Przyczyny immunosupresji u drobiu

Wiadomości Drobiarskie czerwiec 2010
Dr Mariusz Urbanowski
Specjalista chorób drobiu
Tytuł Przyczyny powstawania immunosupresji w stadach drobiu
Zdrowie ptaków w produkcji drobiarskiej jest podstawowym
warunkiem dobrych wyników produkcyjnych . Dobry stan zdrowia
ptaków zależy od prawidłowego funkcjonowania wielu narządów, a w
szczególności układu odpornościowego. Największe zagrożenie dla
prawidłowego funkcjonowania Torby Fabrycjusza i innych
narządów odpornościowych stanowi immunosupresja. Poznanie
mechanizmów powstawania immunosupresji oraz właściwe
zapobieganie chorobom immunosupresyjnym umożliwia
zapobieganie w jej wystąpieniu u ptaków oraz uzyskanie dobrych
wyników produkcyjnych.
W nowoczesnej produkcji drobiarskiej prawidłowa ochrona zdrowia ptaków
odgrywa kluczowa rolę w osiąganiu dobrych wyników ekonomicznych produkcji.
Bardzo często na współczesnych fermach drobiarskich pojedynczy czynnik nie
wywołuje chorób układu oddechowego lub pokarmowego ale raczej występują
zakażenia wywołane przez wiele czynników chorobotwórczych. Na zdrowotność i
wyniki produkcyjne ptaków wpływają różne aspekty produkcyjne ;środowisko,
warunki chowu, genetyka prawidłowe żywienie, zarządzanie fermą, ochrona
biologiczna fermy Różne aspekty produkcji drobiu wpływają na zdrowie ptaków np.:
środowisko, genetyka, programy szczepień, leki profilaktyczne i terapeutyczne,
wzbogacanie pasz, odżywianie, higiena i właściwa dezynfekcja.
Wraz ze wzrostem intensyfikacji produkcji drobiarskiej coraz większego znaczenia
nabiera wiedza dotycząca przyczyn i zapobiegania chorobom poprzez właściwą
immunoprofilaktykę. Szczególne znaczenie ma zapobieganie chorobom, których
czynnik etiologiczny wykazuje silne działanie immunosupresyjne.
W intensywnej współczesnej produkcji drobiu czynniki immunosupresyjne były i
pozostają istotnym ekonomicznym problemem który powoduje słabą odpowiedź po
szczepieniach profilaktycznych, zwiększoną śmiertelność i brakowania, słabszą
konwersję paszy, zwiększoną ilość oportunistycznych
infekcji, zwiększoną
zachorowalność oraz wzrost kosztów leczenia.
Immunosupresja
Mianem immunosupresji określamy trwałe lub okresowe uszkodzenie układu
odpornościowego powodujące obniżenie mechanizmów odpornościowych u ptaków.
W konsekwencji ptaki nie mogą prawidłowo reagować na czynniki chorobotwórcze,
gdyż uszkodzony układ odpornościowy nie jest w stanie wytworzyć prawidłowej
odpowiedzi immunologicznej typu komórkowego lub humoralnego. Stanowi to
ogromne zagrożenie we współczesnej hodowli drobiu, gdyż może bezpośrednio
oddziaływać na spadek wyników produkcji, częstość powstawania zakażeń mięsa oraz
produkcję jaj. Prawdopodobnie najlepiej znaną grupą czynników mogących wywołać
immunosupresję są wirusy immunosupresyjne.
Czynniki immunosupresyjne
Do wirusów o działaniu immunosupresyjnym zaliczamy wirus choroby Mareka, wirus
zakaźnego zapalenia torby Fabrycjusza- wirus choroby Gumboro (IBDV), wirus
anemii kurcząt (CAA), oraz wirus białaczki drobiu (ALV) jak również Reowirusy,
Reticuloendotheliosis (REV) krwotoczne zapalenie jelit indyków (HEV) oraz
Adenowirusy. Czynnikami immunosupresyjnymi są również czynniki takie jak:
czynniki bakteryjne, parazytologiczne, substancje chemiczne w paszy, antybiotyki,
toksyny grzybicze –mikotoksyny, różnego rodzaju stresy środowiskowe takie jak
zagęszczenie, nagła zmiana paszy nagłe zmiany warunków środowiskowych,
temperatury wilgotności, ruchu powietrza oraz inne czynniki fizyczne. Mogą one
działać indywidualnie lub łącznie, mając bezpośredni wpływ na kondycję drobiu i
wyniki hodowli
Torba Fabrycjusza jest głównym narządem układu odpornościowego u ptaków.
Wirus choroby Mareka i choroby Gumboro powoduje uszkodzenia torby Fabrycjusza
w pierwszych dniach życia. Powoduje to niezdolność układu odpornościowego ptaka
do reagowania na szczepionkę albo na czynnik zakaźny. W niektórych przypadkach
powoduje to u ptaków wytworzenie niedostatecznej ilości przeciwciał, a w
konsekwencji brak powstania pełnej odporności dla ochrony przed infekcją
określonym patogenem, przeciwko któremu je szczepiliśmy. Zniszczenie lub
uszkodzenie torby Fabrycjusza może objawiać się poprzez wzrost śmiertelności,
obniżenie przyrostów, wzrost spożycia paszy, zahamowanie rozwoju, nie wyrównane
stado a w konsekwencji znaczne pogorszenie wyników hodowlanych stada.
Wirus choroby Gumboro
Wirus zakaźnego zapalenia torby Fabrycjusza (IBDV) uważany jest jako
najważniejszy patogen odpowiedzialny za zjawisko immunosupresji w stadach drobiu.
Liczne badania wykazały , że wirus IBD pozbawia ptaki zdolności do optymalnego
reagowania przez wytwarzanie przeciwciał.
Wczesne zakażenia klasycznym IBDV niszczą limfocyty B w torbie
Fabrycjusza. Zakażenia w okresie pierwszych dwóch tygodniach życia powodują
zwykle powstanie trwałej i ciężkiej immunosupresji. Uszkodzeniu ulega humoralna,
oparta na komórkach B część układu odpornościowego. Uszkodzeniu przez wirusy
IBD może również ulec komórkowy układ odpornościowy (Limfocyty T). Znaczna
atrofia torby Fabrycjusza przy braku widocznych zmian zapalnych , jest typowa dla
wariantowych szczepów IBDV. Szczepy te powodują ciężki stopień immunosupresji
w pierwszych tygodniach życia , po której z reguły następuje wzrost przypadków
zaburzeń ze strony układu oddechowego. Stwierdzono, że immunosupresja
spowodowana przez wirus choroby Gumboro zmniejsza odpowiedź na szczepionki
przeciwko pomorowi rzekomemu NDV, zakaźnemu zapaleniu oskrzeli IB , a nawet
na szczepienie piskląt jednodniowych przeciwko chorobie Mareka.
Wirus choroby Mareka
Wirus choroby Mareka dostaje się do organizmu ptaka z wdychanym
powietrzem. Poprzez płuca dostaje się do narządów limfatycznych. Działanie
immunosupresyjne wirusa polega na bezpośredniej lizie limfocytów, lub pośrednio
poprzez aktywację komórek supresyjnych w limfocytach T .
Długotrwałą immunosupresją możemy obserwować u tych ptaków, u których
rozpoczął się już proces nowotworzenia i powstawanie guzów nowotworowych
.Zakażenie wirusem choroby Mareka upośledza odporność komórkową jak i
humoralną. Przeprowadzone badania przez Calneka w 1998 roku wskazały
jednoznacznie na wpływ zakażenia wirusem choroby Mareka na wielkość takich
ważnych narządów miąższowych jak torba Fabrycjusza i grasica, co zdecydowanie
potwierdza opinię, że choroba Mareka wywołuje immunosupresję. W efekcie
uszkodzeń i atrofii torba Fabrycjusza jest równa lub nawet mniejsza niż śledziona co
stanowi objaw immunosupresji u ptaków w badaniach anatomo-patologicznych jak
również histo-patologicznych
Jednakże nie wszyscy zdają sobie sprawę z konsekwencji ekonomicznych zachorowań
na chorobę Mareka i dlatego do dziś wiele stad brojlerów nie szczepi się
pozostawiając je bez ochrony immunologicznej. Tymczasem nawet w przypadku
braku widocznych objawów klinicznych zakażenie może wywołać poważne skutki dla
produkcji drobiarskiej w związku z jej działaniem immunosupresyjnym.
Immunosupresję wywołaną przez wirus choroby Mareka wiąże się z wybuchami w
terenie innych chorób, takich jak ospa, zakażenie reowirusowe i kokcydioza
Immunosupresja sprawia, że ptaki są bardziej wrażliwe na choroby układu
oddechowego np. zapalenie worków powietrznych na tle E. coli.
Zakaźna anemia kurcząt CAV
Zakażenie pionowe lub poziome wirusem zakaźnej anemii kurcząt (CAV) może
prowadzić do immunosupresji i zwiększonej wrażliwości na wtórne zakażenia
bakteryjne, grzybicze jak również wirusowe.. Wirus zakaźnej anemii kurcząt CAV
uszkadza grasicę oraz szpik kostny zakażonych ptaków, prowadząc do upośledzenia
układu krwiotwórczego i rozwoju tkanki limfatycznej. Zostało udowodnione, że
zakażenie wirusem zakaźnej anemii kurcząt CAV może wywoływać nadmierne
reakcje poszczepienne na szczepionki przeciwko pomorowi rzekomemu, a także może
osłabiać powstawanie odporności po szczepieniu przeciwko chorobie Mareka.
Według Rosenbergera zakażenie reowirusami może powodować wzrost wrażliwości
na inne zakażenia. Tłumaczyć to może, dlaczego część ptaków chorujących na
wirusowe zapalenia stawów choruje jednocześnie na gronkowcowe zapalenie stawów
Białaczka ptasia
Wirusy
białaczki
ptasiej
(ALV)
również
wykazują
działanie
immunosupresyjne. Wykazano, że równoczesne zakażenie wirusem białaczki ptasiej
typ J (ALV-J) oraz bardzo zjadliwym wirusem choroby Mareka powoduje silniejszy
rozwój zmian guzowatych niż w przypadku zakażenia tylko jednym z tych zarazków.
Zakażenia występujące w stadach rodzicielskich kur mięsnych prowadzić mogą do
wystąpienia immunosupresji w stadach reprodukcyjnych jak i w stadach brojlerów.
Mikotoksyny
Mikotoksyny, znajdujące się w paszy wykazują również silne działanie
immunosupresyjne. Najczęściej występującą mikotoksyną o immunosupresyjnym
działaniu jest aflatoksyna. Wykazano, że obecność aflatoksyn powoduje wzrost
podatności ptaków na zakażenia kokcydiozą lub jej ciężkim przebiegiem, chorobą
Mareka, salmonellozą, wtrętowym zapaleniem wątroby i
zakażeniem wirusem
choroby Gumboro . Aflatoksyny powodują immunosupresję poprzez atrofię torby
Fabrycjusza, grasicy i śledziony ptaków . Inne mikotoksyny takie jak ochratoksyny
mogą powodować zanik grasicy i w efekcie brak właściwej odporności po
szczepieniach jak również wzrost zakażeń bakteryjnych – salmonelloz .
Podsumowanie
Immunosupresja powoduje bardzo duże straty w produkcji drobiu poprzez brak
wyrównania stada, wzrost spożycia paszy, zmniejszone przyrosty wagowe, i w
konsekwencji wydłużony cykl produkcyjny, wzrost śmiertelności i zachorowalności.
W zakładzie ubojowym obserwuje się zwiększoną ilość konfiskat, tuszki są różnej
wielkości , co utrudnia ich prawidłowy rozbiór oraz pakowanie na nowoczesnych
standaryzowanych liniach produkcyjnych. W wyniku obecności czynników
immunosupresyjnych w stadzie i uszkodzeniu układu odpornościowego zwiększa się
ilość zakażeń bakteryjnych, szczególnie pod koniec okresu tuczu i jednocześnie
wzrasta koszt stosowania antybiotyków. Antybiotykoterapia często jest mało
skuteczna, gdyż szczepy bakterii szczególnie z grupy E. coli wykazują podwyższoną
oporność na antybiotyki . Wiedza dotycząca przyczyn związanych z powstawaniem
immunosupresji u ptaków oraz jej zapobieganie poprzez prawidłowe stosowanie
immunoprofilaktyki jest niezbędne do prawidłowego prowadzenia nowoczesnej
hodowli drobiu i uzyskiwaniu dobrych wyników ekonomicznych.