Rynny z PVC czy metalowe?

Dylematy
ODPOWIED½ REDAKCJI
Najpopularniejsze obecnie
orynnowania z PVC oraz stalowe
majÈ porównywalnÈ trwaïoĂÊ.
Wybór materiaïu nie ma zatem
wiÚkszego znaczenia, waĝne
jest natomiast, by orynnowanie
skutecznie odprowadzaïo wodÚ
z poïaci dachowych i dziÚki temu
dobrze ochraniaïo Ăciany przed
zamakaniem oraz odprowadzaïo
zebranÈ wodÚ z dala od
fundamentów.
Jak z tego wynika, waĝniejsze
od wyboru jednego z tych
materiaïów sÈ: dobranie
systemu rynnowego do
konkretnego dachu oraz
poprawne jego zamontowanie.
Rynny
na niepogodÚ
Rynny z PVC
czy metalowe?
ffot.
fo
ot. Gal
ot.
G
Galeco
eco
ec
co
PYTANIE CZYTELNIKA
Na budowie naszego domu
wkrótce rozpocznie siÚ
ukïadanie pokrycia dachu.
Czas zatem podjÈÊ decyzjÚ
co do orynnowania, tymczasem
jedni znajomi polecajÈ mi
plastikowe – bo tanie i odporne
na korozjÚ, inni zaĂ radzÈ
metalowe, bo tradycyjne
i wytrzymaïe na zmiany
temperatury. Nie wiem, kogo
mamy posïuchaÊ?
uchwyt rynny – tzw. rynajza
zïÈczka
Olimpia Wolf
Orynnowania z obydwu materiaïów
dostÚpne sÈ w kompletnych systemach,
na które skïadajÈ siÚ:
poziome rynny i ich zamkniÚcia (inaczej
denka lub zaĂlepki), wewnÚtrzne
i zewnÚtrzne naroĝniki, którymi zmienia siÚ
kierunek biegu rynien, haki rynnowe,
ïÈczniki oraz odpïywy przelotowe (leje
spustowe),
pionowe rury spustowe i kolanka, obejmy,
mufy, trójniki i wylewki,
akcesoria dodatkowe, takie jak siatki,
czyszczaki, rewizje i wpusty.
Zarówno metalowe, jak i plastikowe
orynnowania dobiera siÚ do efektywnej
powierzchni dachu (EPD), którÈ powinien
obliczyÊ architekt, projektant, dekarz lub
doradca techniczny z firmy dystrybuujÈcej
orynnowanie. Po ustaleniu EPD, dobiera siÚ
174
BUDUJEMY DOM
BD 10_08_DylematRYNNY.indd 174
rynna
lej spustowy
obejma rynny
kolanko
naroĝnik
rura spustowa
denko zewnÚtrzne
uchwyt (obejma) rury
wylewka
Elementy systemu rynnowego
10/2008
2008-09-29 13:24:50
fot. Icopal
Rynny z PVC czy metalowe?
Orynnowanie metalowe ma duĝa odpornoĂÊ na
zmiany temeperatury
swoje wïaĂciwoĂci od –40 do +100oC.
Aluminium jest odporne na temperaturÚ
w zakresie od –30 do +100oC, a tytanocynk
od –30 do +90.
PVC zachowuje swoje wïaĂciwoĂci
w temperaturze od –30 do +60oC; pod
wpïywem ciepïa nieznacznie siÚ rozszerza.
Orynnowanie z PVC ïÈczy siÚ zatem tak, by
mogïo siÚ swobodnie rozszerzaÊ: w tym celu
stosuje siÚ specjalne uszczelki z EPDM, czyli
tworzywa odpornego na warunki
atmosferyczne (wilgoÊ i zmiany temperatury).
Uszczelki te umoĝliwiajÈ swobodne ruchy
wszystkich elementów i jednoczeĂnie dobrze
uszczelniajÈ caïy system rynnowy.
Uwaga! Na dach silnie nasïoneczniony
lepiej wybraÊ orynnowanie w jasnym
kolorze, np. jasnobeĝowym lub popielatym,
poniewaĝ ciemniejsze rynny pod wpïywem
sïoñca szybciej pïowiejÈ.
fot. Braas
Dom wĂród drzew
Specjalne uszczelki EPDM umoĝliwiajÈ
swobodne ruchy elementów orynnowania z PVC
odpo
odpowiedniÈ
ĂrednicÚ rur spustowych oraz
prze
przekrój
rynien.
Pr
Przykïadowo: skuteczne odwodnienie
dach o powierzchni:
dachu
do 60 m2 zapewniÈ rynny o Ărednicy
100 mm i rury spustowe 70 mm,
okoïo 100 m2 – odpowiednio rynny
125 mm i rury spustowe 100 mm.
Dobór przekroju rynien okreĂla siÚ w ten
sposób: 1 m2 rzutu poziomego odwodnionej
poïaci wymaga 0,8–1 cm2 przekroju rynny.
JeĂli dachy nie majÈ koszy, czyli miejsc
poïÈczenia dwóch poïaci dachowych, liczbÚ
tÚ moĝna zmniejszyÊ do 0,5 cm2 na 1 m2
rzutu poïaci.
Przekroje rynien i rur spustowych moĝna
teĝ okreĂliÊ wedïug specjalnych tabel,
opracowanych przez producentów systemów
odwodnieñ.
ChoÊ orynnowania metalowe i z PVC majÈ
podobne wïaĂciwoĂci, zachowujÈ siÚ nieco
odmiennie w róĝnych warunkach.
JeĂli o dach domu ocierajÈ siÚ gaïÚzie, lepiej
wybraÊ orynnowanie z PVC. Jest ono
produkowane z nieplastyfikowanego
polichlorku winylu, barwionego w masie na
róĝne kolory, dlatego ewentualne zarysowania
nie sÈ na nim widoczne. GïÚbsze rysy moĝna
pokryÊ pastÈ renowacyjnÈ.
Rynny stalowe sÈ mniej odporne na
uszkodzenia mechaniczne: mogÈ zostaÊ
porysowane przez ocierajÈce gaïÚzie lub
konary drzew podczas np. duĝego wiatru.
Ponadto w miejscu, w którym jest duĝo
drzew, do rynien mogÈ wpadaÊ maïe gaïÈzki,
szyszki i igliwie, które mogÈ uszkadzaÊ ich
wewnÚtrznÈ powïokÚ.
Podobnie wraĝliwe na zarysowania sÈ
rynny aluminiowe, z tytanocynku oraz
miedziane. Miejscowe zarysowanie
powoduje powstanie ogniska korozji.
Obfite opady Ăniegu
W takich warunkach orynnowanie powinno
mieÊ duĝÈ wytrzymaïoĂÊ mechanicznÈ, aby
byïo odporne na ciÚĝar zsuwajÈcych siÚ
z dachu mas Ăniegu i lodu. NajwiÚkszÈ
wytrzymaïoĂÊ mechanicznÈ majÈ rynny
stalowe, podobnÈ – rynny aluminiowe, trochÚ
niĝszÈ – rynny miedziane oraz z tytanocynku.
Rynny z PVC sÈ twarde, wiÚc ich zaletÈ jest
to, ĝe nie uginajÈ siÚ pod naporem Ăniegu.
Aby temu zapobiec warto zainstalowaÊ na
dachu specjalne pïotki przeciwĂnieĝne, które
nie dopuszczajÈ do zsuwania siÚ wielkich
mas Ăniegu, a w rynnach uïoĝyÊ kable grzejne.
PodïÈcza siÚ je do sterownika, czyli
urzÈdzenia, które ma czujniki temperatury
i wilgotnoĂci: gdy temperatura spada, kable
nagrzewajÈ siÚ i w ten sposób zapobiegajÈ
zamarzaniu wody i Ăniegu w rynnach i rurach
spustowych.
Pïotki przeciwĂnieĝne i kable grzejne
moĝna takĝe instalowaÊ, gdy mamy
orynnowanie metalowe.
Zanieczyszczenia powietrza
Czynniki takie jak kwaĂne deszcze i sïone mgïy
mogÈ sprzyjaÊ korozji niektórych rodzajów
orynnowania, innym nie szkodzÈ wcale.
PVC. Wykazuje bardzo duĝÈ odpornoĂÊ na
korozjÚ i sïone mgïy, nie jest teĝ podatne na
korozjÚ kontaktowÈ, która wystÚpuje na
styku róĝnych metali np. stali z miedziÈ.
W takich warunkach sprawdza siÚ
orynnowanie metalowe, poniewaĝ bardzo
dobrze znosi róĝnice temperatury. Dotyczy to
zwïaszcza stali i miedzi, które zachowujÈ
fot. Galeco
Dach silnie nasïoneczniony
Systemy rynnowe z PVC majÈ najniĝszy wspóïczynnik chropowatoĂci ze wszystkich rodzajów orynnowania. Oznacza to, ĝe najïatwiej i najszybciej spïywa po nich woda i najtrudniej osadza siÚ w nich brud
BUDUJEMY DOM
BD 10_08_DylematRYNNY.indd 175
10/2008
175
2008-09-30 12:02:07
Dylematy
powïoka zewnÚtrzna
warstwa podkïadowa
fot. Galeco
warstwa pasywacyjna
warstwa ocynku
Obecnie orynnowanie stalowe zabezpieczane jest przed korozjÈ kilkoma powïokami
Warstwy zabezpieczajÈce rynny stalowe
Metale. KwaĂne deszcze i sïone mgïy
przyspieszajÈ korozjÚ niezabezpieczonej
stali. Aby orynnowanie stalowe ochroniÊ
przed niekorzystnymi opadami
atmosferycznymi, cynkuje siÚ je obustronnie,
powleka warstwÈ pasywacyjnÈ, podkïadowÈ
oraz powleka plastisolem, puralem lub
poliestrem.
Rynny z tytanocynku i miedziane stajÈ siÚ
bardziej odporne na dziaïanie korozji po
utlenieniu siÚ powierzchni, czyli
spatynowaniu (naturalnym lub przez
producenta – w wytwórni).
Aluminium zabezpiecza siÚ akrylem lub
poliestrem oraz lakieruje lub maluje.
SkutecznoĂÊ tych zabezpieczeñ zaleĝy od
warunków atmosferycznych, czÚstotliwoĂci
konserwacji oraz trwaïoĂci samych metali.
Dobór rynien do pokrycia
dachowego
Wybór pomiÚdzy orynnowaniem PVC lub
metalowym powinno siÚ teĝ uzaleĝniÊ od
pokrycia dachowego – zgodnie z zasadami:
Zagroĝenia
BUDUJEMY DOM
BD 10_08_DylematRYNNY.indd 176
a takĝe czerwonym, niebieskim oraz
zielonym. Kolory sÈ zwykle ustalane przez
producentów: najczÚĂciej moĝna wybieraÊ
spoĂród trzech do dziesiÚciu.
Montaĝ
Przed przystÈpieniem do montaĝu trzeba
starannie wykonaÊ obróbki blacharskie przy
krawÚdzi dachu. Na dachach o prostym
ksztaïcie trzeba przymocowaÊ pasy
nadrynnowe, które zapobiegajÈ podciekaniu
wody pod pokrycie. Obróbka dachów
o skomplikowanej budowie – z lukarnami
i wklÚsïymi zaïamaniami – jest trudniejsza,
poniewaĝ w takich miejscach strumieñ wody
kumuluje siÚ i zwiÚksza siÚ szybkoĂÊ jej
TrwaïoĂÊ
Zaleĝy ona gïównie od wïaĂciwoĂci
materiaïów, ale teĝ od prawidïowego montaĝu
orynnowania. TrwaïoĂÊ najpopularniejszych
systemów rynnowych, czyli z PVC i ze stali
powlekanej jest porównywalna i wynosi
40–50 lat. Orynnowanie z pozostaïych metali
ma wiÚkszÈ trwaïoĂÊ: z blachy tytanowocynkowej ok. 80–120 lat, z blachy
aluminiowej ok. 120 lat, z blachy miedzianej
ok. 150, a nawet do 300 lat.
Zarówno rynny z PVC, jak i metalowe mogÈ
mieÊ ksztaït póïokrÈgïy, skrzynkowy oraz taki,
który przypomina gzyms. Produkuje siÚ teĝ
rynny z podwójnym dnem – zewnÚtrzne ma
ksztaït póïtrapezu, a wewnÚtrzne jest
póïokrÈgïe. SÈ równieĝ rynny z dnem
ryflowanym lub perforowanym, które uïatwia
przepïyw wody nawet wtedy, gdy na dnie sÈ
zanieczyszczenia.
Rury spustowe majÈ przekrój okrÈgïy lub
kwadratowy: te ostatnie ïÈczy siÚ z rynnami
trapezowymi lub skrzynkowymi.
Systemy rynnowe z PVC i metalowe sÈ
dostÚpne w wielu kolorach: biaïym,
ceglastym, kilku odcieniach brÈzu, beĝu,
fot. Galeco
Ksztaït i kolor
KwaĂne deszcze. WystÚpujÈ gïównie na
terenach wysoko uprzemysïowionych, ale
wiatr moĝe teĝ przenosiÊ z nich zanieczyszczenia w inne obszary. ZawierajÈ kwas powstaïy wskutek rozpuszczania siÚ w wodzie
zawartych w powietrzu zanieczyszczeñ gazowych: dwutlenku wÚgla, tlenku azotu, siarkowodoru, chlorowodoru.
Sïone mgïy. Ta zawiesina soli w powietrzu
wystÚpuje w rejonach nadmorskich. Uwaĝana
za najsilniejsze zagroĝenie atmosferyczne dla
niezabezpieczonej stali, poniewaĝ uszkadza
jej powierzchniÚ.
176
PVC. Moĝna stosowaÊ do wszystkich
rodzajów pokryÊ dachowych.
Metale. Naleĝy dobieraÊ stosownie do
rodzaju pokrycia: np. orynnowanie
miedziane do dachu pokrytego blachÈ
miedzianÈ, stalowe – do stalowego itp. Do
budynków krytych dachówkÈ ceramicznÈ
lub cementowÈ moĝna montowaÊ
orynnowanie ze wszystkich rodzajów metali.
JeĂli dach pokryty jest papÈ, moĝna
montowaÊ wszystkie rodzaje orynnowania
metalowego oprócz miedzianego, bo
spïywajÈce z deszczem zwiÈzki siarki
przyspieszajÈ korozjÚ miedzi.
TrwaïoĂÊ orynnowania stalowego
wynosi ok. 50 lat
10/2008
2008-09-29 13:25:32
Rynny z PVC czy metalowe?
Rury spustowe ïÈczy siÚ z rynnami za
pomocÈ odpïywów przelotowych (lejów
spustowych). Rury umieszcza siÚ zwykle na
koñcach prostego odcinka orynnowania
i mocuje do Ăcian obejmami.
Zamiast rur spustowych moĝna
zastosowaÊ ïañcuchy, których dolnÈ czÚĂÊ
betonuje siÚ w podïoĝu. Moĝna teĝ uĝyÊ tzw.
rzygaczy, czyli ozdobnych zakoñczeñ rynien
(np. z gïowÈ smoka lub ryby), przez które
woda jest wychlapywana z dala od budynku.
fot. Royal Hurt
Koszty
fot. Ruukki
Rury spustowe o przekroju kwadratowym
Systemy rynnowe wykonane z PVC sÈ
najtañsze: przykïadowo do dachu
czterospadowego o powierzchni 150 m2
Rury spustowe o przekroju okrÈgïym
Podsumowanie
Na wiÚkszoĂci dachów orynnowanie jest
niezbÚdne do ochrony elewacji przed
zalaniem wodÈ: nie stosuje siÚ go tylko
w domach z dachami krytymi trzcinÈ lub
w budynkach parterowych o daleko
wysuniÚtych okapach.
Najpopularniejsze sÈ orynnowania plastikowe i stalowe: w przeciÚtnych warunkach
uĝytkowania sÈ porównywalne zarówno jeĂli
chodzi o wyglÈd, jak i o trwaïoĂÊ.
Materiaï orynnowania warto dobieraÊ do
rodzaju i koloru pokrycia dachowego oraz
stosownie do warunków, w jakich bÚdzie ono
uĝytkowane: stopnia nasïonecznienia
budynku, zanieczyszczeñ powietrza,
otaczajÈcych dom krzewów i drzew. Dopiero
wĂród systemów odpowiadajÈcych lokalnym
warunkom warto szukaÊ wariantu na miarÚ
zasobnoĂci portfela i indywidualnych
upodobañ estetycznych.
Co dalej z wodÈ?
W zaleĝnoĂci od warunków, wyloty rur odprowadzajÈ wodÚ:
na powierzchniÚ dziaïki,
do studni chïonnej,
do kanalizacji burzowej,
do zbiorników (z których potem wodÚ
czerpie siÚ do podlewania ogrodu lub do prac
gospodarczych).
fot. Lindab
fot. Icopal
przepïywu. Mogïoby to powodowaÊ
wychlapywanie wody poza koryto rynien,
dlatego wodÚ z orynnowanej lukarny lepiej
odprowadzaÊ nie na poïaÊ dachowÈ, lecz
bezpoĂrednio do rur spustowych.
Rynny mocuje siÚ do poïaci za pomocÈ
rynajz, które przykrÚca siÚ do krokwi lub do
deski okapowej w odstÚpach 50–75 cm.
Rynny ukïada siÚ z niewielkim spadkiem –
0,5–1% w kierunku odpïywu, aby zwiÚkszyÊ
szybkoĂÊ przepïywu wody.
Aby rynna nie stanowiïa jedynego oparcia dla
zsuwajÈcego siÚ Ăniegu, nie powinna wystawaÊ
poza liniÚ bÚdÈcÈ przedïuĝeniem dachu
system kosztuje, w zaleĝnoĂci od producenta
– od 1200 zï do 2200 zï.
Systemy stalowe sÈ nieco droĝsze
i kosztujÈ 3800–4200 zï.
Koszty orynnowania takiego dachu
z pozostaïych rodzajów blachy:
aluminiowej – ok. 3000 zï,
tytanowo-cynkowej – ok. 3500 zï,
miedzianej – ok. 6400 zï.
Orynnowanie jest dostÚpne w wielu kolorach
Obejmy mocuje siÚ w odstÚpach nie wiÚkszych
niĝ 1,8 m
Betonowe korytka pod wylotami rur
spustowych kierujÈ wodÚ z dala od Ăciany
BUDUJEMY DOM
BD 10_08_DylematRYNNY.indd 177
10/2008
177
2008-09-29 13:25:52