TiCz_10_16_Ks LECH KROL

iu
To
ru
n
w
er
ni
ka
KS. LECH KRÓL*
ik
oł
aj
aK
op
WŁOCŁAWEK
ni
w
er
sy
te
tu
M
SYMPOZJUM TEOLOGII DUCHOWOŚCI
©
Co
py
tig
ht
by
W
yd
aw
ni
ct
w
o
N
au
ko
w
eU
Dnia 25 paŸdziernika 2007 roku odby³o siê na Wydziale Teologicznym UMK w Toruniu sympozjum naukowe pt.: „Celibat: odpowiedzi¹
mi³oœci za mi³oœæ (...) Bodziec do mi³oœci otwartej ku wszystkim” (SC, nr 24).
Organizatorem by³ Zak³ad Teologii Duchowoœci Chrzeœcijañskiej, którego
kierownikiem jest ks. prof. dr hab. Ireneusz Werbiñski. Temat sympozjum wyznaczy³o 40-lecie encykliki Sacerdotalis coelibatus wydanej przez
papie¿a Paw³a VI w 1967 roku. W spotkaniu wziê³o udzia³ wiele osób
œwieckich i duchownych. Byli przedstawiciele alumnów Seminariów Duchownych z Torunia i z W³oc³awka. Najwiêksz¹ grupê stanowili œwieccy
studenci wraz z profesorami i wyk³adowcami Wydzia³u Teologicznego.
Aula Magna Wydzia³u przy ul. Gagarina 37, gdzie odby³o siê sympozjum, by³a wype³niona uczestnikami. Spoza œrodowiska toruñskiego referentami byli: o. prof. dr hab. Jozafat Nowak z KUL w Lublinie i ks. prof.
dr hab. Marian Góralczyk z UKSW w Warszawie.
Spotkanie otworzy³ o godz. 10.00 ks. dr hab. Jan Perszon, prof.
UMK i Dziekan Wydzia³u Teologicznego UMK w Toruniu. Witaj¹c uczest-
* Ks. dr Lech Król – wyk³adowca teologii dogmatycznej; dyrektor Domu Ksiê¿y Emerytów we W³oc³awku.
©
Co
py
tig
ht
by
W
yd
aw
ni
ct
w
o
N
au
ko
w
eU
ni
w
er
sy
te
tu
M
ik
oł
aj
aK
op
er
ni
ka
w
To
ru
n
ników sympozjum i goœci, nawi¹za³ do 40. rocznicy wydania encykliki
Paw³a VI Sacerdotalis coelibatus. Podziêkowa³ za mo¿liwoœæ podjêcia pog³êbionej refleksji nad jej aktualnym przes³aniem i ¿yczy³ owocnych obrad. Po s³owie powitania usytuowa³o siê prezydium sympozjum, którego przewodnicz¹cym by³ ks. dr hab. Dariusz Kotecki, prof. UMK
i prodziekan WT UMK. W jego sk³ad wesz³y nastêpuj¹ce osoby: ks. dr
hab. Jan Perszon, dziekan WT UMK, o. prof. dr hab. Jozafat A. Nowak
z KUL w Lublinie, ks. prof. dr hab. Marian Graczyk z UKSW w Warszawie i ks. prof. dr hab. Ireneusz Werbiñski, kierownik Zak³adu Duchowoœci WT UMK.
Ks. prof. Marian Graczyk z UKSW w Warszawie jako pierwszy
wyk³adowca zaprezentowa³ zagadnienie pt.: „Ofiarniczy wymiar ¿ycia
celibarycznego”. Zaznaczy³, ¿e celibat jako dar wymagaj¹cy ofiary i trudu
w swej realizacji jest nierzadko naznaczony krzy¿em. Tym samym przybiera charakter œwiadectwa wobec pseudo-mi³oœci lansowanej przez ró¿ne skrajne opcje myœlowe. Prelegent wskaza³ na ofiarniczy wymiar ¿ycia
w celibacie dla Królestwa Bo¿ego oraz przybli¿y³ niektóre jego aspekty
uwa¿ane dziœ za kryzysorodne. W pierwszej czêœci zarysowa³ Ÿród³a kryzysów w ¿yciu bez¿ennym kap³anów, przywo³uj¹c najpierw genezê trudnoœci i próbê ich rozwi¹zywania. Ich przyczyny s¹ doœæ z³o¿one. Zazwyczaj
wspó³istniej¹ z kryzysem wartoœci religijnych, moralnych, humanistycznych
oraz nadprzyrodzonych. Maj¹ swoje Ÿród³o w samym podmiocie ¿ycia bez¿ennego lub s¹ inicjowane bodŸcami pochodz¹cymi z zewn¹trz. Z zasady
wystêpuj¹ razem lub jedne wywo³uj¹ drugie. Wyk³adowca wskaza³ tak¿e
kierunki ich rozwi¹zywania. Mog¹ byæ one negatywne lub pozytywne.
Wprawdzie sytuacje kryzysowe s¹ niewykluczone, ale jest wiele takich
p³aszczyzn w ¿yciu bez¿ennym kap³ana, których mo¿na unikn¹æ, a jeœli
siê pojawi¹, s¹ mo¿liwe do pokonania. Dalszy tok myœlowy wyk³adu
wprowadzi³ w zagadnienie samotnoœci, która jest nieod³¹cznym elementem kap³añskiego ¿ycia celibarycznego. Trzeba j¹ zatem uwzglêdniæ
w formacji do ¿ycia w celibacie, aby s³u¿y³a zjednoczeniu z Bogiem i rozwojowi pe³nej mi³oœci ewangelicznej. Samotnoœæ ta sama w sobie nie jest
celem, ale œrodkiem umo¿liwiaj¹cym g³êbsze wejœcie we wspólnotê ¿ycia
wiernych. Jawi siê ona dla celibatariusza jako szansa, a nie zagro¿enie.
Wskazano równie¿ œrodki, które s¹ nieocenion¹ pomoc¹ dla pe³nego prze¿ywania stanu celibarycznego i wpisuj¹ siê jednoczeœnie w proces rozwoju ¿ycia duchowego. Analiza przyczyn kryzysów ¿ycia celibarycznego
i p³aszczyzny ich rozwi¹zywania wskazuje wprost na ofiarniczy jego charakter. Wyszczególnione zaœ œrodki i asceza chrzeœcijañska, z³¹czone
iu
268 Ks. Lech Król
©
Co
py
tig
ht
by
W
yd
aw
ni
ct
w
o
N
au
ko
w
eU
ni
w
er
sy
te
tu
M
ik
oł
aj
aK
op
er
ni
ka
w
To
ru
n
z pobo¿noœci¹ maryjn¹, s¹ pomoc¹ w zachowywaniu czujnoœci i wiernoœci
na drodze kap³añskiego ¿ycia celibarycznego.
Specjalista psychologii ¿ycia duchowego, o. prof. Jozafat Nowak,
przedstawi³ referat pt.: „Chrystoformizacja kap³ana w celibacie”. Zwróci³
uwagê, ¿e chrystoformizacja jest istnieniem nowego cz³owieka w Chrystusie, którym staje siê w sakramencie chrztu œwiêtego. W egzystencji
prezbitera wyrasta ona z faktu w³¹czenia go, poprzez sakrament œwiêceñ,
w wiekuiste i jedyne Kap³añstwo Chrystusa. Na tej podstawie trzeba te¿
mówiæ o chrystoformizacji kap³ana w celibacie.
Nie lekcewa¿y ona mêskiego wymiaru cia³a, choæ obca jest jej kanonizacja p³ciowoœci. Prezbiter oddany Mistycznemu Cia³u Chrystusa nie
ulega ani ba³wochwalstwu, ani kompleksowi seksu. Cielesny kontakt
z Bogiem we wspólnocie Koœcio³a pomaga mu w rozumieniu wymiaru
w³asnej cielesnoœci, która jest elementem konstytutywnym bytu ludzkiego. Seksualnoœæ zaœ okreœla jego cielesnoœæ. W historii ludzkiej wszystko
bowiem rodzi siê w ciele. Daje to podstawê dla chrystoformizacji w celibacie, która uœwiadamia, ¿e na p³aszczyŸnie daru jest on wyrazem mi³oœci. Tak jest usytuowane powo³anie kobiety i mê¿czyzny i taki jest sens
odkupienia cia³a i chrystoformizacji w celibacie.
Zakorzenienie w Chrystusie rodzi natomiast doœwiadczenie, ¿e jedyn¹ i s³uszn¹ relacj¹ miêdzyludzk¹ jest relacja mi³oœci. Nawi¹zuj¹c do
kodu genetycznego, o. prof. Nowak podkreœli³, ¿e do pojêcia cz³owieka
nale¿y tak¿e cia³o, którego godnoœæ trzeba odczytywaæ tylko w relacji do
Chrystusa. Kap³an, bêd¹c mê¿czyzn¹, winien zaakceptowaæ w sobie obraz Boga w mêskim wymiarze. Chrystoformizacja pozwala mu odczytywaæ swoje powo³anie w relacji do Mistycznego Cia³a Chrystusa. Zakorzeniony zaœ w Nim i zakochany w Jego Koœciele kap³an jest zdolny do
sk³adania Mu ca³kowitego daru z siebie.
Chrystoformizacja jest procesem spiralnym, który skoñczy siê
z chwil¹ œmierci. Wyk³adowca zwróci³ uwagê, ¿e Chrystus przemówi³ Cia³em i taki pozosta³ w Koœciele. Dlatego cielesnoœæ ma du¿e znaczenie
w chrystoformizacji kap³ana. Potrzebuje ona bowiem praktykowania adoracji Jego Cia³a Eucharystycznego, poniewa¿ formuje siê w niej prawid³owa relacja cielesnoœci do Cia³a Chrystusa oraz do w³asnego cia³a i drugiego cz³owieka. W Eucharystii zaœ Jego Misterium Paschalne kszta³tuje postawê mi³oœci ofiarnej, bez której umi³owanie powo³ania do bez¿eñstwa
jest czymœ niemo¿liwym. Wp³ywa Ono na chrystoformizacjê w celibacie
w ten sposób, ¿e uzdalnia do podejmowania ka¿dego cierpienia dla dobra
Koœcio³a. Bez niego jest ona niemo¿liwa. Im wiêksza mi³oœæ, tym wiêcej
iu
Sympozjum teologii duchowości 269
©
Co
py
tig
ht
by
W
yd
aw
ni
ct
w
o
N
au
ko
w
eU
ni
w
er
sy
te
tu
M
ik
oł
aj
aK
op
er
ni
ka
w
To
ru
n
cierpienia i krzy¿a. W jej procesie kap³an dojrzewa bowiem do podejmowania najwiêkszych ofiar dla dobra Koœcio³a.
Ks. dr hab. Jan Perszon przedstawi³ zagadnienie pt. „Celibat – dar
czy przeszkoda?”. Zauwa¿y³, ¿e inspiracj¹ podejmowanych dyskusji o celibacie jest zazwyczaj kryzys powo³añ lub skandale moralne niektórych
duchownych. Poniewa¿ celibat stanowi od wieków integraln¹ czêœæ to¿samoœci kap³añskiej, dlatego Sobór Watykañski II, akcentuj¹c prymat g³oszenia S³owa, nie zrezygnowa³ z ontologicznego jej wymiaru.
Wyk³adowca zarysowa³ z³o¿on¹ drogê bez¿ennoœci dla Królestwa
Bo¿ego w ca³ej historii chrzeœcijañstwa. Ukaza³ ³¹cznoœæ kap³añstwa z dziewictwem urzeczywistniaj¹c¹ siê pod wp³ywem kontekstu kulturowego
i idea³u naœladowania dziewiczego Chrystusa. Rozwija³a siê ona stopniowo, od akceptacji ¿onatych prezbiterów i wymaganej od nich wstrzemiêŸliwoœci seksualnej, a¿ do udzielania sakramentu œwiêceñ celibatariuszom.
Zwróci³ uwagê, ¿e celibat kap³añski wi¹¿e siê z wymiarem chrystocentrycznym, na co wskazuje encyklika Sacerdotalis celibatus. Kap³añstwo, jak
uczy w niej Pawe³ VI, rozumie siê tylko w œwietle nowoœci Chrystusa,
najwy¿szego Kap³ana. Mi³oœæ do Jego Osoby i przyjêcie Jego dziewiczego
¿ycia jako wzoru do naœladowania jest kluczem do zrozumienia celibatu
kap³añskiego. Jego dziewictwo sta³o siê punktem zwrotnym w rozumieniu mêskoœci i mêskiej p³odnoœci, która otrzyma³a wymiar duchowy.
£¹czy siê z nim organicznie wymiar eklezjalny celibatu. Prezbiter
upodabnia siê bowiem do Chrystusa Kap³ana w naœladowaniu Jego mi³oœci do Koœcio³a. Ona zaœ winna byæ ca³kowita i wy³¹czna, a jej znakiem
jest celibat. Teologia posoborowa, ukazuj¹c nadto jego wymiar eschatologiczny, dostrzega w nim charakter znaku i proroczego prze¿ywania
w ziemskich kategoriach mi³oœci ostatecznej.
Podkreœli³, ¿e inspiracj¹ podejmowanych dyskusji na temat celibatu
jest tzw. rewolucja kulturalna i seksulana. Wy³oni³ siê z niej nowy model
moralnoœci uznaj¹cy za normalne wszelkie formy ¿ycia seksualnego, co
sta³o siê Ÿród³em dla propagandy erotyzmu i aktywnoœci seksualnej
w ró¿nych przejawach. Jej nastêpstwem jest dewaluacja dziewictwa i czystoœci, które s¹ przecie¿ podporz¹dkowane mi³oœci i stanowi¹ niejako barometr dojrza³oœci cz³owieka. Konsekwencj¹ tego jest lêk wspó³czesnoœci
przed uczynieniem ca³kowitego daru z siebie do koñca ¿ycia i przekonanie, ¿e trwanie w czystoœci jest czymœ niemo¿liwym.
Nieprawdziw¹ jest te¿ teza, która ka¿e szukaæ podstaw celibatu
kap³añskiego w starotestamentalnej wizji kap³añstwa i czystoœci rytualnej.
Nie do zaakceptowania jest tak¿e przekonanie, ¿e za celibatem prezbite-
iu
270 Ks. Lech Król
©
Co
py
tig
ht
by
W
yd
aw
ni
ct
w
o
N
au
ko
w
eU
ni
w
er
sy
te
tu
M
ik
oł
aj
aK
op
er
ni
ka
w
To
ru
n
rów przemawia³y wzglêdy praktyczne (kwestie finansowe, oragnizacyjne
czy pastoralne). Podkreœli³, ¿e decyzja o przyjêciu celibatu by³a odpowiedzi¹ Koœcio³a na przekonanie chrzeœcijan, ¿e tylko Chrystus jest ostateczn¹
norm¹ prze¿ywania ¿ycia. Wypracowana zaœ ontyczna koncepcja kap³añstwa, domagaj¹ca siê to¿samoœci z Nim, owocuje doskona³oœci¹ ewangeliczn¹, która jest równoznaczna z naœladowaniem Chrystusa dziewiczego.
Wspó³czesna kultura, neguj¹ca celibat kap³añski, a z nim ma³¿eñstwo i rodzinê oraz antropologiê chrzeœcijañsk¹, odzwierciedla w rzeczywistoœci kryzys cz³owieka i wiary. Na ile wiêc Ewangelia bêdzie priorytetem w ¿yciu Koœcio³a, na tyle kap³añstwo bêdzie wi¹za³o siê z ca³kowitym
oddaniem siê Chrystusowi na drodze celibatu.
Ks. prof. dr hab. Ireneusz Werbiñski wyg³osi³ wyk³ad pt.: „Wp³yw
celibatu na ¿ycie duchowe kap³ana”. Problem postawi³ w formie pytania:
czy celibat wp³ywa pozytywnie czy negatywnie na osobowoœæ i na ¿ycie
duchowe kap³ana? Nawi¹zuj¹c do encykliki Sacerdotalis celibatus, wskaza³
na trudnoœci, z jakimi spotyka siê wspó³czesny cz³owiek w akceptacji
i w rozumieniu celibatu kap³añskiego. W œwietle ró¿norodnych spojrzeñ
zastanawia³ siê nad pytaniem: czy celibat jest rzeczywiœcie patologi¹?
Podj¹³ równie¿ zagadnienie mo¿liwoœci integralnego rozwoju osobowego,
w którym trzeba uwzglêdniæ tak¿e sferê uczuciow¹. Poniewa¿ cz³owiek
jest istot¹ rozumn¹ i woln¹, dlatego musi zawsze wybieraæ rozwój w³asnej osoby, który ³¹czy siê z trudem i wysi³kiem. Spoœród wszystkich
istnieñ cz³owiek jest jedyn¹ istot¹ rozwijaj¹c¹ siê psychicznie i duchowo.
St¹d te¿ podjête zosta³o w dalszej czêœci wyk³adu zagadnienie formacji
do celibatu kandydatów do kap³añstwa. Je¿eli bêdzie on rzeczywiœcie
poznany i przyjêty, wówczas wp³ynie twórczo, a nie negatywnie, na ¿ycie
duchowe. W ostatniej czêœci referatu autor osadzi³ celibat kap³añski
w realizacji ojcostwa duchowego. To¿samoœæ kap³ana, na podstawie której
nazywa siê ojcem, sprowadza siê do ukazywania ludziom Boga jako Ojca.
Na mocy sakramentu œwiêceñ ojcostwo wpisane jest w ca³¹ jego osobê.
Jako brat Jezusa jest powo³any do objawiania zarówno ojcostwa, jak
i macierzyñstwa Boga. Gdyby zrezygnowa³ z tego zadania, by³by okaleczny duchowo i nie wype³nia³by powierzonej mu misji.
Po wyst¹pieniach prelegentów odby³a siê dyskusja. Uczestnicy sympozjum, zgodnie z zachêt¹ przewodnicz¹cego prezydium, przygotowali
w czasie jego trwania pytania, których wp³ynê³o osiemnaœcie. Adresowane do wszystkich prelegentów kocentrowa³y siê w swej treœci wokó³ g³ównego tematu sympozjum. Po odczytaniu wybranej ich partii prelegenci
udzielali odpowiedzi, w których wskazano, ¿e celibat, jako znak Króle-
iu
Sympozjum teologii duchowości 271
©
Co
py
tig
ht
by
W
yd
aw
ni
ct
w
o
N
au
ko
w
eU
ni
w
er
sy
te
tu
M
ik
oł
aj
aK
op
er
ni
ka
w
To
ru
n
stwa Niebieskiego, jest darem dla Koœcio³a, o który trzeba prosiæ Boga.
Jest œrodkiem u³atwiaj¹cym kontakt z Nim i s³u¿y postawie ca³kowitego
oddania siê Koœcio³owi. W tym sensie nie ogranicza kap³ana, ale wp³ywa
pozytywnie na ca³e jego ¿ycie duchowe. Na pytanie, dlaczego zabrak³o
na sympozjum osób duchownych z innych Koœcio³ów, ks. prof. Ireneusz
Werbiñski odpowiedzia³, ¿e organizatorzy nie pomyœleli o tym. Dziêkuj¹c
za s³uszne i wa¿ne pytanie, stwierdzi³, ¿e w przysz³oœci trzeba bêdzie
wróciæ do powy¿szego tematu w ramach kolejnego sympozjum
i zaprosiæ przedstawicieli bratnich Koœcio³ów dla zapoznania siê z ich punktem widzenia i ich problemami w tej materii. Na zakoñczenie podziêkowano wszystkim organizatorom sympozjum i jego uczestnikom oraz odmówiono modlitwê.
Sympozjum poœwiêcone problemowi celibatu kap³añskiego by³o
wa¿n¹ inicjatyw¹ ks. prof. I. Werbiñskiego i Sekcji Duchowoœci Chrzeœcijañskiej UMK w Toruniu. Da³o mo¿liwoœæ nie tylko do zapoznania siê
z refleksj¹ teologiczn¹ omawianego obszaru, ale tak¿e szansê pog³êbionego spojrzenia na ów problem zarówno w wymiarze wspó³czesnej teologii, jak i w aspekcie psychologii.
iu
272 Ks. Lech Król
©
ht
Co
py
tig
by
W
yd
ni
aw
o
w
ct
sy
ni
w
er
au
ko
w
eU
N
te
tu
oł
aj
ik
M
er
ni
ka
aK
op
w
iu
To
ru
n
©
ht
Co
py
tig
by
W
yd
ni
aw
o
w
ct
sy
ni
w
er
au
ko
w
eU
N
te
tu
oł
aj
ik
M
er
ni
ka
aK
op
w
iu
To
ru
n