach i innej zieleni urządzonej
miejskiej i wiejskiej blisko człowieka, (ale unikają budynków), a także w widnych lasach
liściastych i borach iglastych, a na północy w tajdze. W żadnym biotopie nie występuje
licznie. Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała jedno miejsce lęgowe pleszki. Znajduje
się ono w zadrzewieniach rosnących przy rowie w km około 4+153. Niestety w wyniku
realizacji inwestycji miejsce to zostanie zajęte pod budowę planowanej drogi.
228
Oddziaływanie to nie będzie jednak znaczące w skali gatunku, ponieważ liczebność
krajowej lęgowej populacji pleszki wacha się od osiemdziesięciu do stu pięćdziesięciu
tysięcy par lęgowych. Aby zminimalizować niekorzystne skutki budowy drogi, należy
rozpoczęcie prac budowlanych wyznaczyć na okres przed rozpoczęciem okresu lęgowego
ptaków, aby przedmiotowa para pleszki nie złożyła na terenie przeznaczonym pod
budowę drogi jaj i aby nie doszło do utraty lęgów. W szczególnie uzasadnionych
wypadkach należy dopuścić możliwość rozpoczęcia prac budowlanych w okresie lęgowym
ptaków po wcześniejszym sprawdzeniu terenu przez nadzór przyrodniczy pod kątem
gniazdowania ptaków. W przypadku, gdy nadzór przyrodniczy stwierdzi obecność lęgów,
konieczne będzie wyznaczenie strefy, w której będzie zakaz prowadzenia prac
budowlanych w okresie lęgowym. Strefę tą wyznaczy nadzór przyrodniczy.
Pliszka siwa
Typowym siedliskiem pliszki siwej w Polsce są osiedla ludzkie luźnie i ich obrzeża
oraz tereny ruderalne i przemysłowe. Gatunek unika jednak śródmieść większych miast.
Gnieździ się również na terenach otwartych w krajobrazie rolniczym i w dolinach rzek
oraz przy zbiornikach wodnych. Zasiedla również świeże zręby i uprawy wewnątrz lasów.
Liczebność populacji w Polsce kształtuje się w granicach 150-300tys par.
Brak konkretnych zagrożeń dla tego gatunku. Pliszka siwa przebywając w pobliżu
człowieka nie jest narażona na ataki dzikich drapieżników. Tylko polujące koty mogą
zjadać młode, które tuż po wylocie siadają najczęściej na ziemi w pobliżu zabudowań
gospodarczych.
W zasięgu oddziaływania drogi znajdą się cztery żerowiska pliszki siwej. Dokładną
lokalizację zinwentaryzowanych osobników żerujących względem przebiegu planowanej
drogi przedstawia poniższa tabela.
Lp.
Kilometraż
2
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Motacilla alba
P
220
Pliszka siwa
Motacilla alba
P
77
Pliszka siwa
Motacilla alba
P
160
Pliszka siwa
Motacilla alba
L
201
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
1+906
Pliszka siwa
3
4+182
4
4+959
5
10+988
Oddziaływanie planowanej drogi będzie się sprowadzać głównie do oddziaływania
hałasu drogowego na etapie eksploatacji obwodnicy. Biorąc pod uwagę fakt, że pliszka
jest dość synantropijnym gatunkiem i odpornym na hałas można stwierdzić, że
oddziaływanie drogi nie będzie znaczące na ten gatunek.
Pliszka żółta
Pierwotne siedliska wykorzystywane przez pliszkę żółtą były bardzo różnorodne - od
zakrzewionego stepu po trawiastą tundrę. Zasiedla otwarte przestrzenie, umiarkowanie
wilgotne łąki typu grądów o krótkiej trawie i pastwiska z pojedynczymi wysokimi
roślinami i kępami, depresje, doliny rzek, nieużytki, pola uprawne (głównie rzepaku i
roślin okopowych), tereny wydmowe, pola uprawne, skraje bagien oraz stawów i tereny
ruderalne na obrzeżach miast. Lokalne populacje są liczniejsze, gdy w okolicy prowadzi
się wypas zwierząt kopytnych. Noclegowiska pliszek mogą znajdować się w trzcinach,
często w towarzystwie pliszek szarych. Liczebność populacji krajowej wacha się od
czterystu do ośmiuset tysięcy par lęgowych. W zasięgu oddziaływania planowanej drogi
znalazło się jedno żerowisko zlokalizowane na użytku ekologicznym w km około 4+939.
Oddziaływanie to będzie polegać głównie na oddziaływaniu hałasu drogowego na etapie
eksploatacji inwestycji. Nie będzie to jednak oddziaływanie znaczące, ponieważ w
sąsiedztwie inwestycji żerujący osobnik znajdzie dużo dogodnych dla siebie żerowisk,
które będą poza zasięgiem oddziaływania drogi.
Płaskonos
Płaskonos zasiedla stawy, jeziora, zalane pola, mokradła i starorzecza lub zbiorniki
na otwartej przestrzeni o gęsto zarośniętych turzycami, trzciną i pałką brzegach. Zimą
229
pojawia się także na wybrzeżach mórz. Ze względu na sposób żerowania szuka płytkich
wód. W zasięgu oddziaływania planowanej drogi znalazło się jedno żerowisko płaskonosa
znajdujące się na użytku ekologicznym w km około 4+975. Nie zlokalizowano w zasięgu
inwentaryzacji gniazda tej pary. Oddziaływanie planowanej drogi na ten gatunek ptaka
nie będzie oddziaływaniem znaczącym. Będzie się ono sprowadzać do oddziaływania
hałasu drogowego na etapie eksploatacji drogi. W rejonie inwestycji znajduje się dość
duża ilość podobnych siedlisk, na których przedmiotowa para płaskonosów może z
pewnością żerować.
Perkoz dwuczuby
Perkoz dwuczuby zasiedla jeziora i stawy, rzadziej wolno płynące rzeki, z pasem
przybrzeżnych trzcin. Unika jednak zbiorników całkowicie zarośniętych, a częściej od
innych perkozów widywany na otwartej wodzie. Populacje środkowoazjatyckie gniazdują
na słonawych i słonych jeziorach. W czasie wędrówek spotykany na wybrzeżach
morskich. W zasięgu oddziaływanie planowanej drogi znajdzie się jedno miejsce lęgowe
tego gatunku ptaka. Oddziaływanie to będzie polegać na oddziaływaniu hałasu
drogowego na etapie eksploatacji drogi. Według danych zawartych w Atlasie
rozmieszczenia ptaków lęgowych Polski populacja lęgowa perkoza dwuczubego w Polsce
liczy od piętnastu do dwudziestu pięciu tysięcy par. Oddziaływanie planowanej drogi na
jedną parę lęgową nie będzie oddziaływaniem znaczącym.
Pokląskwa
Zasiedla otwarte, wilgotne tereny, preferuje podmokłe łąki z wysepkami krzewiastych
zarośli, tereny bagienne i torfowiskowe w dolinach rzecznych. Zamieszkuje również łąki
górskie i wysokogórskie do wysokości 1400 m n.p.m. Niekiedy występuje też na
trawiastych wrzosowiskach. W zasięgu oddziaływania planowanej drogi znalazły się cztery
gniazda zlokalizowane na terenie nieużytków powojskowych rozciągających się od km
około 7+200 do km około 9+500. Oddziaływanie drogi będzie się sprowadzać głównie do
oddziaływania hałasu drogowego na etapie eksploatacji planowanej drogi. Populacja
lęgowa polski liczy od czterystu do sześciuset tysięcy par lęgowych. Oddziaływanie
inwestycji na cztery pary lęgowe nie będzie oddziaływaniem znaczącym.
Pustułka zwyczajna
W Polsce najchętniej zasiedla niewielkie zadrzewienia śródpolne oraz brzegi lasów
przylegające do terenów otwartych, zwłaszcza agrocenoz. Gniazduje tez w dolinach
rzecznych i w skalistych rejonach górskich. Zdecydowanie unika rozległych kompleksów
leśnych. Liczebność polskiej populacji wacha się od pięciu do dziesięciu tysięcy par.
-utrata siedlisk żerowania w wyniku intensyfikacji rolnictwa i związanej z nią
likwidacji różnorodności otwartego krajobrazu (likwidacja zabagnień i oczek wodnych,
usuwanie zadrzewień, tworzenie rozległych monokultur), a tym samym zmniejszanie się
bazy pokarmowej w wyniku spadku liczby drobnych gryzoni na polach;
-utrata siedlisk żerowania w wyniku zmian reżimu hydrologicznego rzek,
-utrata siedlisk żerowania w wyniku zmiany ekstensywnie użytkowanych łąk i
pastwisk w intensywnie użytkowane uprawy;
-utrata siedlisk żerowania w wyniku likwidacji i zabudowy nieużytków/dzikich
trawników na terenie miast (szczególnie na obrzeżach osiedli);
-zmniejszanie się liczby dogodnych miejsc lęgowych na terenach zurbanizowanych
w wyniku likwidacji szczelin na budynkach (zamurowywanie, zabezpieczanie siatkami) w
czasie ich remontu lub ocieplania;
-rozległe farmy wiatrowe powstające ostatnio w polskim otwartym krajobrazie.
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała dwa żerowiska tego gatunku. Pierwsze
zlokalizowane jest na nieużytkach rozciągających się od km 2+500 do km 3+200. Drugie
żerowisko pustułki zlokalizowane jest na polach uprawnych i nieużytkach w rejonie km
4+400. Planowana droga będzie oddziaływać zarówno na pierwsze jak i drugie żerowisko.
Oddziaływanie to będzie polegać na częściowym zajęciu terenu żerowisk na etapie
230
budowy drogi, jak i oddziaływaniu hałasu drogowego na etapie eksploatacji drogi.
Oddziaływanie to nie będzie jednak znaczące, ponieważ w rejonie inwestycji, poza
zasięgiem oddziaływania drogi omawiane osobniki znajdą dużo dogodnych dla siebie
żerowisk.
Remiz zwyczajny
Główne siedliska lęgowe remiza w Polsce to zadrzewienia wierzbowe, olchowe i
topolowe wzdłuż rzek oraz jezior i stawów, często w sąsiedztwie trzcinowisk, zadrzewione
rowy w terenie otwartym, małe śródpolne oczka wodne w sąsiedztwie pojedynczych
drzew.
W Polsce liczebność populacji remiza określona jest w granicach dziesięciu do
dwudziestu tysięcy par.
Zagrożenia
Głównym zagrożeniem dla tego gatunku w Polsce jest:
-likwidacja zadrzewień – wierzbowych, olchowych i topolowych, rosnących wzdłuż
rzek i wokół zbiorników wodnych, a także wzdłuż rowów w otwartym krajobrazie
rolniczym;
-likwidacja starorzeczy, cieków i zbiorników wodnych wraz z ich naturalnymi
zbiorowiskami roślinnymi.
Na inwentaryzowanym obszarze zaobserwowano jedną parę lęgową tego gatunku w
okolicach jeziora Chmiel duży w km około 8+473, po lewej stronie przebiegu planowanej
drogi, około 124m od osi. Nie zachodzi bezpośrednia kolizja planowanej drogi z gniazdem
tej pary, jednak realizacja inwestycji wiąże się z oddziaływaniem na jej teren lęgowy i
teren żerowisk. Populacja lęgowa tego gatunku liczy od dziesięciu do dwustu tysięcy par
lęgowych. Oddziaływanie planowanej drogi na jedna z nich nie będzie oddziaływaniem
znaczącym.
Rokitniczka
Rokitniczka zasiedla tereny podmokłe, dobrze nasłonecznione, brzegi jezior, stawów
hodowlanych, torfowisk, rzek, bagna z gęstą roślinnością w postaci trzcin, turzyc,
wysokich traw, łóz i tataraku. Może zasiedlać podmokłe zakrzaczone łąki i turzycowiska z
rozproszonymi na nich wierzbowymi zaroślami, zarastające starorzecza, rowy, mokradła
(również z wysokimi zakrzewieniami), podmokłe lasy, strefy przejściowe szuwarów
(między suchym lądem a wodą), ale nawet pola kukurydzy, zbóż i rzepaku położone
daleko od wody. Zarośnięte rowy melioracyjne zasiedla jedynie, gdy brakuje jej
odpowiednich siedlisk. W zasięgu przeprowadzonej inwentaryzacji znalazły się dwa
miejsca lęgowe rokitniczki. Pierwsze znajduje się w km około 4+139, po prawej stronie
planowanej drogi, około 362m od jej osi w zadrzewieniach rosnących nad stawem. Drugie
miejsce lęgowe rokitniczki znajduje się w zadrzewieniach nad jeziorem Chmiel duży w km
około 9+121. Pod wpływem oddziaływania planowanej drogi znajdzie się to drugie z nich.
Nie dojdzie do bezpośredniej kolizji. Oddziaływanie będzie się sprowadzać do
oddziaływania hałasu na etapie eksploatacji obwodnicy. Populacja lęgowa rokitniczki liczy
od sześćdziesięciu do stu dwudziestu par lęgowych. Oddziaływanie planowanej drogi na
jedną z nich nie będzie oddziaływaniem znaczącym.
Rudzik
Jest to ptak licznie występujący w różnych biotopach leśnych i zadrzewieniach. Wilgotne
cieniste starsze lasy o obfitym runie i podszycie (w tych dwóch piętrach lasu występuje
najczęściej) poprzecinane porębami, wykrotami i z murszejącymi gałęziami, zwłaszcza
łęgowe to ich ulubione siedliska. Unika jednak terenów podmokłych. Występuje również
w starych ogrodach, gęstych zaroślach, zadrzewieniach śródpolnych, wrzosowiskach,
cmentarzach i parkach, gdzie rosną odpowiednio gęsto krzewy.
Realizacja inwestycji wiąże się z oddziaływaniem na trzy miejsca lęgowe rudzika
zlokalizowane na nieużytkach powojskowych rozciągających się od Dk 22 do jeziora
Chmiel duży. Oddziaływanie to będzie się głównie sprowadzać do oddziaływania hałasu
drogowego na etapie eksploatacji obwodnicy. Populacja lęgowa rudzika liczy od dwustu
231
do czterystu par lęgowych tego gatunku. Oddziaływanie planowanej drogi na cztery z
nich nie będzie oddziaływaniem znaczącym.
Samotnik
W Polsce gatunek gnieździ się najczęściej na olsach, oraz łęgach okresowo
zalewanych. Występuje również na zarastających torfowiskach i przy jeziorkach
dystroficznych w otoczeniu borów. Populacja krajowa samotnika wykazuje silne
fluktuacje związane z wahaniami poziomu wód. Wielkość populacji wacha się od pięciu do
dziesięciu tysięcy par.
-utrata siedlisk w wyniku obniżenia poziomu wód gruntowych w lasach,
spowodowanego pracami melioracyjnymi;
-utrata siedlisk w wyniku osuszania terenów leśnych, likwidacji zastoisk wody,
starorzeczy, Śródleśnych stawów, torfowisk i bagienek.
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała dwie pary lęgowe samotnika. Pierwszą
spotkano na terenach powojskowych w km około 6+356, drugą parę spotkano w km
około 9+737. Podczas jednej z wizji terenowych przeprowadzonej w kwietniu 2012
odnotowano na użytku ekologicznym w km około 4+950 pięć osobników migrujących.
Nie zachodzi bezpośrednia kolizja z gniazdem, jednak realizacja inwestycji będzie
związana z oddziaływaniem na siedliska lęgowe i żerowe samotnika. Jednak
oddziaływanie to w skali gatunku nie będzie oddziaływaniem znaczącym.
Siniak
Siniak zamieszkuje lasy liściaste i mieszane z dziuplastymi drzewami, ale gniazdować
może też w rozległych parkach. Preferuje stare buczyny i bory ze starymi drzewami.
Unika bezleśnych przestrzeni. Lęgnie się również w zadrzewieniach śródpolnych, w
parkach i sadach, czasem nawet w obrębie miast. Najchętniej jednak przebywa w
koronach potężnych buków. Podczas przeprowadzonej inwentaryzacji obserwowano
przelot gołębia siniaka nad polami uprawnymi w km około 5+059. Oddziaływanie
planowanej drogi sprowadza się do oddziaływania na trasę przelotu jednego osobnika. W
zasięgu inwentaryzacji nie zlokalizowano gniazda tego gatunku ptaka. Omawiany osobnik
był obserwowany jedynie podczas jednej wizji terenowej przeprowadzone w kwietniu
2012r. Gołąb siniak jest ptakiem na przelotach latającym dość wysoko, dlatego do kolizji
z przejeżdżającymi samochodami dochodzi bardzo rzadko. Biorąc pod uwagę fakt, że
gatunek ten notowany był sporadycznie w obszarze inwestycji, oraz znikomą kolizyjność
można stwierdzić, że oddziaływanie planowanej obwodnicy miasta Wałcz nie będzie
znaczące na ten gatunek ptaka.
Skowronek polny
Pierwotnym siedliskiem tego ptaka był step. Obecnie skowronek preferuje krajobraz
rolniczy bez gęściej rosnących krzewów i drzew - pola uprawne (najlepiej, gdy są obsiane
zbożami), otwarte, porośnięte trawą pofałdowane pastwiska, nizinne i górskie łąki o
umiarkowanej wilgotności, tereny bezleśne, odkryte bagna, pagórki. Mniej licznie
występuje na torfowiskach, na całkowitych zrębach i otwartych terenach ruderalnych.
Ponadto zamieszkuje tundrę. Gnieździć może się na wydmach i dużych porębach.
Szczególnie dobre warunki znajduje nad morzami, gdzie na ekstensywnie
wykorzystywanych łąkach i pastwiskach, na których pasa się owce, znajduje dość miejsca
na gniazda. Potrafi się też dostosować do dość ubogich moczarów na nizinach wewnątrz
lądu. Należy do niewielu gatunków, którym nie przeszkadzają zmiany zachodzące w
rolnictwie, a co za tym idzie, intensywne przekształcenia w krajobrazie. Preferuje,
bowiem wielko powierzchniowe uprawy roślin zbożowych i innych. Na inwentaryzowanym
terenie zlokalizowano cztery miejsca lęgowe skowronka polnego. Pierwsze z nich znajduje
się na nowo założonym sadzie drzew owocowych, po prawej stronie przebiegu, w km
około 4+363, około 176m od osi drogi. Drugie miejsce lęgowe skowronka polnego
znajduje się również po prawej stronie przebiegu drogi, na polach uprawnych w km około
5+465, około 174m od osi drogi. Trzecie zinwentaryzowane miejsce lęgowe skowronka
znajduje się na polach uprawnych w rejonie miejscowości Wałcz drugi po lewej stronie
232
przebiegu drogi w km około 11+427, około 204m od osi planowanej drogi. Czwarte
miejsce lęgowe skowronka znajduje się na polach uprawnych za Witankowem po lewej
stronie przebiegu planowanej drogi, w km około 15+200. Wszystkie cztery miejsca
lęgowe zinwentaryzowane w rejonie przebiegu planowanej drogi znajdą się w zasięgu
oddziaływania. Oddziaływanie to będzie się sprowadzać głównie do oddziaływania hałasu
drogowego na etapie eksploatacji planowanej drogi. Według danych zawartych w Atlasie
rozmieszczenia ptaków lęgowych Polski populacja lęgowa skowronka polnego w naszym
kraju liczy od czterech do siedmiu milionów par. W skali gatunku można stwierdzić, że
oddziaływanie planowanej obwodnicy na cztery pary lęgowe nie będzie oddziaływaniem
znaczącym.
Dostępność
poza
zasięgiem
oddziaływania
rozległych
obszarów
zagospodarowanych rolniczo daje możliwość przeniesienia się omawianych par lęgowych
w momencie, gdy hałas drogowy będzie im przeszkadzał poza zasięg oddziaływania.
Sójka
Typowy ptak leśno-parkowy. Występuje licznie w lasach liściastych i mieszanych o
bogatej strukturze (zwłaszcza z dębami), ale również w niewielkich lasach pomiędzy
polami i łąkami, młodnikach, porębach, zadrzewieniach śródpolnych, dosyć często w
parkach, sadach i ogrodach, na półotwartych obszarach z grupami drzew, od nizin po
górną granicę lasu w górach. Ostatnio coraz częściej spotykana w miejskich
zadrzewieniach, parkach i dużych, zdziczałych ogrodach. Nie jest, więc wybredna w
wyborze środowiska życia, choć unika obszarów bezleśnych i mocno prześwietlonych
lasów.
W zasięgu oddziaływania planowanej drogi znajdzie się jedno gniazdo sójki. Znajduje się
ono tuż przy przebiegu planowanej drogi w km około 9+644. Nie dojdzie do
bezpośredniego zniszczenia miejsca lęgowego na etapie budowy planowanej drogi.
Oddziaływanie drogi będzie się sprowadzać do oddziaływania hałasu drogowego na etapie
eksploatacji drogi. Populacja lęgowa sójki liczy od dwustu do czterystu tysięcy par
lęgowych. Oddziaływanie planowanej obwodnicy miasta Wałcz na jedną parę lęgową nie
będzie oddziaływaniem znaczącym.
Srokosz
Siedliska lęgowe w Polsce obejmują różne typy krajobrazu otwartego. Zasiedla on
krajobraz rolniczy z polami uprawnymi, mozaikę siedlisk z łąkami i pastwiskami w
dolinach dużych i małych rzek, różne nieużytki, tereny podmokłe, a nawet obrzeża miast
i duże polany śródleśne. Ponieważ bardzo ważne dla srokosza są punkty wypatrywania
zdobyczy, położone wysoko nad ziemią, preferuje obszary z rozproszonymi
zadrzewieniami i zakrzewieniami, alejami i grupami drzew, skrajami lasów i parków.
Populacja srokosza kształtuje się na poziomie 10-20tys par.
Zagrożeniem dla tego gatunku są przede wszystkim zmiany dokonywane w
siedliskach powodujące zmniejszanie się areału obszarów dogodnych dla gatunku
(wymagającego dużych terytoriów), zmniejszanie ilości dostępnego pokarmu, niszczące
miejsca gniazdowania i wypatrywania zdobyczy. Wskazać tu można szczególnie działanie
takich procesów, jak:
-urbanizacja terenów wiejskich;
-zmiana w użytkowaniu gruntów w dolinach rzecznych – likwidacja pastwisk i łąk
oraz zamienianie ich w grunty orne lub zalesianie dolin czy ich zabudowa;
-likwidacja zadrzewień w dolinach rzek.
Kolejnym zagrożeniem jest intensyfikacja rolnictwa:
-intensywne stosowanie nawozów sztucznych i chemicznych środków ochrony
roślin;
-scalanie pól i tworzenie monokultur, połączone z likwidacją miedz i zadrzewień
śródpolnych. Ostatnio coraz poważniejszym zagrożeniem są porzucane na polach i łąkach
plastikowe i sizalowe sznurki wykorzystywane przez ptaki do budowy gniazda. Niekiedy
stanowią one całą wyściółkę wnętrza gniazda. Pisklęta takim
Realizacja inwestycji będzie się wiązać z oddziaływaniem na dwa miejsca lęgowe tej
dzierzby. Znajdują się one na nieużytkach powojskowych pierwsze w km około 7+345,
po lewej stronie przebiegu planowanej drogi w odległości około 446m od osi. Drugie z
233
nich znajduje
7+500, około
gniazdowania
terytoria, jak
gatunku.
się w zadrzewieniach również po lewej stronie przebiegu w km około
170m od osi planowanej drogi. Nie wykazano bezpośredniej kolizji miejsc
z planowaną drogą, ale planowana obwodnica będzie oddziaływać na
i na żerowiska. Oddziaływanie to jednak nie będzie znaczące w skali
Świergotek drzewny
Świergotek ten preferuje suche, dobrze nasłonecznione obrzeża wszelkiego typu
rzadkich, widnych lasów liściastych lub iglastych z pobliskimi zarastającymi porębami,
młodnikami, uprawami leśnymi i polanami, w górach w kosodrzewinie. Także różne
tereny otwarte, zadrzewienia śródpolne, zagajniki, uprawy, łąki, zarastające torfowiska i
laski podmiejskie. Krzaki i pojedyncze drzewa są jednak potrzebne samcowi by mógł z
nich wykonywać swą pieśń i by miał punkty do obserwacji terenu. W Polsce widywany w
grądach, borach sosnowych lub mieszanych z bogatym runem zielnym i reglach. W
lasach liściastych występuje mniej licznie, rzadziej widywany we wnętrzach mocno
przerzedzonych kompleksów. Unika podmokłych i wilgotnych ekosystemów. Na
inwentaryzowanym obszarze zlokalizowano jedno miejsce lęgowe świergotka drzewnego.
Znajduje się ona w niewielkim kompleksie leśnym przecinanym przez planowaną drogę w
km około 12+005. Niestety realizacja inwestycji będzie się wiązała z zajęciem tego
terenu pod budowę drogi. Według danych zawartych w Atlasie rozmieszczenia ptaków
lęgowych Polski krajowa populacja lęgowa świergotka liczy od pięciuset do ośmiuset
tysięcy par lęgowych. Oddziaływanie planowanej obwodnicy miasta Wałcz na jedną parę
lęgową nie będzie oddziaływaniem znaczącym.
Świerszczak
Świerszczak najchętniej zasiedla rozległe łąki z kępami krzewów, turzycowiska w
dolinach rzecznych, obrzeza stawów rybnych i jezior w sąsiedztwie otwartych łąk, a także
młodniki i zręby z bujna roślinnością zielną orasz trawiaste obrzeza wśród pól. Liczebność
populacji w Polsce wynosi około 100-200 tys. par.
-utrata siedlisk lęgowych w wyniku ograniczenia powierzchni nadrzecznych pastwisk
o stosunkowo niskiej obsadzie bydła. Wskutek zmniejszenia intensywności wypasu
pastwiska zarastają wysoką roślinnością.
Lokalnie zagrożeniem może być zbyt wysoka obsada bydła na pastwiskach
nadrzecznych;
-utrata siedlisk lęgowych w wyniku zaniechania wykaszania łąk w dolinach rzek i
szybkiego ich zarastania przez wysoką roślinność zielną, trzcinę i krzewy.
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała siedem par lęgowych w pasie 550m od
osi planowanej drogi. Pierwszą parę zaobserwowano w km około 3+909, dwie kolejne
pary stwierdzono na terenach powojskowych w km około 6+138, oraz 6+884. Cztery
pary świerszczaka zinwentaryzowano w okolicach jeziora Chmiel duży, w km około
8+574, oraz 9+300-9+500. Dokładną lokalizację względem przebiegu planowanej drogi
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Locustella naevia
P
149
Locustella naevia
P
262
6+884
Locustella naevia
P
241
8+574
Locustella naevia
L
103
Lp.
Kilometraż
1
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
3+909
2
6+138
3
4
234
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Locustella naevia
P
76
Locustella naevia
L
98
Locustella naevia
P
142
Lp.
Kilometraż
Gatunek
5
9+223
6
9+293
7
9+374
Wszystkie miejsca lęgowe znajdą się w zasięgu oddziaływania planowanej drogi. Nie
zachodzi bezpośrednia kolizja z żadnym gniazdem. W przypadku realizacji drogi będzie
ona oddziaływać na siedliska lęgowe i żerowe świerszczaka poprzez oddziaływanie hałasu
drogowego. Oddziaływanie to, choć lokalnie wydaje się znaczne to w skali populacji
krajowej, która liczy od stu do dwustu tysięcy par lęgowych oddziaływanie planowanej
drogi nie będzie znaczące.
Trzciniak zwyczajny
Trzciniak zasiedla jeziora i stawy z brzegami porośniętymi pasem rozległych
trzcinowisk (najlepiej jednogatunkowych) na głębszej wodzie, szuwarami, łanami pałek
lub łóz. To najmniejszy ptak polskich szuwarów. Rzadziej zasiedla trzcinowiska z
domieszką zarośli wierzbowych lub z dominującą pałką wodną. Choć trzyma się tylko
jednego typu biotopu, to może występować na terenach przekształconych przez
człowieka. Liczne gniazdowiska znajdują się np. na Jeziorze Czerniakowskim w Warszawie
- zagęszczenie gniazd jest do 6 razy większe niż w przypadku dzikich stanowisk na
jeziorach.
W oddziaływania planowanej drogi znalazły się dwa gniazda trzciniaka. Pierwsze z
nich znajduje się po prawej stronie przebiegu drogi w km około 3+867, około 138m od
osi. Drugie miejsce gniazdowania trzciniaka znajduje się w km około 4+111, również po
prawej stronie planowanej drogi w zadrzewieniach przy sztucznym stawie, około 313m od
osi planowanej obwodnicy. Według danych zawartych w Atlasie rozmieszczenia ptaków
lęgowych Polski populacja lęgowa liczy od dwudziestu do pięćdziesięciu tysięcy par
lęgowych. Oddziaływanie poprzez hałas drogowy na dwie pary lęgowe nie będzie
oddziaływaniem znaczącym na ten gatunek ptaka.
Trzcinniczek
Głównym siedliskiem trzcinniczka są pasy szuwarów i oczeretów z dominacją trzciny
lub pałki wąskolistnej, porastającej brzegi zbiorników wodnych. Gatunek gniazduje w
trzcinach na podłożu niezalanym, w wikliniskach i w innych zaroślach krzewiastych.
Liczebność populacji w Polsce określa się na poziomie 40-200 tys. par.
-utrata siedlisk w wyniku osuszania obszarów podmokłych, spadku poziomu wód
gruntowych oraz usuwania wodnej roślinności wynurzonej oraz przyległej roślinności
zielnej (wycinanie szuwarów na obrzeżach rowów melioracyjnych, wypalanie łąk i
trzcinowisk).
Podczas przeprowadzonej inwentaryzacji zaobserwowano cztery pary tego gatunku.
Pierwsza z nich gniazduje w trzcinach przy stawie na nieużytkach po prawej stronie w km
około 3+765, około 200m od osi planowanej drogi. Druga para trzcinniczka gniazduje
również po prawej stronie przebiegu planowanej obwodnicy, w trzcinach na stawie w km
około 4+165. Pozostałe dwie pary trzcinniczka gniazdują w rejonie jeziora Chmiel duży,
Dokładną lokalizację względem przebiegu planowanej drogi przedstawia tabela
poniżej.
Lp.
Kilometraż
1
3+765
Gatunek
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
P
173
235
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
P
134
P
45
P
87
Lp.
Kilometraż
Gatunek
2
4+165
3
8+267
4
9+189
Nie zachodzi bezpośrednia kolizja żadnym gniazdem jednak znajdą się one w
zasięgu oddziaływania hałasu drogowego na etapie eksploatacji drogi. Oddziaływanie to
nie będzie jednak znaczące w skali gatunku, a dostępność w rejonie inwestycji
dogodnych dla trzcinniczka siedlisk pozwala przypuszczać, iż w momencie, gdy
oddziaływanie drogi zacznie być uciążliwe dla przedmiotowych par lęgowych trzcinniczka
przeniosą się one poza zasięg oddziaływania.
Trznadel zwyczajny
Po skowronku to najpospolitszy w Polsce ptak terenów otwartych. Zajmuje wiele
siedlisk – różnorodne obszary dobrze nasłonecznione, będące mozaiką zadrzewień,
krzewów i terenów otwartych, np. obrzeża widnych lasów liściastych i borów, pola, łąki,
(choć musi tu rosnąć, choć parę drzew lub krzewów), polany, zarośla, drzewa owocowe,
sady, budynki i ogrody. Spotkać go można od nizin po piętro kosodrzewiny i w pobliżu
potoków i rzek. Unika miast, choć jest spotykany na obrzeżach wsi (zimą odwiedza je
stadami). Nie występuje też w zwartych drzewostanach. Trznadle nie boją się ludzi, więc
można je zobaczyć na wsiach, przy szosach, gdzie wyszukuje ziaren i nasion
najróżniejszych chwastów.
W zasięgu oddziaływania planowanej drogi znalazły się cztery miejsca lęgowe
trznadla zwyczajnego. Pierwsze z nich znajduje się na terenie cmentarza komunalnego w
km około 1+601. Drugie miejsce lęgowe znajduje się na terenie nowo założonego sadu
drzew owocowych, po prawej stronie przebiegu w km około 4+281. Pozostałe dwa
miejsca lęgowe trznadla znajdują się na terenach nieużytków powojskowych w km około
6+735 po prawej stronie przebiegu, około 152m od osi planowanej drogi, oraz w km
około 7+901, około sto metrów od osi drogi, po lewej stronie. W wyniku realizacji
planowanej drogi nie nastąpi bezpośrednia kolizja drogi z żadnym z zinwentaryzowanych
miejsc lęgowych, znajdą się one jednak pod wpływem oddziaływania hałasu na etapie
eksploatacji planowanej obwodnicy. Nie będzie to jednak oddziaływanie znaczące na ten
gatunek ptaka. Jego populacja lęgowa zgodnie z danymi zawartymi w Atlasie
rozmieszczenia ptaków lęgowych Polski liczy od dwóch do czterech milionów par
lęgowych. Ubytek czterech z nich nie będzie oddziaływaniem znaczącym.
Zięba zwyczajna
W Polsce jest to gatunek lęgowy, jednakże coraz więcej osobników zimuje. To gatunek o
dużej plastyczności pod względem wymagań środowiskowych. Spotykana we wszystkich
biotopach, gdzie są drzewa, często w bliskości człowieka. W okresie lęgowym
zamieszkuje różne typy lasów i borów z ubogą warstwą krzewów i ziół, grupy drzew
liściastych lub iglastych rosnących na polach, w ogrodach, alejach, zadrzewienia i
parkach w miastach. Od jesieni do wiosną często widuje się zięby na otwartych terenach,
gdzie żywi się nasionami roślin. Niekiedy odwiedza wtedy karmniki i gospodarstwa rolne,
gdzie obok hodowanych zwierząt znajduje łatwy pokarm. Zięba jest to
najprawdopodobniej najliczniejszy i najpospolitszy ptak Polski. Szacuje się, że żyje tu 1525 milionów par lęgowych. Zagęszczenie par może wynosić 2 pary na hektar. Badania
przeprowadzone w latach 60. Wykazały, że podczas powrotu z zimowisk przez linię
Bałtyku może przelatywać ponad milion pojedynczych osobników. Przeprowadzona
inwentaryzacja wykazała trzy miejsca lęgowe zięby. Pierwsze z nich zlokalizowane jest w
borze mieszanym świeżym w km około 6+442, po lewej stronie przebiegu drogi w
odległości około 148m od osi planowanej inwestycji. Drugie miejsce lęgowe zięby
zlokalizowane jest w km około 11+982 w niewielkim kompleksie leśnym przecinanym
236
przez planowana inwestycję. W wyniku realizacji inwestycji zostanie ono zniszczone.
Trzecie miejsce lęgowe zięby zlokalizowane jest w km około 16+739, około 241m w lewo
od przebiegu planowanej inwestycji. Planowana inwestycja będzie oddziaływać na dwa
gniazda zięby. Zlokalizowane w km około 6+442 znajdzie w zasięgu oddziaływania hałasu
drogowego na etapie eksploatacji drogi. Natomiast gniazdo zlokalizowane w km około
11+982 zostanie zniszczone na etapie budowy planowanej obwodnicy. Oddziaływanie
drogi na ten gatunek nie będzie znaczące. Aby zminimalizować skutki budowy drogi
należy rozpoczęcie prac budowlanych zaplanować w okresie poprzedzającym rozpoczęcie
okresu lęgowego ptaków. W szczególnie uzasadnionych wypadkach należy dopuścić
możliwość rozpoczęcia prac budowlanych w okresie lęgowym ptaków po wcześniejszym
sprawdzeniu terenu przez nadzór przyrodniczy pod kątem gniazdowania ptaków. W
przypadku, gdy nadzór przyrodniczy stwierdzi obecność lęgów, konieczne będzie
wyznaczenie strefy, w której będzie zakaz prowadzenia prac budowlanych w okresie
lęgowym. Strefę tą wyznaczy nadzór przyrodniczy.
Zimorodek
Gatunek preferuje zalesione odcinki czystych rzek, z urwistymi brzegami o podłożu
piaskowym lub piaskowo-gliniastym. Gniazduje również nad stawami, jeziorami,
zbiornikami zaporowymi, rowami i kanałami. Liczebność populacji w Polsce wynosi od 2.5
do 6 tysięcy par lęgowych.
-utrata siedlisk lęgowych w wyniku zmian reżimu hydrologicznego rzek;
-utrata siedlisk lęgowych w wyniku dolesiania brzegów rzek;
-wysoka śmiertelność osobników dorosłych powodowana przez długie okresy niskich
temperatur zimą (krytyczne mogą być nawet temperatury poniżej –5°C trwające kilka
dni). W czasie szczególnie srogich zim regres liczebności może sięgnąć 90% liczebności
populacji;
-straty w lęgach powodowane przez obfite deszcze w sezonie lęgowym, zatapiające
nory wodą przesączającą się przez piaskowe podłoże;
-straty w lęgach powodowane przez zatopienie nor umieszczonych nisko nad wodą
(dotyczy to głównie stanowisk w burtach brzegowych), powodowane podniesieniem się
poziomu wody w rzece (roztopy, regulacje śluzami i zaporami wodnymi);
-straty w lęgach powodowane erozją skarp i brzegów wskutek ich oberwania się,
przesuszania się podłoża lub penetracji ludzkiej;
-straty w lęgach w wyniku drapieżnictwa, powodowane głównie przez lisa, jenota i
łasicę - mają charakter incydentalny;
-straty w lęgach powodowane bezpośrednio przez ludzi w wyniku prowadzonych
prac, dłuższego przebywania w pobliżu nory lub celowego niszczenia gniazda.
Realizacja inwestycji będzie związana z oddziaływaniem na dwa miejsca lęgowe
zimorodka. Nie wykazano bezpośredniej kolizji obwodnicy z gniazdami zimorodka.
Oddziaływanie będzie się sprowadzać do oddziaływania hałasu drogowego na etapie
eksploatacji drogi. Populacja lęgowa zimorodka liczy od 2500 do 6000 par. Oddziaływanie
planowanej obwodnicy na dwie z nich nie będzie oddziaływaniem znaczącym.
Żuraw
Siedliskiem lęgowym żurawia są najczęściej śródleśne mokradła oraz zabagnione
doliny rzeczne. Preferuje on podmokłe olsy, zarośla łozowe, okresowo zalewowe łęgi
olszowe i olszowo-jesionowe wzdłuż zabagnionych cieków, torfowiska wysokie i
przejściowe, szuwary właściwe oraz wielkoturzycowe, zwłaszcza na brzegach jezior,
starorzeczy i stawów rybnych, a także zabagnione łąki.
Liczebność populacji w Polsce wacha się w granicach 10-12 tys. par.
Zagrożenia
Żuraw, mimo że obecnie sam nie jest zagrożony wyginięciem, należy do rodziny
ptaków w skali świata mocno zagrożonych. W związku z tym nie należy bagatelizować
istniejących zagrożeń, zwłaszcza tych pochodzenia antropogenicznego. Do największych
należą:
237
-osuszanie wszelkich mokradeł, ograniczające atrakcyjność obszarów lęgowych;
-nadmierna chemizacja w rolnictwie;
-drapieżnictwo ze strony dzika (niszczenie gniazd).
W zasięgu oddziaływania planowanej drogi znalazło się siedem miejsc
wykorzystywanych przez żurawie. W trzech z nich zinwentaryzowano przeloty żurawia, a
pozostałe cztery to miejsca lęgowe. Osobniki migrujące zaobserwowano w km około
6+671, 8+236, oraz w km około14+269. Dwie pary lęgowe żurawia znajdują się na
terenie nieużytków powojskowych w km około 6+449 i 6+846. Trzecią parę stwierdzono
w rejonie jeziora Chmiel duży w km około 8+679. Czwartą parę stwierdzono w km około
9+652, po lewej stronie przebiegu drogi w odległości około 266m od osi drogi.
Realizacja inwestycji będzie się wiązała z oddziaływaniem na wymienione powyżej
miejsca występowania żurawia. Nie dojdzie do zniszczenia żadnego z nich na etapie
budowy drogi. Oddziaływanie będzie się sprowadzać do oddziaływania hałasu drogowego
na etapie eksploatacji obwodnicy. Według danych zawartych w atlasie rozmieszczenia
ptaków lęgowych Polski Populacja łęgowa żurawia liczy do dziesięciu do dwunastu tysięcy
par. Oddziaływanie na cztery pary lęgowe i trzy miejsca odpoczynku podczas przelotu nie
będzie oddziaływaniem znaczącym, zwłaszcza, że w ostatnich latach liczebność populacji
krajowej żurawia rośnie.
Poniżej przedstawiono zbiorcze zestawienie ptaków znajdujących się w strefie
oddziaływania planowanej obwodnicy miasta Wałcz.
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Lullula arborea
P
198
Emberiza citrinella
P
97
Lp.
Kilometraż
1
1+487
Lerka
2
1+601
Trznadel zwyczajny
3
1+805
Lerka
Lullula arborea
L
89
4
1+906
Pliszka siwa
Motacilla alba
P
220
5
2+542
Lerka
Lullula arborea
L
260
6
2+721
Dzięcioł średni
Dendrocopos medius
L
260
7
2+924
Pustułka zwyczajna
Falco tinnunculus
P
128
8
3+760
Czapla siwa
Ardea cinerea
P
142
9
3+765
P
173
10
3+776
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
P
137
11
3+867
Trzciniak zwyczajny
Acrocephalus
arundinaceus
P
138
12
3+906
Derkacz
Crex crex
P
345
13
3+909
Locustella naevia
P
149
14
3+960
Buteo buteo
L
225
15
3+960
Srokosz
Lanius excubitor
L
119
16
3+996
Kszyk
Gallinago gallinago
P
244
17
4+073
Kruk
Corvus corax
P
313
P
207
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
18
4+111
Trzciniak zwyczajny
Acrocephalus
arundinaceus
19
4+140
Krakwa
Anas strepera
20
4+146
Derkacz
Crex crex
L
234
21
4+149
Brzęczka
Locustella luscinioides
P
316
22
4+153
Pleszka zwyczajna
Phoenicurus phoenicurus
23
4+162
Łyska
Fulica atra
P
235
24
4+164
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
P
203
238
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
P
134
Jerzyk zwyczajny
Apus apus
P
299
Pliszka siwa
Motacilla alba
P
77
Gąsiorek
Lanius collurio
L
114
Czapla siwa
Ardea cinerea
P
75
Trznadel zwyczajny
Emberiza citrinella
P
128
Lullula arborea
L
86
Bogatka
Parus major
P
128
Skowronek polny
Alauda arvensis
P
176
Pustułka zwyczajna
Falco tinnunculus
P
216
Kapturka
Sylvia atricapilla
L
62
Czajka
Vanellus vanellus
P
113
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
P
128
Pliszka żółta
Motacilla flava
P
82
4+959
Pliszka siwa
Motacilla alba
P
160
4+973
Łyska
Fulica atra
P
106
41
4+975
Płaskonos
Anas clypeata
P
128
42
4+984
Samotnik
Tringa ochropus
P
158
43
5+059
Siniak
Columba oenas
P
50
44
5+263
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
P
150
45
5+465
Skowronek polny
Alauda arvensis
P
174
46
5+486
Czajka
Vanellus vanellus
P
34
47
5+540
Jaskółka oknówka
Delichon urbicum
P
90
48
5+612
Błotniak łąkowy
Circus pygargus
P
241
49
5+911
Derkacz
Crex crex
P
301
50
6+138
Locustella naevia
P
262
51
6+262
Derkacz
Crex crex
P
271
52
6+337
Łyska
Fulica atra
P
100
53
6+338
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
54
6+356
Samotnik
Tringa ochropus
P
P
120
274
55
6+442
Zięba
Fringilla coelebs
L
148
56
6+449
Żuraw
Grus grus
P
144
57
6+671
Żuraw
Grus grus
P
254
58
6+735
Trznadel zwyczajny
Emberiza citrinella
P
152
59
6+739
Gąsiorek
Lanius collurio
P
162
60
6+807
Kszyk
Gallinago gallinago
P
384
61
6+846
Żuraw
Grus grus
P
161
62
6+884
Locustella naevia
P
241
63
6+898
Derkacz
Crex crex
P
560
64
7+193
Kruk
Corvus corax
P
261
65
7+365
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
P
429
66
7+412
Pokląskwa
Saxicola rubetra
L
342
67
7+436
Łabędź niemy
Cygnus olor
P
418
68
7+661
Srokosz
Lanius excubitor
L
149
69
7+690
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
P
209
70
7+787
Gąsiorek
Lanius collurio
L
188
71
7+816
Rudzik
Erithacus rubecula
P
430
Lp.
Kilometraż
25
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
4+165
26
4+173
27
4+182
28
4+184
29
4+240
30
4+281
31
4+292
Lerka
32
4+360
33
4+363
34
4+410
35
4+495
36
4+919
37
4+932
38
4+939
39
40
239
Lp.
Kilometraż
72
73
Gatunek
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Crex crex
P
143
Crex crex
P
485
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
7+840
Derkacz
7+860
Derkacz
74
7+901
Trznadel zwyczajny
Emberiza citrinella
L
95
75
7+943
Gąsiorek
Lanius collurio
P
429
76
7+984
Bogatka
Parus major
P
115
77
8+008
Gąsiorek
Lanius collurio
P
40
79
8+119
Kowalik
Sitta europaea
L
273
80
8+197
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
P
62
81
8+202
Kwiczoł
Turdus pilaris
L
318
82
8+218
Pokląskwa
Saxicola rubetra
P
56
83
8+233
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
P
277
84
8+236
Żuraw
Grus grus
P
112
85
8+247
Gąsiorek
Lanius collurio
L
183
86
8+267
P
45
87
8+376
Czarnogłówka
zwyczajna
Poecile montanus
L
60
88
8+407
Rudzik
Erithacus rubecula
L
100
89
8+432
Dzięcioł czarny
Dryocopus martius
L
303
90
8+473
Remiz zwyczajny
Remiz pendulinus
L
124
91
8+511
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchos
L
406
92
8+520
Łyska
Fulica atra
L
300
93
8+545
Gąsiorek
Lanius collurio
P
94
94
8+574
Locustella naevia
L
103
95
8+585
Cierniówka
Sylvia communis
P
65
96
8+601
Pokląskwa
Saxicola rubetra
P
133
97
8+679
Żuraw
Grus grus
L
96
98
8+816
Rudzik
Erithacus rubecula
L
159
99
8+918
Jarzębatka
Sylvia nisoria
L
131
100
9+007
Jarzębatka
Sylvia nisoria
101
9+017
Prekoz dwuczuby
Podiceps cristatus
L
222
102
9+121
Rokitniczka
Acrocephalus
schoenobaenus
L
83
103
9+136
Gąsiorek
Lanius collurio
P
269
104
9+179
Pokląskwa
Saxicola rubetra
P
118
105
9+182
Derkacz
Crex crex
P
332
106
9+188
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
P
43
107
9+189
P
87
108
9+223
Locustella naevia
P
76
109
9+293
Locustella naevia
L
98
110
9+374
Locustella naevia
P
142
111
9+390
Derkacz
Crex crex
P
250
112
9+396
Gąsiorek
Lanius collurio
P
367
113
9+459
Zimorodek zwyczajny
Alcedo atthis
P
307
114
9+474
Gąsiorek
Lanius collurio
P
56
240
Gatunek
Kilometraż
115
9+563
Kapturka
Sylvia atricapilla
116
9+597
Kszyk
Gallinago gallinago
L
117
9+644
Sójka
Garrulus glandarius
L
39
118
9+652
Żuraw
Grus grus
L
266
119
9+737
Samotnik
Tringa ochropus
L
196
120
10+016
Łabędź niemy
Cygnus olor
L
267
121
10+071
Zimorodek zwyczajny
Alcedo atthis
L
267
122
10+149
Błotniak łąkowy
Circus pygargus
L
463
123
10+940
Bocian biały
Ciconia ciconia
L
266
124
10+988
Pliszka siwa
Motacilla alba
L
201
125
11+427
Skowronek polny
Alauda arvensis
L
204
126
11+982
Zięba
Fringilla coelebs
127
12+005
Świergotek drzewny
Anthus trivialis
128
12+101
Pełzacz leśny
Certhia familiaris
129
12+197
Czubatka europejska
131
14+269
Żuraw
132
15+200
133
15+382
134
135
Nazwa Polska
Nazwa Łacińska
Strona drogi
Odległość od
osi drogi
Lp.
99
L
82
Lophophanes cristatus
L
92
Grus grus
P
94
Skowronek polny
Alauda arvensis
L
205
Czajka
Vanellus vanellus
L
161
15+464
Gołąb grzywacz
Columba palumbus
L
90
16+698
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
P
271
136
16+981
Dzięcioł czarny
Dryocopus martius
L
187
137
17+060
Gąsiorek
Lanius collurio
L
476
Realizacja inwestycji jaka jest budowa obwodnicy miasta Wałcz w ciągu drogi
ekspresowej S10 będzie się wiązała z wycinka drzew znajdujących się w liniach
rozgraniczających inwestycji. Wśród wycinanych drzew znajduja się drzewa
wykorzystywane przez ptaki. Poniższa tabela przedstawia przyblizoną lokalizację drzew i
krzewów wykorzystywanych przez ptaki, które zostaną wycięte na etapie budowy drogi.
Lp.
Nr drzewa
Kilometraż
1
2
3
4
5
1262
1263
1264
1265
1266
4+073
4+073
4+073
4+073
4+073
Gatunek drzewa
zasiedlonego
Jesion wyniosły
Jesion wyniosły
Wiąz szypułkowy
Klon zwyczajny
Jesion wyniosły
6
1229
4+153
Wierzba łoza
7
8
9
1283
1300
TL
9+007
9+563
11+982
Głóg jednoszyjkowy
śliwa tarnina
Sosna pospolita
10
TL
12+005
Na ziemi
Gatunek
ptaka
Kruk
Kruk
Kruk
Kruk
Kruk
Pleszka
zwyczajna
Jarzębatka
Kapturka
Zięba
Świergotek
drzewny
Soisób
wykorzystania
Czatownia
Czatownia
Czatownia
Czatownia
Czatownia
Gniazdo
Gniazdo
Gniazdo
Gniazdo
Gniazdo
Nr drzewa jest zgodny z opracowaniem wykonanym przez firmę PxM – Projekt –
Południe Sp. z o.o. pt. „Inwentaryzacja i gospodarka istniejącą zielenią” znajdującym się
w załączniku nr3 do niniejszego raportu. TL- oznacz tereny leśne.
241
Oddziaływanie na korytarze migracji ptaków.
Ze wszystkich form negatywnego oddziaływania dróg istotne znaczenie w
skutkach ekologicznych ma tworzenie barier ekologicznych uniemożliwiających lub
utrudniających przemieszczanie się ptaków. Barierę ekologiczną określa się obecnie, jako
kompleksowy efekt działania śmiertelności, fizycznych ograniczeń, przekształceń i
oddziaływań, które ograniczają danemu gatunkowi możliwości przekraczania drogi.
Obecność barier ekologicznych prowadzi do podziału siedlisk na mniejsze płaty
(fragmentacja siedlisk) i utrudnienia przemieszczania się organizmów zamieszkujących
poszczególne płaty (izolacja siedlisk). Ograniczanie tego negatywnego efektu na
środowisko przyrodnicze polega na odpowiednim zaprojektowaniu zarówno infrastruktury
drogowej, zaplecza budowy, jak również przebiegu i organizacji prac drogowych.
Wtórnym, lecz istotnym efektem budowy nowych i rozbudowy istniejących dróg jest
zwiększenie presji na obszary, które wcześniej nie były dostępne. Powoduje to nasiloną
penetrację ludzi na obszarach cennych przyrodniczo. Wzdłuż dróg rozpoczyna się
przekształcanie krajobrazu wraz z rozwojem obszarów zabudowanych.
Przemieszczania się ptaków są związane z zaspokajaniem ich podstawowych
potrzeb życiowych - zdobywaniem pokarmu, szukaniem schronienia, rozrodem.
Przeloty ptaków można podzielić na:

Przemieszczenia dobowe - przemieszczanie się w granicach zamieszkiwanych
stałych lub okresowych areałów osobniczych;

Migracje krótkodystansowe - przemieszczanie się w celu zdobycia pokarmu, na
pierzowiska, tereny żerowiskowe itp.;

Regularne wędrówki - przemieszczanie się poza granice zamieszkiwanych areałów
osobniczych w celu przezimowania w korzystnych warunkach pokarmowych.
Największy dystans migracji dobowych posiadają duże ptaki, m. in. ptaki z rzędów
szponiastych Falconiformes oraz brodzących Ciconiiformes. Zwierzęta, które posiadają
największe wymagania przestrzenne (wielkość areałów i dystans przemieszczania się) są
najbardziej kolizyjne z infrastrukturą techniczną i tym samym najbardziej zagrożone
w wyniku negatywnego oddziaływania rozbudowy infrastruktury drogowej. Drogi
prowadzone przez doliny rzeczne lub przecinające duże kompleksy leśne obniżają ich
wartość, jako korytarzy migracyjnych. Drogom towarzyszy zawsze szereg obiektów
inżynierskich związanych z organizacją ruchu (np. obiekty przy skrzyżowaniach, węzłach)
oraz bezpieczeństwem i ochroną środowiska (oświetlenie, bariery i ogrodzenia ochronne,
systemy kanalizacji). Efekt bariery może wynikać ze zmiany tras przelotu ptaków na
skutek zauważenia bariery, jaką może być droga i towarzysząca jej infrastruktura
(mosty, bariery ochronne, węzły drogowe itp.). Powoduje to zmiany zarówno lokalnych
tras przemieszczeń, np. pomiędzy terenami żerowiskowymi a terenami noclegowymi, jak
również zmianami regularnych tras migracji wiosennej i jesiennej. Oddziaływanie to jest
istotne zwłaszcza przy przechodzeniu drogi przez doliny rzeczne (mosty, nasypy, itp.),
będące korytarzami migracyjnymi.
Zasadniczym kierunkiem migracji ptaków na terenie kraju jest kierunek północnowschodni. Szczególnie wyraźnie jest to widoczne na obszarze zachodniej i północnej
Polski. Główne szlaki wędrówek ptaków biegną wzdłuż wybrzeża Bałtyku, przez
pojezierze Pomorskie począwszy od doliny Dolnej Odry i ujścia Warty aż po Zatokę
Gdańską i Mierzeję Helską oraz poprzez doliny Warty, Noteci i Środkowej oraz Dolnej
Wisły na Pojezierze Mazurskie. W centralnej, wschodniej i południowej części kraju
wędrówki są ściślej związane z dolinami rzecznymi, a szerokość korytarzy jest
prawdopodobnie węższa, na co wskazują rozpoznane koncentracje ptaków podczas
migracji. Ptaki wędrują wzdłuż doliny Wisły, Sanu. Bugu oraz Narwi i Biebrzy. Istotną, ale
mniej ważną rolę odgrywa dolina Wieprza, Tyśmienicy i jeziora Polesia na Lubelszczyźnie
oraz dolina Pilicy. Ważną rolę odgrywają też doliny rzek górskich, jak dorzecze górnej
Wisły i Sanu związane z przełęczami w Karpatach. Miejsca te mogą stanowić wąskie
gardła migracji i mieć bardzo duże znaczenie dla ptaków (Brama Morawska, Przełęcz
Dukielska, Brama Przemyska). W skali kraju występuje również kilka ważnych miejsc
koncentracji ptaków położonych na skraju korytarzy związanych z dolinami dużych rzek.
242
Przykładem takich miejsc jest Zbiornik Nyski, Otmuchowski czy Mietkowski na Dolnym
Śląsku.
Jak widnieje na poniżej załączonej mapie, planowana obwodnica miasta Wałcz nie
koliduje z głównymi korytarzami migracji ptaków.
„Wpisuje” się pomiędzy Korytarz Pojezierza Pomorskiego i Korytarz Dolnej Warty i
Noteci. Realizacja inwestycji nie będzie miała wpływu na migracje ptaków tymi
korytarzami. Planowana droga będzie oddziaływać na przemieszczenia dobowe i migracje
krótkodystansowe ptaków. Oddziaływanie to nie będzie jednak znaczące, a zaplanowana
budowa estakad i obiektów mostowych zapewnią możliwość migracji ptaków zarówno pod
jak i nad obiektami.
Podsumowując przedstawione powyżej analizy oddziaływania planowanej obwodnicy
miasta Wałcz w ciągu drogi ekspresowej S10 można stwierdzic iż budowa drogi będzie się
wiązała z oddziaływaniem na gatunki ptaków zarówno na etapie budowy drogi jak i na
etapie jej realizacji, jednak oddziaływanie to nie będzie znaczące. W celu minimalizacji
oddziaływania na etapie budowy drogi należy rozpoczęcie prac budowlanych zaplanować
na okres przed rozpoczęciem okresu legowego ptaków. W szczególnie uzasadnionych
wypadkach należy dopuścić możliwość rozpoczęcia prac budowlanych w okresie lęgowym
ptaków po wcześniejszym sprawdzeniu terenu przez nadzór przyrodniczy pod kątem
gniazdowania ptaków. W przypadku, gdy nadzór przyrodniczy stwierdzi obecność lęgów,
konieczne będzie wyznaczenie strefy, w której będzie zakaz prowadzenia prac
budowlanych w okresie lęgowym. Strefę tą wyznaczy nadzór przyrodniczy.
d) Bezkręgowce
Bezkręgowce są grupą zwierząt dość silnie związaną ze swym siedliskiem; w znacznym
stopniu populacje są ograniczone przestrzennie do niewielkich areałów. Oddziaływanie
nowej drogi będzie się sprowadzać głównie do oddziaływania na etapie budowy drogi
243
poprzez zajęcie terenu siedliska i jego zniszczenie, oraz zmianę stosunków wodnych na
terenie przylegającym bezpośrednio do drogo. Na etapie eksploatacji droga może
oddziaływać na gatunki owadów poprzez wpływ na siedliska owadów poprzez
zanieczyszczenia.
Poniżej przedstawiono krótki opis oddziaływania planowanej drogi na
zinwentaryzowane gatunki bezkręgowców.
W zasięgu inwentaryzacji zlokalizowano trzy płaty świerzbnicy polnej zasiedlonej przez tą
zgrzytnicę. Pierwszy z nich znajduje się na nieużytkach w km około 4+436, około 250m
od osi drogi po jej lewej stronie. Drugi zasiedlony płat świerzbnicy zlokalizowany jest w
km około 8+132, około 280m po prawej stronie od osi planowanej obwodnicy. Trzecie
miejsce występowania tego gatunku zlokalizowane jest w km około 9+000, po prawej
stronie przebiegu planowanej drogi, około 135m od osi planowanej drogi. Gatunek ten
nie jest gatunkiem chronionym, jest jednak gatunkiem rzadkim. Realizacja inwestycji nie
będzie związana z oddziaływaniem na ten gatunek owada. Wszystkie zinwentaryzowane
zasiedlone płaty świerzbnicy polnej znajdują się w znacznej odległości od przebiegu drogi
i nie zachodzi niebezpieczeństwo wpływu na ich kondycję. Przeprowadzona
inwentaryzacja w 2009 roku wykazała również jeden płat zasiedlony przez świerzbnicę
polną znajdujący się w rejonie umocnień wału pomorskiego. Jednak, co wykazała
przeprowadzona inwentaryzacja w 2012r ten płat został zniszczony podczas
przeprowadzenia rewitalizacji terenu przez władze gminy Wałcz. Świerzbnica polna w
rejonie miasta Wałcz występuje dość powszechnie, zwłaszcza na terenie nieużytków
powojskowych, dlatego chrząszcze Agapanthia intermedia zasiedlają, co roku kolejne
płaty tej rośliny.
Biegacz skórzasty
W pasie inwentaryzacji zlokalizowano dwa miejsca występowania biegacza skórzastego.
Pierwsze z nich znajduje się borze mieszanym świerzym w km około 6+356, po lewej
stronie przebiegu planowanej obwodnicy, w odległości około 215m od osi drogi. Drugie
znajduje się na terenie nieużytków powojskowych w km około 8+530, po prawej stronie
przebiegu, w odległości około 190m od osi planowanej drogi. Realizacja inwestycji nie
będzie związana z oddziaływaniem na ten gatunek owada. Wszystkie zinwentaryzowane
zasiedlone miejsca występowania znajdują się w znacznej odległości od przebiegu drogi i
nie zachodzi niebezpieczeństwo wpływu na ich kondycję.
Podczas przeprowadzonej inwentaryzacji napotkano jednego osobnika dorosłego tego
gatunku modraszka po prawej stronie przebiegu planowanej drogi, w km około 7+133,
około 270m od osi planowanej obwodnicy. Nie stwierdzono w pasie inwentaryzacji
występowania rośliny żywicielskiej, jaką jest goryczka wąskolistna. Przypuszczalnie
zinwentaryzowany osobnik musiał przylecieć z terenu znajdującego się poza zasięgiem
inwentaryzacji. Budowa i eksploatacja drogi nie będzie się wiązała z oddziaływaniem na
ten gatunek owada.
Mrówka rudnica (Formica rufa)
W pasie przeprowadzonej inwentaryzacji znalazły się trzy mrowiska mrówki rudnicy.
Pierwsze znajduje się w km około 4+441, po lewej stronie przebiegu planowanej drogi,
około 130m od jej osi. Pozostałe dwa mrowiska znajdują się w km około 12+190. Jedno
znajduje się tuż przy przebiegu planowanej obwodnicy w odległości około 55m od osi
drogi po prawej stronie, a drugie znajduje się w odległości około 150m od osi drogi po jej
lewej stronie. Nie dojdzie do zniszczenia żadnego mrowiska, dlatego można stwierdzić, iż
budowa drogi nie będzie się wiązała ze znaczącym oddziaływaniem na ten gatunek
owada.
Pływaka żółtobrzeżka zinwentaryzowano w niewielkim śródpolnym zbiorniku wodnym
zlokalizowanym w km około 5+467. Niestety w wyniku realizacji inwestycji oczko to
244
zostanie częściowo zniszczone. W Polsce pływak żółtobrzeżek jest jednym z
najpospolitszych chrząszczy wodnych, dlatego zniszczenie jednego miejsca występowania
nie będzie oddziaływaniem znaczącym na ten gatunek.
Tetrops starki
Podczas przeprowadzonej inwentaryzacji zaobserwowano osobniki dorosłe na liściach
jesionów rosnących w alei w km około 4+097, tuż przy przebiegu planowanej drogi, po
jej prawej stronie. Zgodnie z danymi pochodzącymi z opracowania „Inwentaryzacja i
gospodarka istniejącą zielenią” znajdującego się w załączniku nr3 z alei będą usunięte
drzewa o nr 1230, 1235-1273, z czego 21 drzew to Jesiony Wyniosłe, które mogą być
potencjalnymi siedliskami tetrops starki. Podczas przeprowadzonej inwentaryzacji
osobniki dorosłe zaobserwowano na kilku jesionach w alei, z czego trzy o nr 1244, 1247,
1248 zostaną wycięte. Pozostałe jesiony, na których zaobserwowano ten gatunek nie
zostaną wycięte. Oddziaływanie drogi nie będzie jednak znaczące, ponieważ większość
drzew z zasiedlonej alei pozostanie nienaruszona. Jednocześnie bardzo ograniczona
wiedza na temat biologii tego gatunku sprawia, iż niemożliwe jest zaproponowanie
działań minimalizujących oddziaływanie na ten gatunek.
Trzepla zielona
W pasie inwentaryzacji znaleziono jedno stanowisko trzepli zielonej. Znajduje się ono na
użytku ekologicznym w km około 4+960, około 250m od osi drogi po jej prawej stronie.
Budowa drogi nie będzie miała wpływu na ten gatunek owada. Jego stwierdzone siedlisko
nie zostanie naruszone przez budowana drogę.
Trzmiel ziemny
W pasie inwentaryzacji zlokalizowano dwa gniazda tego gatunku trzmiela. Pierwsze z nich
znajduje się w km około 4+140, po prawej stronie przebiegu drogi w odległości około
380m od osi planowanej obwodnicy. Drugie gniazdo trzmiela ziemnego zlokalizowane jest
w km około 7+418, po lewej stronie przebiegu drogi, około 450m od osi. Realizacja
inwestycji nie będzie się wiązała z wystąpieniem oddziaływań znaczących na ten gatunek
owada. Obydwa zinwentaryzowane gniazda znajdują się w znacznej odległości od
planowanej drogi.
Wścieklica uszatka
Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała jedno stanowisko tej mrówki w km około
9+703, po prawej stronie przebiegu planowanej obwodnicy, w odległości około 135m od
osi drogi. Mrowisko to znajduje się w znacznej odległości od planowanej drogi. Budowa
drogi nie będzie związana ze znacznym oddziaływaniem na ten gatunek owada.
Zalotka większa
W zasięgu inwentaryzacji znalazły się dwa miejsca wykorzystywane przez ten gatunek.
Pierwsze z nich znajduje się na zbiorniku wodnym, w km około 2+951, po prawej stronie
przebiegu planowanej obwodnicy, około 495m od osi planowanej drogi. Drugie miejsce
występowania zalotki większej znajduje się na rozlewiskach powstałych na skutek
działalności bobra europejskiego w km około 6+375, również po prawej stronie przebiegu
drogi. Realizacja drogi będzie związana z oddziaływaniem na drugie miejsce
występowania zalotki. Nie dojdzie do zajęcia siedliska pod budowę drogi, jednak podczas
budowy drogi zostanie zniszczona tama bobrowa i najprawdopodobniej dojdzie do
częściowego osuszenia terenu rozlewiska. Oddziaływanie to nie będzie jednak znaczące w
skali gatunku, a dostępność w sąsiedztwie dogodnych zbiorników wodnych pozwoli
przypuszczać, iż zalotka będzie mogła je skolonizować.
Podsumowując przedstawione powyżej analizy można stwierdzić, iż realizacja inwestycji
będzie się wiązała z wystąpieniem oddziaływania na trzy gatunki owadów. Dwa chronione
i jeden rzadki. Oddziaływanie to jednak nie będzie oddziaływaniem znaczącym.
245
e) Chiropterofauna
Opisywane poniżej obiekty stanowią największe znane zimowisko nietoperzy w
Wałczu. Obserwowana dynamika występowania nietoperzy oraz zmienny skład
gatunkowy w tych schronach może świadczyć, że w skali regionalnej obiekty
prawdopodobnie stanowią ważne miejsce okresowego występowania nietoperzy i cenną
kryjówkę o charakterze przejściowym. Wszystkie stwierdzone gatunki objęte są ochroną
ścisłą, a 2 z nich nocek duży Myotis myotis i mopek Barbastella barbastellus wymienione
są w Załączniku II Dyrektywy Siedliskowej oraz widnieją na czerwonej liście Światowej
Unii Ochrony Przyrody (IUCN 2007).
W regionie istnieją inne obiekty skupiające podczas zimy znacznie większą liczbę
nietoperzy np. w innym obiekcie Wału Pomorskiego w Strzalinach lub w dawnym
browarze w Pile regularnie zimuje kilkaset osobników nietoperzy, w tym gatunki rzadkie
(Bernard, Samoląg 2001, 2002, Wojtaszyn 2002, 2009). W skali kraju, badane
zimowiska w Wałczu nie stanowią istotnego waloru, jednak lokalnie warte są zachowania
i objęcia ochroną np. w formie użytków ekologicznych (Pawlaczyk, Jermaczek 2008). Nie
wykluczone, że obiekty powyższe mogą mieć dodatkowo istotne znaczenie podczas
jesiennego swarmingu nietoperzy (rojenia). Swarming przejawia się wzmożoną
aktywnością nietoperzy w okresie późno letnim i jesiennym przy otworach wlotowych do
obiektów podziemnych. Tego typu zachowania są powszechne w wielu obiektach
podziemnych stanowiących zimowiska nietoperzy i mają najprawdopodobniej związek z
zachowaniami godowymi.
Oddziaływanie na chiropterofaunę można podzielić na oddziaływanie bezpośrednie
poprzez bezpośrednią kolizje przebiegu trasy z miejscem zimowania, bądź z kolonią
lęgową, oraz na oddziaływanie pośrednie, które przejawia się zajętością siedlisk
żerowania nietoperzy i przecięciem przez inwestycje szlaków wędrówek dobowych na
żerowisko, oraz szlaków przelotów wiosennych z zimowisk do koloni lęgowych i z
powrotem podczas wędrówek jesiennych (efekt bariery).
Do bezpośredniej kolizji z obiektami warownymi stanowiącymi zimowiska
nietoperzy nie dochodzi. Najmniejsza odległość miedzy schronami a planowaną
obwodnicą to 513m, więc nie będzie zachodziło oddziaływanie bezpośrednie. Dokładne
odległości schronów, w których zimują nietoperze przedstawia poniższa tabela.
Grupa Warowna
Cegielnia
Marianowo
Kilometraż
Strona drogi
Nr obiektu
9+383
567,29
P
B500
9+347
643,34
P
B501
8+908
922,51
L
B488
8+971
951,13
L
B489
Na podstawie posiadanych informacji można przypuszczać, iż realizacja obwodnicy
miasta Wałcz będzie związana z oddziaływaniami pośrednimi na nietoperze poprzez
przecięcie szlaków przelotów wiosennych i jesiennych.
W związku z tym podczas prowadzenia prac budowlanych należy prowadzić stały
nadzór chiropterologiczny i na bieżąco reagować na przypadki pojawienia się nietoperzy.
Nietoperze podczas migracji wykorzystują linearne elementy krajobrazu – takie jak
rzeki, strumienie, szpalery drzew lub krzewów, śródleśne drogi lub przecinki itp. Często
przemieszczają się wzdłuż ściany lasu, ale także wzdłuż linii przewodów telefonicznych i
wysokiego napięcia. Przelot do koloni lęgowych jest szybki i podczas niego zwierzęta nie
żerują.
Drogi podczas przelotu nietoperze przekraczają górą, jak i korzystają z przepustów,
mostów i przejść dla zwierząt pod drogą. Znajomość preferencji dotyczących wysokości
latania poszczególnych gatunków umożliwia zastosowanie działań, które umożliwią
bezpieczne przekraczanie obwodnicy przez nietoperze. Charakterystykę przelotów oraz
możliwości wykorzystywania obiektów inżynierskich przez nietoperze przedstawia
poniższa tabela.
246
Tab. 5.43 Zestawienie gatunków oraz rodzajów przejść, jakie są przez niewykorzystywane.
Gatunek polujący nisko
nad ziemią,
wykorzystujący obiekty,
latający również na
otwartych przestrzeniach
Gatunki polujące na
krawędzi lasu oraz
latające przez obiekty
Gatunki polujące nad
wodą oraz latające przez
obiekty
Gatunki polujące wzdłuż
obiektów oraz na terenach
częściowo otwartych
Gatunki polujące na
terenach częściowo
otwartych. Czasami
latające przez duże
obiekty
Mosty nad
ciekami
(h > 6 m)
Pod
wiaduktami
(h > 6 m)
Tunele
(6 x 6 m)
Mosty nad
ciekami
( h > 2 m)
Tunele
( 4 x 4 m)
Mosty nad
ciekami
( h < 1)
Przepusty
(1 x 2 m)
Sposoby przelotu pod drogą
Przelot nad
lub wzdłuż
wiaduktu
Gatunki latające nisko nad
lub w roślinności
Podkowiec mały (Rhinolophus
hipposideros)
Nocek orzęsiony (Myotis emarginatus)
Nocek Natterera (Myotis nattereri)
Nocek Bechsteina (Myotis bechsteinii)
Przelot nad
roślinnością
oraz ekranem
/wałem
Nazwa
Przelot nad
roślinnością
Uwagi
Wysoko
ponad
terenem
Przelot na
wysokości
korony drzew
Sposoby przelotu ponad drogą
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
Gacek (Plecotus sp.)
+
+
+
+
+
+
+
+
Podkowiec duży (Rhinolophus
ferrumequinum)
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
Nocek duży (Myotis myotis)
+
+
+
Nocek wąsatek (Myotis mystacinus)
+
+
+
+
+
+
+
+
Nocek Brandta (Myotis brandtii)
+
+
+
+
+
+
+
+
Mopek (Barbastella barbastellus)
Nocek rudy (Myotis daubentoni)
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
Nocek łydkowłosy (Myotis dasycneme)
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
Karlik drobny (Pipistrellus pygmaeus)
Karlik malutki (Pipistrellus pipistrellus)
Karlik większy (Pipistrellus nathusii)
-Mroczek pozłocisty (Eptesicus nilssoni)
Mroczek posrebrzany (Vespertilio
murinus)
Mroczek późny (Eptesicus serotinus)
Borowiec wielki (Nyctalus noctula)
Kolorem żółtym zaznaczono gatunki
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
zinwentaryzowane w rejonie obwodnicy miasta Wałcz
247
Budowa obwodnicy miasta Wałcz w ciągu drogi ekspresowej S10-etap zrid
Zestawienie obiektów inżynierskich, które mogą być wykorzystywane przez
nietoperze znajduje się w tabeli zawierającej obiekty, umożliwiające migrację różnych
grup zwierząt.
Obiekty tego typu są chętnie wykorzystywane przez wszystkie zinwentaryzowane
gatunki nietoperzy.
Realizacja inwestycji będzie się wiązała z zajętością części dwóch żerowisk karlika
malutkiego, którego osobniki żerowały wzdłuż alej jesionowej i jesionowo – klonowej w
km około 4+075, oraz w km około 5+317. Pośrednio budowa drogi wpłynie również na
jedno żerowisko Borowca wielkiego i Karlika malutkiego znajdujące się na rozlewisku na
nieużytkach powojskowych w km około 6+300. Rozlewisko to powstało na skutek
działalności bobra europejskiego, który zbudował tamę. Planowana droga nie zajmie tego
żerowiska w całości, jednak w wyniku budowy tama bobrowa zostanie rozebrana, a teren
częściowo osuszony. Rejon miasta Wałcz bogaty jest w występowanie zbiorników
wodnych i innych rozlewisk mogących służyć zinwentaryzowanym gatunkom nietoperzy
za dogodne żerowisko, dlatego ubytek w sumie trzech żerowisk nie będzie
Podsumowując całość przeprowadzonej analizy oddziaływań można stwierdzić, iż
realizacja inwestycji nie będzie zwiazana ze znaczącymi oddziaływaniami na nietoperze.
Dojdzie do ubytku żerowisk, jednak tylko w nieznacznym stopniu, a wybudowanie
obiektów inżynierskich takich jak przejscia dla zwierzat, przejazdy i wiadukty drogowe
pozwoli zachowac ciągłość szlaków migracji.
5.11.4.
Działania minimalizujące negatywne oddziaływanie
Na projektowanym odcinku obwodnicy zgodnie z zapisami decyzji o
środowiskowych
uwarunkowaniach
zaprojektowano
ekrany
akustyczne
oraz
przeciwolśnieniowe.
Lokalizacje projektowanych ekranów ujęto w poniższym zestawieniu
Ekrany przeciwolśnieniowe:
na przejściu górnym w km 0+430
na przejściu górnym w km 0+430 (wysokość h= 2,5 m),
km 4+094 – 4+213 – strona prawa (wysokość h=2,2– 2,5 m),
km 4+100 – 4+218 – strona lewa (wysokość h=2,2– 2,5 m),
km 4+932 – 5+042 – strona lewa, strona prawa (wysokość h=2,2– 2,5 m),
km 11+990 – 12+110 – strona lewa, strona prawa (wysokość h=2,2– 2,5 m).









a) Ssaki
W celu ochrony korytarzy oraz szlaków migracyjnych różnych grup zwierząt,
planuje się realizację szeregu przejść. Poniżej przedstawiono zestawienie przejść i
przepustów dla dużych, średnich i małych zwierząt, ich zagęszczenie oraz parametry
dopasowane są do sytuacji ekologicznej, krajobrazowej oraz wymagań gatunków
zwierząt, jakim mają służyć.
Lp.
Kilometraż
Opis siedliska
Zalecenia w zakresie
zabezpieczeń
1.
0+000 –
2+480
Kompleks leśny – Bśw,
BMśw
Przecięcie korytarza
północno – centralnego
Środkowa Dolina Noteci
Przejście górne o szerokości
60 m WEG-1 w km 0+430
- 248 -
Lp.
Kilometraż
Opis siedliska
zabezpieczeń
2.
2+500 - 3+000
Okresowo podmokłe łąki,
zarastające sosną i brzozą,
z pojedynczymi kępami
wierzb
migracji małych ssaków
Przejście dolne małe 2x1,5m
w km 1+500 (PZM-2) km
2+130 (PZM-3) oraz 2+700
(PZM-4)
Mozaika pól uprawnych z
migracyjnego (rz.
kompleksem leśnym, rzeka
Żydówka) małych ssaków i
Żydówka
płazów
Most 4x3,5m w km 4+146
(M-1)
3.
4+270
4.
5+000 –
5+300
Kompleks leśny z polami i
oczkiem śródpolnym
migracji średnich i małych
ssaków
Przejście dolne 3,5x6m w km
4+987 (WED-1)
5.
6+400 –
6+700
Kompleks leśny z łąkami
wilgotnymi
migracji dużych i średnich
zwierząt
Przejście dolne o 15x3,5m w
km 6+258 (WED-2)
6.
7+500 - 7+900
Kompleks leśny z
jeziorami: Chmiel, Chmiel
Duży oraz Łabędzie
zwierząt oraz płazów
Zbiornik zastępczy w km
7+900, ok.280m po prawej
stronie jezdni; Przejście
dolne 6x2,5m w km 7+698
(WED-3)
7.
8+000 –
8+500
Kompleks leśny, jezioro
Chmiel
Przejście 6x2,5m w km
8+229 (WED-4); Przepusty
2x1,5m w km 8+357 (PE-1),
8+428 (PE-2), 8+508 (PE-3)
8.
8+600 –
9+000
Szlak migracji między
szuwarami
wielkoturzycowymi, a
Jeziorem Chmiel Duży
Przepust 2x1,5m w km
8+768 (PE-4)
9.
9+050 –
9+400
Podmokła dolina cieku bez
nazwy z szuwarami
wielkoturzycowymi i
łęgami olszowo wierzbowymi
Estakada o długości ok.
260m i wys. 5-7m, w km
9+068 (E-1)
10.
9+500 –
10+300
Łęgi olszowo – jesionowe
w sąsiedztwie J. Chmiel
Estakada o długości ok.700m
i wys. ok.5m km 9+529 (E2)
11.
11+900 –
12+300
Mały kompleks leśny,
mozaika pól uprawnych
migracyjnego wzdłuż cieku
wodnego
Most 4x3,5m W km 12+050
(M-2)
- 249 -
Lp.
Kilometraż
Opis siedliska
zabezpieczeń
12.
13+000 –
13+400
Zagłębienia z okresowo
stagnującą wodą oraz
oczko z szuwarem
trzcinowym
migracji małych zwierząt
oraz płazów
13+369 (PE-6)
13.
14+250
Mozaika pól uprawnych z
oczkami śródpolnymi
migracji małych zwierząt
oraz płazów
14+369 (PE-7)
Przepusty 2x1,5m w km
15+209 (PE-8), 15+309 (PE9), 15+409 (PE-10), 15+509
(PE-11); Zbiornik zastępczy
w km ok. 15+400, ok. 200m
po lewej stronie jezdni;
14.
14+700 –
16+100
Mozaika pól z
zagłębieniami okresowo
zalewanymi wodą
Parametry i lokalizacja wszystkich przejść przedstawionych w raporcie są zgodne z
decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach wydaną przez Regionalnego Dyrektora
Ochrony Środowiska w Szczecinie z dnia 30 sierpnia 2011r. Zrezygnowano z jednego
przepustu dla małych ssaków i płazów położonego w km 0+500.
Wyloty przepustu
zostałoby zasłonięte przez najścia przejścia górnego dla dużych zwierząt (km 4+300).
Dlatego też przepust byłby w ogóle nie wykorzystywany przez zwierzynę drobną.
W związku z tym, że w bliskim sąsiedztwie przejścia górnego o szerokości 60 m
WEG-1 w km 0+430, nie będzie kontynuacji wygrodzenia drogi – a zatem zwierząta 430
m dalej będą mogły swobodnie poruszać się po powierzchni istniejącej DK 10 – przejście
to nie będzie w pełni spełniało swoich funkcji.
Dlatego też proponuje się wykonanie tego przejścia podczas realizacji kolejnego
etapu inwestycji, polegającego na „budowie drogi ekspresowej S10 na odc. koniec
obwodnicy Stargardu Szczecińskiego – początek obwodnicy Piły (z węzłem Koszyce) z
wyłączeniem obwodnicy Wałcza”, kiedy to wygrodzenie drogi ekspresowej będzie pełne, a
zwierzęta nie będą miały możliwości poruszania się poza przejściami.
Zagospodarowanie przejść dla zwierząt jest zgodne z zaleceniami zawartymi w
decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nr 17/2011 wydaną przez Regionalnego
Dyrektora Ochrony Środowiska w Szczecinie.
W okolicach przejść dla zwierząt w km 7+700 na oświetlonym odcinku drogi
zastosowano znaczące obniżenie ilości światła emitowanego do tyłu, uzyskane przy
pomocy zmiany pozycji odbłyśnika z pozycji 3 na pozycję 5 oraz dołożenie przesłony
ograniczającej wydostawanie się światła do tyłu, a montowanej na oprawie.
Dodatkowo po obu stronach drogi wykonane zostanie
ogrodzenie z siatki o
wysokości ok. 2,4m, o zmniejszającej się ku dołowi średnicy oczek, zamontowane w taki
sposób, aby ograniczyć możliwość przedostawania się zwierząt na drogę.
Ogrodzenia powinno być wkopane w ziemię na głębokość min. 40 cm.
b) Płazy i gady
W poniższej tabeli przedstawiono proponowane zabezpieczenia w zakresie
zachowania drożności szlaków migracyjnych płazów. Podczas prac budowlanych zostaną
zniszczone miejsca rozrodu oraz zbiorniki wodne, planuje się zatem także budowę
zbiorników kompensujących.
- 250 -
Lp.
Kilometraż ok.
Opis siedliska
1.
0+000
Dolina rzeki Pilawki
Przecięcie szlaku migracji
płazów;
2.
2+580 – 3+000
Okresowo podmokłe łąki,
zarastające sosną i brzozą, z
pojedynczymi kępami wierzb
Przecięcie szlaków migracji
płazów;
3+700 – 4+360
Podmokła dolina rzeki
Żydówki, w której
zlokalizowane są także
stawy, szuwary oraz
turzycowiska
płazów;
3.
4.
5.
6.
7.
8.
4+600 – 5+500
Pola orne z zagłębieniami
okresowo mokrymi oraz
stałym zbiornikiem wodnym
płazów;
stanowiącym miejsce rozrodu
płazów
Działania
minimalizujące
Pozostaje istniejący
most nad rzeką
Pilawka;
Przejście dolne małe
2x1,5m w km 2+130
(PZM-3) oraz 2+700
(PZM-4)
Most 4x3,5m w km
4+146 (M-1)
Przejście dolne
3,5x6m w km 4+987
(WED-1)
Łęgi olszowe sąsiadujące z
szuwarami i terenami
okresowo podmokłymi
płazów oraz częściowe
zniszczenie siedliska
bytowania płazów;
5+900 – 7+200
Obszar popoligonowy o
charakterze zarastających
łąk z głębokimi koleinami,
okresowo podmokłymi
płazów;
7+300 – 8+300
Nieużytki i łąki okresowo
podmokłe z pojedynczo
występującymi wierzbami i
olcham oraz kępami boru
mieszanego, z głębokimi
koleinami okresowo mokrymi
płazów oraz zniszczenie
siedliska bytowania płazów
(głębokie koleiny);
Zbiornik zastępczy w
km 7+900, ok.280m
po prawej stronie
jezdni; Przejście
6x2,5m w km 7+698
(WED-3)
nazwy
płazów oraz częściowe
zniszczenie siedliska
bytowania płazów;
Przejście 6x2,5m w
km 8+229 (WED-4);
Przepusty 2x1,5m w
km 8+357 (PE-1),
8+428 (PE-2), 8+508
(PE-3)
Szlak migracji między
szuwarami
wielkoturzycowymi, a
Jeziorem Chmiel Duży
nazwy z szuwarami
wielkoturzycowymi i łęgami
olszowo - wierzbowymi
płazów; fragmentacja
siedliska; częściowe
zniszczenie siedliska;
Przepusty 2x1,5m w
km 8+768 (PE-4)
Przecięcie szlaku migracji
płazów;
Estakada o długości
ok. 260m i wys. 5-7m,
w km 9+068 (E-1)
6+200 – 6+400
8+300 – 8+540
Przejście dolne o
15x3,5m w km 6+258
(WED-2)
9.
8+600 – 9+500
10.
9+500 – 9+750
11.
10+350
Zagłębienie z okresowo
stagnującą wodą
Przeznaczone do
likwidacji;
Estakada o długości
ok.700m i wys. ok.5m
km 9+529 (E-2)
12+050
Dolinka cieku bez nazwy, na
północ od planowanej
inwestycji łęg olszowo wierzbowy jest osuszony i
przekształcony w Bmśw z
dominacją świerka
Brak oddziaływania na
płazy;
Most 4x3,5m w km
12+050 (M-2)
12.
12+700 – 12+900
Śródpolne oczka wodne z
łozowiskami
W km ok. 12+700
przeznaczone do likwidacji,
w km ok. 12+850 ulegnie
częściowemu zniszczeniu;
Przepusty 2x1,5m w
km 12+789 (PE-5)
13.
13+000 – 13+400
Brak oddziaływania na
płazy;
Przepusty 2x1,5m w
km 13+369 (PE-6)
14.
14+250
Zastoisko przeznaczone do
likwidacji;
Przepust 2x1,5m w
km 14+369 (PE-7)
Zagłębienia z okresowo
stagnującą wodą oraz oczko
z szuwarem trzcinowym
Zagłębienie z okresowo
stagnującą wodą
- 251 -
Lp.
Kilometraż ok.
Opis siedliska
15.
14+700 – 16+100
Obszar rolny, z licznymi
zagłębieniami z okresowo
stagnującą wodą, stawami
przydomowymi oraz oczkami
śródpolnymi
płazów;
16.
15+180
Oczko śródpolne
płazów; przeznaczone do
likwidacji;
Działania
minimalizujące
Przepusty 2x1,5m w
km 15+209 (PE-8),
15+309 (PE-9),
15+409 (PE-10),
15+509 (PE-11);
Zbiornik zastępczy w
km ok. 15+400, ok.
200m po lewej stronie
jezdni;
Proponowane zbiorniki kompensacyjne odznaczać się będą zróżnicowaną
głębokością oraz zagospodarowaniem terenu dostosowanym do naturalnych warunków
siedlisk wykorzystywanych przez gatunki, dla których będą tworzone.
Konstrukcja zbiorników uwzględniać będzie fizyczne właściwości terenu i możliwości
zaopatrzenia w wodę, tak aby nie było konieczności montowania pomp. Niezależnie od
powierzchni oczka głębokość w najgłębszym miejscu nie będzie mniejsza niż 1 m, gdyż w
płytszych zbiornikach występować może w okresie zimy zjawisko przyduchy. Mogłoby to
w konsekwencji spowodować ginięcie zimujących osobników niektórych żab, np. żaby
trawnej, lub opóźnionych w rozwoju larw traszek.
Wielkość zbiorników zastępczych wynosić będzie:
- w km 7+900 - 430m2;
- w km 15+400 - 1630m2.
Pierwszy ze zbiorników kompensacyjnych oddalony będzie od krawędzi drogi o ok.
270m, drugi natomiast o 240m.
Zbiorniki zastępcze wybudowane zostaną w pierwszym roku realizacji inwestycji.
Umiejscowienie zbiorników zastępczych przedstawiono na poniższych mapach
sytuacyjnych.
- 252 -
Zgodnie z wytycznymi niemieckimi dotyczącymi ochrony batrachofauny
w zależności od głębokości i nachylenia skarp nowego zbiornika wodnego charakteryzuje
się on różną przydatnością do wykorzystania przez płazy.
Rys. Przykładowy przekrój i rzut zbiornika wodnego typu staw wielkość 500 m2
- 253 -
Korzystnymi siedliskami rozrodczymi dla płazów, według specjalistów są małe nie
zarybione stawiki , położone blisko siebie, tworzące ciągi. Stwierdzono, że przy większych
powierzchniowo zbiornikach istnieje ryzyko pojawienia się ryb i ptactwa powodując
zwiększoną presją drapieżników na płazy. Niewielkie oczka są szczególnie preferowane
przez liczne gatunki, w tym kumaka nizinnego.
Rys. Przykładowe zagospodarowanie niewielkiego zbiornika wodnego dla płazów
Jednym z działań minimalizujących negatywne oddziaływanie jest zastosowanie
płotków naprowadzająco – ochronnych.
Płotki naprowadzająco-ochronne dla płazów będą miały wysokość min. 50 cm,
wkopane na głębokość min. 10 cm oraz wykonaną przewieszkę w kierunku na zewnątrz
od drogi pod kątem nie mniejszym, niż 45o.
Dopuszcza się także, zamiast wykonania przewieszki pochylenie płotków pod katem
ok. 45o do powierzchni terenu.
Wygrodzenie zbiorników retencyjno – oczyszczających ograniczy do nich dostęp
płazów. Ogrodzenie to w formie płotków ochronnych będzie wykonane w analogiczny
sposób jak płotki ochronno-naprowadzające.
Zaproponowana lokalizacja płotków naprowadzająco – ochronnych jest ściśle
związana z rozmieszczeniem przepustów oraz siedlisk płazów oraz szlaków migracji.
L.p.
STRONA DROGI
OD
DO
DŁUGOŚĆ PŁOTKA
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
P
L
P
P
L
P
L
P
3+920
4+152
4+145
4+160
4+167
4+837
4+837
5+000
4+073
4+081
4+093
4+305
4+346
4+974
4+974
5+137
153
71
52
145
179
137
137
137
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
L
5+000
5+137
L
P
P
L
P
P
L
6+240
6+240
6+276
6+276
6+700
7+541
7+543
6+195
6+200
6+400
6+400
7+200
7+686
7+686
137
45
40
124
124
500
145
143
- 254 -
L.p.
STRONA DROGI
OD
DO
DŁUGOŚĆ PŁOTKA
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
31.
32.
33.
34.
35.
36.
37.
38.
39.
40.
41.
42.
43.
44.
45.
46.
47.
48.
49.
50.
51.
52.
53.
54.
55.
56.
57.
58.
59.
P
L
P
L
L
P
L
P
L
P
L
P
L
L
P
L
P
L
P
L
P
P
L
P
L
P
L
P
L
P
L
P
L
7+708
7+708
8+098
8+108
8+138
8+238
8+238
8+360
8+360
8+430
8+430
8+510
8+510
8+670
8+670
9+500
9+500
11+833
11+882
12+066
12+073
12+640
12+640
12+940
12+940
13+220
13+220
13+372
13+372
14+220
14+220
14+372
14+372
7+853
7+853
8+216
8+138
8+223
8+354
8+354
8+425
8+425
8+505
8+505
8+665
8+665
9+009
9+000
9+650
9+650
12+024
12+031
12+238
12+220
12+786
12+786
12+792
12+792
13+366
13+366
13+520
13+590
14+366
14+366
14+542
14+532
P
L
P
L
P
L
P
L
P
L
15+002
15+060
15+212
15+212
15+312
15+312
15+412
15+412
15+506
15+506
15+206
15+206
15+306
15+306
15+406
15+406
15+506
15+506
15+725
15+660
145
145
118
108
85
116
116
65
65
75
75
155
155
339
330
150
150
191
149
172
147
146
146
148
148
146
146
148
218
146
146
170
160
204
146
94
94
94
94
94
94
219
154
Na etapie realizacji przedsięwzięcia należy zabezpieczyć plac budowy oraz wszelkie
zbiorniki przed dostępem płazów. Płotki tymczasowe, wykonane z geowłókniny, będą
miały wysokość min. 40cm oraz wykonaną przewieszkę w kierunku na zewnątrz od drogi
pod kątem nie mniejszym, niż 45o. Zakopanie na głębokość min. 10cm uniemożliwi
przejście płazów pod płotkiem. Zakończenie ogrodzenia będzie wykonane w kształcie
litery „U”.
Ogrodzenie tymczasowe będzie zastosowane w podanych niżej lokalizacjach:
- 255 -
L.p.
STRONA DROGI
OD
DO
DŁUGOŚĆ PŁOTKA
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
L
P
L
P
P
P/L
P/L
P/L
L
P
L
P
L
P
0-050
3+700
4+050
4+850
5+420
6+150
6+800
12+050
12+450
13+000
14+300
14+200
15+050
15+200
0+050
4+200
4+200
5+100
5+520
6+400
9+700
12+150
12+900
13+300
14+550
14+300
15+550
16+000
100
500
150
250
100
250*2
2900*2
100*2
450
300
250
100
500
800
Wzdłuż drogi dojazdowej w km 4+087 na długości 500m po lewej i prawej stronie
c)
Awifauna
W celu minimalizacji oddziaływania planowanej drogi na awifaunę należy spełnić
następujące warunki:
Prace związane z wycinką drzew i krzewów należy rozpocząć poza sezonem
lęgowym ptaków, tj. w okresie pomiędzy 31.08, a 01 marca. W szczególnie
uzasadnionych wypadkach należy dopuścić możliwość wycinki pojedynczych drzew i
krzewów w okresie lęgowym po wcześniejszym sprawdzeniu terenu przez nadzór
przyrodniczy pod kątem gniazdowania ptaków.
Rozpoczęcie prac budowlanych należy zaplanować w taki sposób, aby prace rozpocząć
poza sezonem lęgowym ptaków, tj. w okresie pomiędzy 31.08, a 01 marca. W
szczególnie uzasadnionych wypadkach należy dopuścić możliwość rozpoczęcia prac
budowlanych w okresie lęgowym ptaków po wcześniejszym sprawdzeniu terenu przez
nadzór przyrodniczy pod kątem gniazdowania ptaków. W przypadku, gdy nadzór
przyrodniczy stwierdzi obecność lęgów, konieczne będzie wyznaczenie strefy, w której
będzie zakaz prowadzenia prac budowlanych w okresie lęgowym. Strefę tą wyznaczy
nadzór przyrodniczy.
- 256 -
5.11.5.
Monitoring
Na etapie realizacji inwestycji powinien być zapewniony stały nadzór przyrodniczy,
który będzie czuwał nad prowadzeniem prac budowlanych w sposób zgodny z wydanymi
decyzjami/postanowieniami administracyjnymi oraz ogólno obowiązujacycmi przepisami
prawa.
a) Ssaki
Etap realizacji
W trakcie realizacji inwestycji nie przewiduje się znaczącego oddziaływania
inwestycji na tę grupę zwierząt, w związku z czym nie przewiduje się konieczności
prowadzenia działań monitoringowych.
Etap eksploatacji
Zgodnie
z
Decyzją
o
środowiskowych
uwarunkowaniach
nr
17/2011
(WST.K.4200.1.30.2010.BM z dn. 30.08.2011r.) należy przeprowadzić monitoring
funkcjonalności przejść dla zwierząt i zastosowanych zabezpieczeń drogi przed
przedostawaniem się na nią zwierząt.
Proponuje się przeprowadzenie monitoringu na wybranych przejściach, tj. w km,
4+987 oraz 6+258. Nie przewiduje się konieczności monitorowania innych obiektów,
pełniących funkcję przejść dla zwierząt, w szczególności obiektów E-1 i E-2, które ze
względuna swoją lokalizację oraz parametry techniczne z pewnością będą
wykorzystywane przez migrujące zwierzęta.
Monitoring należy przeprowadzić trzykrotnie w okresie 6-ciu lat od rozpoczęcia
eksploatacji drogi: w drugim, czwartym i szóstym roku, dostosowując go do rodzaju
przejścia. Rozpoczęcie monitoringu w pierwszym roku mogłoby pokryć się jeszcze z
pracami budowlanymi, przez co przejście może jeszcze w pełni nie funkcjonować.
Należy
także
prowadzić
monitoring
gatunków
będących
przedmiotem
zainteresowania Wspólnoty (gatunki wymienione w załącznikach 1 i 2 do Dyrektywy Rady
EWG w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej flory i fauny 92/43/EWG),
występujące w obszarze oddziaływania inwestycji, tj. bobra europejskiego. Wydra, która
została zinwentaryzowana w okolicy 120 – 500m km 0+000 nie podlega monitoringowi
ze względu na brak oddziaływania inwestycji na jej siedlisko.
Monitoring bobra powinien objąć dwie lokalizacje, tj. w km 6+258, tj. w sąsiedztwie
przejścia dolnego, przez który przepływać będzie ciek, wykorzystywany do tej pory przez
tego ssaka oraz w km 8+333 turzycowisko, które stanowiło do tej pory miejsce
żerowania. Monitoring lokalizacji, w których stwierdzono obecność bobra, należy
przeprowadzić w 2, 4 i 6 roku funkcjonowania inwestycji.
b) Nietoperze
Etap realizacji
Na podstawie posiadanych informacji można przypuszczać, iż realizacja obwodnicy
miasta Wałcz będzie związana z oddziaływaniami pośrednimi na nietoperze poprzez
przecięcie szlaków przelotów wiosennych i jesiennych, oraz możliwość zniszczenia
zajmowanych przez nietoperze kryjówek w wycinanych drzewach. W związku z tym
podczas prowadzenia prac budowlanych należy prowadzić stały nadzór chiropterologiczny
i na bieżąco reagować na przypadki pojawienia się nietoperzy. Zgodnie z zapisem w
decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska nr: 17/2011 z dnia 30 sierpnia 2011
„Nadzór przyrodnicy oznacza osobę lub grupę osób: specjalistów w zakresie flory i fauny,
w tym w zakresie ochrony ptaków i nietoperzy z udokumentowanym doświadczeniem w
zakresie oceny środowiska przyrodniczego”. Pod szczególną uwagą specjalisty
chiropterologa powinna być prowadzona wycinka drzew dziuplastych, z widocznymi
pęknięciami, lub ze spękaną korą. Takie drzewa powinny być skontrolowane na wypadek
znajdowania się w tych schronieniach osobników nietoperzy. W przypadku znalezienia
osobników nietoperzy w kryjówkach powinny być one niezwłoczne przewiezione do azylu
dla nietoperzy.
- 257 -
Etap eksploatacji
W związku z faktem, iż planowana obwodnica miasta Wałcz w ciągu drogi
ekspresowej S10 będzie przebiegać w sąsiedztwie stwierdzonego zimowisk nietoperzy w
grupie warownej Marianowo i w grupie warownej Cegielnia należy wykonać monitoring po
realizacyjny tych zimowisk w celu sprawdzenia, czy po wybudowaniu drogi przytaczane
wyżej zimowiska w dalszym ciągu funkcjonują. Biorąc pod uwagę fakt, iż nietoperze są
grupą zwierząt o dość długim okresie przystosowywania się do zmian w środowisku
(Lesiński, Kowalski 2001), jeśli chodzi o wykorzystywanie schronień zimowych należy
przeprowadzić kontrolę grup warownych Marianowo i Cegielnia trzykrotnie po oddaniu
drogi do użytkowania. Pierwsza kontrola w sezonie zimowym w drugim roku po oddaniu
drogi do użytkowania. Druga kontrola w czwartym roku po oddaniu drogi do
użytkowania. Trzecia kontrola w szóstym roku po oddaniu drogi do użytkowania. Jak
pokazują wyniki badań prowadzonych na terenie Kampinoskiego Parku Narodowego przez
kowalskiego i Lesińskiego sześcioletni okres monitoringu zimowisk nietoperzy pozwala na
wyciągniecie wniosków na temat funkcjonalności danego zimowiska.
c)
Płazy i gady
Etap realizacji
W fazie realizacji inwestycji zostanie zapewniony stały nadzór przyrodniczy, który
zapewni skuteczną ochronę płazów poprzez odłów i wynoszenie zwierząt ze stref
zagrożenia oraz zastosowanie działań polegających na niedopuszczeniu zwierząt do pasa
budowy.
Do nadzoru przyrodniczego należy także obowiązek utrzymania płotków
tymczasowych w stanie zapewniającym spełnianie ich funkcji. Ilość płotków
tymczasowych może ulec zwiększeniu, jeżeli w trakcie realizacji inwestycji nadzór
przyrodniczy stwierdzi że lokalizacja płotków zaproponowanych w raporcie jest
niewystarczająca, a płazy przedostają się na teren budowy.
Zgodnie z zapisem w decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska nr:
17/2011 z dnia 30 sierpnia 2011 „Nadzór przyrodnicy oznacza osobę lub grupę osób:
specjalistów w zakresie flory i fauny, w tym w zakresie ochrony ptaków i nietoperzy z
udokumentowanym doświadczeniem w zakresie oceny środowiska przyrodniczego”.
Etap eksplotacji
Monitoringiem należy objąć
siedliska gatunków będących
przedmiotem
zainteresowania Wspólnoty (gatunki wymienione w załącznikach 1 i 2 do Dyrektywy Rady
EWG w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej flory i fauny 92/43/EWG),
występujące w obszarze oddziaływania inwestycji, tj. kumaka nizinnego i traszki
grzebieniastej. W tym celu należy przeprowadzić w drugim roku funkcjonowania drogi
monitoring przepustów dla płazów oraz 2 zbiorników kompensacyjnych.
Zgodnie z pkt. II.C.2.c zawartym w decyzji o uwarunkowaniach środowiskowych
należy prowadzić monitoring gatunków zagrożonych, rzadko spotykanych i chronionych
prawnie, a zatem wszystkich gatunków płazów. Dlatego proponuje się, w pierwszym
roku funkcjonowania inwestycji, przeprowadzenie analizy porealizacyjnej sprawdzającej
jakość wykończenia urządzeń ochrony środowiska, m.in. półek dla płazów, najść na
przejścia, płotków naprowadzających. W ramach analizy powinna być również
przeprowadzona kontrola poziomu utrzymania wód w zbiornikach kompensujących oraz
w przepustach.
Monitoring gatunków chronionych, płazów i gadów, należy przeprowadzić w 2 i 4
roku funkcjonowania inwestycji. Obejmowałby on zbiorniki kompensacyjne.
d) Ptaki
Etap realizacji
Realizacja inwestycji będzie się wiązała z oddziaływaniem na awifaunę podczas
prac budowlanych. Dlatego prace te powinny być prowadzone pod nadzorem
przyrodniczym. Zgodnie z zapisem w decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony
- 258 -
Środowiska nr: 17/2011 z dnia 30 sierpnia 2011 „Nadzór przyrodnicy oznacza osobę lub
grupę osób: specjalistów w zakresie flory i fauny, w tym w zakresie ochrony ptaków i
nietoperzy z udokumentowanym doświadczeniem w zakresie oceny środowiska
przyrodniczego”.
Etap eksploatacji
Zgodnie
z
Decyzją
o
środowiskowych
uwarunkowaniach
nr
17/2011
(WST.K.4200.1.30.2010.BM z dn. 30.08.2011r.) należy przeprowadzić monitoring po
realizacyjny. Monitoring ten należy również przeprowadzić w odniesieniu do grupy
zwierząt, jaka są ptaki. Monitoring należy przeprowadzić trzykrotnie w okresie 6-ciu lat
od rozpoczęcia eksploatacji drogi: w drugim, czwartym i szóstym roku. Rozpoczęcie
monitoringu w pierwszym roku mogłoby pokryć się jeszcze z pracami budowlanymi, a
wydłużenie okresu monitoringu do sześciu lat wyraźniej uwidoczni zmiany struktury
gatunkowej i inwestycji na awifaunę rejonu inwestycji. Monitoring powinien obejmować
kontrole prowadzone w całym okresie wegetacyjnym.
Do zbierania danych należy zastosować metodę transektów, która jest powszechnie
stosowana w wielu programach monitorujących liczebność krajowej awifauny np.
Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych czy Monitoring Ptaków Mokradeł. Ptaki będą
liczone w buforze 350 m od osi drogi, wzdłuż. Wynikiem liczenia na transektach powinny
pozwolić na zidentyfikowanie składu gatunkowego awifauny i na wyciagnięcie wniosków
na temat zmań zachodzących w składzie gatunkowym awifauny w rejonie inwestycji.
e) Bezkregowce
Etap realizacji
W związku z faktem, iż realizacji inwestycji będzie się wiązała z wycinka drzew
będących potencjalnym siedliskiem Pachnicy dębowej przeprowadzenie tego zabiegu na
obszarze alei w km około 4+075 i 4+692 należy przeprowadzić pod nadzorem
entomologicznym. Przez nadzór entomologiczny należy rozumieć osobę lub grupę osób:
specjalistów w zakresie flory i fauny, w tym w zakresie ochrony owadów z
udokumentowanym doświadczeniem w zakresie oceny środowiska przyrodniczego”. W
przypadku zidentyfikowania przez specjaliste entomologa w sciętych drzewach
obecnoosci larw pachnicy dębowej należy niezwłocznie podjąć działania ratownicze
zaproponowane w niniejszym raporcie na stronie 174.
Etap eksploatacji
Przeprowadzenie monitoringu po realizacyjnego będzie warunkowane wykryciem
przez nadzór przyrodniczy na etapie realizacji inwestycji drzew zasiedlonych przez
pachnicę dębową i podjęcia działań ratowniczych. Jeśli taka okoliczność zaistnieje, należy
po zrealizowaniu inwestycji przeprowadzić monitoring prowadzonych działań, czy
przyniosły one oczekiwany skutek. Jeśli nadzór przyrodniczy na etapie realizacji
inwestycji nie wykryje drzew zasiedlonych przez pachnicę dębową nie przewiduje się
konieczności prowadzenia monitoringu po realizacyjnego bezkręgowców. Przeprowadzona
analiza oddziaływania planowanej drogi na bezkręgowce wykazała, iż nie przewiduje się
wystąpienia znaczącego negatywnego oddziaływania inwestycji na tą grupę zwierząt,
dlatego nie ma podstaw do prowadzenia monitoringu po realizacyjnego.
5.12. Ryzyko wystąpienia poważnej awarii
Pod poważnej awarii – rozumie się przez to zdarzenie, w szczególności emisję,
pożar lub eksplozję, powstałe w trakcie procesu przemysłowego, magazynowania lub
transportu, w których występuje jedna lub więcej niebezpiecznych substancji,
prowadzące do natychmiastowego powstania zagrożenia życia lub zdrowia ludzi lub
środowiska lub powstania takiego zagrożenia z opóźnieniem.
Poniższy wykres przedstawia statystykę zdarzeń w transporcie w latach 2007 – 2010.
- 259 -
W roku 2010 odnotowano na drogach krajowych zaledwie 10 zdarzeń, mających
znamiona poważnych awarii.
a) Faza realizacji
Na etapie tym poważna awaria może mieć miejsce w przypadku, jeśli zostaną
rozlane substancje używane do budowy drogi, w tym przede wszystkim w napędach
maszyn i urządzeń (czyli różne substancje ropopochodne: benzyna, olej napędowy,
smary, itp.). Prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzeń o znamionach poważnej
awarii będzie mniejsze, jeśli w rejonie budowy substancje te nie będą składowane, a
pojazdy i maszyny będą tankowane w miejscach do tego przeznaczonych i
zabezpieczonych przed przedostaniem się zanieczyszczeń do wód i gleb.
Oczywiście w przypadku awarii jakiegoś urządzenia może nastąpić wyciek ze
zbiorników. W takiej sytuacji zebranie i zutylizowanie materiału przez odpowiednie
służby (Straż Pożarną) zapobiegnie skażeniu środowiska. W trakcie realizacji prac
budowlanych należy zwracać szczególną uwagę na możliwość zanieczyszczenia w
obszarze dolin rzecznych, strefie ochrony ujęcia wód.
Przyczyną awarii na szlaku komunikacyjnym mogą być następujące zdarzenia:
 wypadki cystern,
 rozszczelnienie opakowań podczas transportu,
 eksplozje,
 pożary,
 wypadki samochodowe.
Każde z tych zdarzeń wiąże się z zagrożeniem dla zdrowia i życia ludzi – przede
wszystkim kierowcy i pasażerów pojazdu, a także ludzi przebywających czasowo na
drodze czy mieszkających w jej pobliżu w zasięgu oddziaływania. W przypadku
każdej kolizji drogowej dojść może do wycieku paliwa, oleju, płynów chłodnicowych itd. z
pojazdów, ale ich ilości są zazwyczaj niewielkie.
Największym zagrożeniem są zdarzenia z udziałem pojazdów transportowych
przewożących substancje niebezpieczne: gazy techniczne, amoniak, olej opałowy itp.
Wypadki takie mogą mieć bezpośredni wpływ na powierzchnię ziemi, gleby, szatę
roślinną i faunę w rejonie zdarzenia, a w wyniku przemieszczania się
zanieczyszczeń także na wody podziemne, powierzchniowe oraz zwierzęta i rośliny na
dalszych obszarach. Charakter i zasięg tych oddziaływań zdeterminowany będzie
rodzajem wypadku, jaki miał miejsce, a także rodzajem i ilością substancji, jakie
przedostały się do środowiska.
- 260 -
Najgroźniejsze w skutkach dla środowiska mogą być awarie w obszarach
szczególnie wrażliwych – tam, gdzie droga przebiega przez obszary podmokłe,
przecina cieki naturalne lub strefę ochrony ujęć wód.
Natomiast w przypadku wystąpienia poważnej awarii na obszarze zabudowanym
istnieje większe prawdopodobieństwo, że zagrożone zostanie zdrowie i życie ludzi.
Narażone na tego typu oddziaływanie jest także potencjalnie więcej osób niż
w przypadku
przebiegu
drogi
przez
obszary
otwarte,
o
mniejszym
współczynniku zabudowy mieszkalnej.
Jak wskazują doświadczenia służb ratowniczych zebranie i zutylizowanie skażenia
wód, czy gleby jest znacznie łatwiejsze niż opanowanie zanieczyszczeń lotnych, które
przy dużych stężeniach (np. amoniak) mogą spowodować śmierć człowieka.
Istnieją także pośrednie zagrożenia związane z poważną awarią. Należy do nich
m.in.: możliwość wystąpienia pożaru zabudowań mieszkalnych i innych wskutek
zapalenia
się
przewożonej
substancji
(ropopochodnej,
alkoholi
i
innych
łatwopalnych) lub wybuchu cysterny i pojemników z gazami.
Na otwartych przestrzeniach, w przypadku wystąpienia wypadku z udziałem
pojazdu przewożącego niebezpieczne substancje lotne, wskutek rozwiewania się
cząsteczek ich stężenie nie będzie tak duże w bezpośrednim sąsiedztwie drogi i
tylko w nadzwyczajnych okolicznościach może spowodować zagrożenie zdrowia i życia
ludzi mieszkających w sąsiedztwie drogi.
Ewentualne poważne awarie nie mają wpływu na warunki akustyczne w otoczeniu
drogi.
Hałas powstały przy usuwaniu skutków awarii i katastrof nie jest odbierany
jako dokuczliwy. Wyniki badań psychoakustycznych potwierdzają, że człowiek nie
kwestionuje hałasu, jeżeli ma on uzasadnienie i wynika z potrzeby wyższej, np.
ratowania życia. Jako przykład można podać fakt, iż nikt nie skarży się na hałas
wywoływany przez pojazdy uprzywilejowane.
W usuwaniu skutków wypadków, których następstwem są ofiary w ludziach,
powstanie pożaru lub zagrożenia pożarowego, toksycznego, wybuchowego przy
przewozie materiałów niebezpiecznych bądź innego zagrożenia dla życia i zdrowia
uczestniczyć będą:
 jednostki straży pożarnej i służby ratownictwa chemicznego,
 jednostki Policji,
 zespoły pogotowia ratunkowego,
 właściwi państwowi terenowi inspektorzy sanitarni,
 Inspekcja Ochrony Środowiska.
Metody zabezpieczania miejsca wypadku, ograniczania rozprzestrzeniania
się zanieczyszczeń, neutralizacji ewentualnych skażeń zależeć będą od rodzaju
miejsca wypadku, rodzaju i ilości substancji, jakie przedostały się do środowiska a
także czasu podjęcia akcji ratowniczej przez specjalistyczne służby. Sposób
postępowania, niezbędny sprzęt i środki do likwidacji zagroŜenia precyzują
wewnętrzne instrukcje i regulaminy poszczególnych
służb
ratowniczych.
Po
zakończeniu akcji ratowniczej i likwidacji zagrożeń tereny przyległe do drogi w
miejscu
wystąpienia
poważnej
awarii
należy
w
porozumieniu
z
ich
właścicielami/użytkownikami
przywrócić
do
stanu
poprzedniego (odtworzenie
powierzchni ziemi, pokrycia roślinnego, ew. uszkodzonych elementów infrastruktury
i zagospodarowania).
Reasumując, biorąc pod uwage charakter inwestycji, jaką jest budowa drogi
ekspresowej należy stwierdzić, że ryzykow wystąpienia poważnej awarii jest niewielkie.
Droga ekspresowa jest budowlą zapewniają wysoki poziom bezpieczeństwa ruchu
drogowego. Brak jest jednopoziomowych – kolizyjnych skrzyżowań, a droga jest
wygrodzona i wyposażona w przejścia dla zwierząt, co minimalizuje prawdopodobieństwo
kolizji ze zwierzętami.
Projektowana dorga ekspresowa wyposażona będzie w system urządzeń
odwadniających wyposażonych w zastawki, umożliwiające odcięcie spływu szkodliwych
substancji do wód oraz gleby.
- 261 -
Biorą pod uwagę ustawoą definicję poważnej awarii oraz to, że nowa droga
ekspresowa będzie ciągiem komunikacyjnym, charakteryzującym się wysokim poziom
bezpieczeństwa, ryzyko wystąpienia poważnej awarii jest bardzo niewielkie.
Przy odpowiedniej organizacji budowlanych również na etapie realizacji inwestycji
inwestycji, ryzyko wystąpienia poważnej awarii jest bardzo małe.
5.13. Opis
przewidywanych
zanaczących
przedsięwziecia na środowisko
oddziaływań
planowanego
5.13.1.
Oddziaływania
bezpośrednie,
pośrednie,
wtórne,
krótkoterminowe,
średnioterminowe,
chwilowe,
długoterminowe i stałe
a) Oddziaływania bezpośrednie
Oddziaływania bezpośrednie, czyli skutki wywołane przez samo przedsięwzięcie
drogowe, występują w tym samym miejscu i w tym samym czasie co inwestycja
drogowa. Związane są zarówno z etapem budowy jak i eksploatacji. Planowana droga
bezpośrednio oddziałuje na elementy środowiska występujące w najbliższym sąsiedztwie.
Na etapie realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia oddziaływania bezpośrednie
związane będą z trwałym zajęciem powierzchni terenu o innym dotychczasowym
użytkowaniu. Ponadto oddziaływanie to związane będzie z wycinką roślinności, przy czym
straty te zostaną zrekompensowane w części nowymi nasadzeniami.
Na etapie eksploatacji oddziaływanie bezpośrednie będzie związane z wpływem na
klimat akustyczny, powietrze atmosferyczne oraz środowisko wód powierzchniowych, a
także podziemnych.
W wyniku zastosowania w projekcie działań ochronnych nie przewiduje się
negatywnego oddziaływania na te komponenty środowiska.
b) Oddziaływania pośrednie
Oddziaływania pośrednie, czyli potencjalne skutki dodatkowych zmian, jakie
prawdopodobnie wystąpią w późniejszym czasie lub w innym miejscu w rezultacie
realizacji przedsięwzięcia.
Oddziaływania pośrednie związane są z etapem budowy jak i eksploatacji.
Oddziaływanie pośrednie w analizowanym przypadku może dotyczyć kumulowania
zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego w glebach i roślinach. Przy czym, ze względu
na niewielkie stężenia zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego, stopień tego
oddziaływania będzie niewielki i ograniczony do najbliższego otoczenia inwestycji. Istotną
rolę odgrywać będzie istniejąca roślinność, która stanowi barierę dla migracji
zanieczyszczeń.
c)
Oddziaływania wtórne
Oddziaływania wtórne będą występowały zarówno na etapie budowy jak i na etapie
eksploatacji.
Dotyczą np.: oddziaływania w zakresie emisji substancji zanieczyszczających
powietrze, związane z porywaniem cząsteczek pyłu z podłoża, mogą być też wynikiem
zachodzących procesów chemicznych. W analizowanym przypadku oddziaływania tego
typu nie wpłyną na zasięg wpływu inwestycji na powietrze atmosferyczne na etapie
eksploatacji. Na etapie realizacji oddziaływanie wtórne można nieco ograniczyć poprzez
odpowiednie zabezpieczanie materiałów sypkich podczas składowania i przewożenia.
d) Oddziaływania krótkoterminowe, średnioterminowe i chwilowe
Oddziaływania te związane są przede wszystkim z realizacja przedsięwzięcia.
Dotyczą przede wszystkim emisji hałasu o wysokim natężeniu w związku z pracą
ciężkiego
sprzętu
budowlanego
oraz
transportem
materiałów
budowlanych.
Oddziaływania te będą w zasadzie ograniczone wyłącznie do pory dnia.
- 262 -
Faza realizacji związana jest również z uciążliwościami w postaci niezorganizowanej
emisji zanieczyszczeń do powietrza wynikającej z pracy sprzętu budowlanego i transportu
materiałów sypkich. Oddziaływania średnioterminowe występują również w odniesieniu
do gleby, która po zdjęciu humusu poddana będzie procesom erozyjnym oraz
w odniesieniu do terenu wykorzystanego czasowo pod drogi technologiczne i place
budów. W przypadku wód oddziaływania krótkoterminowe i chwilowe związane są z
czasowym zakłóceniem swobodnego spływu wód.
e) Oddziaływania długoterminowe, stałe
Oddziaływania
długoterminowe
związane
są
z
etapem
funkcjonowania
przedsięwzięcia. Realizacja nowego przedsięwzięcia drogowego zawsze wpływa na stałą
zmianę krajobrazu. Związane jest to z wycinką istniejącej roślinności i zmianą
dotychczasowego użytkowania terenu tj. przede wszystkim wyłączenie terenów
z produkcji rolnej lub leśnej.
Stałe oddziaływanie przedsięwzięcia to również zmiana rzeźby terenu poprzez
wykonanie wykopów oraz nasypów pod planowaną drogę, trwałe zajęcie i utwardzenie
powierzchni ziemi.
Oddziaływania długoterminowe to również oddziaływanie przedsięwzięcia na
otoczenie spowodowane ruchem pojazdów poprzez emisję substancji zanieczyszczających
do powietrza, a tym samym przedostających się do gleb, emisję hałasu oraz
odprowadzenie oczyszczonych spływów opadowych do wód lub ziemi.
6.
ANALIZA MOŻLIWYCH KONFLIKTÓW SPOŁECZNYCH
REALIZACJĄ PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA
ZWIĄZANYCH
Z
Przedmiotowe przedsięwzięcie na etapie postępowania w sprawie wydania decyzji o
środowiskowych uwarunkowaniach nie było źródłem konfliktów społecznych, w związku z
czym również na aktualnym etapie możemy spodziewać się braku protestów, związanych
z realizacją i eksplotacją przedsięwzięcia.
Na etapie wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jedynym
odwołującym się było Górnośląskie Towarzystwo Przyrodnicze.
Odwołanie od dśu dotyczyło jedynie kwestii związanych z ochroną płazów, jednakże
zarówne Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, jak i w kolejnym etapie Wojewódzki
Sąd Administracyjny nie uznali zarzutów strony skarżącej.
7.
WSKAZANIE, CZY DLA PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA KONIECZNE
JEST USTANOWIENIE OBSZARU OGRANICZONEGO UŻYTKOWANIA
Artykuł 174 ustawy Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity - Dz. U. nr 25
z 2008 r., poz. 150 z późniejszymi zmianami) stanowi, że „emisje [...] powstające
w związku z eksploatacją drogi [...] nie mogą spowodować przekroczenia standardów
jakości środowiska poza terenem, do którego zarządzający tym obiektem ma tytuł
prawny”.
Stosownie do zapisu 135 ust. 1 cytowanego Prawa ochrony środowiska – „jeżeli
z oceny oddziaływania na środowisko, z analizy porealizacyjnej […] wynika, że mimo
zastosowania dostępnych rozwiązań technicznych, technologicznych i organizacyjnych nie
mogą być dotrzymane standardy jakości środowiska poza terenem zakładu lub innego
obiektu, to dla [...] trasy komunikacyjnej [...] tworzy się obszar ograniczonego
użytkowania”. Czyli przepis dopuszcza stworzenie takiego obszaru – jednak tylko dla
wymienionych przedsięwzięć oraz w sytuacji, gdy oddziaływań z przyszłego
przedsięwzięcia – nie da się ograniczyć do terenu, do którego inwestor posiada tytuł
prawny. Taka sytuacja być może wystąpi dla fazy eksploatacji, co jednak można będzie
ustalić dopiero na podstawie analizy porealizacyjnej – w terminach podanych w Poś.
Wszelkie prognozy w tym zakresie, choćby najdokładniejsze, z uwzględnieniem
w obliczeniach modelu terenu mogą pełnić tylko rolę wstępną, informacyjną. Tak też
należałoby postąpić, dla określenia, po zakończeniu budowy drogi, rzeczywistych,
stwarzanych przez nią uciążliwości.
- 263 -
8.
ANALIZA ZGODNOŚCI PROJEKTU BUDOWLANEGO Z WYDANĄ DECYZJA O
ŚRODOWISKOWYCH UWARUNKOWANIACH
Projekt budowlany jest zgodny z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach. Z związku
ze zmianą dopuszczalnych poziomów dźwięku w rodowisku zmianie ulagła lokalizacja
oraz parametry ekranów akustycznych.
W wyniku uszczegółowienia projektu budowlanego usunięto także przepust w km
0+500. Przepust ten kolidowałby z najściami na górne przejście dl azwierząt,
zlokalizowane w km 0+430.
9.
9.1.
WSKAZANIE TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCYCH Z NIEDOSTATKÓW TECHNIKI
LUB LUK WE WSPÓŁCZENSEJ WIEDZY, JAKIE NAPOTKANO, OPRACOWUJĄC
RAPORT
Powietrze atmosferyczne
Podstawową przyczyną faktu, że prognoza wielkości emisji drogowych została
opracowana w większej mierze na założeniach niż na sprawdzalnych danych
statystycznych jest brak jednolitego systemu rejestracji pojazdów samochodowych
i ograniczone możliwości uzyskania informacji z ewidencji już prowadzonej.
Stąd praktycznie nie ma możliwości oszacowania wielkości błędu, jakim mogą być
obarczone wyniki sporządzonej prognozy. Można się jednak spodziewać, że dla bardziej
odległych horyzontów czasowych błąd oszacowania może być istotnie mniejszy, głównie
ze względu na odległość w czasie od prognozy wartości wejściowych i fakt, że z postępem
w czasie zmniejsza się ilość grup pojazdów spełniających kolejne (według kolejności
wprowadzania) standardy emisyjne.
Rozkład przestrzenny imisji zanieczyszczeń powietrza z drogi zależy od szeregu
czynników. Generalnie można je zaliczyć do pięciu grup opisujących:

Emisję z odcinka drogi traktowanego jako emitor liniowy będącej funkcją cech
indywidualnych emisji pojazdów poruszających się po drodze (rodzaj spalanego
paliwa – benzyny ołowiowe i bezołowiowe, olej napędowy oraz cechy
charakterystyczne dla pojazdów według kategorii jak: rozwiązania konstrukcyjne
silnika i układu paliwowego, pojemność silnika, moc i związane z nimi zużycie paliwa,
konstrukcja układu wydechowego – katalizator, stan techniczny silnika i innych
podzespołów).

Parametry ruchu odbywającego się na drodze (prędkość jazdy i płynność ruchu,
udział w ruchu poszczególnych kategorii pojazdów – ciężkie, lekkie ciężarowe –
dostawcze, osobowe, autobusy).

Parametry meteorologiczne – wpływające na rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń
(siła i kierunek wiatru).

Parametry niepoliczalne – jak np. technika jazdy (wpływająca na płynność ruchu).
Wobec tak dużej liczby parametrów, od których zależy emisja, jej dokładne
oszacowanie ilościowe jest bardzo utrudnione, a wszystkie stosowane metody
obliczeniowe mogą być obarczone błędami. Tym niemniej w procesie prognozowania
przestrzennego rozkładu zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego dołożono wszelkich
starań, aby w miarę możliwości wykorzystać możliwie jak najwięcej parametrów.
9.2.
Prognozowanie zanieczyszczeń w ściekach
Metodyka prognozowania zanieczyszczeń w ściekach opadowych napotyka na wiele
ograniczeń i problemów.
Związane są one między innymi z faktem, że ilość zanieczyszczeń w spływach
z dróg zależy od bardzo wielu czynników, które w praktyce bardzo trudno określić, a tym
bardziej wprowadzić do modelu obliczeniowego. Ilość zanieczyszczeń w ściekach zależy
między innymi:

sposobu zagospodarowania terenów sąsiednich i ich wykorzystania,

warunków pogodowych (np. ilości, długości trwania i charakterów opadów),

pory roku,

sposobu i reżimu czyszczenia jezdni,
- 264 -



rodzaju pojazdów poruszających się po drodze,
charakteru nawierzchni,
materiałów przewożonych prze pojazdy.
Dodatkowo w sposób drastyczny zmienia się ilość zanieczyszczeń w ściekach
opadowych w czasie trwania tego samego opadu (początkowa faza opadu charakteryzuje
się znacznie większymi stężeniami zanieczyszczeń niż fazy późniejsze).
Wszystkie te elementy powodują, że bardzo trudno opracować skuteczną metodykę
prognozowania tych zanieczyszczeń.
W chwili obecnej brak jest jednolitego podejścia przy prognozowaniu
zanieczyszczeń w ściekach odprowadzanych z powierzchni dróg. W przypadku dróg
możliwe są dwa podejcia – posługiwanie się:
1. metodykę obliczeń zawartą w Zarządzeniu nr 29 Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych
i Autostrad z dnia 30 października 2006 r. [57][86].
2. metodykę określoną w Polskiej Normie PN-S-02204 (Drogi samochodowe.
Odwodnienie dróg.);









Niestety obydwie te metodyki mają pewne ograniczenia, ale również zalety:
Ad 1) ograniczenia:
ograniczenie stosowania do dróg jednojezdniowych
ograniczenia stosowania w zakresi ilości poruszających się pojazdów po drodze
brak liczbowej metody pozwalającej określić stężenie węglowodorów ropopochodnych
zalety:
opracowanie w oparciu o w miarę aktulne (nie starsze niż 5-6 lat) wyniki badań z
powierzchni prawie całej Polski
potwierdzanie pomiarami sprawdzalności tej metody
Ad 2) ograniczenia
metoda została opracowana na podstawie pomiarów/badań z lat 90 XX wieku;
powoduje znaczne przewymiarowywanie prognozowanych stężeń zanieczyszczeń
(chociażby w odniesieniu do substancji ekstrachujących się eterem naftowym) – co
potwierdzają także publikacje naukowe (np. Pani Halina Sawicka-Siarkiewicz w
opracowaniu: „Ograniczenie zanieczyszczeń w spływach powierzchniowych z dróg.”
opublikowanym w 2003r. przez Instytut Ochrony Środowiska [61]);
nie można przy jej użyciu prognozować obecnie normowanych substancji
(węglowodowrów ropopochodnych) – a jedynie substancje ekstrachujące się eterem
naftowym (brak jest wyraźnego określenia w tej metodzie zależności pomiędzy tymi
dwiema grupami substancji)
zalety:
możliwość prognozowania z uwzględnieniem dowolnej ilości pasów ruchu i do ŚDR na
poziomie 100 000 pojazdów na dobę.
Na uwagę zasługuje także fakt, że obliczenia wykonane przy użyciu tych dwóch
metod dają różne wyniki (w odniesieniu do zawiesiny ogólnej)
W związku z powyższym prognozy wykonane przy użyciu ww. metod pozwalają
jedynie na orientacyjne określenie ilości zanieczyszczeń w ściekach. Należy jednak
zaznaczyć, że wyniki pomiarów prowadzonych na zlecenie poszczególnych Oddziałów
GDDKiA wskazują, że na wylotach do obiorników (po zastosowaniu urządzeń
oczyszczających - w tym rowów trawiastych) nie notuje się przekroczeń w zakresie
wprowadzania ścieków.
- 265 -
9.3.
Przepisy prawne
9.3.1.
[1]
[2]
[3]
[4]
[5]
[6]
[7]
[8]
[9]
[10]
[11]
[12]
[13]
[14]
Ustawy
Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 27.
poz. 96. z późniejszymi zmianami).
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 106. poz. 1126.
z późniejszymi zmianami).
Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U.
Nr 16 poz. 78. z późniejszymi zmianami).
Ustawa z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów
zawierających azbest (Dz. U. 1997 nr 101 poz. 628).
Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych
(Dz. U. 2001 nr 63 poz. 638)
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62,
poz. 627 z późniejszymi zmianami).
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach o odpadach (Dz.U. 2013 poz.
21).
Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. Nr 115. poz. 1229.
Ustawa z dnia 28 października 2002 r. o przewozie drogowym towarów
niebezpiecznych (Dz. U. Nr 199. poz. 1671. z późniejszymi zmianami).
Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i
realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych (Dz. U. Nr 80. poz. 721.
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
(Dz. U. Nr 162. poz. 1568. z późniejszymi zmianami).
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92. poz.
880. z późniejszymi zmianami).
Ustawa z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o zakazie stosowania
azbestu (Dz. U. z 2005 r. Nr 10. poz. 72).
Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku
i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach
oddziaływania na środowisko (Dz. U. Nr 199, poz. 1227).
9.3.2.
[15]
[16]
[17]
[18]
[19]
[20]
Rozporządzenia
Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca
1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi
publiczne i ich usytuowanie (Dz. U. 1999 r. Nr 43. poz. 430 z późniejszymi
zmianami).
Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 30 maja
2000 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać
drogowe obiekty inżynierskie i ich usytuowanie (Dz. U. 2000 r. Nr 63. poz.
735 z późniejszymi zmianami).
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie
katalogu odpadów (Dz. U. 2001 r. Nr 112. poz. 1206).
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie
warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie
(Dz. U. 2002 r. Nr 75 poz. 690 z późniejszymi zmianami).
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 września 2002 r. w sprawie
standardów jakości gleby oraz standardów jakości ziemi (Dz. U. 2002 r Nr
165. poz. 1359).
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 4 października 2002 r. w sprawie
wymagań, jakim powinny odpowiadać wody śródlądowe będące środowiskiem
życia ryb w warunkach naturalnych. (Dz. U. 2002 r. nr 176 poz. 1455).
- 266 -
[21]
[22]
[23]
[24]
[25]
[26]
[27]
[28]
[29]
[30]
[31]
[32]
[33]
[34]
[35]
[36]
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 26 stycznia 2010 r. w sprawie
wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. 2010 r. Nr
16 poz. 87).
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 17 stycznia 2003 r. w sprawie
rodzajów wyników pomiarów prowadzonych w związku z eksploatacją dróg,
linii kolejowych, linii tramwajowych, lotnisk oraz portów, które powinny być
przekazywane właściwym organom ochrony środowiska, oraz terminów i
sposobów ich prezentacji (Dz. U. 2003 r. Nr 18 poz. 164).
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2003 r. w sprawie
informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia oraz planu
bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (Dz. U. 2003 r. Nr 120. poz. 1126).
Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia
2 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania
i usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. 2004 r. Nr 71 poz. 649 z
późniejszymi zmianami).
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 13 maja 2004 r. w sprawie
warunków, w których uznaje się, że odpady są niebezpieczne (Dz. U. 2004 Nr
128. poz. 1347).
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie
przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. 2010 r.
nr 213 poz. 1397).
Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 9 grudnia 2008 r. w sprawie
wymagań jakościowych dla paliw ciekłych (Dz. U. 2008 r. Nr 221, poz. 1441 z
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 października 2005 r. w sprawie
rodzajów i warunków stosowania środków, jakie mogą być używane na
drogach publicznych oraz ulicach i placach (Dz. U. 2005 r. nr 230 poz. 1960)..
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 21 kwietnia 2006 r. w sprawie listy
rodzajów odpadów, które posiadacz odpadów może przekazywać osobom
fizycznym lub jednostką organizacyjnym niebędącym przedsiębiorcami, oraz
dopuszczalnych metod ich odzysku (Dz. U. 2006 r. Nr 75. poz. 527
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie
warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub ziemi,
oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego
(Dz. U. 2006 r. nr 137 poz. 984 z późniejszymi zmianami)..
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości
wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. 2007 r. nr 61 poz. 417 z
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie
dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. 2007 r. Nr 120 poz.
826 z późniejszymi zmianami).
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 1 października 2012 r. zmieniające
rozporządzenie w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz.
U. 2012 r. poz.1109).
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 czerwca 2011 r. w sprawie
wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów poziomów w środowisku
substancji lub energii przez zarządzającego drogą, linią kolejową, linią
tramwajową, lotniskiem lub portem (Dz. U. 2011 r. Nr 140 poz. 824).
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie
poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. 2012 r. poz. 1031).
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 lipca 2008 r. w sprawie
kryteriów i sposobu oceny stanu wód podziemnych (Dz. U. 2008 r. Nr 143,
poz. 896).
- 267 -
9.4.
Materiały podstawowe i uzupełniające
9.4.1. Literatura
[37]
Raport o oddziaływani na środowisko dla przedsięwzięcia, polegającego na
budowie obwodnicy Wałcza w ciągu drogi ekspresowej S 10, GDDKiA, Sierpień
2010 r.
[38]
Projekt budowlany dla przedsięwzięcia, polegającego na budowie
obwodnicy Wałcza w ciągu drogi ekspresowej S 10), WBP Zabrze – Oedcinek 1,
[39]
Projekt budowlany dla przedsięwzięcia, polegającego na budowie
obwodnicy Wałcza w ciągu drogi ekspresowej S 10), Karo – odcinek 2,
[40]
Operat wodnoprawny
[41]
ADR Konwencja dotycząca drogowego przewozu towarów niebezpiecznych.
(1975. Dz. U. Nr 35 poz. 189).
[42]
Dyrektywa 79/409/EEC o ochronie dzikich ptaków (Council Directive
79/409/EEC of 2 April 1979 on the conservation of wild birds).
[43]
Dyrektywa 92/43/EWG o ochronie siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny
I flory (Council Directive 92/43/EEC of 21 May 1992 on the conservation of
natural habitats and of wild fauna and flora).
[44]
Euro 1 standards (EC 93): Directives 91/441/EEC (passenger cars only) or
93/59/EEC (passenger cars and light trucks).
[45]
Euro 2 standards (EC 96): Directives 94/12/EC or 96/69/EC.
[46]
Euro 3/4 standards (2000/2005): Directive 98/69/EC, further amendments in
2002/80/EC.
[47]
PN–89/Z–04092/08 "Ochrona czystości powietrza. Badanie zawartości kwasu
azotowego i tlenków azotu. Oznaczanie dwutlenku azotu w powietrzu
atmosferycznym (imisja) metodą spektrofotometryczną z pasywnym pobieraniem
próbek".
[48]
PN–ISO 1996–1. Akustyka. Opis i pomiary hałasu środowiskowego.
Podstawowe wielkości i procedury.
[49]
PN–ISO 1996–1:1999 Opis i pomiary hałasu środowiskowego. Podstawowe
wielkości i procedury.
[50]
PN–ISO 1996–2:1999 Opis i pomiary hałasu środowiskowego. Zbieranie
danych dotyczących sposobu zagospodarowania terenu.
[51]
RLS 90 – Richtlinien für den Lärmschutz an Straßen. Der Bundesminister für
Verkehr. Bonn, 1990.
[52]
Europejska Konwencja Krajobrazowa. Florencja, 20 października 2000 roku
(Dz.U. 2006 nr 14 poz. 98).
[53]
Konwencja o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt, sporządzona w
Bonn dnia 23 czerwca 1979 r. (Dz.U. 2003 Nr 2 poz. 17)
[54]
Konwencja o ochronie gatunków dzikiej flory i fauny europejskiej oraz ich
siedlisk, sporządzona w Bernie dnia 19 września 1979 r (Dz.U. 1996 Nr 58 poz.
263).
[55] Dyrektywa 2002/49/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 czerwca
2002 r. odnosząca się do oceny i zarządzania poziomem hałasu w środowisku (Dz.
U. L 189 z dnia 18.07.2002 r.).
[56] Polska Norma PN-ISO 9613-2:2002. Akustyka. Tłumienie dźwięku podczas
propagacji w przestrzeni otwartej. Ogólna metoda obliczania.
[57] Zarządzenie Nr 29 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 30
października 2006 r. w sprawie wprowadzenia metodyki prognozowania
zanieczyszczeń w ściekach drogowych do stosowania przy opracowywaniu
dokumentacji na zlecenie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad
[58] Kondracki J., 1994, Geografia Polski. Mezoregiony fizyczno-geograficzne.
Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
[59] Kleczkowski A.S. [red], 1990, Mapa Obszarów Głównych Zbiorników Wód
podziemnych (GZWP) w Polsce wymagających szczególnej ochrony, skala
1:500000, Instytut Hydrogeologii Inżynierskiej Akademii Górniczo-Hutniczej,
Kraków.
- 268 -
[60] Kleczkowski A.S. [red], 1990, Objaśnienia Mapy Obszarów Głównych Zbiorników
Wód Podziemnych (GZWP) w Polsce Wymagających Szczególnej Ochrony 1:500
000. Instytut Hydrogeologii i Geologii Inżynierskiej Akademii Górniczo-Hutniczej.
Kraków.
[61] Sawicka-Siarkiewicz
H.,
Ograniczenie
zanieczyszczeń
w
spływach
powierzchniowych z dróg. Instytut Ochrony Środowiska. Warszawa, 2003.
[62] Benson P.E. CALINE3 – A Versatile Dispersion Model for Predicting Air Pollutant
Levels Near Highways and Arterial Streets California Departament of
Transportation Report No FHWA/CA/TL–79/23.
[63] Modelowanie zanieczyszczenia powietrza w pobliżu dróg i autostrad. Program
OpaCal3m. Instrukcja użytkowa. Zakład Usług Obliczeniowych „EKO–SOFT”. Łódź,
kwiecień 2003
[64] Sikora A., Rohde Z., Gromadzki M., Neubauer G., Chylarecki P. (red.), 2007.
Atlas rozmieszczeni a ptaków lęgowych Polski 1985 – 2004. Bogucki Wyd. Nauk.,
Poznań
[65] Herbich J. (red.), 2004. Murawy, łąki, ziołorośla, wrzosowiska, zarośla. Poradniki
ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Ministerstwo
Środowiska, Warszawa. Tom 3.
[66] Herbich J. (red). 2004. Lasy i Bory. Poradniki ochrony siedlisk i gatunków
Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska, Warszawa. T. 5
[67] Bereszyński A., Kepel A. (red.) Gatunki zwierząt (z wyjątkiem ptaków).
Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny.
Ministerstwo Środowiska, Warszawa. T. 6
[68] Gromadzki M. (red.), 2004. Ptaki. Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura
2000 – podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska, Warszawa. T. 7 (część
I)
[69] Jędrzejewski W., Nowak S., Stachura K., Skierczyński M., Mysłajek R.W.,
Jędrzejewska B., Wójcik J.M., Zalewska H., Pilot M. 2005. Projekt korytarzy
ekologicznych łączących Europejską Sieć Natura 2000 w Polsce. Maszynopis
(Opracowanie wykonane dla Ministerstwa Środowiska). ZBS PAN. Białowieża
[70] Głowaciński Z. (red.) 2001. Polska Czerwona Księga Zwierząt. Kręgowce. PWRiL.
Warszawa
[71] Głowaciński Z., Nowacki J (red.). 2004. Polska Czerwona Księga Zwierząt.
Bezkręgowce. IOP PAN. Kraków
[72] Jędrzejewski W., Nowak S., Kurek R., Mysłajek R.W., Stachura K., Zawadzka B.
2006. Zwierzęta a drogi. ZBS PAN. Białowieża
[73] H.J.G.A. Limpens, P.Twisk & G.Veenbaas, 2005. Bats and road construction.
Published by Rijkswaterstaat, Dens Weg-en Waterbouwkundle, Delf, the
Netherlands and the Vereniging voor Zoogdierkunde en Zoogdierbescherming,
Arnhem, the Netherlands.
[74] Wray S. Reason P., Wells D., Cresswell W. Walker H. Design, installation, and
monitoring of safe crossing points for bats on a new highway scheme in Wales.,
Cresswell Associates, The Mill, Brimscombe Port, Stroud, Gloucestershire GL5 2QG
United Kingdom 2005.
[75] Forman R.T.T., Sperling D., Bissonette J., Clevenger A.P., Cutshall C., Dale V.,
Fahrig L., France R., Goldman C., Heanue K., Jones J., Swanson F., Turrentine T.,
Winter T. 2003. Road Ecology: Science and Solutions. Island Press, Washington.
[76] Findlay C.S., Bourdages J. 2000. Response time of wetland biodiversity to road
construction on adjacent lands. Conservation Biology 14: 86-94
[77] Fahrig L., Pedlar J.H., Pope S.E., Taylor P.D., Wegner J.F. 1995. Effects of road
traffic on amphibians density. Biological Conservation 74: 177-182
[78] Reijnen, R., and R. Foppen. 1994. The effects of traffic on breeding bird
populations in woodland. I. Evidence of reduced habitat quality for willow warblers
(Phylloscopus trochilus) breeding close to a highway. Journal of Applied Ecology
31: 85-94
- 269 -
[79] Reijnen, R., and R. Foppen R. 1995. The effects of car traffic on breeding bird
populations in woodland. IV. Influence of population size on the reduction of
density close to a highway. Journal of Applied Ecology 32: 481-491
[80] Reijnen, R., R. Foppen, and H. Meeuwsen. 1996. The effects of car traffic on the
density of breeding birgs in Dutch agricultural grasslands. Biological Conservation
75: 255-60
[81] Bee M.A. and Swanson E.M. 2007. Auditory masking of anuran advertisement
calls by road traffic noise. Animal Behaviour 74: 1765-1776
[82] Erritzoe J., Mazgajski T.D., Rejt Ł. 2003. Bird causalities on European roads – a
review. Acta Ornithologica 38: 77-94
[83] Forman R.T.T., Alexander L.E. 1998. Roads and their major ecological effects.
Annual Review of Ecology and Systematics 29: 207-231
[84] Miścicki S. & Stępień E. 2000. Szkody powodowane w lasach przez autostrady.
Sylwan 144(3): 73–78, 2000.
[85] Sidło P., Błaszkowska B., Chylarecki P. Ostoje ptaków o randze europejskiej w
Polsce, Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków, Warszawa 2004
[86] BEiPBK „EKKOM”. Analiza zanieczyszczeń w wodach opadowych i roztopowych z
dróg krajowych”, przygotowane na zlecenie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i
Autostrad, Warszawa. 2006
[87] Polska Norma PN-S-02204 (Drogi samochodowe. Odwodnienie dróg.
[88] http://static.panoramio.com/photos
[89] http://upload.wikimedia.org
[90] http://www.fotoplatforma.pl/
[91] http://www.onlinephotographers.org/
[92] http://ptaki.polska.pl/baza_gatunkow/gallery
[93] wildnaturephotography.net
[94] http://www.lop.org.pl
[95] http://www.birdforum.net/
[96] http://www.imbramowice.pl/
[97] http://www.zpkwm.pl
[98] http://crfop.gdos.gov.pl
[99] http://natura2000.gdos.gov.pl/
- 270 -

S 10 Walcz II oos_27_10_2014PB_Korekta

Transkrypt

Podobne dokumenty

Załączniki

miasto głogów wstępne warianty lokalizacji obwodnicy miejskiej w

strona - Pojezierze

Super Pojezierze