Nawigator Dobre perspektywy dla polskiego eksportu

Transkrypt

11 czerwca 2008
Nawigator
Dobre perspektywy dla polskiego eksportu
Streszczenie
W najnowszym Nawigatorze prezentujemy nieco bardziej optymistyczne prognozy wzrostu gospodarczego na 2008 r. niż miesiąc
temu. Najnowsza prognoza wzrostu gospodarczego na ten rok wynosi 5.6% i jest o 0.2pp wyższa od poprzedniej. Główną
przyczyną rewizji były kwietniowe dane wskazujące na utrzymującą się wysoką dynamikę produkcji i sprzedaży detalicznej. Nadal
jednak spodziewamy się spowolnienia wzrostu gospodarczego w kolejnych kwartałach tego roku. W ramach szerszej rewizji PKB
podnieśliśmy również prognozę wzrostu na rok 2009 do 4.8%, spodziewając się nieco niższej niż w tym roku dynamiki konsumpcji
prywatnej na poziomie 4.2% oraz dynamiki inwestycji na poziomie 12.3%. Co do pozostałych tegorocznych prognoz nie
dokonujemy na razie większych zmian, ale mamy świadomość ryzyka wyższej od zakładanej przez nas obecnie inflacji oraz
poziomu stóp procentowych. Po stronie wyższych stóp głównym czynnikiem ryzyka jest ewentualna podwyżka stóp procentowych
przez EBC. W przypadku gdyby EBC zdecydował się podwyższyć stopy znacznie wzrosłoby ryzyko podwyżek stóp znacznie
powyżej prognozowanych przez nas 6.0%. W przypadku podwyżki stóp przez ECB o 25pb w Polsce spodziewalibyśmy się ich
wzrostu do poziomu 6.50%. Czy tak się stanie pokażą kolejne letnie miesiące, a jak na razie w czerwcu z wysokim
prawdopodobieństwem oczekujemy wzrostu stóp o 25pb. Co do złotego podtrzymujemy nasze krótkoterminowe i długookresowe
prognozy. Spodziewamy się umocnienia złotego w ciągu najbliższych tygodni do poziomu 3.35/EUR, a pod koniec roku do
3.30/EUR. Na rynku EUR-USD wciąż jeszcze nie nadszedł moment zmiany trendu i wciąż ryzyko osłabienia dolara jest większe niż
ruchu w odwrotnym kierunku.
W raporcie gospodarka pod lupą w sposób bardziej szczegółowy omawiamy kompozycję naszej prognozy PKB w tym roku. Siłą
wiodącą polskiej gospodarki będzie nadal konsumpcja (w szczególności spożycie indywidualne) oraz inwestycje. Jeśli chodzi o
konsumpcję gospodarstw domowych nadal wspierana będzie ona przez rosnące w dwucyfrowym tempie wynagrodzenia oraz
poprawiającą się sytuację na rynku pracy. Trzeba jednak wziąć pod uwagę z jednej strony wyższą niż w Q1’08 przewidywany
wzrost cen kolejnych kwartałach br., co będzie zmniejszało realną siłę nabywczą wynagrodzeń, a z drugiej strony wyższe stopy
procentowe. Dynamika inwestycji na poziomie 15.9% w 2008 będzie pochodną dwóch procesów: kontynuacji inwestycji przez
sektor przedsiębiorstw oraz rosnący udział inwestycji realizowanych z pomocą środków unijnych. Oczekiwane spowolnienie
gospodarcze w strefie euro przełoży się w naszej ocenie na spowolnienie dynamiki polskiego eksportu, szczególnie w drugiej
połowie roku. Jednocześnie podążający za relatywnie silnym popytem krajowym import utrzyma pozycję silniejszą niż eksport, w
związku z czym ujemny wkład eksportu netto w kolejnych kwartałach będzie się pogłębiał, a całym roku wyniesie ok. -1.5pp.
W raporcie specjalnym analizujemy główne determinanty polskiego eksportu oraz dokonujemy oceny sytuacji finansową
eksporterów. Obecnie sytuacja finansowa eksporterów jest bardzo dobra: w 2007 r. rentowność obrotu brutto przedsiębiorstw
eksportowych wyniosła 6.6%. Relatywna odporność eksportu na zmiany kursu złotego wynika m.in. z charakterystyki polskiej
branży eksportowej (duża koncentracja i wysokim udział handlu wewnątrzkorporacyjnego). Z danych IKiCHZ wynika, że
największe przedsiębiorstwa, które stanowiły zaledwie 3.5% badanej populacji eksporterów realizowały w okresie 2000-2005
ponad 40% całego eksportu. Dane GUS wskazują, że przedsiębiorstwa z kapitałem zagranicznym realizują blisko 70% całości
sprzedaży na eksport. Z przeprowadzonej analizy wynika, że sytuacja w krótkim okresie największym zagrożeniem dla wyników
eksportu jest pogorszenie koniunktury w gospodarce światowej. W dłuższej perspektywie w związku z procesem realnej
konwergencji eksporterzy będą pozostawali pod presją aprecjacji złotego i rosnących kosztów produkcji (głównie kosztów pracy).
W efekcie będą się wyczerpywały możliwości konkurencji cenowej, a potencjał dalszej ekspansji eksportowej będzie uzależniony
od tempa poprawy jakości i zaawansowania technicznego oferty eksportowej. Przystosowanie się do nowych warunków będzie
najtrudniejsze w przypadku mniejszych przedsiębiorstw z dominacją kapitału krajowego i branż niskomarżowych, które w
największym stopniu będą odczuwały negatywne skutki umocnienia waluty krajowej.
Tabela 1. Podstawowe prognozy.
Kategoria
/
za okres
PKB (%r/r)
Inflacja CPI, średnia (%r/r)
Stopa interwencyjna NBP (%)
USD/PLN (średni)
EUR/PLN (średni)
Spis treści
Q4'07
Q1'08
Q2'08
Q3'08
Q4'08
2007
2008
2009
6,4
3,5
4,83
2,52
3,65
6,1
4,1
5,25
2,38
3,57
5,7
4,3
5,75
2,19
3,41
5,5
4,8
6,00
2,21
3,34
5,2
4,0
6,00
2,26
3,32
6,6
2,5
4,40
2,77
3,78
5,6
4,3
5,75
2,26
3,41
4,8
2,9
5,50
2,24
3,20
Streszczenie
Prognozy w horyzoncie
dwumiesięcznym i
średnioterminowe
Raporty specjalne
Prognozy dla gospodarki
światowej
Kalendarze publikacji danych
makroekonomicznych
1
2-5
6-13
13-14
15-16
Ryszard Petru – główny ekonomista banku, dyrektor zarządzający banku (22) 531 9303, (22) 531 9990, email: [email protected] Biuro Analiz Ekonomicznych
Zespół Analiz Makroekonomicznych i Rynkowych:
Maja Goettig (22) 531 9949 – starszy ekonomista
Adam Antoniak (22) 531 9770, Monika Kurtek (22) 531 9501– ekonomiści
Piotr Piękoś (22) 531 8343 – młodszy ekonomista
Informacja o produktach skarbowych BPH SA (22) 531 9343, 531 9344
Zespół Analiz Sektorowych:
Andrzej Halesiak (22) 531 8377 – z-ca dyrektora BAE
Krzysztof Mrówczyński (22) 531 8376, Łukasz Szadorski (22) 531 8379
– specjaliści ds. analiz sektorowych
11 czerwca 2008
Nawigator
PROGNOZY W HORYZONCIE DWUMIESIĘCZNYM I ŚREDNIOTERMINOWE
Po lepszym od oczekiwań dla gospodarki Q1’08 (według danych GUS dynamika PKB wyniosła 6.1%r/r) kolejny kwartał zapowiada
się niewiele gorzej. Wprawdzie wyniki makroekonomiczne w poszczególnych miesiącach Q2’08 będą zaburzone ze względu na
inny niż w ubiegłym roku rozkład długich weekendów oraz obowiązujący przez kilka dni zakaz handlu, niemniej jednak średnia dla
całego kwartału będzie i tak przyzwoita. Oczekujemy, że w Q2’08 dynamika spożycia indywidualnego wyniesie ok. 4.8%r/r wobec
5.6%r/r w Q1’08 (spowolnienie nastąpi m.in. w związku z brakiem możliwości dokonywania zakupów w trakcie dni wolnych od
pracy), natomiast dynamika inwestycji przyspieszy do ok. 16.6%r/r z 15.7%r/r zanotowanych w poprzednim kwartale (m.in. w
związku z pełnią sezonu budowlanego). Mimo silnego umocnienia polskiej waluty, ale również w związku z niską bazą z
poprzedniego roku, spodziewamy się nadal silnej dynamiki eksportu towarów i usług. Z drugiej strony import, podążając za
utrzymującym się na wysokim poziomie popytem krajowym, także pozostanie silny. W związku z tym wkład eksportu netto we
wzrost PKB wyniesie według naszych szacunków ok. -1.0pp. Dynamikę PKB w Q2’08 szacujemy na poziomie 5.7%r/r, a prognozę
na cały 2008 rok zrewidowaliśmy z 5.4% do 5.6%.
Jednym z głównych czynników pozwalającym nam optymistycznie spoglądać na drugi kwartał jest dynamika produkcji
przemysłowej. Kwietniowe dane wskazujące na wzrost o 14.9%r/r potwierdziły, że bardzo niski odczyt w marcu był wydarzeniem
jednorazowym. Wysokiej dynamice produkcji w kwietniu sprzyjała większa liczba dni roboczych i niska baza odniesienia (Święta
Wielkanocne w kwietniu 2007 r.). W maju spodziewamy się wyraźnie niższego poziomu aktywności produkcyjnej. Wprawdzie liczba
dni roboczych jest tylko o 1 mniejsza niż przed rokiem, ale dwa długie weekendy (1-3 maja, Boże Ciało) sprzyjały urlopom i
skutkowały naszym zdaniem mniejszą liczbą efektywnych dni roboczych. Dlatego też prognozujemy tempo wzrostu produkcji w
maju na 7.6%r/r (-3.5%m/m). Dane SAMAR o produkcji samochodów w maju (spadek o 12.8%m/m) potwierdzają, że w maju
należy oczekiwać wyhamowania rocznego tempa wzrostu produkcji przemysłowej. W czerwcu spodziewamy się powrotu tempa
wzrostu produkcji na dwucyfrowe poziomy. Utrzymuje się wysoka koniunktura w przemyśle, a w szczególności w sektorze
przetwórczym. Drugim optymistycznym czynnikiem pozostaje sprzedaż detaliczna. Jej dynamika w maju pozostawała pod silnym
wpływem dwóch długich weekendów oraz dodatkowo obowiązującego w sumie przez cztery dni zakazu handlu. Jednoczesne
nałożenie się dni wolnych od pracy (więcej wolnego czasu na zakupy) z brakiem możliwości dokonywania tych zakupów (całkowite
zamknięcie sklepów) przełożyło się naszym zdaniem na spadek sprzedaży detalicznej w ujęciu miesięcznym o 0.9%. W ujęciu
rocznym prognozujemy wzrost majowej sprzedaży o 16.0% wobec 17.6% zanotowanych w kwietniu br.
Jak na razie w danych nie widać było negatywnego wpływu silnej aprecjacji złotego na dynamikę eksportu. Marzec był trzecim
miesiącem z rzędu, w którym dynamika eksportu i importu okazała się znacząco wyższa od prognozowanej. W marcu, pomimo
niższej o dwa liczby dni roboczych niż przed rokiem i słabego wyniku produkcji przemysłowej (wzrost o 1.0%r/r), dynamika
eksportu wyrażonego w EUR wyniosła 19.1%r/r, a importu 21.1%r/r. Na podstawie miesięcznych danych tempo wzrostu eksportu i
importu w Q1’08 można obecnie szacować na odpowiednio: 23.3% oraz 23.8%. Biorąc pod uwagę tak silną dynamikę obrotów
handlowych w pierwszych trzech miesiącach roku, jak również rewizję w górę dynamiki PKB na ten rok (po dużo lepszych od
oczekiwań danych za Q1’08), oraz dobrą sytuację polskich eksporterów pomimo silnego złotego (patrz: raport specjalny),
zrewidowaliśmy istotnie w górę nasze prognozy dotyczące eksportu i importu na 2008 r. do odpowiednio: 20.4%r/r oraz 23.5%r/r.
Deficyt handlowy w relacji do PKB prognozujemy obecnie na poziomie 4.6% wobec 4.8% szacowanych poprzednio. W rezultacie
nasza obecna prognoza deficytu C/A do PKB w 2008 r. to 4.6% (wobec 4.8% szacowanych poprzednio). Dla porównania deficyt
obrotów bieżących w ujęciu dwunastomiesięcznym w marcu kształtował się na poziomie 4.0% PKB. Jeśli chodzi o najbliższe dane
miesięczne za kwiecień, prognozujemy deficyt C/A zbliżony do tego odnotowanego przed miesiącem, w wysokości EUR1601mln.
Spodziewamy się bardzo istotnego przyspieszenia dynamik rocznych obrotów handlowych w porównaniu do marca. Kwiecień,
m.in. ze względu na inny niż w ubiegłym roku rozkład Świąt Wielkanocnych (w tym roku wypadały w marcu) był miesiącem, który
miał o dwa dni robocze więcej niż kwiecień poprzedniego roku (i dwa dni robocze więcej niż marzec br.). Po stronie importu
dodatkowym czynnikiem wpływającym na jego wartość będzie wylądowanie w Polsce czterech kolejnych samolotów F16 (o
szacowanej wartości ok. EUR220mln). W rezultacie w kwietniu spodziewamy się dynamik eksportu i importu na wyjątkowo
wysokich poziomach: 35.6%r/r oraz 38.2%r/r. Deficyt w handlu będzie bliski tego przed miesiącem, EUR1528mln. Salda
pozostałych dwóch podkomponentów również nie będą odbiegać znacząco od tych obserwowanych w marcu.
Lepszy od oczekiwań popyt wewnętrzny wraz z wyższą od planu inflacją nie przekłada się na wyższe dochody budżetowe z
podatków pośrednich, które pomimo tych dodatkowych czynników wsparcia są realizowane nieco poniżej planu (w szczególności
akcyza). Na szczęście dochody z podatków bezpośrednich realizowane są znacznie powyżej planu. Wg wstępnych szacunków MF
2
11 czerwca 2008
Nawigator
budżet państwa po maju zamknął się deficytem na poziomie ok. PLN2mld (7.4% rocznego planu). W analogicznym okresie roku
poprzedniego deficyt wyniósł PLN4.3mld (14.2% planu), a harmonogram realizacji zakładał deficyt na poziomie PLN12.4mld tj.
45.9% planu na cały 2008 r. Szacujemy dochody w maju na ok. PLN17.9mld, a wydatki na PLN20.5mld. Harmonogram realizacji
budżetu państwa zakłada odpowiednio PLN19.5mld i PLN25.0mld. Oceniamy, że po maju dochody były o ok. 0.7% niższe od
planowanych, a wydatki aż o ok. 9.2% niższe od zakładanych. Sytuacja budżetu pozostaje korzystna, jednak trudno będzie
zrealizować zakładane wpływy z podatków pośrednich na poziomie PLN164.9mld. Głównym czynnikiem ograniczającym deficyt
pozostają opóźnienia w realizacji wydatków majątkowych.
W tym miesiącu dla rynku finansowego najważniejszymi będą dane inflacyjne i z rynku pracy. W obu przypadkach spodziewamy
się wysokich odczytów, powyżej konsensusu rynkowego. Nasz szacunek majowej inflacji wynosi 4.5% r/r (0.9% m/m) i jest
wyższy o 0.2 pp od prognozy ministerstwa finansów. Według naszych szacunków wzrost cen żywności w maju wyniósł 1.4%m/m
(na podstawie danych z ministerstwa rolnictwa) z ryzykiem ich silniejszego wzrostu. Głównym czynnikiem, który przyczynił się do
tak znacznego wzrostu cen żywności był wzrost cen owoców i warzyw. Druga różnica dotyczy przełożenia kwietniowej podwyżki
cen gazu oraz podwyżek cen prądu. Mianowicie część dostawców prądu zadeklarowała podwyżki cen w maju, które nie zostały
zatwierdzono przez URE. W sumie oba te efekty przełożyły się na wzrost cen użytkowania mieszkań o ponad 2% m/m. Stąd też
nasze oczekiwanie na sumaryczny wzrost cen w relacji miesięcznej o 0.9% m/m. W takim wariancie, przy braku dodatkowych
wstrząsów w miesiącach letnich, spodziewalibyśmy się szczytu inflacji na poziomie ponad 5% w sierpniu. Na bazie prognoz
dotyczących wskaźnika CPI i jego składowych szacujemy, że inflacja bazowa netto w maju wzrosła o 3.4%r/r (0.7%m/m).
Głównej przyczyny wzrostu inflacji bazowej netto należy upatrywać we wzroście cen użytkowania mieszkań i nośników energii jako
reperkusji podwyżki cen energii i gazu. Z kolei nasza prognoza przewiduje wzrost PPI w maju o 2.5%r/r (0.4%m/m) wobec wzrostu
o 2.5%r/r (0.1%m/m) w kwietniu. Wskutek relatywnie wysokiej zeszłorocznej bazy odniesienia pomimo wyraźnego wzrostu cen
producentów w ujęciu miesięcznym roczna stopa inflacji PPI pozostała według nas bez zmian w stosunku do kwietnia. Głównym
motorem wzrostu cen producentów w maju był spory wzrost cen paliw (o ok. 3%m/m – najwięcej od listopada zeszłego roku) oraz
zatwierdzone przez URE podwyżki cen dla odbiorców indywidualnych w przypadku gazu (średnio o 14%, weszły w życie już pod
koniec kwietnia) oraz po raz drugi w tym roku energii elektrycznej (średnio o 3%). Istotnym czynnikiem proinflacyjnym pozostaje od
dłuższego już czasu presja ze strony szybko rosnących jednostkowych kosztów pracy, która będzie się utrzymywać w kolejnych
miesiącach. Hamująco na inflację oddziaływał w maju tradycyjnie już umacniający się złoty (choć w mniejszym stopniu niż w
poprzednich miesiącach) oraz duży spadek cen metali przemysłowych na światowych rynkach (o ok. 5%m/m).
Na rynku pracy jesteśmy już po kluczowym sprawdzianie przejścia przez efekt bazy z zeszłego roku. Obecnie baza jest wysoka, a
dynamika płac też. To oznacza, że teraz obserwujemy efekty podwyżek dokonanych w pierwszym kwartale tego roku i
następujących w kolejnych miesiącach. W maju prognozujemy, że ta wysoka dynamika wynagrodzeń utrzyma się. Szacujemy
wzrost płac na w maju poziomie 12.7%r/r (-0.3%m/m). Czynniki wspierające wysokie tempo wzrostu płac w ostatnich miesiącach
pozostają jak najbardziej aktualne: napięta sytuacja na rynku pracy w postaci szybko spadającego bezrobocia i wysokiego tempa
wzrostu zatrudnienia, sygnalizowane przez przedsiębiorców problemy ze znalezieniem wykwalifikowanych pracowników oraz
wysokie żądania płacowe. Podwyżkom płac sprzyjają też bardzo dobre wyniki finansowe przedsiębiorstw za poprzedni rok. W
całym 2008 roku średnie tempo wzrostu płac szacujemy na dwucyfrowym poziomie, ok. 11-12%. Na rynku pracy utrzymuje się
wysokie (przekraczające 5% w skali roku) tempo wzrostu zatrudnienia w sektorze przedsiębiorstw. W maju spodziewamy się
wzrostu przeciętnego zatrudnienia o ok. 280tys. osób w porównaniu do analogicznego okresu roku poprzedniego. Oznacza to
wzrost zatrudnienia o 5.5%r/r (0.1%m/m). Utrzymuje się bardzo wysokie tempo wzrostu w handlu i naprawach (wzrost o 8.3%r/r w
kwietniu). Znaczące są również przyrosty miejsc pracy w przetwórstwie przemysłowym (87tys. osób w skali roku w kwietniu).
Oczekujemy podtrzymania podobnych tendencji w maju. Według najnowszej informacji MPiPS stopa bezrobocia w maju spadła
do 10.0%, o 0.5pp w porównaniu z poprzednim miesiącem, co jest zgodne z naszą prognozą sprzed miesiąca. Ten spadek stopy
bezrobocia nie zaskakuje i jest związany z sezonowym wzrostem zapotrzebowania na pracowników m.in. w rolnictwie i
budownictwie. Do końca roku spodziewamy się obniżenia stopy bezrobocia do poziomu poniżej 9%.
Podaż pieniądza (M3) w kwietniu wzrosła o 14.9%r/r, powyżej oczekiwań naszych i rynku na poziomie 13.5%r/r, w porównaniu do
13.6%r/r w poprzednim miesiącu. W maju spodziewamy się lekkiego przyspieszenia tempa wzrostu podaży pieniądza (M3) w
ujęciu rocznym do 15.1%r/r (1.0%m/m), czemu sprzyja efekt niskiej bazy w zeszłym roku. Przyczyną wyższego od prognoz tempa
wzrostu podaży pieniądza w kwietniu była m.in. wyższa dynamika depozytów firm. Zamiast kontynuacji spadkowej tendencji
depozytów firm, kwiecień przyniósł przyspieszenie. Nasza prognoza dynamiki depozytów przedsiębiorstw na maj jest zbliżona do
tej odnotowanej w poprzednim miesiącu, 8.0%r/r wobec 7.8%r/r w kwietniu. Wyższe tempo wzrostu depozytów może oznaczać
zarówno nieco lepsze wyniki finansowe firm, jak i mniejsze zapotrzebowanie na fundusze zgromadzone na depozytach w wyniku
3
11 czerwca 2008
Nawigator
spowolnienia inwestycji lub też uzyskania finansowania z innych źródeł (kredyt bankowy). Dynamika depozytów gospodarstw
domowych w kwietniu, zgodnie z oczekiwaniami, po raz kolejny przyspieszyła i prognozujemy, że ta tendencja będzie
kontynuowana również w maju. Nasza prognoza dynamiki depozytów gospodarstw domowych na maj to 20.4%r/r wobec
19.0%r/r. Wyższa dynamika depozytów to efekt bardzo dobrej sytuacji na rynku pracy. Wzrostowi depozytów sprzyja również
utrzymująca się niechęć do bardziej ryzykownych inwestycji, co przekłada się na umorzenia jednostek w funduszach
inwestycyjnych i przenoszenie środków na bezpieczne lokaty bankowe. Jednak skala tego zjawiska słabnie - miesięczny przyrost
depozytów (w ujęciu nominalnym) w kwietniu był dużo mniejszy niż w poprzednich miesiącach, ok. PLN0.8mld wobec PLN4.0mld
w marcu. Ponadto, dane firmy Analizy Online monitorującej rynek funduszy, pokazały, że ujemne saldo umorzeń jednostek TFI w
kwietniu było niższe niż przyrost środków na depozytach w tym miesiącu (-PLN1.9mld vs. PLN0.8mld), co może oznaczać, iż część
z wycofanych z funduszy środków zostaje przeznaczona na konsumpcję bieżącą. Analizy Online podały, iż ujemne saldo inwestycji
w TFI w maju było na poziomie PLN0.9mld, w związku z czym szacujemy, że przyrost depozytów gospodarstw domowych w maju
będzie relatywnie niewielki i wyniesie ok. PLN0.4mld. Po stronie kredytów, w kwietniu kontynuowana była wysoka dynamika
kredytów dla gospodarstw domowych, choć nieco niższa niż w marcu - 36.2%r/r wobec 37.4%r/r. Podobnie po stronie kredytów dla
firm - 24.9%r/r po 25.4%r/r w marcu. W maju szacujemy roczne tempo wzrostu kredytów dla gospodarstw domowych na
poziomie 35.0%r/r, zaś w przypadku kredytów dla przedsiębiorstw - 24.8%r/r. Na nieco niższą dynamiką kredytów dla
gospodarstw domowych niż przed miesiącem może wpływać wyższy koszt kredytu za sprawą podwyżek stóp, jak również
oczekiwania gospodarstw domowych dotyczące spadku cen na rynku mieszkaniowym, co powoduje wstrzymywanie się z
zaciągnięciem kredytu. Jeśli chodzi o czynniki kształtujące dynamikę kredytów dla firm, ostatnia ankieta NBP pokazała, że notuje
się nieznaczne zaostrzenie kryteriów udzielania kredytów dla firm m.in. z powodu większego ryzyka związanego z sytuacją
gospodarczą i pogorszenia się sytuacji kapitałowej banków. Zwiększa się też oprocentowanie kredytów za sprawą rosnących stóp
procentowych. Z drugiej strony jednak, jak odnotowuje NBP, zwiększa się zapotrzebowanie firm na kredyt na finansowanie
inwestycji.
W czerwcu spodziewamy się podwyżki stóp procentowych przez RPP o 25 pb. W najbliższych tygodniach pojawi się kilka
argumentów za tym aby dokonać kolejnej podwyżki stóp procentowych. Po pierwsze spodziewamy się znacznego wzrostu inflacji
rocznej do poziomu 4.5%r/r (MF prognozuje 4.3%r/r). Oczekujemy także utrzymania dwucyfrowej dynamiki płac i dalszej poprawy
sytuacji na rynku pracy. Na członkach RPP (i nie tylko) mocne wrażenie zrobiły dane o PKB za Q1’08, przewyższające
oczekiwania rynkowe jak również NBP-owskie. Wysoki popyt wewnętrzny, relatywnie niska negatywna kontrybucja eksportu netto,
to mocne argumenty dla wahających się członków Rady, którzy w poprzednich dwóch miesiącach wskazywali na ryzyko
spowolnienia popytu wewnętrznego. Dodatkowym mocnym wsparciem dla naszej Rady były zapowiedzi prezesa Trichet możliwej
podwyżki stóp na posiedzeniu w lipcu. Dlatego też spodziewamy się, że dla podwyżki stóp o 25 pb nie będzie tym razem problemu
ze znalezieniem większości.
Na rynku FX spodziewamy się dalszej aprecjacji złotego z krótkoterminowym celem na poziomie 3.35/EUR. Fundamenty polskiej
gospodarki są lepsze niż rynek się spodziewał, a oczekiwania na podwyżki stóp procentowych wzrosły. Co więcej w ciągu
najbliższych miesięcy - jak to piszemy w części dotyczącej stopy procentowej - nie należy się spodziewać spadku oczekiwań na
wzrost stóp procentowych ze względu m.in. na oczekiwany szczyt inflacyjny w okolicach 5% w sierpniu. Tak więc zarówno
utrzymująca się bardzo wysoka dynamika wzrostu gospodarczego jak również utrzymujące się oczekiwania na znaczne podwyżki
stóp będą sprzyjały dalszemu umocnieniu złotego.
Na rynku FI w perspektywie najbliższych tygodni trudno spodziewać spadku rentowności na krótkim końcu krzywej. Co prawda
wycena rynku kolejnych podwyżek stóp wydaje się wysoka (rynek obecnie oczekuje kolejnych 50pp – 75 pb podwyżek stóp do
końca roku), ale nie widać na razie argumentów które mogłoby skorygować tę wycenę. W czerwcu zarówno wysoka dynamika płac
jak i wysoki poziom inflacji w połączeniu z silnym popytem wewnętrznym i jastrzębimi komentarzami od gołębich członków Rady
będą podtrzymywać oczekiwania co do wzrostu stóp. Jeśli do tego dane ze strefy euro uwiarygodniałyby lipcową podwyżkę stóp to
rentowności będą nadal rosnąć. Trzeba też pamiętać o tym, że utrzymuje się powszechne przekonanie (podzielane również przez
nas), że szczyt inflacji jest jeszcze przed nami. Co do dłuższego końca wciąż uważamy, że spread pomiędzy polską i europejską
krzywą jest zbyt szeroki, nie mniej wygląda na to, że zawężenie dokona się po stronie krzywej europejskiej.
4
11 czerwca 2008
Nawigator
Tabela 2. Prognozy krótkookresowe (dynamika %r/r)
Kategoria
/
za okres
09-07
10-07
5,4
10,8
19,4
CPI
14,2
2,3
3,6
2,5
4,0
4,2
4,1
4,0
4,5
4,4
1,8
3,0
2,0
4,0
PPI
2,3
2,9
3,2
2,9
2,5
2,5
2,4
Produkcja przemysłowa
Sprzedaż detaliczna (ceny bieżące)
11-07
12-07
01-08
8,5
6,4
10,8
15,0
1,0
14,9
7,6
12,1
19,2
12,4
20,9
23,8
15,7
17,6
16,0
15,3
Inflacja bazowa (netto)
1,2
1,4
Zatrudnienie w sektorze przedsiębiorstw
4,7
5,0
1,5
5,0
02-08
03-08
04-08
05-08
06-08
1,7
1,9
2,5
2,7
2,8
3,4
3,3
4,9
5,9
5,9
5,8
5,6
5,5
5,6
9,5
11,0
12,0
7,2
11,5
12,8
10,2
12,6
12,7
12,0
Stopa bezrobocia zarejestrowanego
11,6
11,3
11,2
11,4
11,7
11,5
11,1
10,5
10,0
9,5
Bilans obrotów bieżących (EURmn)
-546
-1158
-95
-1976
-1105
-1166
-1605
-1601
Wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw
07-08
Podaż pieniądza M3
14,4
13,8
13,6
13,4
12,9
13,5
13,6
14,9
15,1
USD/PLN (średni za okres)
2,72
2,60
2,49
2,48
2,45
2,42
2,28
2,18
2,19
2,19
2,20
EUR/PLN (średni za okres)
Stopa referencyjna NBP (na koniec okresu)
3,79
4,75
3,70
4,75
3,66
5,00
3,60
5,00
3,61
5,25
3,57
5,50
3,54
5,75
3,44
5,75
3,40
5,75
3,37
6,00
3,36
6,00
WIBOR 1M (średni za okres)
4,96
4,97
5,12
5,62
5,43
5,53
5,82
6,10
6,19
6,20
6,20
Bon skarbowy 52 tyg.(średnia za okres)
4,98
5,14
5,31
5,82
5,73
5,71
6,07
6,27
6,43
6,75
6,80
Obligacja 5 letnia (średnia w miesiącu)
5,61
5,61
5,91
6,08
5,95
5,95
6,22
6,14
6,28
6,80
6,70
Źródło: NBP, GUS, Bank BPH
Tabela 3. Prognozy średniookresowe, średnia w kwartale
Kategoria
/
za okres
Q1'06
Q2'06
Q3'06
Q4'06
Q1'07
Q2'07
Q3'07
Q4'07
Q1'08
Q2'08
Q3'08
Q4'08
Stopa interwencyjna NBP
4,25
4,00
4,00
4,00
4,00
4,17
4,58
4,83
5,25
5,75
6,00
6,00
Stopa lombardowa NBP
5,75
5,50
5,50
5,50
5,50
5,67
6,08
6,33
6,75
7,25
7,50
7,50
WIBOR 1M
4,31
4,12
4,12
4,13
4,12
4,34
4,80
5,24
5,59
6,16
6,20
6,17
WIBOR 3M
4,27
4,16
4,20
4,20
4,20
4,41
4,93
5,39
5,80
6,38
6,45
6,43
Bon skarbowy 52 tyg.
3,89
4,06
4,39
4,28
4,16
4,41
4,92
5,42
5,84
6,48
6,87
6,37
Obligacja 2 letnia
4,32
4,49
4,96
4,70
4,52
4,87
5,27
5,79
6,12
6,46
6,73
6,30
Obligacja 5 letnia
4,75
5,04
5,39
5,07
4,94
5,22
5,59
5,87
6,04
6,41
6,60
6,00
1M USD LIBOR
4,61
5,09
5,35
5,33
5,32
5,32
5,44
4,92
3,31
2,65
2,65
2,74
1M EUR LIBOR
2,50
2,74
3,07
3,47
3,71
3,96
4,28
4,37
4,23
4,39
4,64
4,89
EUR/USD
1,21
1,25
1,27
1,29
1,31
1,35
1,38
1,45
1,50
1,56
1,51
1,47
EUR/PLN
3,85
3,94
3,97
3,84
3,89
3,79
3,79
3,65
3,57
3,41
3,34
3,32
USD/PLN
3,19
3,15
3,12
2,98
2,97
2,82
2,76
2,52
2,38
2,19
2,21
2,26
Tabela 4. Prognozy średniookresowe, średnia w kwartale, dynamika %r/r
Kategoria
/
PKB
Popyt krajowy
Spożycie
za okres
Q1'06
Q2'06
Q3'06
Q4'06
Q1'07
Q2'07
Q3'07
Q4'07
Q1'08
Q2'08
Q3'08
5,4
6,3
6,6
6,6
7,3
6,5
6,5
6,4
6,1
5,7
5,5
Q4'08
5,2
5,8
6,4
7,4
9,3
9,3
9,2
8,4
6,5
6,3
6,4
6,8
7,8
3,6
6,0
4,8
5,3
4,8
6,6
5,2
5,2
3,9
4,1
3,9
3,6
Prywatne
5,1
4,6
5,4
4,8
6,8
4,9
4,8
3,6
5,6
4,8
4,3
4,5
Publiczne
8,9
5,6
5,0
4,8
6,2
6,4
5,8
4,9
-1,1
6,0
6,5
5,3
Akumulacja
4,9
14,5
17,0
21,5
25,7
28,1
21,5
12,7
17,3
16,4
18,1
16,9
Nakłady brutto na środki trwałe
8,5
15,1
17,3
16,0
23,8
19,0
16,7
15,2
15,7
16,6
17,0
14,9
Zapasy (kontrybucja we wzrost PKB)
-0,3
-0,1
0,2
1,7
0,7
1,7
1,2
-0,5
0,7
0,3
0,6
0,9
-0,4
-0,1
-1,0
-2,7
-2,2
-2,9
-2,1
-0,2
-0,4
-1,0
-1,6
-2,8
Eksport netto (kontrybucja we wzrost PKB)
12,1
12,3
12,9
10,9
13,2
8,8
8,2
8,6
8,5
11,5
12,1
7,6
Sprzedaż detaliczna
CPI
9,6
0,6
12,5
0,8
12,3
1,4
13,4
1,4
17,7
2,0
15,4
2,4
16,2
2,0
17,0
3,5
20,1
4,1
16,3
4,3
15,5
4,8
14,4
4,0
PPI
0,6
2,3
3,5
2,8
3,3
2,0
1,7
2,3
3,0
2,5
2,5
2,8
Inflacja bazowa (netto)
0,8
1,0
1,3
1,5
1,6
1,6
1,3
1,5
2,4
3,2
3,5
3,3
Wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw
4,6
4,5
5,3
5,5
7,8
8,9
9,8
10,0
11,5
12,4
12,2
13,0
5
11 czerwca 2008
Nawigator
GOSPODARKA POD LUPĄ
To będzie kolejny dobry rok dla polskiej gospodarki
Tempo wzrostu polskiej gospodarki w Q1’08 okazało się po raz kolejny wyższe
od prognoz. Dynamika PKB na poziomie 6.1%r/r, tj. niewiele niższa w stosunku
do poprzedniego kwartału, potwierdziła, że globalne spowolnienie gospodarcze
jak na razie nie przekłada się na pogorszenie koniunktury w naszym kraju. Choć
wysoki wzrost generowany jest przede wszystkim przez popyt krajowy, na
wysokim poziomie utrzymuje się także popyt zagraniczny na polskie towary i
usługi, i to mimo silnej aprecjacji złotego: dynamika realna eksportu w Q1’08 w
wysokości 13.4%r/r osiągnęła najwyższy poziom od Q3’06. Dane za kwiecień
br., tj. pierwszy miesiąc Q2’08, oraz prognozy na kolejne jego miesiące
wskazują, że kolejny kwartał będzie dla polskiej gospodarki również dobry. I choć
w następnych kwartałach dynamika PKB będzie łagodnie wyhamowywać, to
raczej nie należy spodziewać się, że spadnie ona poniżej 5%r/r. Szacunki
wskazują, że po wzroście PKB w Q2’08 na poziomie 5.7%r/r, w Q3’08 jego
dynamika wyniesie ok. 5.5%r/r, a w ostatnim kwartale ok. 5.2%r/r. W rezultacie w
poziomie 5.6%.
108
106
104
102
100
1Q04 4Q04 3Q05 2Q06 1Q07 4Q07 3Q08
PKB, r/r
całym roku należy oczekiwać wzrostu PKB na
Siłą wiodącą polskiej gospodarki będzie nadal konsumpcja (w szczególności spożycie indywidualne sektora gospodarstw
domowych) oraz inwestycje. Jeśli chodzi o konsumpcję gospodarstw domowych nadal wspierana będzie ona przez rosnące w
dwucyfrowym tempie wynagrodzenia oraz poprawiającą się sytuację na rynku pracy. Trzeba jednak wziąć pod uwagę z jednej
strony wyższą niż w Q1’08 przewidywaną inflację w kolejnych kwartałach br., która będzie zmniejszała realną siłę nabywczą
wynagrodzeń, a z drugiej strony wyższe stopy procentowe (na poziomie przynajmniej 6%), które podwyższą raty zaciągniętych
przez gospodarstwa domowe kredytów. W efekcie należy oczekiwać, że tempo wzrostu konsumpcji indywidualnej na poziomie
5.6%r/r w Q1’08 już nie powtórzy się w kolejnych kwartałach br. i że będzie ono nieco zwalniało (według naszych prognoz w Q2’08
wyniesie 4.8%r/r, w Q3’08 4.2%r/r, a w Q4’08 – ze względu na czynniki sezonowe – ponownie nieco wzrośnie do 4.5%r/r). Dużą
niepewnością obarczone są prognozy dotyczące konsumpcji publicznej – po bardzo silnej rewizji w górę dynamik w
poszczególnych kwartałach 2007 roku, Q1’08 pokazał spadek aż o 1.1%r/r (pierwszy zresztą od Q2’96). Należy zakładać, że tak
słaby wynik jest rezultatem braku wszystkich potrzebnych do oszacowania spożycia publicznego danych i że w przyszłości
zostanie on zrewidowany. Rewizja ta może jednak nastąpić dopiero w 2009 roku, a póki co w kolejnych kwartałach mogą być nadal
wykazywane kolejne słabe wyniki spożycia publicznego. Ważna sprawą w przypadku prognoz konsumpcji na kolejne kwartały br.
jest inny - w porównaniu do poprzedniego roku - rozkład dni roboczych, długich weekendów (szczególnie dotyczy to Q2’08) oraz
obowiązującego zakazu handlu w dni świąteczne. Efekty te uwidocznią się szczególnie w Q2’08, gdzie nastąpiły przesunięcia
długich weekendów pomiędzy majem i czerwcem, dodatkowo zaś w samym maju przez 4 dni obowiązywał zakaz handlu.
punkty proc. (wkłady we wzrost PKB)
Dynamika inwestycji w Q1’08 na poziomie 15.7%r/r z jednej strony okazała się
niższa od oczekiwań, z drugiej zaś wyższa od wykazanej w Q4’07 (po rewizji).
Eksport netto
10
Jako
że wiosna jest okresem, w którym w pełni rozpoczynają się prace
PKB
8
budowlane, szacujemy, że w Q2’08 tempo wzrostu inwestycji będzie wyższe
niż w Q1’08 i wyniesie ok. 16.6%r/r. Na taką dynamikę wskazują z jednej strony
6
miesięczne
prognozy produkcji budowlano-montażowej, z drugiej zaś
4
oczekiwania co do wyższego niż na początku br. wykorzystania środków z
2
unijnych funduszy strukturalnych, w szczególności tych przyznanych Polsce na
0
lata 2004-2006 (uruchomienia środków przyznanych Polsce na lata 2007-2013
spodziewamy się w drugiej połowie br.). W tym roku kończy się okres
-2
wykorzystania pieniędzy unijnych z lat 2004-2006. Na koniec kwietnia br. kwota
-4
wydatków wypłaconych na rzecz beneficjentów od początku uruchomienia
1Q05 4Q05 3Q06 2Q07
1Q08 4Q08
programów osiągnęła poziom 81.5% alokacji dostępnej dla Polski (tj.
PLN24.6mld), przy czym najwyższy poziom płatności w kwietniu odnotowano
m.in. w SPO Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw, tj. programie stricte inwestycyjnym. Można szacować, że w ramach tego
Popyt krajowy
6
11 czerwca 2008
Nawigator
programu do wykorzystania zostało jeszcze ok. 30% środków, co będzie na pewno wsparciem dla inwestycji w kolejnych
miesiącach br. (zakładamy, ze zostaną wykorzystane wszystkie środki). Jeśli chodzi o perspektywę finansową na lata 2007-2013
trwają obecnie nabory wniosków oraz podpisywane są umowy, a zatem będzie to miało przełożenie na dynamikę inwestycji
dopiero w drugiej połowie roku (najprawdopodobniej dopiero w Q4’08). Dzięki temu, że inwestycje w Polsce wspierane są przez
środki publiczne, zachęca to zarówno firmy prywatne jak i samorządy do rozpoczynania kolejnych projektów, co naszym zdaniem
bezie kontynuowane również w tym roku. Dynamika inwestycji według naszych prognoz wyniesie w 2008 roku ok. 15.9%.
Dane dotyczące eksportu towarów i usług za pierwsze trzy miesiące br. dowiodły, że mimo umacniającego się złotego, jego
dynamika pozostaje silna. W kolejnych kwartałach tempo wzrostu eksportu uzależniona będzie od sytuacji gospodarczej naszych
partnerów handlowy, szczególnie Niemiec, dla są nieco bardziej optymistyczne niż jeszcze kilka miesięcy temu. Niemniej
oczekiwane jest spowolnienie w stosunku do poprzedniego roku stąd spodziewamy się spowolnienia dynamiki polskiego eksportu,
szczególnie w drugiej połowie roku. Jednocześnie podążający za relatywnie silnym popytem krajowym import utrzyma pozycję
silniejszą niż eksport, w związku z czym ujemny wkład eksportu netto w kolejnych kwartałach będzie się pogłębiał, a całym roku
wyniesie ok. -1.5pp.
Uwzględniając dobre perspektywy dla polskiej gospodarki w roku bieżącym podnieśliśmy również nieco prognozę wzrostu PKB na
rok 2009 do poziomu 4.8%, spodziewając się dynamiki konsumpcji prywatnej na poziomie 4.2% oraz dynamiki inwestycji na
poziomie 12.3%.
RAPORT SPECJALNY
Dobre perspektywy dla polskiego eksportu
Streszczenie
Do głównych determinantów eksportu należy popyt zewnętrzny, konkurencyjność cenowa oraz jakościowa towarów. W raporcie
specjalnym pokrótce analizujemy wspomniane czynniki celem oceny perspektyw dla polskiego eksportu. Oceniamy również
sytuację finansową eksporterów.. Obecnie sytuacja finansowa eksporterów jest bardzo dobra (w 2007 r. rentowność obrotu brutto
przedsiębiorstw eksportowych wyniosła 6.6%). Pomimo silnego umocnienia złotego wyniki eksportu w pierwszych miesiącach
2008 r. były bardzo dobre. Relatywna odporność eksportu na zmiany kursu złotego wynika m.in. z charakterystyki polskiej branży
eksportowej, która charakteryzuje się dużą koncentracją i wysokim udziałem handlu wewnątrzkorporacyjnego. Z danych Instytutu
Koniunktur i Cen Handlu Zagranicznego wynika, że największe przedsiębiorstwa (zatrudniające powyżej 1 tys. osób), które
stanowiły zaledwie 3.5% badanej populacji eksporterów realizowały w okresie 2000-2005 z reguły ponad 40% całego eksportu.
Dane GUS wskazują, że przedsiębiorstwa z kapitałem zagranicznym realizują blisko 70% całości sprzedaży na eksport. Z
przeprowadzonej analizy wynika, że sytuacja finansowa eksporterów jest obecnie bardzo korzystna, a w krótkim okresie
największym zagrożeniem dla wyników eksportu jest pogorszenie koniunktury w gospodarce światowej, a w szczególności w
Europie. W średniej perspektywie sektor eksportowy czekają kolejne wyzwania. W związku z procesem realnej konwergencji
eksporterzy będą pozostawali pod presją aprecjacji złotego i rosnących kosztów produkcji (głównie kosztów pracy). W efekcie będą
się wyczerpywały możliwości konkurencji cenowej, a potencjał dalszej ekspansji eksportowej będzie uzależniony od tempa
poprawy jakości i zaawansowania technicznego oferty eksportowej. Bardzo ważną rolę w tym procesie będą odgrywały
zagraniczne inwestycje bezpośrednie i transfer wiedzy oraz technologii z krajów bardziej rozwiniętych. Przystosowanie się do
nowych warunków będzie najtrudniejsze w przypadku mniejszych przedsiębiorstw z dominacją kapitału krajowego, które w
największym stopniu będą odczuwały negatywne skutki umocnienia waluty krajowej. Trudniejsza będzie również sytuacja branż
niskomarżowych oraz tych, w których panuje największa konkurencja.
1.
Popyt zewnętrzny
Teoria makroekonomiczna i badania empiryczne wskazują, że do głównych determinantów eksportu należy popyt zewnętrzny na
wyroby kraju eksportującego. Szacunki ekonometryczne wskazują, że elastyczność cenowa popytu na eksport kształtuje się
7
11 czerwca 2008
Nawigator
zwykle w okolicach 1.61. Według wstępnych danych GUS w 2007 r. w najszybszym tempie rósł eksport z Polski do krajów Europy
Środkowo-Wschodniej (EŚW). Eksport do tej grupy krajów wyrażony w EUR wzrósł o 24.2%. Dynamicznie rosła sprzedaż polskich
towarów do Rosji i na Ukrainę (wzrost o odpowiednio 25.2% i 27.5%). Mniej imponująco wyglądał wzrost w przypadku eksportu do
UE, która jest odbiorcą blisko 80% polskiego eksportu. Eksport do UE
wzrósł o 15.0%, a eksport do Niemiec 9.4%. Nie zmienia to faktu, że to
120
właśnie kraje UE, w tym w dużej mierze Niemcy, które są odbiorcą ponad ¼
115
eksportowanych przez Polskę towarów (25.8%), są głównym źródłem
popytu zewnętrznego na Polski eksport. W 2007 r. eksport polskich towarów
110
wzrósł o EUR13.2mld, z czego EUR11.5md trafiło do krajów UE (87.3%
105
całego przyrostu eksportu). Eksport do Niemiec wzrósł o EUR2.3mld (17.0%
przyrostu ogółem), a sprzedaż do krajów EŚW o EUR0.6mld (4.6%
100
przyrostu ogółem). Pomimo wysokiej dynamiki wzrostu kraje EŚW miały
dużo mniejsze znaczenie w kreowaniu wzrostu eksportu niż UE, ze względu
95
na wciąż niski udział w eksporcie ogółem (9.9% w 2007 r.). W efekcie wkład
2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007
krajów EŚW we wzrost wartości eksportu w EUR wyniósł w ubiegłym roku
Eksport Polski do Niemiec, EUR, r/r
zaledwie 0.7pp wobec 13.1pp w przypadku krajów UE (z czego 2.6pp to
Eksport Niemiec Poza UE, EUR, r/r
wkład eksportu do Niemiec). Dlatego też z punktu widzenia perspektyw dla
popytu zewnętrznego najważniejszą rolę odgrywa sytuacja w UE.
W Q1’08 polskiemu eksportowi sprzyjała m.in. bardzo dobra sytuacja w
gospodarce Niemieckiej. Tempo wzrostu PKB wyniosło w Q1’08 w
Niemczech 2.6%r/r (najwyższy wzrost od 12 lat). Wprawdzie popyt krajowy
wzrósł tylko o 0.7%r/r, jednak eksport zwiększył się realnie o 5.9%r/r. Oba
czynniki odgrywają istotne znaczenie dla eksportu Polski do Niemiec. W
efekcie w Q1’08 polski eksport towarów i usług (dane z rachunków
narodowych) wzrósł w ujęciu realnym o 13.4%r/r. Zwraca uwagę silna
korelacja pomiędzy eksportem Polski do Niemiec, a eksportem Niemiec
poza UE. Sugeruje to, że negatywny wpływ spowolnienia popytu krajów
trzecich (spoza UE) na Niemiecki eksport może mieć duże znaczenie dla
wyników polskiego eksportu. Z tego punktu widzenia ważna jest koniunktura
z USA, gdyż kraj ten stanowi ok. 20% niemieckiego eksportu poza UE.
130
120
110
100
90
80
01-04
10-04
07-05
04-06
Ceny eksportu PLN, r/r, %
01-07
10-07
EUR/PLN, %, r/r
40
8
30
6
20
4
10
2
0
0
-10
-20
03-00
-2
-4
09-01
03-03
09-04
03-06
09-07
Eksport Polski, realnie, %, r/r (LO)
Popyt krajow y Niemiec, realnie, %, r/r (PO)
Pomimo bardzo dobrej sytuacji bieżącej w zakresie popytu na polski
eksport, w kolejnych kwartałach roku istnieje znaczące ryzyko pogorszenia
koniunktury na polskich rynkach eksportowych. W kwietniowym raporcie o
gospodarce europejskiej2 Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW)
oczekuje spowolnienia wzrostu w UE z 3.1% w 2007 r. do 1.8% w 2008 r. i
1.7% w roku 2009 w związku z oczekiwanym spowolnieniem gospodarki
USA, która odpowiada za ok. 15% popytu na eksport strefy euro.
Ekonomiści MFW szacują, że spowolnienie wzrostu w USA o 1pp ogranicza
tempo wzrostu w Europie o ok. 0.5pp. Co więcej, negatywny wpływ sytuacji
w USA na rozwinięte kraje europejskie dodatkowo może obniżyć tempo
wzrostu w europejskich krajach rozwijających się o kolejne 0.25pp.
Szacujemy, że przy założeniu elastyczności polskiego eksportu względem
PKB UE na poziomie 1.03, negatywny wpływ zakładanego przez MFW
1
Przegląd prac dotyczących estymacji funkcji popytu na eksport zawiera praca M.Goldstein, M.Khan, Income and price effects in foreign trade,
rozdział 20 w R.Jones, P.Kennen (red. naukowa), Handbook of International Economics, vol. II, Elsevier Science Publisher B.V., 1985.
2
Europe. Reassessing Risks. Regional Economic Outlook, MFW, kwiecień 2008.
3
Teoria ekonomi wskazuje, że w długim okresie popyt (w tym przypadku na polski eksport) powinien rosnąć w tempie zbliżonym do dochodu
(w tym przypadku przybliżanego przez PKB UE). Elastyczności krótkookresowe mogą różnić się od długookresowych, jednak ze względu
na liczbę zjawisk zachodzących w ostatnich latach w polskim eksporcie (zmiany strukturalne, szoki zewnętrzne itp.) szacunki
elastyczności obarczone są bardzo dużą niepewnością.
8
11 czerwca 2008
Nawigator
spowolnienia gospodarki UE na polski eksport towarów i usług w ujęciu realnym wyniesie w 2008 r. ok. 1.1pp, co przekłada się na
negatywny wpływ na tempo wzrostu polskiej gospodarki w 2008 r. w wysokości ok. 0.5pp.
2.
Kurs walutowy a ceny eksportu
Bardzo istotnym determinantem eksportu są ceny towarów eksportowych, które mają wpływ zarówno na popyt jak i podaż
eksportu. Ceny eksportu wyrażone w walucie kraju importującego wpływają na wielkość popytu na towary eksportowe na rynkach
docelowych, a ceny eksportu w walucie krajowej – uwzględniające wpływ kursu walutowego – mają kluczowe znaczenie dla
opłacalność działalności eksportowej i wyników finansowych przedsiębiorstw o wysokim udziale eksportu. Ceny eksportu w walucie
obcej są uzależnione od cen krajowych na krajach docelowych eksportu oraz cen konkurencyjnych towarów eksportowanych na te
rynki przez kraje trzecie. W większości przypadków (z wyłączaniem krajów o dużym znaczeniu w globalnej produkcji i eksporcie
określonych towarów) kraj eksportujący jest cenobiorcą (w szczególności dotyczy to Polski, której udział w światowym eksporcie
wyniósł w 2007 r. 1%4). W latach 2000-2005 ceny polskiego eksportu wyrażone w EUR rosły średnio o 2.7% rocznie, przy wzroście
wskaźnika HICP w tym samym okresie o 2.1%. Badania empiryczne wskazują, że znaczenie cen relatywnych (ceny eksportu w
relacji do cen na rynkach eksportowych) dla popytu na eksport jest mniejsze niż w przypadku popytu zewnętrznego na eksport, a
średnia elastyczność cenowa eksportu to ok. 1.1. Ceny eksportu wyrażone w walucie krajowej są pochodną cen w walucie obcej
oraz kursu walutowego. Aprecjacja waluty krajowej ogranicza wartość środków finansowych uzyskiwanych z działalności
eksportowej. Nadmierna aprecjacja może prowadzić do pogorszenia wyników finansowych przedsiębiorstw eksportowych, a w
efekcie ograniczenia eksportu. Potencjalnie może mieć do duże znaczenie w przypadku Polski, gdzie ok. 2/3 eksporterów nie
zabezpiecza swoich przychodów przed ryzykiem kursowym za pomocą instrumentów finansowych5.
130
Ceny eksportu publikowane przez GUS wskazują na znaczącą korelację
zmian nominalnego kursu EUR-PLN, w którym rozliczana jest zdecydowana
większość transakcji eksportowych, z cenami eksportu wyrażonymi w PLN.
110
Silne umocnienie kursu złotego z ok. 4.85/EUR w lutym 2004 r. do ok.
3.85/EUR w grudniu 2005 spowodowało głębokie spadki złotowych cen
100
eksportu w 2005 r. Znacznemu pogorszeniu uległa również pośrednia miara
90
rentowności przedsiębiorstw eksportowych tj. relacja cen eksportu do
jednostkowych kosztów pracy (od marca 2005 spadkom cen eksportu
80
towarzyszył wzrost jednostkowych kosztów pracy). Przy dynamicznym
01-04 10-04 07-05 04-06 01-07 10-07
wzroście popytu na
polskie
towary
i
150
Ceny eksportu PLN, r/r, %
EUR/PLN, %, r/r
zniesieniu
barier
140
celnych w wymianie z
130
UE nie miało to jednak negatywnego wpływu na wolumen eksportu, jednak
120
pogorszyło nieco sytuację finansową przedsiębiorstw eksportowych na co
110
wskazują bezpośrednie miary rentowności (więcej szczegółów w kolejnej
100
części raportu). Potwierdza to, że w przypadku ograniczenia opłacalności
90
eksportu pierwszą reakcją eksporterów jest obniżenie marż i dążenie do
utrzymania obecności na rynkach zagranicznych. Obserwowane obecnie
80
poziomy relacji cen eksportu do ULC wskazują na utrzymującą się od
01-04 10-04 07-05 04-06 01-07 10-07
Ceny eksportu / ULC w sekt.przeds., %, r/r
kwietnia 2007 presję na przedsiębiorstwa eksportowe, jednak należy
podkreślić, że tempo pogorszenia tego wskaźnika było zdecydowanie
Wolumen eksportu, %, r/r
bardziej umiarkowane niż w roku 2005.
120
4
WTO statistics database.
M.E.Jagiełło, K.Marczewski, A.Wysocka, Aktywność eksportowa polskich przedsiębiorstw przemysłowych. Wyniki badań ankietowych.
IBRKiK. Warszawa 2007. Badania koniunktury NBP wskazują, że zabezpieczanie się przed ryzykiem kursowym jest silnie powiązane z
wielkością przedsiębiorstwa. W Q1’08 instrumenty zabezpieczające stosowało 55% podmiotów zatrudniających powyżej 500 pracowników, a w
grupie podmiotów największych, w których poziom zatrudnienia przekracza 2000 osób odsetek ten wyniósł 83%. W grupie najmniejszych
podmiotów (zatrudniających mniej niż 50 pracowników) przed ryzykiem kursowym zabezpieczało się jedynie 31% jednostek. Zauważalna jest
stabilizacja odsetek przedsiębiorstw stosujących zabezpieczenie przed ryzykiem kursowym w ciągu ostatnich trzech lat.
5
9
11 czerwca 2008
Nawigator
3.
Sytuacja finansowa eksporterów
Dane GUS dotyczące sytuacji finansowej przedsiębiorstw wskazują, że sytuacja finansowa badanych eksporterów6 pozostaje
bardzo dobra i wyróżnia się na tle nieeksporterów i ogółu przedsiębiorstw. Bezpośrednie miary rentowności wskazują, że po
trudnym dla finansów przedsiębiorstw początku obecnej dekady sytuacja ogółu firm zdecydowanie poprawia się od 2003 r. A
rentowność obrotu brutto7 osiągana przez przedsiębiorstwa eksportowe8
35
regularnie przekracza rentowności osiągane przez nieeksporterów. Pomimo
30
znaczącej aprecjacji nominalnego kursu EUR-PLN w ostatnich latach (kurs
25
średni w 2007 r. umocnił się o ok. 20% w stosunku do kursu średniego w
2004 r.) rentowność eksporterów utrzymuje się na bardzo wysokim
20
poziomie. W 2007 r. przedsiębiorstwa osiągające przychody z eksportu
15
odnotowały rentowność na poziomie 6.6% wobec rekordowych 6.8%
10
osiągniętych w roku przystąpienia do UE (2004). Systematycznie zmniejsza
5
się również odsetek przedsiębiorstw notujących stratę netto zarówno w
0
badanej populacji eksporterów jak i nieeksporterów. W przypadku
2002
2003
2004
2005
2006
2007
eksporterów udział ten zmniejszył się z 33.7% w 2002 r. do 16.8% w 2007 r.
Równocześnie rośnie udział wartości sprzedaży na eksport w sprzedaży
Odsetek eksporterów ze stratą netto, %
ogółem eksporterów (z 24.1% w 2002 r. do 28.6% w 2007 r.).
Rentowność eksporterów w 2007 r. była o 0.2pp niższa niż w 2004 r., podczas gdy w przypadku nieeksporterów w analogicznym
okresie rentowność wskaźnik rentowności obrotu brutto wzrósł o 0.6pp, co sugeruje pewną presję na sytuację finansową
eksporterów ze strony aprecjacji. Zmiany kursu złotego znajdują odzwierciedlenie w przychodach ze sprzedaży na eksport, jednak
wpływ aprecjacji na ich dynamikę jest umiarkowany. Pomimo pojawiających się w ostatnim okresie głosów o coraz trudniejszej
sytuacji eksporterów, ubiegły rok był bardzo dobry dla tego sektora gospodarki. W 2007 r. wynik finansowy brutto eksporterów
zwiększył się o 24.8%r/r, podczas gdy w przypadku populacji nieeksporterów wzrost wyniósł 11.5%r/r (w poprzednich latach wynik
finansowy brutto nieeksporterów rósł szybciej niż w populacji eksporterów). Co więcej, przychody eksporterów ze sprzedaży na
eksport rosły w ubiegłym roku szybciej niż przychody nieeksporterów ze sprzedaży krajowej (16.2%r/r vs. 9.3%r/r). Podobna
tendencja utrzymywała się w poprzednich latach z wyjątkiem trudnego dla eksporterów 2005 r., kiedy średni nominalny kurs
złotego umocnił się do euro o ponad 11%, a wynik finansowy brutto eksporterów obniżył się o blisko 16%r/r (w przypadku
nieeksporterów spadek ten wyniósł ok. 6%)9.
Pewnym sygnałem pogarszania się sytuacji finansowej w grupie
eksporterów może być odnotowany w 2007 r. spadek wyniku finansowego
brutto wśród eksporterów wyspecjalizowanych10 o 7.5%r/r. Spadek ten był
jednak w dużej mierze wynikiem wzrostu kosztów, a nie gwałtownego
pogorszenia
wpływów
z
eksportu.
Sprzedaż
eksporterów
wyspecjalizowanych na eksport wzrosła w ubiegłym roku o 12.8%r/r, a
pogorszenie wyniku finansowego brutto wynikało z faktu, że wzrostowi
przychodów z całokształtu działalności o 12.1%r/r towarzyszył wzrost
kosztów o 13.2%r/r, co trudno przypisać wpływowi aprecjacji waluty
krajowej.
7
6
5
4
3
2
1
0
-1
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007
Rentow ność obrotu brutto eksporterów , %
Rentow ność obrotu brutto nieeksporterów , %
Obecnie nie są jeszcze dostępne szczegółowe dane dotyczące kondycji
eksporterów w Q1’08, jednak wstępne dane GUS wskazują na nieznaczne obniżenie wskaźnika rentowności brutto dla ogółu
przedsiębiorstw do 5.8% z 6.1% w 2007 r., przy czym jak stwierdził GUS w komunikacie, podstawowe relacje ekonomiczno6
W raporcie wykorzystano dane dotyczące przedsiębiorstw zatrudniających powyżej 49 pracowników zawarte w rocznych publikacjach GUS
Wyniki finansowe podmiotów gospodarczych.
7
Rentowność obrotu brutto liczona jest jako relacja wyniku finansowego brutto do przychodów z całokształtu działalności.
8
Za eksportera zostało uznane przedsiębiorstwo, które w sprawozdaniu F01 wykazywało sprzedaż na eksport jako część swoich przychodów.
9
Bezpośrednie miary rentowności potwierdzają tendencje sugerowane przez miary pośrednie (patrz poprzednia część raportu), że 2005 r. był
trudnym okresem dla eksporterów ze względu na szybką aprecjację złotego.
10
Na potrzeby tego raportu jako eksportera wyspecjalizowanego będziemy określali przedsiębiorstwo o udziale eksportu w przychodach
przekraczającym 75%.
10
11 czerwca 2008
Nawigator
finansowe eksporterów obniżyły się w porównaniu do notowanych przed rokiem, ale były korzystniejsze niż dla ogółu
przedsiębiorstw. Wyraźnie wzrósł również odsetek przedsiębiorstw eksportowych notujących stratę netto (z 23.7% w Q1’07 do
28.3% w Q1’08). Wstępne dane GUS wskzują, że przy spadku cen eksprotu, eksport towarów w ujęciu realnym wzrósł w
pierwszych dwóch miesiącach roku o 15.3%r/r (w analogicznym okresie roku poprzedniego było to 11.5%r/r). Na chwile obecną nie
ma więc sygnałów, aby presja ze strony umacniającej się waluty krajowej negatywnie przekłądała się na aktywność eksportową w
pierwszych miesiącach 2008 r. Zakładając umocnienie średniego kursu EUR-PLN w 2008 r. do 3.40, skala umocnienia może być
zblizona do obserwowanej w 2005 r. Należy oczekiwać zblizonego jak wówczas pogorszenia sytuacji finansowej eksporterów i
spadku wskażnika rentowności obrotu brutto eksproterów do ok. 5.2%. Przy tak wysokim pozomie zyskowności nie oczekujemy
umiarkowanego wpływu tej sytuacji na realny wzrost eksprotu.
Relatywnie duża odporność sytuacji finansowej eksporterów i wyników
eksportu na zmiany kursu walutowego wynika z charakterystyki sektora
eksportowego. W Polsce ma miejsce silna koncentracja eksportu. Wśród
120
przedsiębiorstw eksportujących dominują podmioty średnie tj. zatrudniające
110
50-249 osób (77.1% eksporterów w latach 2003-2005)11. Pomimo to na
przedsiębiorstwa średnie przypadało w 2005 r. zaledwie ok. 25% eksportu w
100
badanej
grupie
przedsiębiorstw,
a
największe
przedsiębiorstwa
(zatrudniające
powyżej
1
tys.
osób),
które
stanowiły
zaledwie
3.5% badanej
90
populacji realizowały w okresie 2000-2005 z reguły ponad 40% całego
80
eksportu. Największych 25 eksporterów z listy 500 Rzeczpospolitej
2003
2004
2005
2006
2007
wyeksportowało w 2007r. towary za PLN65.7mld, co stanowiło ok. 20%
Wpływ y ze sprzedaży na eksport, %, r/r
sprzedaży na eksport deklarowanej przez eksporterów zatrudniających
EUR/PLN, %, r/r
powyżej 49 osób. Jednocześnie wg analiz Instytutu Badań Rynku,
Konsumpcji i Koniunktur (IBRKiK) największe przedsiębiorstwa odznaczały
się najwyższą rentownością. Bardzo ważną rolę w polskim eksporcie odgrywa handel wewnątrzkorporacyjny, realizowany przez
przedsiębiorstwa transnarodowe dokonujące inwestycji bezpośrednich w Polsce, który jest odporny na zmiany kursów walut. Jest
to widoczne w strukturze własnościowej przedsiębiorstw eksportujących. Wśród 25 największych eksporterów wg Rzeczpospolitej,
17 przedsiębiorstw było podmiotami z dominacją kapitału zagranicznego. Dane GUS12 wskazują, że przedsiębiorstwa z kapitałem
zagranicznym w 2006 r. realizowały blisko 70% całości sprzedaży na eksport.
130
W grupie eksporterów zatrudniających ponad 49 osób dominują przedsiębiorstwa z
Najwięksi eksporterzy w 2007 r.
przemysłu przetwórczego, które w 2007 r. stanowiły 72% wszystkich eksporterów i
wartość eksportu (mln PLN)
81% wartości sprzedaży na eksport. W 2007 r. działalność eksportową prowadziło
1 Fiat Auto Poland SA
9873.1
ponad 40% przedsiębiorstw z przemysłu przetwórczego, a udział przychodów ze
2 Volkswagen Poznań sp. z o.o.
7565.2
sprzedaży na eksport w przychodach ze sprzedaży produktów, towarów i
3 Volkswagen Motor Polska sp. z o.o.
3513.3
materiałów wyniósł 40%. Znaczenie sprzedaży na eksport jest zróżnicowane w
4 Fiat-GM Powertrain Polska sp. z o.o.
3257.6
poszczególnych działach przemysłu przetwórczego. Zdecydowanie największy
5 Phillips Lighting Poland SA
3244.9
udział sprzedaży na eksport notują dwa działy: „produkcja pojazdów
6
Delphi
Poland
SA
GK
2998.5
samochodowych, przyczep i naczep” (76% w 2006 r.) oraz „produkcja sprzętu i
7
Polski
Koks
SA
2804.2
urządzeń radiowych, telewizyjnych i telekomunikacyjnych’ (75.9%). Kluczowe
8
Boryszew
SA
2658.6
znaczenie dla sytuacji eksportowej w przetwórstwie przemysłowym ma dział
9
Węglokoks
SA
2617.6
„produkcja pojazdów samochodowych, przyczep i naczep”, który w 2007 r.
2553.5
realizował 23% całego eksportu sekcji przetwórstwo przemysłowe. Dział ten jest 10 Polskie Linie Lotnicze Lot SA
Źródło: Lista 500, Rzeczpospolita, 2008
zdominowany jest przez korporacje międzynarodowe (m.in. Fiat Auto Poland,
Volkswagen Poznań, Volkswagen Motor Polska, Toyota Motor Manufacturing Poland, Toyota Motor Industries Poland) dla których
koszty produkcji w Polsce są znacznie ważniejszym czynnikiem niż kurs krajowej waluty. Znacznie bardziej narażone na
negatywny wpływ aprecjacji są m.in. działy „produkcja drewna i wyrobów z drewna” oraz „produkcja mebli, działalność produkcyjna
gdzie indziej niesklasyfikowana”, gdzie udział przychodów ze sprzedaży na eksport w przychodach ogółem stanowił w 2006 r.
11
Z.Wołodkiewicz-Donimirski, K.Marczewski Kondycja ekonomiczna polskich eksporterów. Wyniki badań sprawozdań finansowych. Instytut
Badań Rynku, Konsumpcji i Koniunktur. Warszawa 2007
12
Bilansowe wyniki finansowe podmiotów gospodarczych 2006 r., GUS, Warszawa 2007., Działalność gospodarcza podmiotów z kapitałem
zagranicznym w 2006 roku. GUS, Warszawa 2008.
11
11 czerwca 2008
Nawigator
odpowiednio 41.1% i 58.1%, a w których zdecydowanie większe znaczenie odgrywają przedsiębiorstwa krajowe. Pod większą
presją będą z pewnością pozostawały branże nisko marżowe oraz te, w których panuje największa konkurencja.
Udział przychodów ze sprzedażna eksport w przychodach ze sprzedaży ogółem
Reasumując należy ocenić bieżącą sytuację finansową
eksporterów pozytywnie. Jest ona na tyle korzystna, że
2 Produkcja sprzętu i urządzeń radiowych, telewizyjnych i telekomunikacyjnych
75.9
stanowi znaczący bufor pomiędzy pogorszeniem się
3 Produkcja mebli; działalność produkcyjna gdzie indziej niesklasyfikowana
58.1
opłacalności eksportu, a ograniczeniem działalności
4 Produkcja maszyn i aparatury elektrycznej, gdzie indziej niesklasyfikowana
55.8
eksportowej. Wysoki koszt ponownego wejścia na rynek
5 Produkcja maszyn i urządzeń, gdzie indziej niesklasyfikowana
41.6
zagraniczny powoduje, że eksporterzy będą dążyli do
6 Produkcja drewna i wyrobów z drewna
41.2
utrzymania udziałów w rynkach zagranicznych nawet za
7 Produkcja odzieży i wyrobów futrzarskich
40.2
cenę niższych marż. Ze względu na duże znaczenie
Źródło: GUS
eksportu
branż
zdominowanych
przez
kapitał
zagraniczny w wartości eksportu ogółem wpływ aprecjacji kursu na wyniki eksportu jest ograniczony. Nawet jednak w przypadku
koncernów międzynarodowych, dla których kurs walutowy ma marginalne znaczenie, wyzwaniem w najbliższych latach może być
spowalniająca gospodarka światowa (niższy niż w poprzednich latach wzrost globalnego popytu) oraz rosnące koszty produkcji w
Polsce (szybki wzrost wynagrodzeń zwiększający koszt pracy13). W zdecydowanie trudniejszej sytuacji znajdują się
przedsiębiorstwa krajowe, które oprócz rosnących kosztów pracy będą musiały zmierzyć się z presją aprecjacyjną.
1 Produkcja pojazdów samochodowych, przyczep i naczep
4.
76.0
Znaczenie zmian w jakości produktów eksportowych
Pomimo znaczącej aprecjacji efektywnego kursu złotego zarówno w ujęciu
nominalnym jak i realnym, w ostatniej dekadzie Polska notowała dynamiczny
1,2
1.0
wzrost eksportu, zwiększając znacząco swój udział w globalnym rynku
0.9
1,0
0.9
0.8
towarów. Wzrost roli Polski w światowym handlu był zdecydowanie szybszy
0.7
0,8
iż wynikałoby to z tempa rozwoju gospodarczego. Z danych WTO14 wynika,
0.6
0.6
że w latach 2000-2006 realny PKB zwiększył się w Polsce o 23%, podczas
0,6 0.5
gdy eksport towarów i usług zwiększył się o 75%. W porównaniu do roku
0,4
2000, udział Polski w światowym eksporcie uległ podwojeniu (wzrost z 0.5%
0,2
do 1.0% w 2007 r.). Sytuacja ta jest wynikiem oddziaływania dwóch
czynników. Po pierwsze wynikała z nadrabiania zaległości w skali otwartości
0,0
polskiej gospodarki (tzw. catching up effect) oraz systematycznej poprawy
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007
jakościowej polskiej oferty eksportowej. Udział eksportu w PKB wzrósł z
Udział Polski w św iatow ym eksporcie tow arów , %
27% PKB w 2000 r. do ponad 40% w roku 2007. Jednocześnie analizy
(dane WTO)
MFW15 wskazują, że podobnie jak w przypadku innych krajów Europy
Środkowej i Wschodniej w Polsce następowały znaczące zmiany strukturalne w eksporcie, które wiązały się ze wzrostem
zaawansowania technologicznego i jakości polskich produktów eksportowych. Znaczące przyspieszenie tego procesu nastąpiło na
początku obecnej dekady, kiedy w następstwie skutków kryzysu rosyjskiego oraz znaczącego spowolnienia gospodarki światowej
miała miejsce głęboka restrukturyzacja przedsiębiorstw eksportowych i zmiany w strukturze eksportu16. Zmianom sprzyjała
prywatyzacja, napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych oraz znoszenie barier w handlu zagranicznym. Raport MFW
wskazuje, że strukturze polskiego eksportu wyraźnie rośnie znaczenie produktów o średniowysokim zaawansowaniu
technologicznym (medium-high-tech)17 kosztem produktów o niskiej złożoności technologicznej (low-tech). W przeciwieństwie do
Czech i Węgier wyraźnie mniejszy postęp dokonał się w dziedzinie eksportu produktów hi-tech, których udział w eksporcie
pozostawał w Polsce relatywnie stabilny.
13
Z danych IBRKiK wynika, że udział kosztów pracy w przychodach z całokształtów działalności eksporterów jest relatywnie stabilny i w
latach 2003-2005 wynosił ok. 10%. Udział kosztów pracy jest niższy niż w przypadku nieeksporterów, co sugeruje wyższą wydajność pracy w
przedsiębiorstwach eksportowych.
14
World Trade Organisation database (www.wto.org)
15
S.Fabrizio, D.Igan, A.Mody, The dynamics of product quality and international competitiveness, IMF Working Paper, kwiecień 2007.
16
MFW szacuje, że za spadek zatrudnienia w sektorze przedsiębiorstw w latach 1999-2003 odpowiadały w głównej mierze przedsiębiorstwa
eksportowe, które ograniczyły zatrudnienie o ok. 30%. W tym samym czasie zatrudnienie wśród nieeksporterów wzrosło (N.Chouerir, Z.
Murgasowa, I.Szekely, Republic of Poland: selected issues, w IMF Country Report, lipiec 2004).
17
W dużej mierze było to związek z rozwojem branży motoryzacyjnej.
12
11 czerwca 2008
Nawigator
Głównym rynkiem docelowym dla Polskiego eksportu są rozwinięte kraje UE oraz kraje rozwijające się UE. Wraz z bogaceniem się
społeczeństw w tych krajach struktura popytu w tych krajach będzie się zmieniała w kierunku produktów o coraz wyższej jakości.
Przyrost popytu będzie miał w coraz większym stopniu charakter jakościowy niż ilościowy. Jak zauważają Coperland and Kotwal18
„bogatsi ludzie kupują lepsze samochody raczej niż więcej samochodów”.
Dotychczasowa poprawa jakości oferty eksportowej pozwalała łagodzić skutki aprecjacji złotego, lecz możliwości dalszej ekspansji
za sprawą prostych zmian wynikających z restrukturyzacji i prywatyzacji wyczerpują się, a dalszy wzrost udziałów rynkowych
będzie wymagał bardziej złożonych działań na rzecz wzrostu zaawansowania technologicznego eksportu, a w szczególności
zwiększenia oferty produktowej w segmencie hi-tech. W średnim okresie będzie to główne wyzwanie dla polskich eksporterów,
którzy będą zmuszeni zmienić swoją strategię konkurencyjności z cenowej na jakościową. Badania IBRKiK wskazują, że dla 70%
polskich eksporterów główną metodą konkurowania na rynkach zagranicznych jest konkurencja cenowa. Ważną rolę w tym
procesie mogą odegrać zagraniczne inwestycje bezpośrednie w najbardziej innowacyjnych sektorach gospodarki.
PROGNOZY DLA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ
Głównym wydarzeniem z punktu widzenia rynków finansowych w ostatnim
6
czasie była z pewnością zapowiedź zdecydowanego zwrotu w polityce
monetarnej EBC w komunikacie po posiedzeniu Rady Zarządzającej w dniu
5 czerwca, na którym podjęto zgodną z oczekiwaniami decyzję o
4
pozostawieniu stóp procentowych bez zmian (referencyjna nadal 4.00%).
Wbrew dotychczasowym oczekiwaniom, EBC nie zamierza w najbliższym
2
czasie obcinać stóp procentowych, lecz wręcz przeciwnie w swoim
wystąpieniu przewodniczący J.C.Trichet powiedział wprost, że na kolejnym
0
posiedzeniu Rady Zarządzającej EBC (3 lipca) możliwa jest podwyżka stóp.
01-03
01-04
01-05
01-06
01-07 01-08
Trichet stwierdził, że w związku ze wzrostem zagrożeń dla inflacji (głównie
stopa referencyjna Fed (%)
wzrost cen energii i żywności, ale również silny wzrost płac) EBC weszło w
stopa referencyjna EBC (%)
„stan podwyższonej gotowości” i będzie podejmować zdecydowane działania
w celu zakotwiczenia oczekiwań inflacyjnych, nie wykluczając podwyżki stóp
już na kolejnym posiedzeniu. Do tak zdecydowanego zaostrzenia antyinflacyjnego kursu europejskich władz monetarnych
przyczyniła się z pewnością publikacja przez analityków EBC najnowszych prognoz dla strefy euro, według których inflacja w
strefie euro ukształtuje się w 2008 roku w przedziale 3.2-3.6% (poprzednia prognoza to 2.6-3.2%) a w 2009 w przedziale 1.8-3.0%
(poprzednio 1.5-2.7%) – widać więc jasno, że perspektywy inflacyjne znacznie się pogorszyły. Silną presję inflacyjną potwierdza
wstępny szacunek majowej inflacji CPI w strefie euro na rekordowym poziomie 3.6%r/r. Komunikat EBC wpłynął oczywiście
znacząco na oczekiwania rynku co do przyszłej ścieżki stóp w strefie euro – obecnie rynek wycenia dwie podwyżki stóp o 25pb do
końca tego roku (pierwsza z nich na lipcowym posiedzeniu EBC, druga w Q3’08).
Jeżeli chodzi o perspektywy wzrostu gospodarczego w strefie euro, to nie napawają one zbytnim optymizmem. Pomimo
nadspodziewanie dobrych danych nt. wzrostu PKB strefy euro w Q1’08 (wstępny szacunek: 2.2%r/r), w kolejnych kwartałach może
nastąpić wyraźne spowolnienie, co zwiastują dużo słabsze od oczekiwań dane o sprzedaży detalicznej za kwiecień (-2.9%r/r
wobec konsensusu –0.8%r/r). Dużym zagrożeniem dla wzrostu gospodarczego w skali globalnej stają się drożejące surowce (cena
ropy na giełdzie nowojorskiej ustanowiła niedawno nowy rekord sięgając blisko
400
USD140 za baryłkę) – biorąc to pod uwagę analitycy EBC obniżyli prognozy
wzrostu PKB strefy euro w 2009 roku do 1.0-2.0% z 1.3-2.3% (prognoza na
300
2008 wzrosła do 1.5-2.1% z 1.3-2.1% dzięki dobrym danym o PKB za Q1’08).
200
Z kolei w USA inwestorzy coraz bardziej umacniają się w przekonaniu, że
kwietniowa obniżka stóp przez Fed (referencyjna do 2.00%) była ostatnią w
tym cyklu – spory wpływ miała na to m.in. publikacja minutes z ostatniego
posiedzenia FOMC, w których stwierdzono, że ryzyka dla wzrostu
gospodarczego są obecnie w znacznie większym stopniu zbilansowane przez
ryzyko wyższej inflacji, co rynek odebrał jako zapowiedź końca cyklu obniżek
18
100
0
-100
01-04
01-05
01-06
01-07
01-08
Zmiana liczby miejsc pracy poza
rolnictw em w USA (tys.)
B.R. Coperland, A.Kotwal, Product quality and the theory of comparative advantage, European Economic Review, Vol. 40, 1996.
13
11 czerwca 2008
Nawigator
stóp i koncentracji na walce z inflacją. Jastrzębi sentyment na rynkach finansowych wzmocnił też sam przewodniczący FOMC
B.Bernanke, który w swoich niedawnych wypowiedziach wskazał na zagrożenie inflacyjne ze strony słabnącego dolara i
konieczność walki ze wzrostem oczekiwań inflacyjnych, jak również rewizja wzrostu PKB w USA w Q1’08 do 0.9% z 0.6%.
Aktualnie większość rynku wycenia, że stopy Fedu na czerwcowym spotkaniu pozostaną na niezmienionym poziomie
(referencyjna: 2.00%), natomiast do końca roku wyceniane są 3 podwyżki o 25pb (pierwsza na posiedzeniu w sierpniu). Z drugiej
jednak strony bieżące dane makroekonomiczne wskazują, że gospodarka USA dalej spowalnia – m.in. zamówienia na dobra
trwałego użytku spadły w kwietniu o 1.5%m/m (rynek oczekiwał spadku jedynie o 0.5%m/m), wciąż spada liczba miejsc pracy poza
rolnictwem (o 49 tys. w maju), a indeks cen domów S&P/Case-Schiller spadł w marcu o rekordowe 14.4%r/r potwierdzając tym
samym trwającą zapaść na amerykańskim rynku nieruchomości. Według prognoz OECD spadek cen nieruchomości w USA potrwa
aż do końca 2009 roku (w 2008 prognoza zakłada spadek o 8%, a w 2009 o 2%).
Prognozy OECD zakładają, że najgorszym kwartałem dla gospodarek rynków bazowych będzie Q2’08, kiedy to wzrost
gospodarczy w strefie euro wyniesie 0.2%r/r, a w USA PKB skurczy się o 0.5% (stopa zannualizowana) – później sytuacja powinna
ulegać stopniowej poprawie, również jeżeli chodzi o inflację. Należy jednak pamiętać o sporej niepewności wszelkich prognoz
makroekonomicznych w warunkach utrzymującego się wciąż kryzysu płynnościowego na światowych rynkach finansowych
(pomimo licznych akcji płynnościowych banków centralnych), choć coraz więcej analityków jest zdania, że jego apogeum mamy już
za sobą.
Tabela 5. Prognozy zagraniczne, średnia w okresie, %r/r.
Kategoria
/
za okres (% r/r)
Q1'06
Q2'06
Q3'06
Q4'06
Q1'07
Q2'07
Q3'07
Q4'07
Q1'08
Q2'08
Q3'08
Q4'08
CPI
Euroland
Niemcy
USA
PKB
Euroland (%q/q)
Niemcy (%q/q)
USA (%q/q, zannualizowane)
Stopy procentowe
Stopa Fed Funds
3M USD LIBOR
Podstawowa stopa proc. EBC
3M EUR LIBOR
3M CHF LIBOR
2,3
1,8
3,7
2,4
2,0
4,0
2,2
1,5
3,3
1,8
1,3
1,9
1,8
1,8
2,4
1,9
2,0
2,7
1,9
2,3
2,4
2,9
3,0
4,0
3,4
2,9
4,1
3,4
2,8
3,8
3,4
2,5
3,9
2,7
1,9
3,2
0,9
0,9
4,8
1,0
1,3
2,4
0,6
0,7
1,1
0,8
1,0
2,1
0,8
0,6
0,6
0,4
0,2
3,8
0,7
0,7
4,9
0,3
0,3
0,6
0,8
1,5
0,9
0,2
0,2
-0,3
0,3
0,3
1,6
0,3
0,4
1,2
4,58
4,76
2,33
2,61
1,10
5,00
5,22
2,58
2,89
1,39
5,25
5,43
2,92
3,22
1,63
5,25
5,37
3,33
3,59
1,92
5,25
5,36
3,58
3,82
2,20
5,25
5,36
3,83
4,06
2,42
5,08
5,44
4,00
4,50
2,78
4,42
5,03
4,00
4,72
2,77
2,75
3,29
4,00
4,49
2,76
2,00
2,77
4,00
4,90
2,80
2,00
2,77
4,25
5,15
2,96
2,08
2,94
4,50
5,32
3,07
Źródło: Reuters konsensus, Bank BPH.
14
11 czerwca 2008
Nawigator
KALENDARZE PUBLIKACJI DANYCH MAKROEKONOMICZNYCH
Czerwiec 08
Lipiec 08
Sierpień 08
Podaż pieniądza M3 i czynniki jego kreacji
13
14
14
Przeciętne zatrudnienie i wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw
16
15
18
Kategorie* / data
Inflacja CPI
13
15
13
Produkcja przemysłowa, produkcja budowlana i inflacja PPI
18
18
20
Koniunktura gospodarcza w przemyśle, budownictwie i handlu
23
23
22
-
-
29
PKB
Spotkanie RPP
17, 24-25
22, 29-30
19, 26-27
24
23
26
Bezrobocie
24
23
26
Bilans płatniczy, rachunek obrotów bieżących (dot. 2 miesiący wstecz)
17
15
12
Płynne aktywa i pasywa w walutach obcych
20
21
21
Zadłużenie zagraniczne (kwartalnie)
30
-
-
Wskaźniki cen CPI według województw
4
-
-
Wyniki finansowe banków (za poprzedni kwartał)
3
-
-
Wyniki finansowe przedsiębiorstw (za poprzedni kwartał)
-
-
21
* Dane publikowane w danym miesiącu dotyczą miesiąca poprzedniego, chyba, że w tabeli zaznaczono inaczej. Zarówno GUS
jak i NBP podają dane o 14:00 na swoich stronach internetowych: www.stat.gov.pl i www.nbp.pl. Nie dotyczy to sprzedaży
detalicznej, bezrobocia i PKB, które są podawane na konferencjach GUS o godzinie 10.00.
15
11 czerwca 2008
Nawigator
Czerwiec 08
Kategorie* / data
UE
Sierpień 08
Inflacja PPI
3
2
4
Stopa bezrobocia
-
1, 31
29
Posiedzenie EBC w sprawie stóp procentowych
5
3
7
Inflacja CPI
16
16
14
12
14
13
Wzrost PKB
3
9
14
4
3
5
Podaż pieniądza M3
26
25
28
5
4
6
Stopa bezrobocia
-
1
28
6
7
7
Wskaźnik zaufania inwestorów ZEW
17
15
19
Niemcy Zamówienia w przemyśle
USA
Lipiec 08
Wzrost PKB
-
-
14, 26
Wsk. cen menedżerów zaopatrzenia ISM
2
1
1
Wsk. menedżerów zaopatrzenia w sektorze usług ISM
4
3
5
Zamówienia w przemyśle
3
2
4
Stopa bezrobocia
6
3
1
Posiedzenie FED w sprawie stóp procentowych – decyzja
25
-
5
Zapasy hurtowe
6
8
8
Zmiana liczby miejsc pracy poza rolnictwem
6
3
1
Inflacja PPI
17
15
19
12
15
13
13, 27
11, 25
15, 29
Zapasy w przemyśle i handlu
12
15
13
Zakupy aktywów finansowych przez inwestorów zagr. netto
16
16
15
Wsk. zaufania konsumentów Uniwersytetu Michigan
17
16
15
Indeks koniunktury Philadelphia Fed
19
17
21
Inflacja CPI
13
16
14
Wskaźnik wyprzedzający koniunktury
19
21
21
Beżowa księga FED
11
23
5,12,19,26
25
30
26
3,10,17,24,31
25
31
31
Ilość nowych podań o zasiłek
Zamówienia na dobra trwałe
Wskaźnik nastrojów przedsiębiorców Chicago PMI
Wzrost PKB
7,14,21,28
27
29
28
Niniejszy dokument odzwierciedla poglądy Banku BPH SA na temat gospodarki oraz rynków finansowych. Jakkolwiek zawarte w nim informacje zostaly pozyskane z wewnętrznych oraz powszechnie dostępnych zródeł
uznanych za wiarygodne, informacje te mogą nie być kompletne, a ich dokładność nie jest gwarantowana. Poglądy wyrażone w niniejszym dokumencie mogą ulec zmianie, o czym Bank BPH SA może nie poinformować.
Bank BPH SA może: nabywać, zbywać i posiadać we własnym portfelu instrumenty, o których mowa w niniejszym dokumencie; wykonywać w stosunku do nich czynności własciwe bankowi inwestycyjnemu i/lub
komercyjnemu; działać w stosunku do nich jako “market maker”. Dokument ten jest udostępniany wyłącznie w celach informacyjnych i nie powinien być interpretowany jako oferta lub porada dotycząca zakupu/sprzedaży
wymienionych w nim instrumentów, jak również nie stanowi części takiej oferty ani porady.
16

Nawigator Dobre perspektywy dla polskiego eksportu

Transkrypt

Podobne dokumenty

Dotacja Unii Europejskiej

Pobierz plik informacyjny

Klimosz Sp. z o.o. 43-250 Pawłowice, ul. Zjednoczenia 6 uzyskało

Import i eksport towarów ze względu na środki transportu za 2015

Szanowni Państwo, Drodzy Przedsiębiorcy! Mamy przyjemność

Marketing i promocja produktu na rynkach eksportowych

Spotkanie informacyjne na temat możliwości eksportu na rynek

Planu Rozwoju Eksportu

linki_do_ instytucji