Pobierz artykuł PDF

POMIAR MOBBINGU W PRZEDSIBIORSTWIE USŁUGOWYM –
WIEDZA, PRZYCZYNY I SKUTKI
MAŁGORZATA GOTOWSKA, ANNA JAKUBCZAK
Streszczenie
Mobbing to zjawisko wystpujce w wielu przedsibiorstwach, jednak czsto
ukrywane lub nierozumiane przez pracowników jak i przełoonych. Brak wiedzy na
ten temat nie pozwala efektywnie zarzdza personelem, dlatego wczesne wykrywanie mobbingu w organizacji pozwala zapobiec jego negatywnym nastpstwom.
Artykuł przedstawia badania pierwotne w duym przedsibiorstwie usługowym
znajdujcym si na terenie Bydgoszczy. Badanie to próba okrelenia poziomu wiedzy, przyczyn i skutków mobbingu w organizacji.
Przeprowadzone badania pozwoliły stwierdzi, e w przedsibiorstwie, wielu
pracowników ma wiedz na temat tego zjawiska, ale cz z nich nie chc rozmawia
o mobbingu. wiadczy o tym nieudzielenie odpowiedzi na pytania w kwestionariuszu
ankiety przez 25% załogi tego przedsibiorstwa. Niektórzy z ankietowanych odpowiadali równie, e oni sami jak i ich współpracownicy s lub byli mobbingowani.
Kilka procent pracowników opisało równie skutki działa mobbingowych, okrelajc psychiczne i fizyczne jego nastpstwa dla osoby mobbingowanej.
Słowa kluczowe: mobbing, mobber, wiedza, przedsibiorstwo usługowe
1. Wprowadzenie
Przypadki nagannych, społecznych zachowa midzy ludmi w zakładach pracy miały miejsce od momentu powstania grup pracowniczych. Niedawno sklasyfikowano te zachowania oraz
odpowiednio je zdefiniowano. Niemiecki psycholog H. Leymann w 1984 r. opublikował raport
z bada prowadzonych w Szwecji w latach 1982-1983 i dla okrelenia psychospołecznych relacji
midzyludzkich w miejscu pracy o charakterze patologicznym uył pojcia „mobbing”[1]. Autor
ten, podał równie pierwsz definicj mobbingu, w której okrelił, e jest to terror psychiczny
wystpujcy w yciu zawodowym. Wrogie i nieetyczne zachowania maj charakter systematyczny, powtarzalny i s stosowane przez jedn osob lub grup osób, a skierowane s przeciwko
pojedynczej osobie. Skutkami dla długotrwałego adresata działa mobbujcych s problemy psychosomatyczne i społeczne wywołane silnym stresem [2,3].
Mobbing to nie tylko przemoc psychiczna, jak zastraszanie, pogróki czy wrogie zachowanie,
ale take przemoc fizyczna. W tym wypadku moe by to napa fizyczna na ofiar lub molestowanie seksualne. Pomimo tego, e istnieje wiele definicji mobbingu, a moe włanie dlatego,
pojawiaj si czsto trudnoci z klasyfikacj niektórych zachowa w miejscu pracy jako mobbingu. Ofiary szykanowania i poniania, czsto ukrywaj prawdziwe informacje o nagannych zachowaniach wobec współpracowników lub ich samych, szczególnie w przypadku mobbingu pochyłe-
Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management
Nr 37, 2011
77
go1, ze wzgldu na to, e s zastraszanone lub wstydz si. Mobbing pochyły wystpuje najczciej. W tym przypadku poszkodowany pracownik nie ma moliwoci złoenia skargi, a pozostali
współpracownicy raczej unikaj sprzeciwiania si przełoonemu. Szczególnie w czasach recesji na
rynku pracy, kiedy nasila si obawa przed utrat zatrudnienia podwładni wol zachowa bierno
w sytuacji mobbingu [4]. W mobbingu poziomym2 czsto wrogie działania współpracowników
maj ciche przyzwolenie przełoonych, pomimo tego, e obowizkiem pracodawcy jest stworzenie kademu pracownikowi odpowiednich warunków do pracy oraz reagowanie na przejawy patologicznych zachowa [5].
G rupa
w spółpracownik
w spółpracownik
w spółpracownik
Przełoony
niew iedza,
niew iadom o
,
przyzw olenie
O fiara
m obbingu
niew iedza
niew iadom o
,
obojtno
,
w styd
niew iedza,
w styd
L egenda:
m oliw e kierunki oddziaływ ania m obbujcego
ródło zakłóce oceny m obbingu
Rysunek 1. ródła zakłóce pomiaru działa mobbujcych
ródło: Opracowanie własne.
Wiedza o wystpowaniu mobbingu w zakładzie pracy jest istotna dla efektywnego zarzdzania personelem. Wane jest przede wszystkim wczesne wykrywanie mobbingu. Jest to jednak faza
trudno uchwytna dla badajcego to zjawisko, ze wzgldu na utrudnienia wymienione i przedstawione na rysunku 1. Wczesne działania mobbera, czsto nie s postrzegane przez ofiar jako mobbing, poniewa nie jest ona w stanie dokona zgodnej z rzeczywistoci oceny sytuacji. Nkany
pracownik nie dostrzega zagroenia swojej pozycji zawodowej w miejscu pracy i jest przekonany
o moliwoci opanowania konfliktu [3].
1
Mobbing pochyły – to szykanowanie pracownika przez przełoonego.
Mobbing poziomy (horyzontalny) – polega na tym, e grupa współpracowników podejmuje wrogie działania wobec osoby,
której odmienno staje si przedmiotem ataków.
2
78
Małgorzata Gotowska, Anna Jakubczak
Pomiar mobbingu w przedsibiorstwie usługowym – wiedza, przyczyny i skutki
2. Cele pracy, ródła danych i metody badawcze
Celem głównym bada była ocena organizacji pod wzgldem wystpowania zjawiska mobbingu, wiedzy pracowników na ten temat oraz skutków jego wystpienia.
Dla realizacji postawionych celów bada, zastosowano wywiad bezporedni jako metod badawcz, a narzdziem był specjalnie przygotowany kwestionariusz ankiety. Kwestionariusz ten
składał si z 16 pyta i metryczki, pozwalajcej scharakteryzowa badan populacj. Wikszo
pyta miała charakter zamknity, za wyjtkiem jednego, w którym poproszono pracowników
organizacji o podanie ich definicji mobbingu.
Badania były prowadzone we wrzeniu i padzierniku 2010 roku na terenie przedsibiorstwa
usługowego w Bydgoszczy. Badanie miało charakter dobrowolny, wziło w nim udział 100 pracowników, ale 22% z nich nie wypełniło ankiety. Ankietowani oddawali równie ankiety, które
nie były całkowicie wypełnione, tzn. pomijano niektóre pytania, dlatego w odpowiedziach liczba
respondentów nie jest równa z liczb udzielonych odpowiedzi.
3. Charakterystyka podmiotu bada
Badane przedsibiorstwo jest jednostk prywatn w formie spółki z o.o. Prowadzi działalno
usługow na terenie województwa kujawsko-pomorskiego. Struktura organizacyjna przedstawiona
na rysunku 2 ma charakter liniowy. W spółce funkcjonuje pi działów: dział handlowy, dział
logistyki, dział techniczny, dział administracyjny i dział finansowo-kadrowy. Na terenie przedsibiorstwa pracuj równie pracownicy trzech firm zewntrznych s to pracownicy sortowni, pracownicy ochrony i pracownicy sprztajcy oraz pracownicy warsztatu. W przedsibiorstwie zatrudnionych jest 32 pracowników umysłowych oraz 113 pracowników fizycznych. Firmy zewntrzne to łcznie 52 pracowników, w tym kilku pracowników umysłowych.
Rysunek 2. Schemat organizacyjny przedsibiorstwa, w którym prowadzono badania
ródło: Opracowanie własne.
79
Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management
Nr 37, 2011
4. Charakterystyka badanej populacji
W badaniu wziło udział 100 pracowników badanej organizacji. Respondenci nie zawsze odpowiadali na wszystkie pytania znajdujce si w kwestionariuszu ankiety, dlatego w poszczególnych pytaniach porównano je do liczby udzielonych odpowiedzi.
Tabela 1. Płe i wiek badanych respondentów
Wyszczególnienie
Płe
Wiek
Odpowiedzi
N
kobieta
mczyzna
20-30
31-40
41-50
powyej 50
[%]
18
56
14
15
25
20
74
Suma
24,3
75,7
18,9
20,3
33,8
27,0
100,0
ródło: Badania własne.
W badanej populacji 75,6% respondentów to mczyni, a pozostałe 24,3% to kobiety. Nieco
ponad 1/3 (33,8%) badanych to osoby w wieku od 41-50 lat, pozostałe 27,0% to osoby powyej 50
roku ycia. Najwiksz grup stanowiły osoby w wieku od 20 do 40 lat (prawie 40%). Pod wzgldem wykształcenia najliczniejsz grup były osoby z wykształceniem zawodowym (47,3%)
i rednim (35,1%), natomiast 17,6% respondentów legitymowało si wykształceniem wyszym, w
tym ponad połowa z nich ukoczyła studia podyplomowe. Wikszo badanych, bo 81,3% zajmowała stanowiska niekierownicze, a pozostałe osoby to kierownicy rónych szczebli. redni sta
pracy badanych w organizacji to 15,5 roku. Jednak wród respondentów odnotowano równie
takich, którzy pracuj 1 rok w organizacji, a take takich, którzy pracuj około 40 lat. Prawie 84%
badanych odpowiedziało, e ich bezporednim przełoonym jest mczyzna, dla pozostałych osób
przełoon była kobieta.
Tabela 2. Płe i wiek przełoonego badanych respondentów
Wyszczególnienie
Odpowiedzi
Płe
kobieta
mczyzna
Wiek
20-30
31-40
41-50
powyej 50
Suma
Suma
N
11
56
67
0
13
14
13
40
[%]
16,4
83,6
100,0
0,0
32,5
35,0
32,5
100,0
ródło: Badania własne.
5. Wiedza i wystpowanie mobbingu w organizacji
Pierwsze pytanie w kwestionariuszu ankiety miało charakter otwarty i dotyczyło próby zdefi-
80
Małgorzata Gotowska, Anna Jakubczak
Pomiar mobbingu w przedsibiorstwie usługowym – wiedza, przyczyny i skutki
niowania przez respondentów pojcia „mobbing”. Wród badanych, 22 osoby nie udzieliły odpowiedzi i nie podjły próby zdefiniowania mobbingu. Pozostali respondenci okrelali mobbing
jako: zastraszanie, omieszanie, przeladowanie, nkanie, ponianie i upokarzanie. Najczciej
dodawali, e ma ono charakter nkania psychicznego (23 osoby), a take fizycznego i seksualnego
i jest zjawiskiem długotrwale wystpujcym w organizacji.
Tabela 3. Czy uwaa Pan/i, e w organizacji, w której Pan/i pracuje
wystpuje zjawisko mobbingu?
Odpowiedzi
N
zdecydowanie nie
raczej nie
trudno powiedzie
raczej tak
zdecydowanie tak
Suma
[%]
24
29
15
6
4
78
30,8
37,2
19,2
7,7
5,1
100,0
ródło: Badania własne.
Na pytanie czy w organizacji wystpuje zjawisko mobbingu, a 30,8% respondentów odpowiedziało, e zdecydowanie nie wystpuje, a 37,2%, e raczej nie. Natomiast 19,23% badanych
odpowiedziało, e trudno powiedzie. Jednak 7,7% badanych pracowników odpowiedziało raczej
tak i zdecydowanie tak (5,1%) na wystpienie mobbingu w organizacji (tabela 1). Wynika z tego,
e 10 osób w badanej organizacji zauwaa problem mobbingu, czyli miało styczno z negatywnymi postawami wzgldem własnej osoby lub swoich kolegów. Oprócz tego 15 osób nie udzieliło
odpowiedzi twierdzajcej ani nie zaprzeczyło, co moe wiadczy, e niechc wiedziec o pewnymch sytuacjach, które miały lub mog mie miejsce w ich organizacji. Potwierdza to, kolejne
pytanie, w którym 16,0% respondentów odpowiedziało twierdzco na pytanie o wystpowanie
konfliktów w organizacji (tabela 2), które pojawiaj si przynajmniej raz w tygodniu i trwaj dłuej ni 6 miesicy.
Tabela 4. Czy czsto w Pana/i organizacji wystpuj konflikty?
Odpowiedzi
zdecydowanie nie
raczej nie
trudno powiedzie
raczej tak
zdecydowanie tak
Suma
N
18
34
12
10
3
77
[%]
23,38
44,16
15,58
12,99
3,90
100,00
ródło: Badania własne.
Poproszono równie pracowników o sprecyzowanie, jaki charakter miały negatywne postawy
i zachowania wzgldem swojej osoby i wobec innych pracowników. Respondenci odpowiadali, e
najczciej miało miejsce:
ƒ stosowane zachcanie innych pracowników do prowadzenia negatywnych działa wzgldem ich osoby,
Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management
Nr 37, 2011
ƒ
ƒ
81
nakłanianie do dobrowolnej rezygnacji z pracy i odejcia z firmy,
przydzielanie im zbyt duej iloci obowizków, a take groby, pogróki i unikanie rozmów i kontaktów z pracownikami.
Pracownicy byli równie wiadkami negatywnych postaw i działa wzgldem ich kolegów.
Było to najczciej:
ƒ mówienie podniesionym głosem,
ƒ publiczne wymiewanie kompetencji lub ich podwaenie,
ƒ niezlecanie adnych zada do wykonania,
ƒ zarzucanie braku odpowiednich kwalifikacji.
Naley jednak podkreli, e wikszo respondentów odpowiadała, e wymienione negatywne postawy i zachowania wzgldem swojej osoby i innych nie miały miejsca w ich organizacji.
82
Małgorzata Gotowska, Anna Jakubczak
Pomiar mobbingu w przedsibiorstwie usługowym – wiedza, przyczyny i skutki
Tabela 5. Czy naruszano prywatno w pracy np.: sprawdzano korespondencj, przeszukiwano
biurko innych osób?
Odpowiedzi
N
[%]
zdecydowanie nie
raczej nie
trudno powiedzie
raczej tak
zdecydowanie tak
Suma
56
17
2
0
0
75
74,6
22,7
2,7
0,0
0,0
100,0
ródło: Badania własne.
Na kolejne pytanie na temat stosowanej przemocy seksualnej 93,3% pracowników odpowiedziało, e zdecydowanie nie wystpiły takie sytuacje ani wobec ich osoby, a take wobec innych
osób. Natomiast w przypadku pytania dotyczcego naruszania ich prywatnoci w pracy np.:
sprawdzanie korespondencji, przeszukiwanie biurka, 1,2% pracowników twierdzi, e takie sytuacje miały miejsce wzgldem ich kolegów (tabela 5). Podobnie respondenci odpowiedzieli na pytania dotyczce stosowania przemocy fizycznej np.: niegronych aktów agresji dla zastraszania.
Jeden z pracowników twierdzi, e takie akty przemocy były stosowane wobec ich osoby i wzgldem ich kolegów (tabela 6).
Tabela 6. Czy stosowano wobec Pana/i i wobec innych osób przemoc fizyczn np.: stosowano
niegrone akty agresji dla zastraszania?
Odpowiedzi
zdecydowanie nie
raczej nie
trudno powiedzie
raczej tak
zdecydowanie tak
Suma
ródło: Badania własne.
N
[%]
59
11
3
1
0
74
79,7
14,9
4,01
1,3
0,0
100,0
83
Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management
Nr 37, 2011
7% 1%
7%
17%
68%
zdecydow an ie n ie
r aczej n ie
tr u dn o pow iedzie
r aczej tak
zdecydowan ie tak
Rysunek 3. Czy uwaa Pan/i, e jest ofiar mobbingu?
ródło: Badania własne.
Zapytano równie pracowników, czy uwaaj siebie za ofiar mobbingu? Prawie 68% z nich
odpowiada zdecydowanie nie. Jednak a 6,7% z nich uwaa, e raczej jest ofiar mobbingu,
a 1,3%, e zdecydowanie tak (rysunek 3).
Zmienia si nieco statystyka, gdy zadano pytanie, czy kiedykolwiek Pan/i byli ofiarami mobbingu. Tutaj prawie 14% respondentów odpowiedziało, e raczej tak, a prawie 3% uwaa, e zdecydowanie tak. Wynika z tego, e badani pracownicy byli ofiarami mobbingu w poprzednich miejscach pracy lub w innych działach tego przedsibiorstwa.
Tabela 7. Czy uwaa Pan/i, e kiedykolwiek był ofiar mobbingu?
Odpowiedzi
zdecydowanie nie
raczej nie
trudno powiedzie
raczej tak
zdecydowanie tak
Suma
N
42
14
4
10
2
72
[%]
58,3
19,4
5,6
14,0
2,7
100,0
ródło: Badania własne.
Respondenci uwaaj równie, e mobbing wystpuje najczciej w relacjach przełoony
(mober) wzgldem pracownika (88%), a tylko 12% uwaa, e mobberem był pracownik wzgldem
innego pracownika. Nikt z respondentów nie odpowiedział, e mobberem był pracownik wzgldem przełoonego.
84
Małgorzata Gotowska, Anna Jakubczak
Pomiar mobbingu w przedsibiorstwie usługowym – wiedza, przyczyny i skutki
5. Skutki mobbingu dla pracowników
Skutki mobbingu maj wpływ na pracowników danej organizacji, ale równie dla przedsibiorstwa, w którym wystpuje mobbing, a take dla całego społeczestwa. Ofiara mobbingu odczuwa jego skutki we wszystkich sferach swojego ycia. Wpływa on zarówno na zdrowie fizyczne
jak i psychiczne człowieka, równie ma wpływ na funkcjonowanie zawodowe, społeczne oraz byt
ekonomiczny. Porednio wpływa równie na relacje z najbliszymi osobami, co moe powodowa
wzrost niepokoju i napicia w relacjach rodzinnych.
Widoczne i odczuwalne s równie skutki dla przedsibiorstwa, w którym wystpuje zjawisko
mobbingu. Nale do nich: pogorszenie atmosfery, zmniejszenie wydajnoci pracy, wzrost nieobecnoci w firmie, wzrost rotacji pracowników spowodowany odejciem, koszty sdowe rozprawy
oraz odszkodowa oraz pogorszenie reputacji firmy.
Najwiksze jednak koszty ponosi Skarb Pastwa, czyli całe społeczestwo. Jest to zwizane
z wypłat wiadcze w czasie zwolnie lekarskich, koszty leczenia i hospitalizacji, koszty leków
oraz wczeniejsza wypłata emerytur i rent [6].
W zwizku z powyszym wszelkie negatywne postawy i działania w organizacji prowadz do
negatywnych nastpstw. Dlatego w kwestionariuszu ankiety zapytano pracowników, w jaki sposób
negatywne zachowania wpływaja na ich funkcjonowanie zawodowe i osobiste.
Respondenci odczuwali najczciej:
ƒ wewntrzny niepokój,
ƒ lk przed pójciem do pracy,
ƒ a niektórym z nich praca nie przynosi satysfakcji.
Zdaniem wikszoci pracowników wymienione stany nie wystpuj w yciu zawodowym jak
i osobistym.
Wydaje si wic, e celowym byłoby zapobieganie i przeciwdziałanie mobbingowi w pracy.
W zwizku z tym coraz wicej pracodawców podejmuje si tego zadania poprzez zapewnienie
odpowiedniej organizacji pracy umoliwiajcej niezakłócony przepływ informacji wewntrz firmy, odpowiedni i jasny sposób nagradzania i oceniania pracowników, a przede wszystkim tworzenie odpowiedniego klimatu sprzyjajcemu współpracy ni wzajemnej rywalizacji. Wiele przedsibiorstw wprowadza polityk antymobbingow, a take prowadzi działania informacyjne i edukacyjne dla swoich pracowników w zakresie zjawiska lobbingu w organizacji. Pracodawcy d
wic do pogłbiania wiedzy swoich pracowników na ten temat, aby potrafili odpowiednio zdefiniowa i zareagowa na tego typu działania wzgldem swojej osoby jak i innych współpracowników.
85
Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management
Nr 37, 2011
Tabela 8. Wpływ negatywnych zachowa na funkcjonowanie zawodowe i osobiste respondentów
Stany
w funkcjonowaniu zawodowym i osobistym
Odczuwam wewntrzny niepokój
Odczuwam lk przed pójciem do pracy
Wystpuj coraz wiksze napicia pomidzy mn a osobami, które prowadz wobec mnie negatywne działania
Czasami nie wytrzymuj napicia i reaguje podniesionym
głosem lub krzykiem.
Nie mog si skoncentrowa na tym, co robi
Moje obowizki wykonuj z coraz wikszym wysiłkiem
Praca nie przynosi mi satysfakcji
Trac wiar we własne moliwoci zawodowe
Wpadłem w nałóg (alkoholizm, palenie papierosów itp.)
Kiedy wracam do domu, nie mam ochoty rozmawia z
domownikami
Moje problemy w pracy powoduj coraz czstsze konflikty w domu
Korzystam ze zwolnie lekarskich czciej ni dotychczas
Nie wiem, jak sobie poradz, jeli strac prac
Opisany stan trwa
Poniej 6
Powyej 6
miesicy
miesicy
N - liczba odpowiedzi
6
5
4
2
Opisany stan nie
wystpuje
24
26
29
1
1
29
2
1
29
27
26
28
27
1
3
5
3
2
0
2
1
2
1
27
2
1
29
1
0
30
28
0
3
0
1
ródło: Badania własne.
7. Podsumowanie
W badanym przedsibiorstwie zjawisko mobbingu jest znane pracownikom, chocia nie
wszyscy chc o nim mówi. Moe to wynika z faktu, e osoby, które s mobbingowane lub s
wiadkami mobbingu boj si o tym mówi, gdy odczuwaj lk przed mobberem. Wikszo
respondentów poprawnie definiuje lobbing i okrela jego rodzaje.
W badanej organizacji wystpuj przypadki mobbingowania pracowników, bowiem czuj si
oni ofiarami mobbingu, a niektórzy z nich odczuwaj jego nastpstwa, majce odzwierciedlenie
w yciu prywatnych i zawodowym. Najczciej wymieniaj wewntrzny niepokój, lk przed pójciem do pracy, a niektórym z nich praca nie przynosi satysfakcji. Pracownicy nie mówi wprost
o zjawisku mobbingu, ale niektórzy z nich podkrelaj, e w przedsibiorstwie maj miejsce sytuacje konfliktowe czy przemoc fizyczna, a take naruszanie prywatnoci w pracy poprzez sprawdzanie korespondencji czy przeszukiwanie biurka. Podkrelaj, e takie sytuacje odczuli oni sami,
ale dotyczyły one równie ich kolegów.
O zjawisku mobbingu słyszy si od niedawna i wielu z nas nie zdaje sobie sprawy jak bardzo
jest ono powszechne. Przez wiele lat termin ten był znany jedynie wskiemu gronu specjalistów.
Jednak niestabilna sytuacja na rynku pracy, a zwłaszcza liczne zwolnienia, wysokie bezrobocie
i zatrudnienie bez umowy sprzyja rozpowszechnieniu tego zjawiska. Mobbing zatacza coraz szersze krgi, gdy pozwala na stosowanie porednich metod wywierania wpływu i presji na innych.
Pokazuj to coraz liczniejsze badania na ten temat, które nie zawsze wprost mówi o wystpowaniu mobbingu, ale o sytuacjach konfliktowych, które mog sta si sytuacj sprzyjajc wystpie-
86
Małgorzata Gotowska, Anna Jakubczak
Pomiar mobbingu w przedsibiorstwie usługowym – wiedza, przyczyny i skutki
niu tego zjawiska. Dlatego wane s działania prewencyjne przeciwdziałajce wystpieniu mobbingu w organizacji. W zwizku z tym kierownictwo kadego przedsibiorstwa powinno zmierza
do kreowania poprawnych warunków pracy i jej organizacji oraz odpowiednich procedur wewntrz organizacji. Jest to wane, gdy skutki mobbingu dotykaj nie tylko jego ofiary czy krg
osób z ni zwizanych, ale równie instytucj lub firm, w której jest ona zatrudniona, a take
porednio całe społeczestwo.
Bibliografia
[1] Zych M., Mobbing w polskim prawie pracy. C. H. Beck, Warszawa 2007, s. 3.
[2] Chakowski M., Mobbing – aspekty prawne. Branta, Warszawa 2005, s. 10–11.
[3] Bechowska-Gebhardt A., Stalewski T., Mobbing, patologia zarzdzania personelem. Difin,
Warszawa 2004, s. 22–23.
[4] Sidor-Rzdkowska M., Mobbing – zagroenie dla firmy i pracowników. „Zardzanie zasobami ludzkimi, nr 2, 2003.
[5] Kpniak A., Mobbing w miejscu pracy – uregulowania prawne wynikajce z przepisów Kodeksu pracy oraz prawa cywilnego. Seminarium Okrgowego Inspektoratu Pracy w Łodzi,
Łódz 2006, s. 6.
[6] www.razem z tob.pl
Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management
Nr 37, 2011
87
MEASUREMENT OF THE MOBBING IN THE SERVICES PROVIDING COMPANY –
THE KNOWLEDGE, CAUSES AND EFFECTS
Summary
A mobbing is a phenomenon appearing in many enterprises, however often hidden or not-understanded by employees as well as superiors. The lack to this topic
doesn't let the knowledge effectively manage the staff, therefore early detecting the
mobbing in the organization allows to prevent his negative results.
The article is describing the primary research in the big services providing
company being in Bydgoszcz. An research is an attempt to determine the level of the
knowledge, causes and effects of the mobbing in the organization. Conducted researches allowed to state, that in the enterprise, many employees have the knowledge
about this phenomenon, but the part from them don't want to talk about the mobbing.
Not granting the answer to questions is attesting to it in the questionnaire form of the
questionnaire form through 25% crews of this enterprise. Some of respondents also
matched, that they alone as well as of them partners they are or they were are mobbing. A few percent of employees also described effects of mobbing action, determining psychological and physical his results for the mobbing person.
Keywords: mobbing, mobber, knowledge, services providing company
Małgorzata Gotowska
Anna Jakubczak
Wydział Zarzdzania
Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy w Bydgoszczy