Instytut Wymiaru SprawiedliwoĞci - instytut wymiaru sprawiedliwości

Transkrypt

Ins
INSTYTUT WYMIARU SPRAWIEDLIWO CI
ut
tyt
prof. dr hab. Ewa Nowi ska
m
Wy
iar
Analiza post powa s dowych, w których podstaw
roszczenia by y przepisy ustawy o zwalczaniu nieuczciwej
uS
konkurencji z dnia 16 kwietnia 1993 r.
(Dz. U. Nr 47, poz. 211 z pó n. zm.)
wo
dli
wie
pra
Warszawa 2014
ci
Ins
Spis tre ci
I. Analiza poszczególnych podstaw prawnych stanowi cych
dania pozwów .......... 4
1. Artyku 3 u.z.n.k. ............................................................................................... 4
tyt
1.1. Stan prawny .................................................................................................. 4
1.2. Orzecznictwo S du Najwy szego ................................................................. 6
ut
1.3. Analiza spraw.............................................................................................. 10
2. Artyku 5 ......................................................................................................... 12
2.1. Stan prawny ................................................................................................ 12
m
Wy
2.2. Orzecznictwo S du Najwy szego ............................................................... 14
2.3. Analiza spraw.............................................................................................. 16
3. Artyku 10 ....................................................................................................... 17
3.1. Stan prawny ................................................................................................ 17
iar
3.3. Analiza spraw.............................................................................................. 21
4. Artyku 11 ....................................................................................................... 22
4.1. Stan prawny ................................................................................................ 22
uS
4.3. Analiza spraw.............................................................................................. 26
5. Artyku 12 ....................................................................................................... 27
5.1. Stan prawny ................................................................................................ 27
pra
5.3. Analiza spraw.............................................................................................. 29
6. Artyku 13 ....................................................................................................... 29
wie
6.1. Stan prawny ................................................................................................ 29
6.3. Analiza spraw.............................................................................................. 35
7. Artyku 14 ....................................................................................................... 36
dli
7.1. Stan prawny ................................................................................................ 36
wo
7.3. Analiza spraw.............................................................................................. 40
8. Artyku 15 art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k. ............................................................. 41
8.1. Stan prawny ................................................................................................ 41
2
ci
8.3 Analiza spraw............................................................................................... 50
Ins
9. Artyku 16 – reklama wprowadzaj ca w b d .................................................. 53
9.1. Stan prawny ................................................................................................ 53
tyt
9.3. Analiza spraw.............................................................................................. 57
10. Art. 16 – reklama porównawcza ................................................................... 58
ut
10.1. Stan prawny .............................................................................................. 58
10.2. Orzecznictwo S du Najwy szego ............................................................. 60
10.3. Analiza spraw ............................................................................................ 60
m
Wy
11. Sprawy – kumulacja roszcze na gruncie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej
konkurencji (dalej: u.z.n.k.) i ustawy Prawo w asno ci przemys owej
(dalej: p.w.p.) ...................................................................................................... 61
11.1. Stan prawny .............................................................................................. 61
11.2. Orzecznictwo S du Najwy szego - kumulacja ochrony p yn cej z przepisów
iar
ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji i ustawy Prawo w asno ci
przemys owej ..................................................................................................... 63
II. Wnioski ko cowe kwerendy akt z zakresu ustawy o zwalczaniu nieuczciwej
uS
konkurencji ......................................................................................................... 66
III. Ankiety spraw (za cznik) .................................................................................... 67
1. Ankiety spraw dotycz ce u.z.n.k. ................................................................... 67
2. Ankiety spraw dotycz ce pkt art. 15 u.z.n.k. – op aty pó kowe ....................... 67
wo
dli
wie
pra
ci
3
Ins
I. Analiza poszczególnych podstaw prawnych stanowi cych
dania
pozwów
tyt
1. Artyku 3 u.z.n.k.
1.1. Stan prawny
ut
W polskim porz dku prawnym ochronie rynku w zakresie etycznej prawid owo ci
konkurowania s
zak ócaj cym uczciwe stosunki rynkowe czynom wskazuj c, i
m
Wy
zapobiega
y ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Akt ten ma
dozwolone podejmowanie w obrocie gospodarczym dzia
dobrymi obyczajami, je li zagra aj
lub naruszaj
nie jest
„sprzecznych z prawem lub z
interesy innego przedsi biorcy lub
klienta” – art. 3 ust. 1 u.z.n.k.
Niew tpliwie, ju klasycznie, podstawow rol pe ni zwrot „dobre obyczaje”, stanowi cy
iar
klauzul generaln ustawy co oznacza, i oceniaj c dany czyn odnie
si
nale y do
„dobrych regu zachowania”, przez które nale y rozumie pewne standardy wykszta cone
w toku rywalizacji rynkowej lub – w sytuacji gdy okre lone regu y nie zosta y jeszcze
uS
wykszta cone – zasady wynikaj ce z orzecze s dowych wydanych w oparciu o przepisy
odwo uj ce si do dobrych obyczajów.
„Dobre obyczaje” s wskazówk post powania istniej
ten zwrot ustawowy wyra any jest pogl d, i
miar
pra
wyja ni
obiektywnie; aktualnie próbuj c
po
danych zachowa
rynkowych jest rywalizacja uwzgl dniaj ca kryteria ekonomiczno-funkcjonalne1. Tak
wi c,
konkurencja
polega
powinna
na
i innymi, po
cechami oferowanych towarów i us ug.
Poj cie „dobrych obyczajów” jako nieostre, znajduje konkretyzacj
sytuacji
faktycznej.
Dokonanie
stosownych
ocen
(wspó istnieniu)
danymi przez klientów
wie
wspó zawodnictwie rynkowym jako ci , cen
niezafa szowanym
jest
dopiero w danej
zatem
podyktowane
dli
okoliczno ciami dla tej sytuacji zindywidualizowanymi, przes dzaj cymi, czy dosz o do
ich naruszenia poprzez okre lone dzia anie sprawcy.
1
t wykaza .
wo
pope nienie deliktu konkurencji, ma okoliczno
Ten zatem, kto zarzuca
Por. J. Szwaja, w: Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, red. J. Szwaja,
Warszawa 2013, s. 159 i n.
ci
4
Ins
W wietle tego miernika, prowadzenie dzia alno ci gospodarczej z naruszeniem zasad
przez
tyt
etycznych
np.
wykorzystanie
cudzej
indywidualizuj cego czy tzw. konkurencj
renomy,
paso ytnicz
cudzego
oznaczenia
– b dzie uznane za czyn
nieuczciwej konkurencji.
ut
Cz sto spotykanym deliktem konkurencji, który przybiera
mo e ró
posta , jest
bezprawne wykorzystanie cudzej pozycji rynkowej poprzez budowanie skojarze
m
Wy
pomi dzy oznaczeniami wcze niej u ywanymi przez inn
firm . W ten sposób
kolejny przedsi biorca uzyskuje korzystn pozycj na rynku, bez mozolnego budowania
asnej reputacji i bez ponoszenia znacz cych nak adów na reklam i promocj towarów
czy us ug. Powstaje w ten sposób po jego stronie b
konkurentami, b
nieuzasadniona przewaga nad
– tak e nieuzasadnione – atwiejsze wej cie na rynek. Jednocze nie
okre la si
iar
powodowa to mo e erozj oznaczenia czy renomy oryginalnej2. Przypadek ten cz sto
w krajach anglosaskich mianem free riding, za
w Niemczech u ywa si
obrazowego okre lenia: pflüge mit dem fremden Ochsen („oranie cudzym wo em”).
uS
Powy sze dzia anie jest czynem nagannym przede wszystkim w obr bie ofert
jednorodzajowych. Podnie
jednak nale y,
e nie jest ono dozwolone nawet w
przypadku zupe nie ró nych produktów. Przyk adowo, wykorzystanie w reklamie whisky
gdy
pra
fotografii samochodu marki Rolls-Royce zosta o uznane za czyn nieuczciwej konkurencji,
producent whisky korzysta w ten sposób z renomy, jak
cieszy si
wskazana
marka samochodu. Doda przy tym nale y, e reklamowany alkohol ju sam w sobie
stanowi dosy znan mark ameryka sk (JIM BEAM)3. Podobne prawne konsekwencje
wie
poci gn o za sob
wprowadzenie na rynek przez francuskiego producenta perfum o
nazwie „Champaigne”, czy te
charakterystyczny zakaz pos ugiwania si
producenta lodów nazw „Di Caprio”4.
przez
dli
wo
2
Zob. E. Nowi ska, M. du Vall, Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz,
Warszawa 2013, s. 81.
3
Por. wyrok niemieckiego SN z dnia 24 stycznia 1985 r., 6 U 3345/83, GRUR Int. 1985, nr 7, s.
474.
4
E. Nowi ska, M. du Vall, op.cit., s 79.
ci
5
Ins
Czyn nieuczciwej konkurencji polega
mo e na podj ciu dzia
sprzecznych z
prawem. Na tle takiego rozwi zania ustawowego mo na postawi
pytanie, czy
konieczne jest niejako dodatkowe karanie podmiotu naruszaj cego prawo zarzucaj c
tyt
nie
sprzeczno
z
innymi,
pozaustawowymi
regulacjami.
Niezale nie
od
historycznego uwarunkowania (inne europejskie akty prawne z tego zakresu zwykle
ut
rozró nia y konkurencj niedozwolon od konkurencji nielojalnej) uzasadnieniem jest tu
okoliczno , i w
nie poprzez takie naruszenie sprawca uzyskuje „dodatkowe” korzy ci
w sferze gospodarczej, zyskuj c przewag nad innymi uczestnikami obrotu, tym samym
m
Wy
co najmniej zagra aj c ich interesom5 . Zatem nie zawsze naruszenie przepisów b dzie
prowadzi o do naruszenia zasad uczciwej konkurencji, taka kwalifikacja b dzie zasadna
wówczas, gdy naruszony przepis znajduje zastosowanie w zakresie konkurencji oraz
sprawca poprzez to uzyskuje przewag
prawem.
nad konkurentami post puj cymi zgodnie z
iar
Omawiany przepis ustawy pe ni, co jest ju powszechnie akceptowane, trzy podstawowe
funkcje, a mianowicie: funkcj
definiuj
, uzupe niaj ca i koryguj
oczywista, w odniesieniu do drugiej wskaza
, które mog
wobec niewyczerpuj cego
uS
wyliczenia dzia
nale y, i
. Pierwsza jest
naruszy
godne ochrony interesy rynkowe innych
uczestników obrotu, ocena czynów, które nie podpadaj pod aden przepis szczególny
ustawy, mo e by prowadzona na podstawie art.3 ust.1,z zachowaniem wskazanych tu
pra
przes anek. Ostatnia ze wskazanych, funkcja koryguj ca pozwala w okoliczno ciach
konkretnego przypadku na odst pienie od zakwalifikowania danego dzia ania
deliktu konkurencji pomimo, i
jako
formalnie spe nia przes anki jednego z przepisów
szczególnych ustawy. Mo e to mie
miejsce w sytuacji, gdy nie by oby uzasadnione
wie
kategoryczne postawienie takiego zarzutu, bowiem nat
tak du e, aby w sposób istotny zagra
enie nieuczciwo ci nie jest tu
o interesom przedsi biorcy
daj cego ochrony.
dli
1.2. Orzecznictwo S du Najwy szego
1) Wyrok S du Najwy szego z dnia 9 czerwca 2009 r. (sygn. II CSK 44/09):
wo
5
. J.Szwaja , K. Jasi ska w: Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz,
s.148
ci
6
Ins
„Relacja mi dzy ogólnym okre leniem czynu nieuczciwej konkurencji i przepisami
wymieniaj cymi poszczególne czyny nieuczciwej konkurencji jest oparta na dwóch
uzupe niaj cych si
za
tyt
konkurencji nie tworz
eniach. Po pierwsze, wymienione czyny nieuczciwej
zamkni tego katalogu; za czyn nieuczciwej konkurencji w
rozumieniu ustawy mo e by zatem uznane tak e dzia anie nie wymienione w art.
ut
5-17 u.z.n.k., je eli tylko odpowiada wymaganiom wskazanym w ogólnym
okre leniu czynu nieuczciwej konkurencji. Po wtóre, wymagania zawarte w ogólnym
okre leniu czynu nieuczciwej konkurencji zachowuj
w pe ni aktualno
w
m
Wy
odniesieniu do czynów wymienionych w art. 5-17 u.z.n.k.”.
2) Wyrok S du Najwy szego z dnia 14 pa dziernika 2009 r. (sygn. V CSK 102/09):
Interes przedsi biorcy uzasadniaj cy domaganie si ochrony na gruncie art. 3 ust.
1 u.z.n.k. nie ma jednolitego charakteru. Jest on stopniowalny w zale no ci od
obierze uprawniony do ochrony przedsi biorca.
iar
podstawy i drogi ochrony, któr
Je eli dochodzi on roszcze
wyrównawczych musi zawsze wykaza
konkretne
zmiany w sytuacji maj tkowej spowodowane czynem lub czynami nieuczciwej
uS
konkurencji. Je eli natomiast dochodzi jedynie zaniechania niedozwolonych
zachowa , w konkretnym stanie faktycznym sam sposób naruszenia dobrych
obyczajów mo e wystarczy do uznania, e zachowania te, co najmniej zagra aj
interesom przedsi biorcy domagaj cego si ochrony.
pra
3) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 7 marca 2003 r. (sygn. I CKN 89/01):
Jedn z ustawowych przes anek uznania dzia ania za czyn nieuczciwej konkurencji
tego dzia ania z dobrymi obyczajami, która nie mo e by
wie
jest sprzeczno
uto samiana wy cznie ze sprzeczno ci z zasadami wspó ycia spo ecznego (art.
3 ust ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Dz.
U. Nr 47, poz. 211 ze zm).
dli
4) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 30 maja 2006 r. (sygn. I CSK 85/06):
wo
W ka dym przypadku, tak e w razie stosowania przepisów rozdzia u 2 ustawy o
zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, niezb dne jest wykazanie ogólnych przes anek
odpowiedzialno ci za czyn nieuczciwej konkurencji, które s okre lone w art. 3 ust.
1 ustawy. Brak podstaw do uznania, e pomi dzy przepisami rozdzia u 2 a art. 3
ust. 1 u.z.n.k. zachodzi relacja leges speciales - lex generalis i e dopiero w braku
ci
7
Ins
mo liwo ci
zakwalifikowania
zachowania
nieuczciwej konkurencji istnieje mo liwo
sprawcy
jako
nazwanego
czynu
oceny tego zachowania przez pryzmat
klauzuli generalnej z art. 3 ust. 1 ustawy.
tyt
5) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 16 stycznia 2009 r. (sygn. V CSK
241/08):
ut
Nieuczciwe w rozumieniu ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji jest ka de
zachowanie si
przedsi biorcy (w tym stypizowane w art. 10 tej ustawy), które
m
Wy
narusza m.in. dobre obyczaje i zagra a lub narusza interes innego przedsi biorcy
lub klienta (art. 3 ustawy).
6) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 18 marca 2009 r. (sygn. IV CSK
419/08):
iar
Za sprzeczne z dobrymi obyczajami, w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 16.04.1993
r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze
zm.), nale y uzna
rozpowszechnianie przez osob
nie b
stron
umowy,
uS
ogólnikowych i nie daj cych si zweryfikowa ocen dotycz cych nieprawid owego
wykonywania umowy przez jedn z jej stron.
7) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 21 czerwca 2006 r. (sygn. II CSK
pra
34/06):
Oznaczanie wprowadzanego na rynek preparatu leczniczego nazw
wywo ywa
u klientów prze wiadczenie o jego to samo ci z ciesz cym si
ju
innym preparatem tego samego rodzaju pozostaje w sprzeczno ci z
wie
renom
mog ca
dobrymi obyczajami i narusza interes konkurenta. Post powanie takie, b
ce
przejawem korzystania z cudzej renomy, stanowi czyn nieuczciwej konkurencji.
dli
311/06):
wo
Sprzeczne z dobrymi obyczajami (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o
zwalczaniu nieuczciwej konkurencji - Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.) jest
wprowadzenie do obrotu gospodarczego
wyrobu rodzajowo to samego
z
istniej cym na rynku jedynym tego rodzaju wyrobem innego producenta, je eli
przyci gni cie uwagi klientów nast pi o w wyniku podobie stwa opakowa
ci
8
Ins
wywo uj cego pozytywne skojarzenia z utrwalonym w
wiadomo ci klientów
wizerunkiem wyrobu wcze niej wprowadzonego.
tyt
9) Wyrok S du Najwy szego z dnia 16 kwietnia 2009 r. (sygn. I CSK 24/09):
Przepis ogólny (art. 3 u.z.n.k.) oraz nast pne - szczegó owe uzupe niaj si i mog
ut
by stosowane kumulatywnie.
Na rozg os (renom ) dzie a literackiego wp ywaj przede wszystkim tre
(temat,
m
Wy
bohater dzie a, osoba autora) a tak e sposób (forma) edycji. Nie ulega jednak
tpliwo ci,
e w wielu wypadkach renom
wspó tworzy równie
tytu a nawet
wydawca ciesz cy si uznaniem klientów.
10) Wyrok S du Najwy szego z dnia 18 marca 2009 r. (sygn. IV CSK 419/08):
Za sprzeczne z dobrymi obyczajami, w rozumieniu art. 3 u.z.n.k., nale y uzna
iar
rozpowszechnianie przez osob
nie b
stron
umowy, ogólnikowych,
dowolnych, nie popartych adnymi dowodami i nie daj cych si zweryfikowa , ocen
dotycz cych nieprawid owego wykonywania umowy przez jedn z jej stron.
uS
11) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 26 wrze nia 2002 r. (sygn. III CKN
213/01):
pra
Obej cie ustawowego zakazu reklamy okre lonych towarów poprzez ukrycie jej pod
form reklamy dozwolonej jest sprzeczne z dobrymi obyczajami w rozumieniu art.
16 ust. 1 pkt 1 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu
nieuczciwej konkurencji (Dz.U. Nr 47, poz. 211 ze zm.).
wie
12) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 25 listopada 2008 r. (sygn. II CSK
343/08):
dli
Pozostawanie w stosunku konkurencji jest istotne dla zastosowania art. 3 i 5 ustawy
z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. z 2003 r.
Nr 153, poz. 1503 ze zm.).
wo
13) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 12 pa dziernika 2005 r. (sygn. III CK
160/05):
ywanie
w
obrocie
gospodarczym
znaku
towarowego
ci
9
zarejestrowanego
Ins
podobnego do wcze niej zarejestrowanego i u ywanego znaku renomowanego dla
oznaczenia towarów identycznych lub podobnych do oznaczanych tym znakiem
renomowanym, lecz o niskiej jako ci, jest czynem nieuczciwej konkurencji (art. 3
tyt
ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji - Dz.U. Nr
47, poz. 211 ze zm.).
ut
1.3. Analiza spraw
m
Wy
W analizowanych sprawach art. 3 ust.1 u.z.n.k jako podstawa prawna by powo any w
trzynastu post powaniach. Jako samoistna podstawa - zaledwie w jednym. Przepis ten
stanowi bardzo cz sto uzupe nienie przywo ywanych podstaw prawnych z rozdzia u 2
ustawy lub stanowi dodatkow podstaw w sytuacji, gdy przedmiotem powództwa by o
prawo ochronne na znak towarowy.
S dów
orzekaj cych,
uwzgl dniaj c
iar
Cz
dodatkowe
podstawy
prawne,
w
uzasadnieniu ignorowa a art. 3 u.z.n.k., w aden sposób merytorycznie si do niego nie
odnosz c. W wi kszo ci przypadków, w których do przepisu tego jednak si odwo ywano
przypadku uzasadnienia.
Istotn
kwesti , stanowi
uS
dy dochodzi y do wniosku, e adna inna podstawa prawna nie znajduje w ocenianym
przedmiot wypowiedzi S dów, by o okre lenie relacji
zachodz cych pomi dzy art. 3 ust.1 u.z.n.k. i przepisami (czynami stypizowanymi),
pra
wskazanymi w rozdziale 2
ustawy. W rozpatrywanych sprawach, podobnie w
orzecznictwie S du Najwy szego, i w doktrynie, S dy prezentowa y dwa przeciwstawne
stanowiska w tej materii:
ci orzekaj cych S dów, je eli czyn sprawcy wyczerpuje znamiona
wie
I tak, wed ug cz
któregokolwiek z czynów wyszczególnionych w rozdziale 2 u.z.n.k. (tj. art. 5-17), to
wykluczone jest si ganie do klauzuli generalnej art. 3 ust.1, gdy
w przepisach
szczególnych, typizuj cych czyny nieuczciwej konkurencji, ustawodawca da ju wyraz
dli
swoim preferencjom aksjologicznym, zawieraj c w ich tre ci wszystkie istotne elementy
definicji tych czynów6.
wo
W drugiej grupie znajdowa y si orzeczenia, w których przyjmowano pogl d przeciwny do
powy szego, tj. i relacja mi dzy ogólnym okre leniem czynu nieuczciwej konkurencji i
6
Zob. w wyroku SN z 7 marca 1997 r., II CKN 70/96, OSNC 1997/8, poz. 113.
ci
10
Ins
przepisami wymieniaj cymi poszczególne czyny nieuczciwej konkurencji jest oparta na
dwóch uzupe niaj cych si
niedozwolone nie tworz
za
eniach. Po pierwsze, wymienione w ustawie czyny
zamkni tego katalogu; za delikt konkurencji w rozumieniu
tyt
ustawy mo e by zatem uznane tak e dzia anie nie wymienione w art. 5-17 u.z.n.k.,
je eli tylko odpowiada wymaganiom wskazanym w ogólnym okre leniu czynu nieuczciwej
ut
konkurencji. Po wtóre, wymagania zawarte w ogólnym okre leniu czynu nieuczciwej
konkurencji zachowuj w pe ni aktualno
w odniesieniu do czynów wymienionych w art.
5-17 u.z.n.k.,7 uznaj c tym samym, e art. 3 ust. 1 u.z.n.k. mo e stanowi - jak wskazano
m
Wy
wy ej - tak e samodzieln
podstaw
zakwalifikowania okre lonego zachowania jako
czynu nieuczciwej konkurencji.
Istotn okoliczno ci wywo uj
na
gruncie
tego
przepisu
rozbie no
potrzebne
w orzecznictwie S dów by a kwestia, czy
jest
wykazywanie
przes anki
wprowadzenia klienteli w b d, np. co do pochodzenia us ugi czy towaru. Cz
mo liwo ci
S dów
iar
orzeka a, e badanie tej okoliczno ci jest niezb dne dla uwzgl dnienia naruszenia art. 3
u.z.n.k., cz
za wskazywa a, e przepis ten. ma w
nie zapewni ochron w sytuacji,
powodu braku ryzyka konfuzji.
uS
gdy poszczególne czyny opisane w art. 5-17 u.z.n.k. nie znajduj zastosowania m.in. z
We wszystkich sprawach spójnie uznano, e art. 3 u.z.n.k. znajduje zastosowanie tylko
wtedy, gdy zostanie wykazane,
dy przywi za y du
pra
przedsi biorcy.
e zagro one lub naruszone zosta y interesy innego
wag do tego, czy w przypadku powo ania si na sprzeczno
z
dobrymi obyczajami zosta on skonkretyzowany. Je li brak by o szczególnego wskazania,
wie
wówczas odmawia y uwzgl dnienia powództwa.
ród orzecze znalaz o si odosobnione stanowisko wskazuj ce, e na gruncie art. 3
u.z.n.k. kwestia sprzeczno ci z prawem i sprzeczno ci z dobrymi obyczajami musi by
dli
rozpatrywana kumulatywnie nie jest zatem wystarczaj ce wskazanie jako podstawy
zarzutu wy cznie jednej z nich.
wo
7
Zob. m.in. wyroki SN: z 9 maja 2003 r., V CKN 219/01, OSP 2004/7, poz. 54; z 26 listopada
1998 r., I CKN 904/97, OSNC 1999/5, poz. 97.
ci
11
Ins
2. Artyku 5
2.1. Stan prawny
tyt
Artyku 5 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji przewiduje kolejny delikt,
polegaj cy na takim „oznaczeniu przedsi biorstwa, które mo e wprowadzi klientów w
ut
d co do jego to samo ci, przez u ywanie firmy, nazwy, god a, skrótu literowego lub
innego charakterystycznego symbolu wcze niej u ywanego, zgodnie z prawem, do
oznaczenia innego przedsi biorstwa”. Na wst pie nale y zaznaczy , e oznaczenie, aby
m
Wy
uzyska ochron , musi by zdolne do wyró nienia przedsi biorstwa, które je u ywa8.
Rozwijaj c to stanowisko S d Najwy szy w wyroku z dnia 23 pa dziernika 2002 roku9
uzna ,
kolizyjno
oznacze mo e by stwierdzona ju na podstawie jednego cz onu
nazwy, je eli wystarczaj co indywidualizuje on przedsi biorstwo.
W literaturze nie ma jednomy lno ci co do tego, czy cyt. przepis udziela ochrony
iar
wy cznie oznaczeniom indywidualizuj cym przedsi biorstwo (taki zwrot tu zosta u yty),
czy tak e mo e stanowi podstaw ochrony dla przedsi biorcy10.
podlega
ka de
rzeczywi cie
uS
Ochronie
u ywane
w
obrocie
oznaczenie
przedsi biorstwa/przedsi biorcy, niezale nie od dokonania w stosunku do niego
jakichkolwiek czynno ci formalnych. Form
u ywania oznaczenia przedsi biorstwa,
prócz zwyczajowej formy, tj. umieszczania nazwy w miejscu prowadzenia dzia alno ci
pra
gospodarczej, czy na fakturach, jest mi dzy innymi umieszczanie go w reklamach i
ofertach handlowych lub rozpowszechnianie w zwi zku ze wiadczeniem przez siebie
us ug. Pogl d ten podzieli S d Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 24.04.2002 r.11
przes ank
wie
Kolejn
art. 5 ustawy jest zgodne z prawem u ywanie oznaczenia przez
uprawnionego. Spe nienie tej przes anki nie sprowadza si
ewidencji, gdy
jedynie do wpisu do
ma on charakter deklaratoryjny, ale do oznaczenia samego
dli
przedsi biorstwa – np. w zgodzie z odpowiednimi przepisami Kodeksu Spó ek
M. K pi ski, w: Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, s. 287.
9
II CKN 860/00, LEX nr 75274.
wo
8
10
Co do w tpliwo ci w tym zakresie zob. E.Nowi ska, M. du Vall, Ustawa o zwalczaniu
nieuczciwej konkurencji, Komentarz, s. 92 i n.
11
I ACa 1182/01, Wokanda 2003, nr 2, s. 42.
ci
12
Ins
Handlowych. Co wi cej, S d Najwy szy w wyroku z 14 grudnia 1990 r.12 orzek , e wpis
do rejestru nie daje legitymacji do pos ugiwania si „nazw handlow ” obj
wpisem,
je eli nazwa ta ze wzgl du na u ywanie jej przez inny podmiot podlega ju ochronie. Tak
tyt
wi c, wy cznym kryterium stanowi cym podstaw
kolizyjnych oznacze
rozstrzygni cia w przedmiocie
przedsi biorstw na podstawie art. 5, jest pierwsze stwo
ut
faktycznego u ycia nazwy13. Praktycznie rzecz ujmuj c, uprawnionym do u ywania
danego oznaczenia jest ten przedsi biorca, który jako pierwszy pos
si
nim w
obrocie. Zgodnie ze stanowiskiem S du Najwy szego, art. 5 u.z.n.k. statuuje prawo
m
Wy
podmiotowe
powstaj ce
na
korzy
uprawnionego,
polegaj ce
na
mo liwo ci
wy cznego korzystania z oznaczenia. Tak wi c, niezale nie od zasadno ci powy szego
stanowiska S du, inni przedsi biorcy dzia aj cy w obr bie tego samego rynku, chc c
ywa danego oznaczenia, musz uprzednio uzyska zgod uprawnionego14.
Ostatni , a jednocze nie najwa niejsz z przes anek czynu nieuczciwej konkurencji z art.
iar
5 ustawy, jest mo liwo
wprowadzenia w b d. Przes anka ta jest spe niona ju
w
przypadku mo liwo ci powstania konfuzji, niewymagane jest za wykazanie wyst pienia
uS
faktycznego skutku w tej postaci. Dla zaistnienia konfuzji nie jest konieczne, aby
pomi dzy przedsi biorcami zachodzi stosunek konkurencji. Przedsi biorstwa powinny
jednak dzia
na tym samym rynku terytorialnym. Tym niemniej mog one prowadzi na
tym e rynku odmienn dzia alno
gospodarcz , gdy w aden sposób nie wyklucza to
pra
mo liwo ci wprowadzenia klienteli w b d. Pogl d taki podzieli S d Apelacyjny w
Gda sku w wyroku z dnia 12 lipca 1994 r.15 Jedn
z postaci realizacji przes anki
wprowadzenia w b d jest wywo anie u klientów mylnego wyobra enia, i
mi dzy
podmiotami istniej funkcjonalne powi zania.
S d
Najwy szy
wie
Jak podkre li
w przywo anym powy ej orzeczeniu,(wprawdzie
obowi zywa a wówczas „stara” ustawa, jednak zakres ochrony firmy by to samy),
„…skoro pozwany u ywa w swej nazwie s owa stanowi cego istotny element nazwy
dli
przedsi biorstwa prowadzonego od szeregu ju
lat przez powodów, to tym samym
I CR 529/90, OSNC 1992, nr 7-8, poz. 136.
13
Tak: S d Najwy szy w wyroku z 7 marca 1997 r., II CKN 70/96, OSNC 1997, nr 8, poz. 113.
wo
12
14
Wyrok z 7 marca 1997 r., II CKN 70/96; wyrok z 7 pa dziernika 1999 r., I CKN 126/98 oraz z 19
czerwca 2002 r., II CKN 1229/00
15
I ACr 447/94, OSA 1994, nr 10, poz. 57.
ci
13
Ins
naruszy ich prawo do u ywanej przez nich nazwy handlowej”. M. K pi ski w kontek cie
tego orzeczenia podkre la, e wpis do rejestru nie daje legitymacji do pos ugiwania si
nazw handlow obj
wpisem, je eli nazwa ta, ze wzgl du na u ywanie jej przez inny
tyt
podmiot, podlega ju ochronie16.
Na istotn
kwesti
zwróci
uwag
bia ostocki S d Apelacyjny w wyroku z dnia
ut
29.06.1995 r.17, a mianowicie, i „Firmy powinny odró nia si jedna od drugiej, a nowa
firma musi wyra nie ró ni
si
co do swego brzmienia od innych firm ju
m
Wy
zarejestrowanych.”. Tak e i inne s dy okoliczno
t dostrzega y i podkre la y.
1) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 25 listopada 2008 r. (sygn. II CSK
343/08):
iar
Pozostawanie w stosunku konkurencji jest istotne dla zastosowania art. 3 i 5 ustawy
z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. z 2003 r.
uS
Nr 153, poz. 1503 ze zm.).
2) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 28 pa dziernika 2010 r. (sygn. II CSK
191/10):
na
oznaczenie
pra
ywanie
przedsi biorstwa
tak e
nazwy
zwyczajowej
i
ugruntowanej w wiadomo ci lokalnej spo eczno ci podlega ochronie na podstawie
przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, je eli przedsi biorca
u ywanie tej nazwy zgodnie z prawem jako pierwszy.
wie
rozpocz
3) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 11 marca 2010 r. (sygn. IV CSK
379/09):
dli
W sprawie wytoczonej na podstawie art. 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o
zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.)
te okoliczno ci, które w
wietle wiedzy i zasad
wo
powód powinien wykaza
16
M. K pi ski, w: Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, s. 290.
17
I ACr 114/95, OSG 1996 r, nr 7-8, poz. 78.
ci
14
Ins
do wiadczenia yciowego wp ywaj na ryzyko wprowadzenia klientów w b d co do
to samo ci przedsi biorstw pos uguj cych si t sam (zbli on ) nazw .
tyt
4) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 7 pa dziernika 2008 r. (sygn. III CSK
192/08):
ut
Oznaczenie oddzia u przedsi biorstwa zagranicznego zgodnie z art. 90 pkt 1
ustawy o swobodzie dzia alno ci gospodarczej nie wy cza bezprawno ci dzia ania
polegaj cego na u ywaniu tego oznaczenia, je eli zagra a ono prawu do firmy
m
Wy
innego przedsi biorcy (art. 43[10] KC). Takie oznaczenie mo e te by czynem
nieuczciwej konkurencji (art. 5 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji).’
5) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 23 marca 2005 r. (sygn. I CK 621/04):
Wykorzystywanie chocia by jednego z cz onów nazwy przedsi biorstwa mo e
do czynu nieuczciwej konkurencji, gdy
iar
prowadzi
mo e by
to warunek
wystarczaj cy do wprowadzenia klientów w b d.
6) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 17 czerwca 2004 r. (sygn. V CK
uS
550/03):
Oznaczenia podmiotów i ich przedsi biorstw w sposób zbie ny lub podobny,
mog ce wprowadzi w b d co do tego, jakie funkcjonalne po czenia mog wi za
pra
podmioty dzia aj ce na rynku, mieszcz si
w hipotezie art. 5 ustawy z dnia 16
kwietnia 1993 r., o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. Nr 47, poz. 211 ze
zm.).
wie
7) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 26 marca 2002 r. (sygn. III CKN
777/00):
Podmiotem, któremu s
y ochrona przewidziana w art. 5 w zw. z art. 18 ustawy z
dli
dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. Nr 47, poz.
211) jest przedsi biorca u ywaj cy jako pierwszy nazwy dla oznaczenia
wo
prowadzonego przedsi biorstwa.
8) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 22 sierpnia 1997 r. (sygn. III CKN
139/97):
ci
15
Ins
Tak e w razie, gdy nazwa przedsi biorstwa ma zawiera
specjalistycznej jego dzia alno ci, musi ona zosta
informacj
o
wys owiona w sposób
zabezpieczaj cy przed wprowadzeniem klienteli w b d co do identyczno ci
tyt
przedsi biorstwa z innym, które nazw sw ustali o wcze niej.
9) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 7 marca 1997 r. (sygn. II CKN 70/96):
ut
Pierwsze stwo u ywania - zgodnie z obowi zuj cymi przepisami - nazwy, o której
mowa w art. 5 ustawy z dnia 16.04.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji,
m
Wy
stanowi wy cznie kryterium rozstrzygania w przedmiocie kolizji oznacze , na
podstawie tego przepisu.
2.3. Analiza spraw
W analizowanych sprawach jako podstawa prawna zosta powo any art. 5 u.z.n.k. w
iar
trzech przypadkach. Zaledwie w jednej by samoistn podstaw a w pozosta ych stanowi
uzupe nienie art.43 KC i podstaw prawnych ochrony znaku towarowego, uj tych w art.
uS
296 p.w.p.
W sprawach tych powództwa zosta y uwzgl dnione, chocia nie zawsze by a spójno
pomi dzy orzeczeniami S du I i II instancji.
dy, uwzgl dniaj c powództwa na podstawie omawianego art. 5 u.z.n.k., bada y przede
oznaczeniem przedsi biorstwa, zasi g
pra
wszystkim pierwsze stwo pos ugiwania si
terytorialny jego dzia ania a tak e stosunek konkurencji, cho w wietle tego przepisu nie
jest on wymagany.
Okoliczno ci te by y ustalone na podstawie materia u dowodowego wskazuj cego przede
wie
wszystkim na znajomo
przez naruszyciela oznaczenia u ywanego przez stron
powodow , cz sto tak e rozwa ano ich wzajemne powi zania gospodarcze czy
osobowe.
rol odgrywa o rozdzielenie przes anek zawartych w art. 43 KC (prawo do firmy) od
dli
Du
przes anek koniecznych do uwzgl dnienia art. 5 u.z.n.k. i wskazywano, e realizacja art.
5 u.z.n.k. nie przes dza o naruszeniu art. 43 KC.
wo
Zupe nie niezale nie oceniano tak e przes anki naruszenia art. 296 ust 2 pkt 2 ustawy
Prawo w asno ci przemys owej równie nie przes dzaj c, e naruszenie art. 5 u.z.n.k.
stanowi jednocze nie o naruszeniu prawa ochronnego do znaku towarowego.
ci
16
Ins
3. Artyku 10
3.1. Stan prawny
tyt
Niew tpliwie jednym z bardziej wa kich zakazów, wp ywaj cych na zachowanie
uczciwo ci w zakresie rywalizacji rynkowej, jest zakaz wywo ywania konfuzji. Z tego
ut
cho by wzgl du odpowiednie ograniczenie stanowi przes ank
szeregu czynów
nieuczciwej konkurencji, w tym wskazanego w art. 10 u.z.n.k. Zgodnie z tym przepisem
„Czynem nieuczciwej konkurencji jest takie oznaczanie towarów lub us ug, lub jego brak,
m
Wy
które mo e wprowadzi klientów w b d, co do pochodzenia, ilo ci, jako ci, sk adników,
sposobu wykonania, przydatno ci, mo liwo ci zastosowania, naprawy, konserwacji lub
innych istotnych cech towarów lub us ug, a tak e zatajenie ryzyka, jakie wi
e si
z
korzystaniem z nich (1). Czynem nieuczciwej konkurencji jest równie wprowadzanie do
obrotu towarów w opakowaniu mog cym wywo
skutki okre lone w ust. 1, chyba, e
iar
zastosowanie takiego opakowania jest uzasadnione wzgl dami technicznymi” (2).
Przes anki wprowadzenia w b d cyt. przepisy nie przybli aj
dotyczy
wskazuj c, i
konfuzja
mo e zarówno pochodzenia towaru jak i innych, istotnych jego cech oraz
uS
opakowania. Najcz
ciej powo ywanym naruszeniem zasad uczciwej konkurencji by o
wprowadzanie w b d co do pochodzenia danej oferty rynkowe. Generalnie bowiem
mo na przyj
w procesie konkurencji, i ka da konfuzja w tym zakresie prowadzi do jej
pra
istotn rol
, i oznaczenia indywidualizuj ce towar lub przedsi biorc odgrywaj tak
zafa szowania, ze szkod zarówno dla klientów, jak i przedsi biorców. Zafa szowanie, o
którym mowa, polega na wywo aniu niezgodnego z rzeczywisto ci wyobra enia np. co
do pochodzenia towaru lub us ugi, w tym zwi zków gospodarczych zachodz cych
wie
pomi dzy przedsi biorcami.
Ustawa nie wymaga, aby konfuzja rzeczywi cie mia a miejsce. W tym zakresie
stanowisko doktryny jest spójne: dla postawienia odpowiedniego zarzutu wystarczaj ca
dli
jest sama mo liwo
wprowadzenia w b d, nie ma wi c znaczenia, czy skutek ten na
rynku wyst pi .
kwesti
procesow
wo
Zwykle podstawow
jest wykazanie (b
zaprzeczenie),
e
niedozwolona konfuzja w konkretnym przypadku mia a lub mog a mie miejsce. W tym
zakresie ustaleniu podlegaj warunki obrotu, w jakim dany produkt cyrkuluje oraz stan
wiadomo ci przeci tnego, modelowego jego uczestnika.
ci
17
Ins
W odniesieniu do pierwszej grupy ocen nale y zauwa
, e ocena prawdopodobie stwa
wprowadzenia w b d powinna obejmowa takie warunki obrotu gospodarczego, w jakich
cyrkuluj
badane produkty. Zawsze dystrybuowane s
w okre lony sposób, w
tyt
okre lonych miejscach, kupowane przez okre lony kr g nabywców. Istotne jest tak e i
to, z jakim produktem mamy w konkretnym przypadku do czynienia (masowo nabywany,
ut
drogi, ekskluzywny, produkt leczniczy itp.) i w jaki sposób klient ma do niego dost p
(bezpo rednio, przez sprzedawc )
m
Wy
Odpowiednich ocen dokonuje si w oparciu o stan percepcji modelowego, przeci tnego
uczestnika danego rynku asortymentowego (z uwzgl dnieniem warunków obrotu).
Obowi zuj cy obecnie w pa stwach Unii Europejskiej model nakazuje przyj
, i co do
zasady jest to osoba dostatecznie rozwa na, ostro na i poinformowana (wynika on
przede wszystkim z dyrektywy WE nr 29/05 z 11 maja 2005 r. w sprawie nieuczciwych
praktyk handlowych oraz z orzecznictwa Europejskiego Trybuna u Sprawiedliwo ci, a w
iar
Polsce z ustawy o przeciwdzia aniu nieuczciwym praktykom rynkowym).
Od wielu lat odchodzi si
i w Polsce od pocz tkowo przyjmowanego konsumenta
reprezentuje
model
uS
nieuwa nego, bezkrytycznego na rzecz wskazanego wzorca. „Przeci tny odbiorca”
post powania,
b
cy
wypadkow
zachowa
ogó u
osób
nabywaj cych lub mog cych potencjalnie naby okre lony towar. Horyzont poznawczy
adresata danej oferty decyduje o tym, czy informacja jest odbierana w sposób w
ciwy,
pra
a wi c np. nie wprowadza w b d18. Jak wspomniano, definicje „przeci tnego
konsumenta”’ zawarto w ustawie o przeciwdzia aniu nieuczciwym praktykom rynkowym,
wprowadzaj c tym samym odpowiednie rozwi zanie do systemu prawa krajowego. I tak,
wie
zgodnie z pkt 8 art.1 ustawy, przeci tnym konsumentem jest „konsument, który jest
dostatecznie dobrze poinformowany, uwa ny i ostro ny (…)”.
Stanowisko takie wyra one zosta o np. w orzeczeniu katowickiego S du Apelacyjnego z
23.04.2008 r. IIICSK 377/07, OSNC 2009, nr 6, poz.88).
wyroku S du Najwy szego z
dli
27.02.2009 r. (V ACa 308/08, Lex 519276) czy w
wo
wprowadzenie w b d, co do innych, istotnych cech towarów i us ug
18
Zob. np. E. Nowi ska, M. du Vall, Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
Komentarz, s. 170 i n.; A.Tischner, Model przeci tnego konsumenta w prawie
europejskim, KPP 2006 r., nr 1, s.199 i n.
ci
18
Ins
Jak wynika z tre ci omawianego przepisu, informacje p yn ce w szczególno ci z wyrobu,
opakowania wyrobu lub na nim umieszczone, nie mog wywo
b dnego przekonania u
nabywców tak e, co do "ilo ci, jako ci, sk adników, sposobu wykonania, przydatno ci,
tyt
mo liwo ci zastosowania, naprawy, konserwacji lub innych istotnych cech towarów lub
us ug..". Cechy istotne to takie, które s zdolne do wp ywania na decyzje klientów, co do
towaru
lub
ut
nabycia
skorzystania
us ugi19
z
wcze niejszymi uwagami, odnoszone s
.Odpowiednie
oceny,
zgodnie
z
do warunków obrotu, w jakich dany produkt
cyrkuluje, z uwzgl dnieniem modelowego uczestnika ocenianego segmentu rynku.
m
Wy
1) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 3 czerwca 2009 r. (sygn. IV CSK
61/09):
iar
Ochronie na podstawie art. 5 i art. 10 ustawy z dnia 16.4.1993 r. o zwalczaniu
nieuczciwej konkurencji jak i art. 296 ustawy z dnia 30.6.2000 r. - Prawo w asno ci
zdolno
uS
przemys owej podlega okre lone oznaczenie. Granic
da poszkodowanego jest
odró niaj ca, zwi zana z wykorzystywanym oznaczeniem lub znakiem
towarowym. Ocena w tym zakresie musi uwzgl dnia
potrzeb
realnej ochrony
przedsi biorców i konsumentów przed wprowadzeniem w b d, a jednocze nie
pra
zapewnia w optymalnym stopniu swobod konkurencji.
2) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 23 kwietnia 2008 r. (sygn. III CSK
377/07):
wie
W sprawach dotycz cych czynów nieuczciwej konkurencji ustalenie ryzyka
niebezpiecze stwa wprowadzenia konsumentów w b d nast puje na podstawie
oceny s du opartej na ca okszta cie okoliczno ci przy uwzgl dnieniu w
ciwego
chyba e jest przydatne do ustalenia tego ryzyka.
dli
wzorca konsumenta. Prowadzenie dowodu z opinii bieg ego nie jest niezb dne,
wo
3) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 20 pa dziernika 2005 r. (sygn. II CK
19
Zob. M.K pi ski, J.K pi ski, I Wiszniewska, Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
Komentarz, s. 422 i n.
ci
19
Ins
154/05):
Dla oceny zarzutu dopuszczenia si czynu nieuczciwej konkurencji, przewidzianego
tyt
w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej
konkurencji, miarodajne jest nie porównanie u ywanego przez pozwanego
oznaczania jego towarów ze znakiem towarowym zarejestrowanym na rzecz
ut
powoda (czego wymaga ocena zasadno ci powództwa w wietle art. 19 ustawy z
dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych), lecz porównanie u ywanego przez
m
Wy
pozwanego oznaczania jego towarów z u ywanym przez powoda oznaczeniem
jego towarów. Dlatego w
nie - chocia przes ank
ochrony znaku towarowego,
przewidzianej w art. 19 ustawy o znakach towarowych, jak i deliktu z art. 10 ust. 1
ustawy
mo liwo
zwalczaniu
nieuczciwej
konkurencji,
wprowadzenia w b d odbiorców (klientów) - odwo anie si
jest
mo liwo
do uzasadnienia
oddalenia powództwa, którego podstaw jest art. 19 ustawy o znakach towarowych,
iar
nie jest wystarczaj ce do uzasadnienia oddalenia powództwa opartego na art. 10
ust. 1 o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
uS
4) Wyrok S du Najwy szego z dnia 14 pa dziernika 2009 r. (sygn. V CSK 102/09):
Do zastosowania art. 10 u.z.n.k. wystarczy, aby podmiot ubiegaj cy si o ochron
legitymowa si
pierwsze stwem u ywania oznaczenia w stosunku do podmiotu
pra
pozwanego. Przys ugiwanie stronie pozwanej o czyny nieuczciwej konkurencji
prawa ochronnego na znak towarowy nie wy cza z samej zasady mo liwo ci
skierowania przeciwko niemu, w zwi zku z u ywaniem tego znaku, roszczenia
opartego na przepisach ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
wie
5) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 15 stycznia 2014 r., I CSK 184/13:
W przypadku, gdy znaki towarowe powoda zosta y skonstruowane jedynie w
który nale y bra
g ównie pod uwag
towarowych.
dli
oparciu o charakterystyczny kszta t choinki, to stanowi to element odró niaj cy,
przy ocenie podobie stwa znaków
wo
6) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 16 kwietnia 2009 r. (sygn. I CSK
24/09):
W zakresie ochrony przedsi biorców przed czynami nieuczciwej konkurencji tytu
ci
20
Ins
ksi
ki wskazuj cy bezpo rednio jej tre
tym samym by
mo e nabra zdolno ci odró niaj cej, a
wykorzystywany przez innego wydawc
lub dystrybutora do
wywo ania b dnego przekonania po stracie nabywców, e oferowane wydanie jest
tyt
kontynuacj poprzedniego, które zdoby o rozg os.
ut
3.3. Analiza spraw
W analizowanych sprawach podstawa prawna art. 10 u.z.n.k. zosta a powo ana w
m
Wy
sze ciu przypadkach . Jako samoistna podstawa prawna nie zosta a wskazana w adnej
ze spraw. Z regu y w pozwach dodatkowo odwo ywano si do naruszenia art. 13 i art. 16
u.z.n.k., a tak e art. 3 ust.1.
We wszystkich sprawach S dy w sposób spójny i jednolity podesz y do kwestii analizy
przes anek art. 10 u.z.n.k. uznaj c,
mo liwo ci wprowadzenia w b d potencjalnego nabywcy towaru.
iar
okoliczno
e niezb dne jest przeprowadzenie dowodu na
dy ka dorazowo ustala y model przeci tego nabywcy z tym, e du a cz
S dów
uwzgl dnia a wnioski stron post powania o dopuszczenie opinii bieg ych a nawet
uS
dopuszcza a opinie bieg ych z urz du na okoliczno
mo liwo ci wprowadzenia w b d
uwa aj c, e wymaga to wiedzy specjalnej. W sytuacji dopuszczenia opinii bieg ego co
do zasady wynik tej opinii przes dza o uwzgl dnieniu lub oddaleniu powództwa.
stan zagro enia lub wykazania
pra
dy uwzgl dniaj c art. 10 u.z.n.k. bra y pod uwag
naruszenia interesów gospodarczych stron oraz stosunek konkurencji pomi dzy
podmiotami.
wie
W sprawach, w których dochodzi o do kumulacji roszcze z tymi, które s przewidziane w
ustawie Prawo w asno ci przemys owej tj art. 296 ust 2 pkt 2 oraz art. 10 u.z.n.k., S dy
nie dokonywa y rozró nienia na przes anki wymagane poszczególnymi ustawami, tylko
uwzgl dniaj c jedn
z podstaw prawnych uznawa y j
za uzasadnion
na gruncie
dli
drugiej, przede wszystkim w zakresie tworzenia modelowego uczestnika rynku oraz
warunków obrotu.
wo
Wszystkie S dy orzekaj ce na podstawie art. 10 u.z.n.k. wykaza y jednolito
i spójno
orzecznictwa, oddalaj c powództwo w wi kszo ci spraw ze wzgl du na brak dowodów
na spe nienie powy szych przes anek.
ci
21
Ins
4. Artyku 11
4.1. Stan prawny
tyt
Ochrona tajemnicy przedsi biorstwa zawarta jest w kilku aktach prawnych, w tym w
Kodeksie pracy, w Kodeksie karnym, a przede wszystkim w ustawie o zwalczaniu
ut
nieuczciwej konkurencji – art.11. Zgodnie z tym przepisem, „Czynem nieuczciwej
konkurencji jest przekazanie,
stanowi cych tajemnic
ujawnienie
lub
wykorzystanie
cudzych
informacji
przedsi biorstwa albo ich nabycie od osoby nieuprawnionej,
m
Wy
je eli zagra a lub narusza interes przedsi biorcy”
Definicja „tajemnicy przedsi biorstwa” zawarta zosta a w ust. 4 wskazanego artyku u,
zgodnie z któr
wiadomo ci
„przez tajemnic
publicznej
informacje
przedsi biorstwa rozumie si
techniczne,
technologiczne,
przedsi biorstwa lub inne informacje posiadaj ce warto
iar
przedsi biorca podj
nieujawnione do
organizacyjne
gospodarcz , co do których
niezb dne dzia ania w celu zachowania ich poufno ci”. W
powy szy sposób ustawodawca przes dzi , jakie warunki musz spe nia informacje, aby
skutecznie obj
je ochron , a mianowicie nie mog
stanowi
wiedzy ogólnie
uS
dost pnej (musz bowiem posiada przymiot „niejawno ci”) oraz posiada pewien walor
ekonomiczny dla uprawnionego przedsi biorcy. Nadto, musz zosta obj te ochron w
sposób „niezb dny” dla zachowania ich w poufno ci. Nie przes dzono tak e, jakie kroki
przedsi biorca, aby spe ni ustawowy wymóg. W Porozumieniu TRIPS w tym
pra
ma podj
zakresie wskazuje si , e powinny zosta
„poddane przez osob , pod której legaln
kontrol informacje te pozostaj , rozs dnym, w danych okoliczno ciach, dzia aniom dla
utrzymania ich poufno ci”.
wie
Informacje spe niaj ce powy sze przes anki nie s
przy tym w ustawie wyczerpuj co
wskazane, st d mo liwe jest szerokie zakre lenie przedmiotu ochrony.
Omawiany artyku ustawy w cyt. powy ej ust.1 art.11 wskazuje przypadki, w których
dli
dochodzi do naruszenia odpowiednio chronionych informacji, za ust. 2 o tre ci: Przepis
ust. 1 stosuje si równie do osoby, która wiadczy a prac na podstawie stosunku pracy
lub innego stosunku prawnego – przez okres trzech lat od jego ustania, chyba e umowa
wo
stanowi inaczej albo usta stan tajemnicy” egzemplifikuje podmioty zobowi zane do
odpowiednich zachowa . Naruszycielem mo e zatem by
ka dy, kto bezprawnie
przekaza , ujawni lub wykorzysta cudze dobro chronione. Do nich nale
ci
22
tak e „osoby
Ins
wiadcz ce prac ” na rzecz uprawnionego do informacji poufnych, niezale nie od
rodzaju umowy, na podstawie której prac t
wiadcz .
tyt
Przywo ane przepisy wywo uj szereg w tpliwo ci praktycznych, pocz wszy od tej, w jaki
sposób okre li zakres wiadomo ci poufnych. Nie ma tak e jasno ci co do tego, w jaki
sposób informacje powinny zosta przez przedsi biorc zabezpieczone, nie ma jednak
ut
tpliwo ci, e mo e to uczyni np. poprzez pisemne zobowi zanie odpowiednich osób.
Jak wspomnia am, równie Kodeks pracy do omawianych kwestii nawi zuje. Zgodnie z
art. 100 § 1 pkt 4 i 5 KP „Pracownik jest obowi zany zachowa w tajemnicy informacje,
m
Wy
których ujawnienie mog oby narazi
pracodawc
tajemnicy okre lonej odr bnymi przepisami”.
powy szego zakazu mo e by
mo e by
na szkod , oraz przestrzega
ówn
konsekwencj
przekroczenia
rozwi zanie umowy z winy pracownika. Naruszeniem
tutaj nie tylko nieprzestrzeganie obowi zuj cej tajemnicy, lecz równie
wiadome uzyskiwanie informacji, do których to pracownik nie ma zezwolenia
iar
pracodawcy (wyrok S du Najwy szego z 6 czerwca 2000 roku20).
Tak e ustawa z 22 stycznia 1999 r. o ochronie informacji niejawnych21 przewiduje
nadawa
wskazuj c rodzaje informacji, którym powinno si
uS
odpowiednie zasady ochrony,
okre lone klauzule, aczkolwiek rodzaj klauzuli jest wybierany przez dan
jednostk organizacyjn .
art.23 ustawy 1. Kto, wbrew ci
pra
Ujawnianie informacji przez nieuprawnionego jest równie penalizowanie. I tak, zgodnie z
cemu na nim obowi zkowi w stosunku do
przedsi biorcy, ujawnia innej osobie lub wykorzystuje we w asnej dzia alno ci
gospodarczej informacj
szkod
tajemnic
przedsi biorstwa, je eli wyrz dza to
wie
powa
stanowi
przedsi biorcy, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolno ci albo
pozbawienia wolno ci do lat 2). 2. Tej samej karze podlega, kto, uzyskawszy bezprawnie
informacj
stanowi
tajemnic
przedsi biorstwa, ujawnia j
I PKN 697/99, Palestra 2002, nr 5-6, s. 170.
21
Dz.U. Nr 11, poz. 95 z pó n. zm.
wo
20
dli
wykorzystuje we w asnej dzia alno ci gospodarczej.
innej osobie lub
ci
23
Ins
Z kolei art. 266 KK przewiduje: Kto, wbrew przepisom ustawy lub przyj temu na siebie
zobowi zaniu, ujawnia lub wykorzystuje informacj , z któr
pe nion
zapozna si w zwi zku z
funkcj , wykonywan prac , dzia alno ci publiczn , spo eczn , gospodarcz
tyt
lub naukow , podlega grzywnie, karze ograniczenia wolno ci albo pozbawienia wolno ci
do lat 2.
ut
m
Wy
1) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 7 marca 2003 r. (sygn. I CKN 89/01):
„Nie mo na równie
dopatrzy
si
w kasacji usprawiedliwionej podstawy w
odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o
zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. Nr 47, poz. 211 ze zm.), zwanej dalej
„ustaw ”, przez jego b dn wyk adni i niew
iar
uzna S d odwo awczy, e przez tajemnic
ciwe zastosowanie. Trafnie bowiem
przedsi biorstwa, w
wietle ostatnio
wskazanego przepisu, rozumie nale y m.in. informacje handlowe nie ujawnione do
niezb dne dzia ania w
uS
wiadomo ci publicznej, co do których przedsi biorca podj
celu zachowania ich w poufno ci. Zasadnie zarazem S d ten oceni obie te
przes anki ustawowe jako maj ce kumulatywny charakter. Taka wyk adnia
analizowanego przepisu jest prawid owa, bowiem wykorzystywanie we w asnej
pra
dzia alno ci gospodarczej informacji, co do których przedsi biorca (pracodawca) nie
podj
uprzednio niezb dnych dzia
w celu zachowania ich w poufno ci, nale y
traktowa jako wykorzystanie powszechnej wiedzy, do której przedsi biorca nie ma
wie
adnych ustawowych uprawnie .
Innymi s owy, przepis art. 11 ust. 4 ustawy wyklucza uznanie za tajemnic
przedsi biorstwa informacji, które osoba zainteresowana mo e uzyska w zwyk ej i
dozwolonej drodze (wyrok SN z dnia 3 pa dziernika 2000 r., I CKN 304/00, OSNC
dli
2001/4/59; wyrok SN z dnia 5 wrze nia 2001 r., I CKN 1159/00, OSNC 2002/5/67).
W tej sytuacji trafne jest wi c stanowisko S du drugiej instancji, i brak jest podstaw
wo
do stwierdzenia dopuszczenia si przez pozwanych czynu nieuczciwej konkurencji
w postaci naruszenia tajemnicy przedsi biorstwa, skoro nie zosta o skutecznie
zakwestionowane ustalenie S du odwo awczego, i
strona powodowa nie
wykaza a, aby podejmowa a jakiekolwiek dzia ania w celu zachowania w poufno ci
handlowych lub organizacyjnych.”
24
ci
prowadzonych dzia
Ins
2) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 6 czerwca 2003 r. (sygn. IV CKN
211/01):
tyt
„Informacja staje si „tajemnic ”, kiedy przedsi biorca przejawia wol zachowania
jej jako niepoznawalnej dla osób trzecich. Nie traci natomiast swojego charakteru
przez to, e wie o niej pewne ograniczone grono osób zobowi zanych do dyskrecji
ut
(np. pracownicy przedsi biorstwa). Pozostanie okre lonych informacji tajemnic
przedsi biorstwa wymaga, aby przedsi biorca podj
dzia ania zmierzaj ce do
m
Wy
wyeliminowania mo liwo ci ich dotarcia do osób trzecich w normalnym toku
zdarze , bez konieczno ci podejmowania szczególnych stara .”
3) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 3 pa dziernika 2000 r. (sygn. I CKN
304/00):
„Wykorzystanie przez pracownika we w asnej dzia alno ci gospodarczej informacji,
iar
wzgl dem których przedsi biorca nie podj
zachowania ich poufno ci, nale y traktowa
niezb dnych dzia
w celu
w kategoriach u ycia powszechnej,
aczkolwiek specjalistycznej wiedzy, wobec której przedsi biorca nie ma adnych
uS
ustawowych roszcze .”
4) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 13 lutego 2014 r. (sygn. V CSK
176/13):
pra
„Na tajemnic przedsi biorstwa dotycz
sk ada si
zespó
i zazwyczaj si
elementów
produkcji okre lonego urz dzenia mo e
sk ada wiedza i do wiadczenie, które obejmuj
tworz cych
proces
technologiczno-produkcyjny,
w
ca y
tym
wie
rozwi zania konstrukcyjne urz dzenia, dokumentacj techniczn , sposób (metod )
produkcji, u yte materia y itp. Tajemnic przedsi biorstwa jest w takim przypadku
ca y proces produkcyjny i okoliczno
atwy do poznania na podstawie informacji powszechnie
dli
urz dzenia, jest
, e jeden z jego elementów, np. konstrukcja
dost pnych dla osób, które zazwyczaj tym si zajmuj , nie pozbawia przedsi biorcy
mo liwo ci obj cia ca ego procesu poufno ci . Na proces taki sk ada si bowiem
wo
wiedza, do wiadczenie oraz u yte rodki i nak ady, które pozwoli y konkretnemu
przedsi biorcy na wykorzystanie powszechnie dost pnych informacji dotycz cych
budowy urz dzenia i stworzenie, ju na podstawie w asnych prób i do wiadcze ,
dokumentacji technicznej, okre lonego sposobu produkcji, linii technologicznej i
ci
25
Ins
ytych materia ów. Wszystko to razem mo e stanowi tajemnic przedsi biorstwa,
w rozumieniu art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu
nieuczciwej (t.j. Dz.U. 2003 r. Nr 153, poz. 1503) oraz art. 39 Porozumienia w
tyt
Sprawie Handlowych Aspektów Praw W asno ci Intelektualnej (Dz.U. z 1996 r. Nr
32, poz. 143).”
ut
5) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 5 wrze nia 2001 r. (sygn. I CKN
1159/00):
m
Wy
„Przepis art. 11 ust. 1 i 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. Nr 47,
poz. 211 ze zm.) wyklucza obj cie tajemnic
zainteresowany ni
drodze.”
wiadomo
w zwyk ej i dozwolonej
iar
4.3. Analiza spraw
podmiot mo e powzi
takiej informacji o tre ci której
W analizowanych sprawach podstawa prawna art. 11 u.z.n.k. zosta a powo ana w
uS
siedmiu przypadkach. Jako samoistna podstawa prawna – zaledwie w jednej. Z regu y
dodatkowo wskazywano naruszenia art. 12 i art. 14 u.z.n.k., a tak e art. 3 u.z.n.k.
przes anek art. 11 u.z.n.k. uznaj c,
pra
okoliczno
e niezb dne jest przeprowadzenie dowodu na
kontroli przedsi biorcy nad liczb i charakterem zawodowym osób maj cych
dost p do okre lonych informacji, a tak e do czynno ci podj tych przez przedsi biorstwo
w celu zabezpieczenia ich poufno ci i. Podkre lono,
e przedsi biorca musi strzec
zabezpieczenia fizyczne, jak i prawne.
wie
informacji wewn trz swojego przedsi biorstwa, czego dokonuje zarówno przez
Wszystkie S dy orzekaj ce na podstawie art. 11 u.z.n.k. wykaza y jednolito
orzecznictwa, oddalaj c powództwo w wi kszo
i spójno
spraw ze wzgl du na brak dowodów na
dli
spe nienie powy szych przes anek.
wo
ci
26
Ins
5. Artyku 12
5.1. Stan prawny
tyt
Omawiany dalej przepis stanowi: Czynem nieuczciwej konkurencji jest nak anianie osoby
wiadcz cej na rzecz przedsi biorcy prac , na podstawie stosunku pracy lub innego
ut
stosunku prawnego, do niewykonania lub nienale ytego wykonania obowi zków
pracowniczych albo innych obowi zków umownych, w celu przysporzenia korzy ci sobie
lub osobom trzecim albo szkodzenia przedsi biorcy. 2. Czynem nieuczciwej konkurencji
m
Wy
jest tak e nak anianie klientów przedsi biorcy lub innych osób do rozwi zania z nim
umowy albo niewykonania lub nienale ytego wykonania umowy, w celu przysporzenia
korzy ci sobie lub osobom trzecim albo szkodzenia przedsi biorcy. 3. Przepisów ust. 1 i
2 nie stosuje si
do, podejmowanych przez zwi zki zawodowe, dzia
zgodnych z
przepisami o rozwi zywaniu sporów zbiorowych.
iar
Przywo any przepis reguluje dwie odr bne sytuacje, które
wskazany
dochodzi
do
nieuczciwego
czy to, i w sposób w nim
naruszenia
istniej cych
i dobrze
uS
funkcjonuj cych stosunków umownych. Jak podkre la si w literaturze, czyn wskazany
w ust. 1 tego artyku u zak óca funkcjonowanie przedsi biorstwa od wewn trz, drugi za
– wywo uje ten skutek w zakresie umownych stosunków zewn trznych22. Jak wiadomo,
rynkowy sukces przedsi biorców
czy si
ci le ze sposobem wykonywania
pra
obowi zków przez pracowników. Nic dziwnego,
konkurentom
jest
podejmowanie
dzia
e od dawna nieobce nieuczciwym
zak ócaj cych
prawid owe
stosunki
pracowników z pracodawc i przedsi biorców z kontrahentami.
zobowi za , jakie przyj
nieuczciwemu zak óceniu prawid owej realizacji
wie
Art. 12 ust. 1 ma przeciwdzia
na siebie pracownik. Niedozwolone dzia anie polega na
nak anianiu do niewykonywania lub nienale ytego wykonywania zobowi za umownych,
co ma s
osi gni ciu wskazanego przepisem celu, jakim jest przysporzenie korzy ci
dli
sobie lub osobom trzecim albo szkodzenie przedsi biorcy. Sprawc
czynu mo e by
ka dy, a wi c nie tylko inny przedsi biorca, ale i pracownik23.
wo
Z kolei ochrona wynikaj ca z art. 12 ust. 2 u.z.n.k. zwraca si
22
23
przeciwko celowym
Zob. M.K pi ski, J. Kepi ski, Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, s. 498
Zob. E. Nowi ska, M. du Vall, Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.Komentarz, s. 203.
ci
27
Ins
dzia aniom
osób
zewn trznych wi
trzecich
zmierzaj cych
do
zak ócenia
stosunków
umownych
cych przedsi biorc . Podobnie, jak ma to miejsce w odniesieniu do
art. 12 ust. 1, delikt wskazany w ust. 2 tego artyku u pope ni
tyt
zarówno inny przedsi biorca, jak i osoba nim nieb
mo e ka dy, a wi c
ca.
Rozwa aj c omawiany delikt gda ski S d Apelacyjny w wyroku z 22 kwietnia 2008 r.24
ut
podkre li
m.in.,
e przyk adem nieuczciwo ci b dzie odej cie od przedsi biorcy
pracownika, który podj
dzia alno
gospodarcz
na w asny rachunek, kieruj c swoje
oferty do klientów by ego pracodawcy. Je li temu dzia aniu towarzyszy pewien nacisk i
m
Wy
zniech cenie innych osób do dotychczasowego kontrahenta, to mo na uzna
e zosta
pope niony czyn z art. 12 ust. 2 u.z.n.k.
Podobnie nale y ocenia spotykan w praktyce sytuacj , gdy dotychczasowy pracownik
przedsi biorcy rozpoczyna w asn , konkurencyjn dzia alno
gospodarcz , korzystaj c
z bazy danych przej tej bez zgody dotychczasowego pracodawcy. Za niedopuszczaln
iar
metod dzia ania nale y uzna zniech canie klientów do poprzedniego kontrahenta (np.
przez rozpowszechnianie wiadomo ci oczerniaj cych, dotycz cych jego niekorzystnej
sytuacji).
uS
pra
d Najwy szy - Izba Cywilna z dnia 14 stycznia 2004 r. (sygn. I CK 66/03):
Przewidziany w art. 12 ust. 2 ZNKU czyn nieuczciwej konkurencji polegaj cy na
nak anianiu klientów przedsi biorcy lub innych osób do rozwi zania z nim umowy
przedsi biorca rozwi
wie
albo niewykonania lub nienale ytego jej wykonania nie jest spe niony, gdy
e, nie wykona lub nienale ycie wykona w ca
ci lub cz
ci
umow z innych, wcze niejszych - ni dzia ania sprawcy - przyczyn.
Umowa kreuje stosunek wzgl dny, którego inne osoby nie musz respektowa a
dli
przedsi biorca nie ma adnego bezwzgl dnego prawa do swoich klientów. Z tego
powodu prawo zdobywania ich wzgl dów w drodze walki konkurencyjnej przez inne
wo
osoby nale y do istoty systemu gospodarki rynkowej. Ochrona wynikaj ca z art. 12
ust. 2 ZNKU zwraca si przeciwko celowym dzia aniom osób trzecich zmierzaj cych
24
I ACa 1467/07, Lex 516511.
ci
28
Ins
do zak ócenia stosunków umownych zewn trznych wi
stanowi naruszenia tego przepisu z
cych przedsi biorc . Nie
enie klientowi konkurenta oferty lepszej
us ugi, je li nawet wiadomo, e osoba ta mo e naruszy obowi zki umowne, chyba
tyt
e oferent wie,
e
amie klauzul
wy czno ci, a strona powodowa takiej
okoliczno ci nie podnosi a.
ut
5.3. Analiza spraw
m
Wy
W analizowanych dokumentach procesowych podstawa prawna art. 12 u.z.n.k. zosta a
powo ana w dwóch sprawach. Jako samoistna podstawa nie wyst powa a nigdzie.
Dodatkowo powo ywano zwykle art. 11 i art. 14 u.z.n.k.
W przywo anych sprawach orzeczono diametralnie odr bnie, tj. w jednej uwzgl dniono
powództwo, a w drugiej - oddalono. Z tym, e w jednej ze spraw wydano wyrok zaoczny,
ci
danie, ale niestety nie ma jego uzasadnienia. W drugiej za
iar
uwzgl dniaj cy w ca
sprawie brak wskazówek w uzasadnieniu, jakie okoliczno ci na gruncie art. 12 nie
zosta y wykazane przez powoda z tym skutkiem, e powództwo zosta o w tym zakresie
6. Artyku 13
pra
uS
oddalone.
6.1. Stan prawny
Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy, „Czynem nieuczciwej konkurencji jest na ladowanie
gotowego produktu, polegaj ce na tym, e za pomoc technicznych rodków reprodukcji
wie
jest kopiowana zewn trzna posta produktu, je eli mo e wprowadzi klientów w b d co
do to samo ci producenta lub produktu. Przepis powy szy zawiera definicj
tzw.
niewolniczego na ladownictwa produktów. 2. Nie stanowi czynu nieuczciwej konkurencji
na ladowanie cech funkcjonalnych produktu, w szczególno ci budowy, konstrukcji i
dli
formy zapewniaj cej jego u yteczno
. Je eli na ladowanie cech funkcjonalnych
gotowego produktu wymaga uwzgl dnienia jego charakterystycznej formy, co mo e
zobowi zany odpowiednio oznaczy produkt”.
wo
wprowadzi klientów w b d co do to samo ci producenta lub produktu, na ladowca jest
Powy szy delikt jest uregulowany w ustawodawstwach krajowych b
wprowadzania w b d, b
w postaci zakazu
jako paso ytnicze wykorzystanie cudzych nak adów pracy
ci
29
Ins
poprzez kopiowanie gotowego produktu. Zgodnie z ostatnio wskazan
koncepcj
wprowadzenie w b d klienteli co do to samo ci producenta lub skopiowanego wiernie
produktu stanowi przes ank pope nienia deliktu nieuczciwej konkurencji, gdy dochodzi
tyt
do tzw. paso ytniczego wykorzystania cudzych nak adów pracy lub renomy. Od
paso ytnictwa produktowego nale y odró ni paso ytnicz konkurencj . Traktuje o niej
ut
wyrok SA w Krakowie z dnia 19 pa dziernika 2012 roku25: „Dzia anie przedsi biorcy,
które nie mie ci si w zakresie przes anek art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r.
o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503)
m
Wy
odnosz cego si do tzw. niewolniczego na ladownictwa, mo e dotyczy przypadku tzw.
konkurencji paso ytniczej. Paso ytnicze za
jest si ganie do cudzego miejsca
rynkowego w celu budowy w asnej pozycji, w szczególno ci poprzez np. si ganie do
cudzej renomy.”
W krajowym ustawodawstwie jako delikt traktowane na ladowanie cudzego produktu,
w b d klientel . Termin „na ladowanie” zarówno w j zyku
iar
które mo e wprowadzi
potocznym, jak i prawniczym funkcjonuje jako termin zbiorczy, obejmuj cy zarówno
czne kopiowanie cudzych produktów, jak i ich odtwarzanie za pomoc technicznych
uS
rodków reprodukcji.
Przywo any przepis obejmuje sankcj na ladownictwo w w skim zakresie, a mianowicie
takie przypadki, w których dla przeci tnego odbiorcy nie jest w
ciwie mo liwe
pra
odró nienie kopii od orygina u. Tak wi c, maj c na uwadze fakt, i generalnie dozwolone
jest kopiowanie produktów, odpowiedni zakaz nale y traktowa jako wyj tek, sam fakt
na ladownictwa nie jest bowiem
zjawiskiem nagannym. Zgodnie z intencj
ustawodawcy, omawianym deliktem nie jest wi c sam fakt kopiowania lecz tzw.
wie
niewolnicze na ladownictwo, a wi c takie, w którym nie ma mo liwo ci odró nienia
produktów co do ich pochodzenia,
samych produktów od siebie, gdy
zewn trznie nierozró nialne i z tego wzgl du mog wywo
s
one
niedozwolony skutek.
dli
Tak wi c czyn, o którym mowa, polega na skopiowaniu wygl du zewn trznego cudzego
produktu (w okre lony przepisem, techniczny sposób) z równoczesnym wprowadzaj cym
25
wo
w b d skutkiem. Precedensowy jest w tym zakresie wyrok S du Najwy szego w sprawie
I ACa 743/12.
ci
30
Ins
Lego
z 7 lipca 2002 r.26, w którym podkre lono,
e samo na ladownictwo towarów
innego przedsi biorcy, które nie korzystaj z ochrony wynikaj cej z praw wy cznych, nie
jest sprzeczne z zasadami konkurencji i nie uzasadnia przyj cia istnienia czynu
tyt
nieuczciwej konkurencji, nawet w przypadku zgodno ci wymiarów kopii z pierwowzorem.
Wskaza tak e, i umieszczenie na produkcie (opakowaniu) nazwy producenta uchyla
ut
zarzut wprowadzenia w b d w rozumieniu omawianego przepisu. Ostatnio przywo ana
przes anka uchylaj ca bezprawno ci jest niekiedy przywo ywana przez S dy tak e na
gruncie art.10 ustawy, co moim zdaniem jest b dne pomimo to samego zakazu
m
Wy
wywo ywania konfuzji, poniewa przywo ane przepisy chroni ró ne interesy uczestników
rynku.
Hipotez
art. 13 ust.1 u.z.n.k. obj te s
akty na ladownictwa wyrobów konkretnego
przedsi biorcy. Chodzi zatem o zaw aszczenie owoców cudzej pracy, st d imitacja takich
osi gni
, które sta y si
ju
cz
ci
wiedzy konkurencji, stanowi jedynie dozwolone
iar
dostosowanie si przedsi biorcy do poziomu rozwoju gospodarczego27
W wyroku z dnia 9 stycznia 2008 roku28 S d Najwy szy podkre li ,
imitacj
innego produktu, mo e by podobny w
uS
wypadku, gdy produkt nie jest wiern
e , „nawet w
takim stopniu, e sposób jego oznaczenia mo e nie by wystarczaj cy dla odró nienia
go od podobnego produktu innego producenta”. Opinia wyra ona w powy szym wyroku
oznacza ni mniej ni wi cej,
pra
wymagane s
e do uznania dwóch produktów za ró ne od siebie
takie ró nice, które pozwol
z prawdopodobie stwem granicz cym z
pewno ci stwierdzi , e pochodz od ró nych producentów.
Podkre li
jednak nale y, i
niekiedy kopiowanie zewn trznej postaci produktu nie
wie
wyczerpuje znamion omawianego czynu nieuczciwej konkurencji poniewa
np. rodzaj
ytego surowca, czy zakres na ladownictwa a tak e inne okoliczno ci realizacji kopii
sprawiaj ,
e nie jest ona w stanie wprowadzi
Przes ank
ustawow , warunkuj
dli
producenta lub produktu.
odbiorcy w b d co
to samo ci
skuteczne postawienie zarzutu z art. 13 ust. 1
26
„technicznych
wo
ustawy jest to, aby „gotowy produkt” odtworzony za pomoc
rodków
I CKN 1319/00, OSNC 2003, nr 5, poz. 73 z aprobuj
glos M. Kepi skiego
Tak wyrok SN z 17 listopada 1984 r., 5852 II C 1988 r.
28
II CSK 363/07, LEX nr 432207.
27
ci
31
Ins
reprodukcji” móg „wprowadza
klientów w b d co do to samo ci producenta lub
produktu”. W tym zakresie wystarczaj ca jest potencjalna mo liwo
konfuzji; st d w
razie niemo no ci wywo ania tego skutku, przepis ten nie ma zastosowania29. Zamiar
tyt
przedsi biorcy jest tu oboj tny.
Jak zwykle w przypadku dokonywania oceny, czy niedozwolony skutek w postaci
ut
wprowadzenia w b d mo e zosta wywo any, nale y ustali warunki rynkowe, w jakich
produkt cyrkuluje oraz okre li modelowego ich nabywc . Jak wspomniano odnosz c si
m
Wy
do tej przes anki na gruncie art.10 ustawy, dla oceny wskazanego powy ej
niebezpiecze stwa wprowadzania w b d, podstawowym uk adem odniesienia s
przeci tne warunki obrotu gospodarczego oraz modelowy ich uczestnik. Ustalenia
dokonane w tym zakresie decyduj o tym, czy porównywane produkty mog wywo
na
rynku niedozwolony skutek. Zatem decyzja o udzieleniu ochrony w konkretnym wypadku
musi by
oparta o analiz
warunków rynkowych, w jakich dochodzi do sprzeda y
iar
produktów czy us ug, pochodz cych od okre lonego przedsi biorcy. Jest wi c
skonkretyzowana do sytuacji rynkowej, w jakiej znajduje si
przeci tny odbiorca na
wyst powania pomy ki.
uS
danym rynku asortymentowym. To jego punkt widzenia decyduje o niebezpiecze stwie
W ko cu wspomnie nale y problem zwi zany z sytuacj , w której nie zosta y spe nione
przes anki
przewidziane
dla
niedozwolonego
na ladownictwa,
przewidziane
w
pra
omawianym przepisie, w szczególno ci nie ma miejsca wprowadzanie w b d, za
oczywista jest negatywna ocena zachowania na ladowcy. Powstaje zatem pytanie, czy
mo na si gn
wówczas do ochrony opartej o zarzut naruszenia dobrych obyczajów, a
wie
wi c do art.3 ust.1 ustawy, a to ze wzgl du na to, i art.13 okre la granice dozwolonego
na ladownictwa, poza któr rozci ga si obszar wolno ci gospodarczej? Na pytanie to
nale y odpowiedzie
twierdz co z zastrze eniem,
wy cznie na ladownictwa, lecz powinien opiera
si
na innych okoliczno ciach,
dli
wskazuj cych na sprzeczno
e zarzut nie mo e obejmowa
post powania sprawcy z dobrymi obyczajami (np. tzw.
paso ytnicze na ladownictwo, czy sytuacja, w której na ladowc
czy y z przedsi biorc
wo
29
Zob.E. Traple, P. Podrecki, Przej cie lub na ladownictwo formy zewn trznej cudzego
produktu jako czyn nieuczciwej konkurencji, ZNUJ seria PIOWI 2001 r., nr 77, s.53 i n.
ci
32
Ins
szczególne stosunki handlowe30).
tyt
ut
241/08), zasadniczo o to samym do powy szego brzmieniu:
Istotne znaczenie dla oceny podobie stwa produktów z punktu widzenia art. 13 ust.
m
Wy
1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji ma nie sama wielko
, forma i
kszta t produktu, lecz wymienione cechy w powi zaniu z opakowaniem, sam
produkt bowiem nie odrywa si od opakowania, skoro bez niego w ogóle nie mo e
by wprowadzony do obrotu. Podlegaj cym ocenie zatem nie jest sam produkt, ale
produkt w opakowaniu. Nawet bowiem w wypadku, gdy produkt nie jest wiern
imitacj
innego produktu, mo e by
podobny w takim stopniu,
iar
oznaczenia (albo brak oznaczenia) mo e nie by
e sposób jego
wystarczaj cy dla odró nienia
produktu od podobnego produktu innego producenta.
uS
2) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 14 listopada 2008 r. (sygn. V CSK
162/08):
Czynem nieuczciwej konkurencji w rozumieniu art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 16
pra
kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 153,
poz. 1503) jest tak e
wiadome wprowadzenie do obrotu przez osob
trzeci
produktów skopiowanych w sposób okre lony w tym przepisie.
wie
3) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 9 stycznia 2008 r. (sygn. II CSK
363/07):
Nawet w wypadku, gdy produkt nie jest wiern imitacj innego produktu, mo e by
dli
podobny w takim stopniu, e sposób jego oznaczenia mo e nie by wystarczaj cy
dla odró nienia go od podobnego produktu innego producenta.
Zob. w szczególno ci uchwa
poz. 80
wo
30
SN z 23 lutego 1995 r., sygn. III CZP 12/95, OSNC 1995, nr.5,
ci
33
Ins
4) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 11 sierpnia 2004 r. (sygn. II CK
487/03):
tyt
1. Celem zakazu nieuczciwej konkurencji jest eliminacja wszelkich dzia
mog cych w jakikolwiek sposób powodowa pomy ki co do przedsi biorcy lub jego
wyrobu, albo wprowadza w b d przez u ywanie fa szywych oznacze , a tak e
ut
podawanie innych danych. Nie mo e on zast powa
ochrony wynikaj cej z
przepisów reguluj cych prawa bezwzgl dne (patent, znak towarowy itp.), ani
m
Wy
powodowa ochrony wynikaj cej z tych przepisów.
2. Bezwzgl dny zakaz na ladownictwa produktów wytwarzanych przez innego
przedsi biorc
prowadzi by do powstania nieograniczonego
adnym terminem
monopolu eksploatacji okre lonego rozwi zania technicznego i uniemo liwia by lub
co najmniej utrudnia wchodzenie na rynek innym przedsi biorcom, zajmuj cym si
tak
sam
lub zbli on
dzia alno ci
gospodarcz .
Pozostawa oby to w
iar
sprzeczno ci z porz dkiem prawnym opartym na zasadzie wolno ci gospodarczej i
regu ach
uczciwej
konkurencji.
Samo
na ladownictwo
produktów
innego
uS
przedsi biorcy, nie korzystaj cego ze szczególnej ochrony jego praw wy cznych,
nie jest sprzeczne z zasadami prowadzenia konkurencji i nie uzasadnia przyj cia
istnienia czynu nieuczciwej konkurencji.
3. Wyk adnia art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu
pra
nieuczciwej konkurencji (Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.) prowadzi do
wniosku, e „gotowym produktem” w rozumieniu tego przepisu jest ka dy produkt,
który zosta wytworzony w wyniku odpowiedniego procesu technologicznego, bez
wzgl du na to czy jest to produkt finalny, tj. nadaj cy si bezpo rednio do u ycia,
s
wie
czy te
y on do wytworzenia innego produktu jako jego cz
sk adowa
(element innego produktu). Wszak e musi to by produkt „gotowy”, przez co nale y
rozumie produkt wprowadzony na rynek, a nie jedynie projekt, szkic, makiet itp.
dli
produktu, który jeszcze nie jest, a jedynie mo e by przedmiotem obrotu.
4. Dla uznania danego czynu za czyn nieuczciwej konkurencji wed ug art. 13 ust. 1
ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji nie jest
wo
wystarczaj ce stwierdzenie, e ma miejsce na ladowanie gotowego produktu, ale
konieczne jest ustalenie,
e mo e ono wprowadzi
klientów w b d co do
to samo ci producenta lub produktu. Przes ank uznania na ladownictwa za czyn
nieuczciwej konkurencji jest wi c wprowadzenie w b d tych klientów, którzy s
ci
34
i
Ins
mog
by
nabywcami
tego
gotowego produktu,
który
jest
przedmiotem
na ladownictwa.
tyt
5) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 11 lipca 2002 r. (sygn. I CKN
1319/00):
ut
Wyczerpuj ce i wyra ne oznaczenie producenta na opakowaniu towaru oraz trwa e
umieszczenie znaku towarowego bezpo rednio na produkcie wprowadzanym do
obrotu wy cza mo liwo
wywo ania b du zarówno co do to samo ci producenta,
m
Wy
jak i produktu (art. 13 ustawy z dnia 16.4.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej
konkurencji, Dz.U. Nr 47, poz. 211 ze zm.).
6) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 19 kwietnia 2002 r. (sygn. III CKN
997/99):
iar
Na ladowanie gotowego produktu jest zabronione, i w rezultacie stanowi czyn
nieuczciwej konkurencji, jedynie wówczas, gdy mo e wprowadzi klientów w b d
co do to samo ci producenta lub produktu (por. art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 16
zm.). Taka mo liwo
uS
kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji - Dz.U. Nr 47, poz. 211 ze
wprowadzenia w b d nie powstanie, je eli produkt
kopiowany oraz jego kopia nie znajd si na rynku. Sama mo liwo
produktu na rynku, w bli ej nieokre lonej przysz
znalezienia si
ci, nie prowadzi do spe nienia
pra
przes anek okre lonych w art. 13 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej
konkurencji.
wie
6.3. Analiza spraw
W analizowanych dokumentach procesowych podstawa prawna art. 13 u.z.n.k. zosta a
powo ana w trzech sprawach. Jako samoistna podstawa nie wyst powa a nigdzie. Z
dli
regu y w pozwach dodatkowo znajdowa si zarzut naruszenia art. 10 oraz art. 3 u.z.n.k.
wo
przes anek art. 13 u.z.n.k. uznaj c, e niezb dne dla ich realizacji jest przeprowadzenie
dowodu maj cego na celu ustalenie, czy kopiowanie albo
wiadome wprowadzanie
podrobionych produktów do obrotu mo e wprowadzi klientów w b d co do to samo ci
producenta lub produktu.
ci
35
Ins
W tym zakresie orzekaj ce S dy bra y pod uwag
sposób oznaczania produktów
wprowadzanych do obrotu, bazuj c w tym wzgl dzie na orzeczeniu S du Najwy szego
stwierdzaj cym,
e wyczerpuj ce i wyra ne oznaczenie producenta na opakowaniu
tyt
towaru oraz trwa e umieszczenie znaku towarowego bezpo rednio na produkcie
wprowadzanym do obrotu, wy cza mo liwo
ut
to samo ci producenta, jak i produktu31.Istotn
wywo ania b du, zarówno co do
okoliczno ci
by o rozwa enie kwestii,
czy na gruncie tego przepisu legitymacj biern mo e mie tylko producent produktu,
gdy
tylko on mo e skopiowa
jego zewn trzn
posta , czy te uczestnicy dalszego
m
Wy
szczebla gospodarczej eksploatacji skopiowanego produktu, w szczególno ci podmioty
wprowadzaj ce go do obrotu. S d Najwy szy w wyroku z 14 listopada 2008 r.
zakresie podkre li , i
ustawy jest tak e
32
, w tym
e czynem nieuczciwej konkurencji w rozumieniu art. 13 ust. 1
wiadome wprowadzenie do obrotu przez osob
trzeci
produktów
skopiowanych w sposób okre lony w tym przepisie.
iar
W sprawach tych S dy orzekaj ce dopuszcza y dowód z opinii bieg ego na okoliczno
wykazania na ladownictwa produktu, o którym mowa w art. 13 u.z.n.k.
S du ka dorazowo by a kwestia, czy uwzgl dnienie powództwa
uS
Przedmiotem rozwa
na gruncie tego przepisu nie b dzie stanowi o ograniczenia swobody dzia alno ci
gospodarczej.
Oceniane powództwa na gruncie tego przepisu zosta y oddalone.
wie
pra
7. Artyku 14
7.1. Stan prawny
Zgodnie z art. 14 ust 1 u.z.n.k., czynem nieuczciwej konkurencji jest rozpowszechnianie
nieprawdziwych lub wprowadzaj cych w b d wiadomo ci o swoim lub innym
szkody. Takimi wiadomo ciami s
dli
przedsi biorcy albo przedsi biorstwie, w celu przysporzenia korzy ci lub wyrz dzenia
m.in. przyk adowo wskazane w dalszej cz
ci
przepisu, wprowadzaj ce w b d informacje o wytwarzanych produktach, sytuacji
wo
31
Por. np. wyrok z dnia 11.7.2002 r., I CKN 1319/00, OSNC 2003, nr 5, poz. 73.
32
Sygn.V CSK 162/08, OSNC-ZD nr C/2009, poz. 71, z glos
4, s. 125 i n.
ci
36
. elechowskiego, PiP 2011, nr
Ins
gospodarczej lub prawnej, pos ugiwanie si
nierzetelnymi wynikami bada
czy
nieprawdziwymi atestami (ar. 14 ust. 2 pkt. 2 i u.z.n.k.).
tyt
Przepis ten okre la nast puj ce konstytutywne przes anki czynu nieuczciwej konkurencji:
1) rozpowszechnianie nieprawdziwych lub wprowadzaj cych w b d informacji; 2) w celu
przysporzenia korzy ci lub wyrz dzenia szkody.
ut
Przepis ten zak ada wi c,
e w obrocie gospodarczym powinna dominowa
zasada
„prawdziwych informacji”, któr naruszaj m.in. dzia ania zmierzaj ce do dyskwalifikacji
m
Wy
innego przedsi biorcy, prowadz ce zwykle do utraty wiarygodno ci i to w oczach innych
uczestników rynku. W ten sposób zak ócona zostaje przejrzysto
obrotu, podstawowa
cecha wolnego, uczciwego rynku, podkre lana zreszt w art.10 bis Konwencji paryskiej o
ochronie w asno ci przemys owej.
Dzia anie takie „od zawsze” by o uwa ane za nieuczciwe. Ju w Autorzy Komentarza do
iar
ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji z 1926r. podkre lali, i nie jest dozwolone
zmniejszanie si y atrakcyjnej przedsi biorstwa, si y zdobywania i utrzymywania klienteli
poprzez nieuczciwe szkodzenie przedsi biorcy33. Czyn ten, okre lony mianem
uS
„oczerniania” pope nia ten, kto rozpowszechnia wiadomo ci mog ce odstraszy
odbiorców lub podkopa kredyt przedsi biorcy34.
Omawiany przepis u ywa dwóch okre le , które niedozwolony skutek mog wywo
,a
pra
mianowicie „wiadomo ci” (ust.1) oraz „informacje” (ust.2). Rozró nienie to mo e mie
swoje znaczenie interpretacyjne zwa ywszy, i
przyjmuje si ,
e rozpowszechniane
wiadomo ci/informacje musz w warunkach art. 14 ust. 1 ustawy by albo nieprawdziwe,
albo wprowadzaj ce w b d. O pierwszych mo e by
wie
komunikat ma charakter informacyjny, gdy
mowa wówczas, gdy oceniany
tylko taki poddaje si
weryfikacji, a wi c
mo liwe jest ustalenie prawdziwo ci jego tre ci. Jak wskazuje si w literaturze, przekazy
zawieraj ce twierdzenia ocenne nie s
obj te hipotez
art. 14 ust. 1, cho uwag
odnosi si zasadniczo do tre ci reklamowych35. Moim zdaniem nale y jednak przyj
t
, e
dli
wprawdzie ocenom trudno jest przypisa przymiot prawdziwo ci lub fa szu, ale mog one
wo
33
Zob. A. Kraus, F. Zoll, w: Polska ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Pozna 1929,
s. 165.
34
Tam e, s. 185.
35
Zob. M.K pi ski, Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, s. 546
ci
37
Ins
jako „wiadomo ci” jednak wywo ywa wprowadzaj cy w b d skutek np. w sytuacji, gdy
sprawca deliktu wybierze tak w
nie form gramatyczn dla „informacji”.
tyt
Do wiadomo ci wprowadzaj cych w b d zaliczy nale y nie tylko wiadomo ci stricte
nieprawdziwe, ale równie niepe ne czy niejasne dla odbiorcy przekazu, je li wywo uj
one mylne wyobra enie o rzeczywisto ci.
ut
Nale y podkre li , i ze wzgl du na ustawowy wymóg celowo ci dzia ania omawiany
delikt
konkurencji
zawsze
pope niony
b dzie
wiadomie,
a wi c
w warunkach
m
Wy
uzasadniaj cych przypisanie sprawcy winy. Dzia aj cy musi bowiem d
nieuczciwego przysporzenia sobie korzy ci b
do
do wyrz dzenia innemu szkody 36.
Istotne jest przy omawianiu zakresu tego przepisu odniesienie si
do kwestii
zdefiniowania poj cia „rozpowszechniania wiadomo ci”. Otó „rozpowszechnianie” jest
synonimem przekazywania lub te „podawania informacji do wiadomo ci” innych osób,
gdy dana wiadomo
zreszt
iar
niekoniecznie publicznie. W konsekwencji czyn ten mo e mie miejsce tak e w sytuacji,
jest przekazywana tak e jednej osobie. Stanowisko takie zaj
ju
dziesi tki lat temu S d Najwy szy w wyroku z 10 stycznia 1936 r.37 W
uS
rozpoznawanym przypadku powód zosta umieszczony na czarnej li cie agentów
ubezpieczeniowych przez zak ad ubezpiecze z powodu zaleg
przekazywane pomi dzy zak adami ubezpiecze
poufno ci. W sytuacji tej
dosz o do pope nienia czynu nieuczciwej konkurencji pomimo tego,
pra
przyj to, i
z klauzul
ci. Listy te by y kolejno
informacje przekazane zosta y z zastrze eniem poufno ci. Podobnie, ju
e
na tle
aktualnego przepisu ustawy, za niedozwolone rozpowszechnienie nieprawdziwych
informacji
d uzna rozes anie informacji (pism) do w skiego kr gu sprzedawców
wie
strzykawek do insuliny.
W Komentarzach do aktualnie obowi zuj cej ustawy podkre la si , e dzia anie sprawcy
czynu ma by podj te ze
wywo ania okre lonego skutku38. Zakres
wiadomo ci
dli
zastosowania art. 14 u.z.n.k. ogranicza w znacznej mierze wymóg dzia ania sprawcy „w
Zob. M. K pi ski, op.cit., s. 548 oraz E.Nowi ska, M. du Vall, op. cit., s.234
37
CIII 520/34, Zb. Orz. SN 1936, z 12, poz. 450.
38
wo
36
M. K pi ski, w: Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Komentarz, s. 547-548;
E. Nowi ska, M. du Val, Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, s. 234.
ci
38
Ins
celu przysporzenia korzy ci lub wyrz dzenia szkody”; delikt ten pope niony mo e by
przez sprawc tylko wiadomie, a wi c z winy umy lnej. Sprawcy nale y wi c wykaza ,
e mia
wiadomo
wywo ania wprowadzaj cego w b d skutku.
tyt
Przedstawiony w tej opinii pogl d, podzieli S d Wojewódzki w Lublinie w wyroku z 6
marca 1997 r.39 uznaj cy,
e „zakres stosowania przepisu art. 14 u.z.n.k. ogranicza
ut
wymóg dzia ania sprawcy w celu przysporzenia korzy ci lub wyrz dzenia szkody (dolus
coloratus). A zatem sprawca musi wiadomie - chc c lub co najmniej godz c si na to
m
Wy
rozpowszechnia wiadomo ci wprowadzaj ce w b d i czyni to z tym konkretnym, wy ej
wymienionym zamiarem”.
Jak wskazano, co zreszt wynika wprost z przepisu, przes ank skutecznego postawienia
zarzutu na podstawie art. 14 jest ustalenie, e sprawca dzia
celowo, zmierzaj c do
uzyskania korzy ci lub wyrz dzenia szkody. W odniesieniu do art. 14 nale y przyj
szkod
, e
jest zarówno uszczerbek maj tkowy, jak i niemaj tkowy. Przypisanie zarówno
iar
odpowiedzialno ci cywilnej, jak i karnej nie wymaga wykazania, czy skutek ten
rzeczywi cie nast pi . Musi on jednak by obj ty wol
oraz
wiadomo ci
nieuczciwego d
uS
ch ci
wyrz dzenia szkody. St d mo na wnosi ,
sprawcy, a wi c równocze nie
enia do uzyskania korzy ci b
e delikt, o którym mowa, mo e zosta
pope niony w warunkach, w których sprawcy mo e by
w takim wypadku na celowym d
eniu do osi gni cia po
przypisana wina, polegaj ca
danych rezultatów w sposób
pra
bezprawny, tj. przez rozpowszechnianie nieprawdziwych lub wprowadzaj cych w b d
informacji we wskazanym w art. 14 zakresie. Je li sprawc jest przedsi biorca, zwykle
dzie on wiadomy rynkowych skutków swoich dzia
z art. 6 KC rozk adem ci
wie
W przypadku powo ania art. 14 u.z.n.k. jako podstawy prawnej., zgodnie z wynikaj cym
aru dowodu wykazanie, i rozpowszechnianie nieprawdziwych
lub wprowadzaj cych w b d wiadomo ci by o dokonane z zamiarem wywo ania skutków
okre lonych w ustawie, spoczywa na powodzie, kwestia za
prawdziwo ci informacji
dli
jej braku - po stronie pozwanego.
wo
39
IX GO-269/96, cyt. za R. Skubiszem, R. Saganem, Prawo reklamy, Lublin 1998, s. 435-448,
s. 442.
ci
39
Ins
Pope nienie omawianego czynu jest tak e penalizowane. Zgodnie zatem z art.26, 1. Kto
rozpowszechnia
nieprawdziwe
przedsi biorstwie,
w
lub
szczególno ci
wprowadzaj ce
o
osobach
w
b d
kieruj cych
wiadomo ci
o
przedsi biorstwem,
tyt
wytwarzanych towarach, wiadczonych us ugach lub stosowanych cenach albo o sytuacji
gospodarczej lub prawnej przedsi biorstwa, w celu szkodzenia przedsi biorcy, podlega
ut
karze aresztu albo grzywny. 2. Tej samej karze podlega, kto, w celu przysporzenia
korzy ci maj tkowej lub osobistej sobie, swojemu przedsi biorstwu lub osobom trzecim,
rozpowszechnia nieprawdziwe lub wprowadzaj ce w b d wiadomo ci o swoim
m
Wy
przedsi biorstwie
lub
przedsi biorcy,
w
szczególno ci
o
osobach
kieruj cych
przedsi biorstwem, wytwarzanych towarach, wiadczonych us ugach lub stosowanych
cenach albo o sytuacji gospodarczej lub prawnej przedsi biorcy lub przedsi biorstwa.
iar
Brak w tym zakresie opublikowanych orzecze
S du Najwy szego. Jednak e do
przepisu tego Sad ten odnosi si w sprawach dotycz cych zarzutu prowadzenia reklamy
uS
wprowadzaj cej w b d, np. w wyroku z 13 marca 2006 r., I CSK 85/0640.
7.3. Analiza spraw
pra
W analizowanych sprawach podstawa prawna art. 14 u.z.n.k. zosta a przywo ana w
sze ciu przypadkach. Jako samoistna podstawa w trzech sprawach. Nie by o regu y co
do wskazania przez powodów dodatkowych podstaw prawnych, ale
wie
faktyczny spraw by z
zwykle stan
ony.
W post powaniach tych w obu instancjach, S dy orzeka y spójnie. Oddalaj c powództwo
w zakresie
da
e pozwany swoim zachowaniem
do wyrz dzenia szkody powodowi oraz
wiadomie w sposób nieuczciwy
dli
nieudowodnione,
opartych o art. 14 u.z.n.k., uznawa y przede wszystkim za
e w chwili dokonania tego czynu
nieuczciwej konkurencji wiedzia , e rozpowszechniane informacje s nieprawdziwe. W
40
OSNC 2009, nr 2, poz. 34
ci
40
wo
tym zakresie prowadzone by o post powanie dowodowe.
Ins
W sprawach tych S dy cz sto wskazywa y, e w sytuacji gdy powód nie jest w stanie
wykaza
zawinionego i
podstaw
prawn
wiadomego dzia ania pozwanego, wówczas odpowiedni
dochodzonych roszcze
powinien by
art. 3 ust.1 u.z.n.k., o ile
tyt
wykazany zosta stan zagro enia interesów gospodarczych powoda.
Zwracano tak e uwag ,
ut
kodeksu
cywilnego
z
e w sytuacji kumulacji podstaw prawnych z u.z.n.k. oraz
tytu u
naruszenia
dóbr
osobistych
informacjami, istotne jest odpowiednie ocenienie rozk adu ci
rozpowszechnianymi
aru dowodu w zakresie
u.z.n.k. ci
za
na
m
Wy
wykazania prawdziwo ci rozpowszechnianych twierdze , wskazuj c,
e na gruncie
ar wykazania zaistnienia odpowiednich przes anek spoczywa na powodzie,
gruncie
kodeksu
cywilnego
w
sytuacji
naruszenia
dóbr
osobistych
rozpowszechnianymi informacjami w g ównej mierze na pozwanym.
dy podkre la y,
e
podnoszenie zarzutów w oparciu o przepisy prawa w toku
post powania administracyjnego czy cywilnego nie mo e stanowi realizacji przes anki z
uS
iar
art. 14 u.z.n.k.
8. Artyku 15 art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k.
8.1. Stan prawny
e cyt. pkt 4) art. 15 ustawy, odrzucony na etapie prac
pra
Podkre lenia wymaga,
sejmowych, do tekstu ustawy w czy Senat, bez wi kszej zreszt refleksji, podkre laj c
jedynie w uzasadnieniu Uchwa y,
e „daje wyraz swemu przekonaniu o naganno ci
stosowania przez du e sklepy praktyk pobierania dodatkowych op at za przyj cie towaru
wie
do sprzeda y”. W konsekwencji jest to jeden z tych przepisów ustawy, które s trudne do
jednoznacznej interpretacji, co prowadzi do szeregu w tpliwo ci, niesprzyjaj cych
pewno ci obrotu.
dli
Kluczowy dla dalszych ocen jest zawarty w ust. 1 art.15 ustawy zwrot „utrudnianie”
(dost pu do rynku), i cho by z tego wzgl du nale y podj
prób
jego przybli enia,
nale y,
wo
szczególnie wobec braku ustawowej definicji. Na wst pie podkre li
e nie
zawsze wkroczenie w cudz sfer aktywno ci gospodarczej wywo a niedozwolony tym
przepisem skutek, gdy z istoty swojej ka de dzia anie konkurencyjne mo e negatywnie
wp ywa na szans innego przedsi biorcy (konkurenta) na rynku, a tym samym na jego
zyski. Kieruj c si
znaczeniem s ownikowym, omawiany termin oznacza stwarzanie
ci
41
Ins
trudno ci, przeszkód, czynienie trudnym. W „utrudnianiu” tym tkwi
musz
elementy
nieuczciwo ci, aby okre lone dzia anie stanowi o delikt, o którym mowa.
tyt
Przechodz c do kolejnej przes anki ustawowej wskaza nale y, e nieuczciwe dzia anie,
o którym mowa, musi mie wp yw na prowadzon dzia alno
gospodarcz przez innego
uczestnika obrotu, a to poprzez stwarzanie barier w „dost pie do rynku”. Termin
ut
„dost p” (do rynku) nale y rozumie szeroko, obejmuj c tym poj ciem swobod wej cia
na rynek, wyj cia z niego, a tak e oferowania na nim swoich towarów lub us ug.
m
Wy
Istotnym problemem, jaki wy ania si
na tle art. 15 ustawy, jest kwestia, czy dla
powo ania si na ochron z przepisu tego p yn
wystarczaj ce jest, e konkretny stan
faktyczny realizuje przes anki zawarte w kolejnych postanowieniach tego artyku u, czy te
konieczne jest wykazanie, e zarzucany czyn utrudnienia dost p do rynku. Kwesta ta
by a i nadal jest sporna, w szczególno ci na gruncie deliktu okre lonego w pkt 4) ust.1
do tego problemu w Komentarzu do pkt 4) art.15 ustawy
iar
art.15 ustawy. Odnosz c si
podniesiono m.in., i „ stwierdzenie faktu pobrania takich op at powinno stanowi jedynie
punkt wyj cie analizy wyst pienia czynu utrudniania dost pu do rynku. Za ka dym razem
dost pu do rynku”41.
W szeregu orzecze
uS
konieczne jest w szczególno ci zbadanie, czy pobranie op aty skutkowa o utrudnieniem
s dowych, których liczba w ostatnich latach wzrasta a lawinowo,
pra
zw aszcza w odniesieniu do czynu polegaj cego na nieuczciwym pobieraniu tzw. op at
pó kowych, prezentowane by y w omawianym zakresie ró ne pogl dy. I tak, w wyroku
warszawskiego S du Apelacyjnego z 15 marca 2011 r.42, S d ten m.in. przyj , e je li w
wyniku badanych dzia
nie nast puje utrudnienie w prowadzeniu dzia alno ci
wie
gospodarczej, cho by dlatego, e dany podmiot nie ma na w
ciwie okre lonym rynku
na tyle istotnej pozycji, aby móc wp ywa na sytuacj na tym rynku, w szczególno ci na
dost p do odbiorców detalicznych, albo e konsumenci preferuj
jednak ma e sklepy
dli
41
42
wo
Zob. T. Skoczny, M. Bernatt, w: Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz , s.
612; zob. równie E. Nowi ska, M. du Vall, Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
Komentarz , s. 247; I. Nestoruk, Glosa do wyroku SN z 26.01.2006 r., II CK 378/05, Glosa 2007,
nr 1, s. 97 i n.; K. Szczepanowska–Koz owska, Pobieranie innych ni mar a handlowa op at za
przyj cie towaru do sprzeda y. Glosa do wyroku SN z 26.01.2006 r., II CK 378/05, Glosa 2007,
nr 2, s. 109 i n.
I ACa 1162/ 10, Lex Polonica 2607449.
ci
42
Ins
osiedlowe, to nie mo na mówi o jakimkolwiek utrudnianiu dost pu. Dostawca powinien
wykaza , e dzia ania sieci utrudniaj
mu rynkow
konfrontacj
sprzedawanych przez
niego towarów. Z kolei S d Okr gowy w Krakowie w wyroku z 29 pa dziernika 2008 r.43
tyt
przyj , e wyliczenie zawarte w art. 15 ust. 1 u.z.n.k. ma charakter przyk adowy, a zatem
dla kwalifikacji danego czynu znaczenie ma nie podobie stwo do którego z nich, lecz
ut
spe nienie ogólnych przes anek z art. 3 ust. 1 i art. 15 ust. u.z.n.k.44.
Jednak e w wyroku z 26 stycznia 2006 r.45 SN stwierdzi : „w obecnym stanie prawnym
m
Wy
sprawa jest stosunkowo prosta. Z dniem 15.12.2002 r. wszed w ycie art. 1 pkt 3 ustawy
z 5.7.2002 r. o zmianie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. Nr 126, poz.
1071), nowelizuj cy art. 15 tej e ustawy. Zmiana polega a na wyra nym sformu owaniu,
czynem nieuczciwej konkurencji jest utrudnianie innym przedsi biorcom dost pu
do rynku, m.in. przez pobieranie innych ni mar a handlowa op at za przyj cie towaru do
sprzeda y (pkt 4 tego przepisu). Nie ulega w tpliwo ci,
e pod rz dem przepisu w
iar
obecnej tre ci zastrzeganie dodatkowych op at za tzw. wej cie do sklepu (pó kowe), czy,
jak to mia o miejsce w sprawie niniejszej, kwot na otwarcie, jest zabronione, a ustawa
uS
wyra nie kwalifikuje takie zachowanie jako czyn nieuczciwej konkurencji”. Podobn
drog ocenn przyj y S dy ni szych instancji.
Aktualnie do kwestii tej nawi zuje wyrok S du Najwy szego z 25 pa dziernika 2012 r.46,
zgodnie z którym „zasadnym okaza si równie zarzut b dnej wyk adni art. 15 ust.1 pkt
pra
4 u.z.n.k wskutek przyj cia przez S d odwo awczy, e przes anka „utrudniania innym
przedsi biorcom dost pu do rynku” musi by
zdaniem strony skar
w procesie wykazana, podczas, gdy
cej jest ona obj ta domniemaniem. S d Apelacyjny uzna bowiem,
wie
e w sprawie tej nie sposób poczyni koniecznego ustalenia, e jeden przedsi biorca
utrudnia drugiemu dost p do rynku (s. 22 uzasadnienia), poniewa w jego ocenie powód
nie zdo
jednak udowodni takiego w
nie zachowania pozwanego przez pobieranie
innych ni mar a handlowa nienale nych op at, jako nieb
IX GC 159/08, niepubl.
44
Wyrok z 16.06.2008 r., IX GC 155/08, niepubl.
45
II CK 378/05, Wokanda 2006, nr 6, poz. 8.
46
I CSK 147/12, LEX nr 1231301.
ci
43
e ustawodawca wskaza jedynie
wo
43
dli
us ugi. Konstrukcja art.15 pkt 1-5 u.z.n.k. dowodzi,
cych zap at za konkretne
Ins
przyk adowo na postacie takich zachowa , których wyst pienie w stanie faktycznym
sprawy przes dza o utrudnianiu innym przedsi biorcom dost pu do rynku, które to
zachowanie jest jednym z czynów nieuczciwej konkurencji. Je eli wi c stan faktyczny
tyt
sprawy wype nia hipotez normy wynikaj cej z art. 15 ust. 1 pkt 1-5 u.z.n.k. to nie jest
konieczne dodatkowo wykazywanie,
e w nast pstwie któregokolwiek z zachowa
ut
okre lonych w pkt 1-5 tego przepisu dosz o do utrudniania innym przedsi biorcom
dost pu do rynku.”
m
Wy
Jednak e T.Skoczny, M.Bernatt podnosz , i
kluczowe dla zaklasyfikowania danego
zachowania jako czynu nieuczciwej konkurencji jest wykazanie w ka dym przypadku, e
dosz o do utrudnienia dost pu do rynku. Zatem bez wzgl du na to, czy op aty dodatkowe
naliczane niezale nie czy te b
stanowi cz
mar y, s d powinien zbada ,
czy pobieranie tych op at skutkowa o utrudnieniem do rynku dostawcy47.
iar
Przechodz c do dalszych kwestii, zwi zanych z zakazem pobierania tzw. op at
pó kowych podkre li nale y, e nieuczciwo
zwykle bezzasadne gospodarczo obci
w tym przypadku przejawia si poprzez
enie finansowe dostawcy z tytu u ponoszonych
uS
op at finansowych, niewspó miernie wi ksze ni koszty w asnej akcji marketingowej.
d Apelacyjny w wyroku z 13 listopada 2008 r.48 trafnie uj
u.z.n.k. podkre laj c,
istot art. 15 ust.1 pkt 4
e przepis ten „dotyczy w szczególno ci relacji wyst puj cych
cicielami du ych obiektów handlowych czy te
pra
pomi dzy dostawcami towaru a w
przedsi biorcami prowadz cymi handel sieciowy, cechuj cymi si znacz
pozycj na
rynku handlu detalicznego. Czyn nieuczciwej konkurencji, polegaj cy na pobieraniu
innych ni
mar a handlowa op at za przyj cie towaru do sprzeda y, prowadzi do
wie
uzyskiwania przez sprzedawców detalicznych nie tylko zysku wynikaj cego z narzuconej
mar y, ale tak e dodatkowych dochodów kosztem dostawców, którzy zmuszeni s
rezygnowa
ze znacznej cz
ci swoich dochodów zwi zanych z dostarczeniem
dli
towarów”.
Czyn nieuczciwej konkurencji z art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k. wymaga spe nienia dwóch
koniecznych
przes anek:
pobrania
innych
ni
mar e
T. Skoczny, M. Bernatt, w: J. Szwaja, Komentarz 2013, s. 609.
48
sygn. I ACa 718/08, LEX nr 519305.
oraz
ci
44
op at
wo
47
handlowe
Ins
uwarunkowania przyj cia towaru do sprzeda y od wyra enia zgody na ich uiszczenie.
W celu pe nego zrozumienia ratio legis zasadnym jest wyja nienie kluczowych poj
sk adowych zastosowanych w omawianym przepisie.
tyt
.W ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji nie ma definicji poj cia „mar y
handlowej”. W glosie do
orzeczenia
ut
K. Szczepanowska-Koz owska
S du Najwy szego z
podkre li a
kontrowersje problem a mianowicie,
niezwykle
istotny
26 stycznia 2006 r.49,
i
do
dzi
budz cy
e niestety w uzasadnieniu nie znajdujemy
m
Wy
wyja nienia kwestii podstawowej dla zakresu stosowania tego przepisu tj co nale y
rozumie pod sformu owaniem „inne ni mar a handlowa op aty za przyj cie towaru do
sprzeda y”50. Autorka s usznie uwa a (o czym dalej b dzie bli ej mowa), e nie mo na
aprobowa
tezy, i
które nie stanowi
wszystkie
wiadczenia pieni
ne dostawcy na rzecz kupuj cego,
wiadcze wynikaj cych z umowy sprzeda y, b
wskazywa y na
istnienie omawianego czynu nieuczciwej konkurencji. W konkluzji podkre la, i w ramach
oprócz
wiadcze
iar
istniej cej swobody umów mo liwe jest takie ukszta towanie stosunków umownych, gdzie
typowych dla umowy sprzeda y, strony b
wiadcze dodatkowych, w
zobowi zane do
ciwych dla innych typów umów. Stanowisko to jest moim
uS
zdaniem zasadne, o czym dalej b dzie bli ej mowa.
Wobec braku stosownej definicji si gn
nale y do art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy z 5 lipca
2001 r. o cenach51. Przepis ten okre la mar
jako ró nic
mi dzy cen
pra
odsprzeda y. uzyskan
handlow
przez kupuj cego a cen
zakupu; jest to mar a kupuj cego
(nabywcy), która powinna zasadniczo pokry koszty sprzeda y (odsprzeda y) danego
towaru, z uwzgl dnieniem zysku52. Z kolei mar a po stronie dostawcy (sprzedaj cego),
producentem) a uzyskan
od kupuj cego cen . Zapewne o tej „mar y” jest mowa w
II CK 378/05, „Wokanda” 2006, nr 6, poz. 8
50
51
mar a handlowa op at za przyj cie
wo
K. Szczepanowska-Koz owska, Pobieranie innych ni
towaru do sprzeda y, Glosa 2007, nr 2, s. 106 i n.
dli
49
wie
to jego zarobek, a wi c ró nica pomi dzy kosztem wyprodukowania towaru (je li jest
Ustawa z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach (Dz. U. 2001 Nr 97 poz. 1050).
52
Zob. E. Nowi ska, M. du Vall , Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, s.
270; T. Skoczny, M. Bernatt, w: Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz , s.
608.
ci
45
Ins
omawianym przepisie53. Jednak e tak rozumianej „mar y” nabywca nie „pobiera”, nadal
zatem pozostajemy w kr gu interpretacji.
tyt
W praktyce, dodatkowe wiadczenia dostawców bywaj ró nie okre lane, w tym jako:
op aty za zawarcie umowy z sieci , tj. za samo wej cie nowego dostawcy do danej sieci;
op aty za umieszczenie na pó ce i odpowiednie wyeksponowanie okre lonej ilo ci towaru
ut
(tzw. op aty pó kowe); op aty za wprowadzenie towaru do sieci informatycznej sieci
handlowej; rabaty na rachunku, bonusy od obrotów kwartalne i roczne, bonusy na wzrost
m
Wy
obrotu, rabaty na otwarcie czy op aty za us ugi marketingowe i reklamowe, op aty za
us ugi logistyczne i inne54. Mia y i maj
(czy dostawy) towaru,
miejsce sytuacje, w których w razie sprzeda y
wiadczenia pieni
ne spe nia nie tylko kupuj cy, lecz tak e
sprzedawca (dostawca), co zreszt w obrocie gospodarczym nie jest takie rzadkie (np.
zobowi zania zawarte w umowach mieszanych).
iar
Stanowisko s dów w odniesieniu do kwalifikowania dodatkowych wiadcze pieni
nych
(„op at”) ze strony dostawców (sprzedawców), jako niedozwolonej mar y, nie by o i nie
jest jednolite. W szczególno ci ró nice zaznaczaj
obci
zawarcia
w umowie
w odniesieniu do kwestii, czy
dostawy (sprzeda y) dodatkowych zobowi za
uS
sam fakt
si
aj cych dostawc finansowo, stanowi delikt konkurencji, czy te konieczne jest w
takim przypadku ustalenie ekwiwalentno ci wiadcze , a wi c powstania korzy ci po obu
stronach umowy, co przes dza oby b
przes anki „utrudniania
pra
dost pu do rynku”, b
o nierealizowaniu si
o uznaniu, e nie ma tu miejsca op ata za przyj cie towaru do
sprzeda y.
W szeregu orzeczeniach a i w stanowiskach doktryny dotycz cych omawianego deliktu,
rynkowej maj
pewna rozbie no
ocen, niezale nie od niej niew tpliwie w praktyce
wie
daje si zauwa
miejsce czyny niedozwolone, o których mowa. Element nieuczciwo ci
w dzia aniu kupuj cego – zwykle „du ej” sieci handlowej – pojawia si
gdy op aty marketingowe ponoszone przez dostawc
s
m.in. wówczas,
dla niego – przy rozwa eniu
dli
tak e szczególnych korzy ci, jakie wynikaj z faktu dost pu do rynku, na którym sieci
funkcjonuj
niewspó miernie
wi kszym
obci
Zob. K. Szczepanowska-Koz owska, op. cit., s. 107-108.
54
eniem
finansowym
ni
koszty
wo
53
-
Por. I. Nestoruk, Op aty za przyj cie „towarów do sieci sklepów a ustawa o zwalczaniu
nieuczciwej konkurencji, Glosa 2007, nr 2, s. 100-101; D. du Cane, Obecny stan prawa..., s. 113 i
n.; J. Sroczy ki, M. Mioduszewski, w: A. Michalak i in., Ustawa o zwalczaniu..., s. 518.
ci
46
Ins
ewentualnego
stworzenia
samodzielnej akcji,
tj.
bez
powi zania
dostawy/sprzeda y towarów okre lonemu nabywcy, op aty za
jej z umow
wiadczenia nie s
negocjowane, za
one same nie maja dla dostawcy odpowiedniego znaczenia
tyt
z przes anek czynu nieuczciwej konkurencji
rynkowego.
Utrudnianie dost pu do rynku jest jedn
ut
z art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k., któr
ekwiwalentno ci
(inn
ni
z punktu widzenia
wiadczenia, jakie dostawca otrzymuje za wniesion
dodatkow
mar a handlowa). W zwi zku z zamieszczeniem w umowie klauzul
m
Wy
op at
nale y rozpatrywa
zakazanych na mocy art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k., zgodnie z art. 58 § 1 i 3 k.c. dochodzi
do niewa no ci ex lege umowy w tej cz
ci. Je eli za niedozwolone op aty zosta yby
uj te w sposób sprawiaj cy wra enie wiadcze wzajemnych za dodatkowe dzia ania które de facto nie mia y miejsca – wówczas nale
pozorn czynno
prawn , maj
takie dzia anie jako
za cel ukrycie czynno ci prawnej zakazanej (art. 83 §
iar
1 k.c.). Mi dzy dostawc
oby okre li
i sprzedawc
a kupuj cym mog
umowne, uzasadniaj ce obowi zek wiadczenia pieni
jednak e powsta
relacje
nego po stronie dostawcy oraz
uS
sprzedawcy, o ile us ugi z tytu u wniesionych op at dodatkowych b
faktycznie
wiadczone, co w efekcie nie b dzie stanowi o czynu okre lonego w art. 15 ust. 1 pkt 4
u.z.n.k.”.
Doktryna nie zaj a jednolitego stanowiska wzgl dem wszystkich aspektów art.15 ust. 1
pra
pkt 4. Tak te sporn pozostaje kwestia, czy w ka dym wypadku pobieranie innych ni
mar a handlowa op at pope niony zostanie czyn nieuczciwej konkurencji. Przyjmuje si ,
e je eli pomimo pobierania takich op at nie dojdzie do utrudnienia przedsi biorcy
wie
dost pu do rynku, to wówczas przepis ten nie znajdzie zastosowania55. Za przyk ad
podaje si w tym przypadku sytuacj , gdy przedsi biorca godz cy si na takie warunki
umowy móg by oferowany towar zby w takiej samej ilo ci innym przedsi biorcom (a za
ich po rednictwem konsumentom), jednak e wybra przedsi biorc
daj cego op at za
dli
przyj cie towaru do sprzeda y – je eli per saldo ostatnio wskazana sprzeda
jest
ekonomicznie bardziej op acalna. Stanowisko to nie zosta o podzielone w pe ni przez
wo
reszt prawniczej doktryny, zdaniem której dla identyfikacji czynu obj tego hipotez art.
55
Zob. E. Nowi ska, M. du Vall, Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz,
Warszawa 2010, s. 236.
ci
47
Ins
15ust. 1 pkt 4 u.z.n.k. nie ma zarówno znaczenia, czy towary mo na by o zby innemu
przedsi biorcy, czy te dana transakcja by aby bardziej lub mniej op acalna56.
tyt
ut
1) Wyrok S du Najwy szego z dnia 26 stycznia 2006 r. (sygn. II CK 378/05):
Nowelizacja przepisu art. 15 ustawy polega a jedynie na konkretyzacji okre lonego
m
Wy
zachowania jako czynu nieuczciwej konkurencji, stanowi c wyraz dezaprobaty
ustawodawcy dla rozpowszechnienia si
wskazanych praktyk i jednoczesne
atwienie ich prawnej kwalifikacji. Prowadzi to do wniosku, e je eli przed dniem tej
nowelizacji czyn opisany w tre ci art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k. nie by wyra nie
zdefiniowany w rozdziale 2 tej ustawy, to nie stanowi to przeszkody do uznania w
konkretnym przypadku, e pobieranie przez przedsi biorstwo handlowe „innych ni
iar
mar a handlowa op at za przyj cie towaru do sprzeda y” stanowi o – równie przed
nowelizacj
– czyn nieuczciwej konkurencji. Art. 3 ustawy ma bowiem charakter
klauzuli generalnej, jako ogólnego zakazu nieuczciwej konkurencji, pozwalaj c w
sprawy
uS
okoliczno ciach
na
takie
negatywne
zakwalifikowanie
dzia ania
przedsi biorcy tak e wtedy, kiedy przepis szczególny wprost tego dzia ania tak nie
definiuje.
pra
2) Wyrok S du Najwy szego z dnia 12 czerwca 2008 r. (sygn. III CSK 23/08):
O utrudnieniu dost pu do rynku mo e
wiadczy
m.in. powszechno
praktyki
zawierania umów marketingowych towarzysz cym umowie sprzeda y towarów do
finansowej relacji porozumie
wie
sieci (z ka dym dostawc
towarów), zachwianie odpowiedniej, rzeczowej i
marketingowych (ich cz stotliwo ci i okresów) do
sprzedawanej do sieci masy towarowej (zjawisko tzw. nadmarketingu), narzucanie
dli
sprzedaj cemu (dostawcy) odpowiednich postaci wielu rabatów (w ramach dostawy
tego samego towaru do sieci), tworzenia niejasnych z punktu widzenia umowy
wo
56
Zob. C. Banasi ski, M. Bychowska, Utrudnianie dost pu do rynku poprzez pobieranie innych
ni mar a handlowa op at za przyj cie towarów do sprzeda y (art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k.),
Przegl d Prawa Handlowego 2008, nr 4, s. 13.
ci
48
Ins
ównej (sprzeda y) tzw. bud etów promocyjnych o charakterze tzw. kredytu
handlowego, zawieranie umów o promocj towaru renomowanego i innych.
tyt
3) Wyrok S du Najwy szego z dnia 25 pa dziernika 2012 r. (sygn. I CSK 147/12):
Je li z ustalonego stabilnie stanu faktycznego wynika oby, e takie us ugi zlecone
ut
przez sprzedawc
zosta y bezspornie faktycznie wykonane przez kupuj cego na
rzecz sprzedawcy i to w zakresie i w sposób okre lony zgodnie z umow stron, to
wówczas dopiero, wynagrodzenie zap acone w wysoko ci ekwiwalentnej za
m
Wy
rzeczywi cie spe nione
wiadczenie niepieni
ne, nie b dzie stanowi
innej ni
mar a handlowa op aty za przyj cie towaru do sprzeda y.
4) Wyrok S du Najwy szego z dnia 8 listopada 2013 r. (sygn. I CSK 46/13)
Sama
prawna
skuteczno
nie
w
przes dza
iar
marketingowo-promocyjnych
zawartych
umowie
sprzeda y
wyst pienia
deliktu
porozumie
nieuczciwej
konkurencji; decyduj ce znaczenie dla takiej oceny ma natomiast stwierdzenie, e
uzyskana przez kupuj cego op ata stanowi w istocie pobranie od sprzedaj cego
uS
innej ni mar a handlowa op aty za przyj cie towaru do sprzeda y.
5) Wyrok S du Najwy szego z dnia 20 lutego 2014 r. (sygn. I CSK 236/13)
Sposób zdefiniowania mar y handlowej w art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o cenach nie
pra
atwia oceny, skoro wyja nia tylko, e mar a ta stanowi ró nic
acon
wynikaj
przez kupuj cego a cen
uprzednio zap acon
mi dzy cen
przez przedsi biorc ,
z kosztów i zysku przedsi biorcy i e mo e by wyra ona kwoto lub w
wie
procentach. Wobec swobody okre lenia ceny p aconej przez kupuj cego (art. 353¹
k.c.) i mo liwo ci jej oznaczania poprzez wskazanie podstaw (art. 536 § 1 k.c.) w
poj ciu mar y handlowej mieszcz si wszelkie, cho by minimalne nadwy ki ceny
kupna nad kosztami i zyskiem przedsi biorcy. Nie wynika te z tej definicji, aby
wielko
dli
mar a musia a stanowi
sta . Praktyka gospodarcza ukszta towa a
zasady oferowania towarów na korzystniejszych zasadach w wypadku, gdy
wo
transakcja przybiera wi ksze rozmiary, co stanowi refleks ekonomicznych regu
dotycz cych op acalno ci produkcji i handlu w mniejszej i wi kszej skali.
Zasadniczo wi c zbywanie wi kszej ilo ci towaru po ni szej cenie nie stanowi
dzia
sugeruj cych naruszanie regu konkurencji.
ci
49
Ins
Dodatkowo prosz zwróci uwag na tre
postanowienia S du Najwy szego z
29 pa dziernika 2014 r., sygn, III CSK 243/14.
tyt
8.3 Analiza spraw
ut
W analizowanych podstawa prawna art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k. zosta a przywo ana w
102 sprawach, w tym jedynie w 22 jako samoistna. Wielokrotnie przez art. 3 u.z.n.k.
kwesti
badan
przez S dy by o ustalanie problemu nieuczciwo ci
m
Wy
Zasadnicz
stosowania op at („pó kowych”) innych ni mar a handlowa, ukrytych najcz
postaci us ug: „us ug EDI”, „premii pieni
ciej pod
nej”, „wynagrodzenia z tytu u scentralizowanej
atno ci”, „us ug logistycznych”, „akcji promocyjnych”, „us ug marketingowych”, „us ugi
testowania nowych produktów”, „skarbonki”, „dodatkowej us ugi promocyjnej na otwarcie
sklepu”, „us ugi ekspozycyjnej”, „us ugi reklamy”, „us ugi w zakresie handlu detalicznego”,
iar
„programu lojalno ciowego” czy „dodatkowych us ug”.
Istotne by o tak e badanie, czy us ugi te by y faktycznie spe nione. Niezale nie od tego,
uS
czy us uga taka nie zosta a faktycznie spe niona, czy te spe niona zosta a pozornie –
op aty ukrywane pod postaci
dodatkowych umów, zawieranych obok podstawowej
umowy o wspó pracy handlowej, by y uznawane za niedozwolone.
dla wi kszo ci orzecze
negatywna ocena sytuacji, kiedy
w zakresie art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k. by a
pra
Znamienn
to strona pozwana (tak e w trakcie negocjacji)
narzuca a w stosownych przepisach umownych i klauzulach dodatkowe op aty
wie
stanowi ce conditio sine qua non zawarcia umowy g ównej. Wraz z zawarciem
ramowych umów o sprzeda y narzucano dostawcom obowi zek zawarcia szeregu
dodatkowych ustale
lub dodatkowych umów, których przedmiotem by o pobieranie
innych ni mar a handlowa op at z tytu u dopuszczenia towarów do sprzeda y, a które to
e nie
dli
nie podlega y de facto negocjacji. Powodowie podkre lali,
postawionych im warunków wspó pracy z pozwanym, gdy
zrezygnowa
wi za oby si
z
to z
zaprzestaniem wspó pracy i ust pieniem pola konkurencji, co samo w sobie stanowi oby
Zarówno kwestie negocjacji, jak równie
faktycznego
wo
strat finansow .
wiadczenia us ug, by y
niejednokrotnie zwi zane z problematyk ekwiwalentno ci op at. S dy podkre la y, e
50
ci
fakt negocjowania tre ci umowy nie ma wp ywu na dokonanie oceny zawartych w niej
Ins
zobowi za dodatkowych jako nienale nych, gdy
dodatkowo us ugi (która faktycznie mia a by
pozwala o z kolei na przyj cie, i
zwykle postanowienie dot. op acanej
wiadczona) nie zawiera y jej opisu, co nie
op ata np. logistyczna by a ekwiwalentna do
tyt
wiadczonych przez pozwanego us ug.
W omawianych sprawach podnoszono, e domniemanie narzucania zabronionych op at
ut
za przyj cie towaru do sprzeda y mo e by obalone poprzez udowodnienie przez stron
pozwan , i
wiadczenia wzajemne mia y charakter ekwiwalentny lub gdy wykazane
podj cia wspó pracy nawet bez wyra enia zgody na
m
Wy
zostanie, e strona mia a mo liwo
takie wiadczenia.
Cz
ciowe zmiany orzecze
dów
Apelacyjnych,
S dów I instancji, zawarte w uzasadnieniach wyroków
dotyczy y
najcz
ciej
niew
ciwego
naliczania
odsetek
ustawowych za opó nienie przez strony powodowe. S dy Apelacyjne podkre la y w tych
e
wiadczenie z tytu u bezpodstawnego wzbogacenia ma charakter
iar
kwestiach,
bezterminowy, wi c do okre lenia terminu jego spe nienia stosowa nale y art. 455 k.c.,
zgodnie z którym je eli termin spe nienia wiadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z
uS
ciwo ci zobowi zania, wiadczenie powinno by spe nione po wezwaniu d
wykonania. W wi kszo ci spraw w
ustawowych za opó nienie by
nika do
ciw dat pocz tkow naliczania nale nych odsetek
dopiero dzie
po minionym terminie wezwania
pozwanego do zap aty dochodzonych pozwem kwot (art. 481 § 1 k.c.). W tym zakresie
pra
istotne jest przywo ane powy ej postanowienie S du Najwy szego z pa dziernika 2014r.
W nielicznych przypadkach s dy oddala y powództwo zaznaczaj c, e nie dosz o do
wyczerpania znamion art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k., gdy op aty zastrze one w umowie o
wie
wspó prac handlow nie utrudnia y powodowi dost pu do rynku: powód mia mo liwo
sprzeda y swoich towarów do sklepów prowadz cych sprzeda . Chocia
op aty
uiszczane przez powoda pozwanemu stanowi y ekwiwalent wiadczonych przez niego
wiadcze
dodatkowych, za które
dli
us ug, to pozwany jednak wykaza fakt wykonania
przewidziano op aty dodatkowe. W nielicznych sprawach S dy pierwszej instancji
zgadza y
si
przewa aj
e stron pozwana
cz
ci
da
strony
powodowej,
zaznaczaj c
wo
jednocze nie,
z
wiadczy a w okre lonym zakresie pewne us ugi
promocyjne, stanowi ce ekwiwalent zap aconych przez powoda kwot (najcz
ciej by to
druk folderów reklamowych i ekspozycja towarów w sposób przyci gaj cy uwag
ci
51
Ins
klientów). Orzeczenia oddalaj ce powództwa stanowi y rzadko
stanowiska S dów uznaj cych s uszno
na tle dominuj cego
roszcze strony powodowej.
tyt
Uznaj c za zasadne roszczenia wynikaj ce z art. 18 ust. 1 pkt 5 u.z.n.k. S dy
niejednokrotnie zaznacza y, e cho bezpo rednie wzbogacenie sensu stricte nie mia o
miejsca, gdy
op aty inne ni
mar a handlowa i premie by y naliczane w drodze
ut
potr cenia wzajemnych nale no ci, to jednak za bezpodstawne wzbogacenie uznawano
zmniejszenie pasywów (np. zmniejszenie zobowi za
pozwanego wobec powoda z
Najcz
m
Wy
tytu u ceny za zakupiony towar).
ciej przytaczanym orzeczeniem SN w uzasadnieniach s dów obu instancji by
wyrok z 26 stycznia 2006 r.57, (sygn. II CK 378/05), jednocze nie krytykowany przez
doktryn prawnicz wytykaj
mu brak analizy przes anki utrudniania dost pu do rynku.
Jak wspomniano, 16 pa dziernika 2014 r. Trybuna Konstytucyjny rozpozna skarg
iar
konstytucyjn , w której skar
cy wnosi o stwierdzenie niezgodno ci art. 15 ust. 1 pkt 4
u.z.n.k. z art. 2, art. 20, art. 22, art. 31 ust 1-3 oraz art. 121 ust. 2 Konstytucji RP.
Trybuna orzek , e art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k. jest zgodny z art. 20 w zw. z art. 22
uS
Konstytucji RP, za
w pozosta ym zakresie umorzy post powanie. W uzasadnieniu
Trybuna Konstytucyjny zauwa
, e badany przepis ustawy o zwalczaniu nieuczciwej
konkurencji stanowi rozwi zanie przydatne do realizacji celu zak adanego przez
pra
prawodawc , jak równie odpowiada potrzebom i strukturze rynku, na którym dominuj
wielkopowierzchniowe obiekty handlowe. Stanowisko decyzji Trybuna u podparte zosta o
badaniami
prawno-ekonomicznymi,
podkre laj cymi
dualistyczny
pod
wzgl dem
konkurencyjno ci charakter zakazu pobierania „op at za przyj cie towaru do sprzeda y”.
wie
Wskazano na nieodzowno
przepisu wzgl dem prawid owej realizacji wolno ci umów,
wiod cej do ochrony normy wywodzonej z art. 353¹ KC. Trybuna
podtrzyma
dotychczasow lini orzecznicz zaznaczaj c, e art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k. nie zakazuje
dli
bezwzgl dnie pobierania op at przez przedsi biorców przyjmuj cych towar do sprzeda y
w zwi zku z realizacj umów zawartych z innymi przedsi biorcami, jak równie nie ka da
op ata pobrana przez przedsi biorc
57
konkurencji.
Trybuna
jednocze nie
II CK 378/05, Lex nr 172222.
wytyczne
dla
s dów
ci
52
nakre li
wo
nieuczciwej
„przyjmuj cego towar do sprzeda y” jest czynem
Ins
powszechnych wskazuj c,
e s
one zobowi zane w ocenie ekwiwalentno ci oraz
wiadczenia wzajemnego zastrze onego w umowie w zamian za pobran
op at , do
poddania stosunku umownego szczegó owej analizie. W uzasadnieniu Trybuna
tyt
Konstytucyjny podniós , e samo stwierdzenie przez s d powszechny o naruszeniu art.
15 ust. 1 pkt 4) u.z.n.k. nie skutkuje jeszcze niewa no ci umowy, ale odnosi si do jej
ut
postanowie , stanowi cych niezgodne z prawem „op aty za przyj cie towaru do
sprzeda y”. Za kluczowe w omawianej mierze Trybuna
uzna
krótkie terminy
przedawnienia, szczególne przepisy zapobiegaj ce wyst powaniu z niezasadnymi
m
Wy
roszczeniami, jak równie
powodzie.
ci
ar dowodu spoczywaj cy zgodnie z art. 6 k.c. na
9. Artyku 16 – reklama wprowadzaj ca w b d
iar
9.1. Stan prawny
Przes anki warunkuj ce mo liwo
postawienia zarzutu w postaci prowadzenia
uS
wprowadzaj cej w b d reklamy okre la art. 16 ust. 1 pkt. 2 u.z.n.k. Zgodnie z
nim,Czynem nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy jest reklama wprowadzaj ca
klienta w b d i mog ca przez to wp ywa na decyzj co do nabycia towaru lub us ugi.
Przepis ten nale y czyta
cznie z ust. 2 art. 16 u.z.n.k., stosownie do którego Przy
pra
ocenie reklamy wprowadzaj cej w b d nale y uwzgl dni
wszystkie jej elementy,
zw aszcza dotycz ce ilo ci, jako ci, sk adników, sposobu wykonania, przydatno ci,
mo liwo ci zastosowania, naprawy lub konserwacji reklamowanych towarów lub us ug, a
klienta. W oparciu o powo ane przepisy stwierdzi
wie
tak e zachowania si
nale y,
e
postawienie przedsi biorcy skutecznego zarzutu wymaga spe nienia dwóch przes anek:
po pierwsze, reklama musi wprowadza
najmniej stwarza
mo liwo
w b d, a wi c musi wywo ywa
wywo ywania u klienta niezgodnego ze stanem
z przes anek, jest mo liwo
dli
rzeczywistym wyobra enia o towarze lub us udze58.
Drug
lub co
podj cia przez klienta pod wp ywem takiego
wo
przekazu reklamowego decyzji rynkowej, dotycz cej reklamowanego w ten sposób
58
Tak J. Skubisz, w: Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, s. 708 i n.;
E. Nowi ska, M. du Vall, Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, s. 237 i n.
ci
53
Ins
produktu. Znamienne jest,
e przy ocenie, czy dana reklama wprowadza w b d w
rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt. 2 u.z.n.k., oboj tne jest, czy tre
reklamy jest obiektywnie
prawdziwa lub fa szywa, jak równie oboj tna jest wina sprawcy takiego deliktu. St d te
tyt
w doktrynie uznaje si , e wprowadzanie w b d mo e przybiera ró
wi c, reklama taka mo e zawiera
posta . Tak
tre ci zarówno obiektywnie nieprawdziwe, jak i
ut
niejasne, zbyt ogólne, niekompletne, wieloznaczne, wywo uj ce w tpliwo ci, przesadne,
a nawet obiektywnie prawdziwe, jednak przekazywane w sposób wprowadzaj cy w b d.
m
Wy
Reklama, która zawiera informacje obiektywnie prawdziwe, ale niepe ne, dwuznaczne,
trudno sprawdzalne, podane w sposób skomplikowany (szczególnie dla nieuwa nego
zwykle adresata reklamy, którego nie cechuje sk onno
do analizy), to zwykle jest to
reklama wprowadzaj ca w b d (tak SN w wyroku z dnia 2 pa dziernika 2007 r., II CSK
289/07, OSNC 2008, nr 12, poz. 140; podobnie w wyroku S d Najwy szy wyja ni w
wyroku z dnia 25 maja 2012 r., I CSK 498/11; tak te wyrok TSUE z dnia 16 stycznia
iar
1992 r. w sprawie C-373/90 Nissan, Rec. 1992, s. I-131). Przyci ga si
przypadkach uwag
w takich
klienta przez przekaz, który wywo uje konkretne oczekiwania, nie
znajduj c pokrycia w walorach produktu.
nale y,
uS
Podkre li
e przekaz reklamowy, aby móg podlega
gruncie art. 16 ust. 1 pkt. 2 u.z.n.k., musi mie
negatywnej ocenie na
zdolno
kierowania wyborem
dokonywanym przez klienta, a wi c nosi znamiona istotno ci59. Je li zatem oceniana
pra
reklama wprawdzie wywo
mo e lub wywo uje jakiego rodzaju konfuzj , jednak nie ma
to wp ywu na rynkowe decyzje nabywcy, np. z powodu umiej tno ci odpowiedniego
„czytania” przez niego takich przekazów, to jest ona oboj tna z punktu widzenia art.16
wie
ust.1 pkt 2 ustawy. Zasadniczo bowiem ka da reklama zawiera pewn doz b du lub
przesady, gdy jej celem jest sk onienie do nabycia promowanego towaru, którego zalety
nie t umacz
nadzwyczajn
si
„same przez si ”. Tak np. musi si
skuteczno
kremów, wyidealizowa
dzia anie
rodków myj cych,
dli
podkre li , e „biel jest bielsza” itp. Decyduj
w koniecznym skrócie pokaza
rol odgrywa tu wi c stan wiadomo ci
przeci tnego nabywcy, modelowo budowany na potrzeby konkretnego przypadku
wo
Warto w tym miejscu podkre li , e musi on uwzgl dnia rodzaj towaru, zastosowane
59
Por. E. Nowi ska, Zwalczanie nieuczciwej reklamy. Zagadnienia cywilnoprawne, Kraków 1998,
s. 106.
ci
54
Ins
rodki przekonywania oraz charakterystyk
„osobnicz ” nabywcy, a tak e warunki
rynkowe, w jakich dany produkt cyrkuluje, a wi c uwzgl dnia si „zwyk e” okoliczno ci
badane na u ytek przes anki w postaci wprowadzania w b d.
tyt
Na gruncie omawianego przepisu ustala si
rzeczywist
jej tre
, co nie oznacza,
skutek tak prowadzonej reklamy, a nie
e nie jest poddawana stosownej analizie,
ut
szczególnie z punktu widzenia zawarto ci i no no ci umieszczonych w niej informacji. .
Ocena w tym zakresie jest pozostawiona s dowi, który kieruj c si
do wiadczeniem
m
Wy
yciowym ustala, czy uwzgl dniaj c okoliczno ci danego przypadku, tj. warunki rynkowe
i percepcje modelowego uczestnika danego rynku asortymentowego, mo na przyj
do niedozwolonej konfuzji doj
, e
mo e.
Przepis art.16 ust. 1 pkt2) nie wskazuje metody ustalania, czy dany przekaz ma
zdolno
wywo ania co najmniej ryzyka, o którym mowa. Powszechne jest jednak
przekonanie, wsparte zreszt
preambu
dyrektywy nr 2005/29/WE o przeciwdzia aniu
iar
nieuczciwym praktykom rynkowym, e stosownych ocen dokonuje samodzielnie s dzia,
jest to wi c metoda normatywna.
prawdziwo ci
nale y tre
oznacze
lub
uS
W ko cu przywo
art.18a) ustawy, zgodnie z którym: Ci
informacji
umieszczanych
na
ar dowodu
towarach
albo
ich
opakowaniach lub wypowiedzi zawartych w reklamie spoczywa na osobie, której zarzuca
si czyn nieuczciwej konkurencji zwi zany z wprowadzeniem w b d. Przepis ten amie
pra
zasady przeprowadzenia dowodu, uj te w art. 6 KC, przerzucaj c jego ci
pozwanego. Wywi zanie si
z tego obowi zku nie oznacza jednak,
ar na
e zarzut
wprowadzenia w b d zostanie usuni ty, jednak e niew tpliwie poprawia sytuacj
wie
procesow pozwanego.
dli
1) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 25 maja 2012 r., I CSK 498/11:
„1. B d wywo any reklam powinien by istotny, tj. powinien wywo
zdolno
wo
potencjaln
co najmniej
wp ywu na decyzje klientów co do wyboru reklamowanego
produktu. Innymi s owy, nawet przekazy nieprawdziwe nie s czynami nieuczciwej
konkurencji obj tej hipotez unormowania zawartego w art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy z
dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. z 2003 r.
ci
55
Ins
Nr 153, poz. 1503 ze zm.), je eli nie mia y zdolno ci wywarcia wp ywu na decyzje
klientów co do wyboru reklamowanego produktu.
2. Dla zaistnienia czynu nieuczciwej konkurencji okre lonego w art. 16 ust. 1 pkt 2
tyt
ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji konieczne jest, aby dany przekaz
reklamowy móg kreowa u jego odbiorców wyobra enia niezgodne z rzeczywistym
ut
stanem rzeczy (tj. fa szywe wyobra enia o rzeczywisto ci). Punktem ci
ko ci
oceny naruszenia tego przepisu jest zatem analiza prawdziwo ci (zgodno ci z
rzeczywistym stanem rzeczy) wyobra
odbiorców reklamy, a nie za reklamy jako
m
Wy
takiej. Taka ocena jest mo liwa o ile wyobra enia odbiorców reklamy s
na tyle
konkretne i precyzyjne, e mog by przedmiotem oceny w kategoriach prawdy lub
fa szu. W rezultacie, jako wprowadzaj cej w b d nie mo na kwalifikowa reklamy,
która kreuje jedynie pozytywne lub negatywne skojarzenia odbiorców, które jednak
nie przybieraj
formy weryfikowalnego pogl du na temat konkretnego fragmentu
iar
rzeczywisto ci.
3. Ocena sprzeczno ci reklamy z dobrymi obyczajami powinna by dokonana z
punktu widzenia przede wszystkim tre ci przekazu reklamowego, a nawet jego
decyduj ce s
tu kryteria etyczno-moralne pewne znaczenie maj
uS
formy i cho
tak e czynniki ekonomiczno-funkcjonalne uczciwej konkurencji. Uczciwa reklama
powinna mie charakter pozytywny, tj. powinna zmierza do zach cenia klientów do
nabywania produktów reklamuj cej si firmy, a nie zniech ca ich do korzystania z
pra
oferty firm konkurencyjnych przez amoralne podwa anie ich rzetelno ci.
4. Wprawdzie reklama mo e pos ugiwa si
pewn
doz przesady, humoru czy
artu, niemniej dopuszczalna miara niew tpliwie zostaje przekroczona, je eli
naruszenie dobrych obyczajów.”
grup
zawodow , co wskazuje na
wie
przekaz w istocie deprecjonuje okre lon
2) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 3 grudnia 2003 r., I CK 358/02:
dli
„Kryteria maj ce kszta towa wzorzec przeci tnego klienta i ustalenia dotycz ce
przes anek okre lonych w art. 16 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 16.4.1993 r. o
nie mog
wyobra
pomija
wo
zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503),
mo liwo ci samodzielnej weryfikacji uzyskanych informacji i
przez adresata reklamy o towarze, warunków panuj cych na
okre lonym segmencie rynku, a tak e potrzeb do zaspokojenia których uczestnik
rynku zmierza podejmuj c decyzj o nabyciu reklamowanego towaru.”
ci
56
Ins
W my l art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu
nieuczciwej konkurencji (jednolity tekst Dz.U. z 2003 r., Nr 153, poz. 1503), czynem
nieuczciwej konkurencji jest reklama wprowadzaj ca klienta w b d i mog ca przez
tyt
to wp yn
na jego decyzj
co do nabycia towaru lub us ugi. Ocena reklamy
wprowadzaj cej w b d, na który powo uj
si powodowie, powinna uwzgl dnia
ut
wszystkie jej elementy, zw aszcza dotycz ce ilo ci, jako ci, sk adników, sposobu
wykonania, przydatno ci, mo liwo ci zastosowania, naprawy lub konserwacji
reklamowanych towarów lub us ug, a tak e zachowanie si klienta. S to elementy,
m
Wy
jak trafnie podkre la si w literaturze przedmiotu, uzupe niaj ce art. 16 ust. 1 pkt 2
ustawy, które w ka dym wypadku mog wywo
skutek w postacie wprowadzenia
w b d i jednocze nie potwierdzaj znaczenie wiedzy o poziomie percepcji danego
rynku towarów. Wymienione elementy mog ce mie
zastosowanie na rynku
motoryzacyjnym w szczególno ci co do jako ci, sposobu wykonania, przydatno ci i
iar
mo liwo ci zastosowania nale y taktowa
sprawdzalnych. Kwestia braku w
jako maj ce charakter informacji
ciwo ci, obni enia stopnia u yteczno ci, czy
innych pozytywnych cech oczekiwanych przez nabywc
w przedmiotowej sprawie. Skar
uS
rachub
w ogóle nie wchodzi w
cy nie podwa aj
tak e dokonanych
ustale , e pozwana Spó ka poza blokadami powodów montowa a takie urz dzenia
pochodz ce od innych producentów. By a to dodatkowa us uga, co by o wiadome
dla ka dego klienta i mog a by
pra
zak adzie.
wykonana w ka dym przez niego wskazanym
3) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 26 wrze nia 2002 r., III CKN 213/01:
wie
Obej cie ustawowego zakazu reklamy okre lonych towarów poprzez ukrycie jej pod
form reklamy dozwolonej jest sprzeczne z dobrymi obyczajami w rozumieniu art.
16 ust. 1 pkt 1 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu
nieuczciwej konkurencji (Dz.U. Nr 47, poz. 211 ze zm.).
dli
9.3. Analiza spraw
wo
W analizowanych przypadkach podstawa prawna art. 16 ust. 1 pkt. 2 u.z.n.k. zosta a
powo ana w czterech sprawach. W ka dej z nich dodatkowo powo ywano art. 3 ust.1
u.z.n.k.
Przedmiotem uwagi S dów by a kwestia legitymacji biernej – tj. w tpliwo ci w zakresie
57
w sytuacji funkcjonowania kilku
ci
wykazania podmiotu odpowiedzialnego za reklam
Ins
spó ek – córek, stanowi cych jeden organizm gospodarczy (na spó ki sprzeda owe,
dystrybucyjne i prowadz ce reklam ). Pewne trudno ci zwi zane by y tak e z ustaleniem
podmiotu odpowiedzialnego za reklam .
tyt
Podstawow
okoliczno ci , któr
S dy bra y pod uwag
przy dokonywaniu oceny
prawnej, by o rozwa enie, czy reklama mo e wprowadza
w b d. W tym celu
ut
odwo ywano si
do modelu przeci tnego konsumenta, stwierdzaj c za S dem
Najwy szym i ETS, e „przeci tnym konsumentem” jest osoba nale ycie poinformowana,
m
Wy
uwa na, ostro na60. Taki konsument posiada umiej tno
reklamowych, nie poddaje si
odczytywania informacji
atwo reklamie i zawartym w niej sugestiom, przejawia
pewien stopie krytycyzmu wobec reklamy61.
Badano ka dorazowo, czy powód wykaza ,
e reklama towarów pozwanego mog a
wprowadzi klientów w b d i mog a przez to wp yn
lub us ugi.
okoliczno ci
rozk adu ci
iar
Istotn
na ich decyzj do nabycia towaru
w sprawach reklamy wprowadzaj cej w b d by a tak e kwestia
aru dowodu, który zgodnie z art. 18a) u.z.n.k. przek ada ci
uS
art. 6 KC z powoda na pozwanego. Istotne jednak,
ar dowodu z
e nie dotyczy to wykazania
zagro enia interesów powoda i ich naruszenia, gdy w tym zakresie obowi zuje ogólna
regu a dowodowa (art. 6 KC), a nie regu a szczególna, przewidziana w art. 18a) u.z.n.k.
d
uzna
za
zasadne
pos ugiwanie
si
w
reklamie
znakami
towarowymi
pra
wprowadzaj cymi w b d w sytuacji, gdy nie wywo uje to wprowadzaj cego w b d skutku
i nie obni a renomy tych znaków towarowych.
10. Art. 16 – reklama porównawcza
wie
10.1. Stan prawny
Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, id c
ladem odpowiednich rozwi za
unijnych,
zasady
jednej
z
nowelizacji
wprowadzi a
prowadzenia
dli
w
reklamy
porównawczej, zast puj c w ten sposób poprzedni zakaz w tej mierze. Ten rodzaj
reklamy,
obok
reklamy
wprowadzaj cej
w
b d,
stanowi
przedmiot
wo
60
cz sty
Wyrok S du Najwy szego z dnia 2 pa dziernika 2007 r., II CSK 289/07, OSNC 2008, nr 12,
poz. 140; wyrok S du Najwy szego z dnia 3 grudnia 2003 r., I CK 358/02.
61
Wyrok S du Najwy szego z dnia 3 grudnia 2003 r., I CK 358/02.
ci
58
Ins
zainteresowania zarówno orzecznictwa, jak i doktryny. Je li podj
prób okre lenia jej
celu, dla którego odpowiednie dozwolenie jest przewidziane, to zasadza si
on na
poinformowaniu potencjalnego nabywcy o w asnej ofercie i wskazaniu jej zalet w
tyt
odniesieniu do konkurencyjnej. Zwykle w ten sposób podkre la si
walory w asnego
produktu, tym samym pomniejszaj c je w produkcie porównywanym, st d dyskusyjno
zagra
ut
tego rodzaju promocji, jest to bowiem rodzaj reklamy, który mo e szczególnie dotkliwie
interesom innego przedsi biorcy, poniewa
ze swej istoty jest agresywnym
elementem konkurencji. Z tego tak e wzgl du przez wiele dziesi cioleci, w
ciwie a do
m
Wy
lat 80-tych ubieg ego wieku, by a negatywnie postrzegana i dopiero ze wzgl du na
zabezpieczenie informacyjnych interesów konsumentów, warunkowo dozwolona.
W aktualnym tek cie ustawy problematyk t reguluje ust. 3 art. 16 w brzmieniu:
Reklama umo liwiaj ca bezpo rednio lub po rednio rozpoznanie konkurenta albo
towarów lub us ug oferowanych przez konkurenta, zwana dalej „reklam porównawcz ”,
iar
stanowi czyn nieuczciwej konkurencji, je eli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami.
Reklama porównawcza nie jest sprzeczna z dobrymi obyczajami, je eli
wprowadzaj
w b d, o której mowa w
uS
nast puj ce przes anki: 1) nie jest reklam
cznie spe nia
ust. 1 pkt 2;2) w sposób rzetelny i daj cy si zweryfikowa na podstawie obiektywnych
kryteriów porównuje towary lub us ugi zaspokajaj ce te same potrzeby lub przeznaczone
do tego samego celu; 3) w sposób obiektywny porównuje jedn
lub kilka istotnych,
pra
charakterystycznych, sprawdzalnych i typowych cech tych towarów i us ug, do których
mo e nale
tak e cena; 4) nie powoduje na rynku pomy ek w rozró nieniu mi dzy
reklamuj cym a jego konkurentem, ani mi dzy ich towarami albo us ugami, znakami
towarowymi, oznaczeniami przedsi biorstwa lub innymi oznaczeniami odró niaj cymi;
wie
5) nie dyskredytuje towarów, us ug, dzia alno ci, znaków towarowych, oznacze
przedsi biorstwa lub innych oznacze odró niaj cych, a tak e okoliczno ci dotycz cych
konkurenta; 6) w odniesieniu do towarów z chronionym oznaczeniem geograficznym lub
nazw
pochodzenia odnosi si
zawsze do towarów z takim samym
dli
chronion
oznaczeniem; 7) nie wykorzystuje w nieuczciwy sposób renomy znaku towarowego,
oznaczenia przedsi biorstwa lub innego oznaczenia odró niaj cego konkurenta ani te
wo
chronionego oznaczenia geograficznego lub chronionej nazwy pochodzenia produktów
konkurencyjnych; 8) nie przedstawia towaru lub us ugi jako imitacji czy na ladownictwa
towaru
lub
us ugi
opatrzonych
chronionym
towarowym,
chronionym
ci
59
znakiem
Ins
oznaczeniem geograficznym lub chronion nazw pochodzenia albo innym oznaczeniem
odró niaj cym.
tyt
4. Reklama porównawcza zwi zana z ofert
specjaln
warunków, jasno i jednoznacznie wskazywa dat
informacj ,
powinna, w zale no ci od jej
wyga ni cia tej oferty lub zawiera
e oferta jest wa na do czasu wyczerpania zapasu towarów b
ut
zaprzestania wykonywania us ug, a je eli oferta specjalna jeszcze nie obowi zuje,
powinna wskazywa równie dat , od której specjalna cena lub inne szczególne warunki
oferty b
obowi zywa y
m
Wy
.
Przepis ten nie tylko definiuje reklam porównawcz lecz tak e wskazuje do
interpretacyjnie warunki jej prowadzenia, które musz by spe nione
by o dan
reklam
zaklasyfikowa
trudne
cznie, aby mo na
jako dozwolon . Brak zatem zrealizowania
którejkolwiek z przes anek przes dza o nieuczciwo ci dzia ania reklamuj cego si
Podstawowe s
rzetelno
w tym wzgl dzie:- niewprowadzanie w b d (pkt 1 ust. 3 art. 16);
i obiektywny charakter kryteriów porównywania towarów /us ug/ (pkt 2 ust 3
uS
art. 16); istotno
towarów,
iar
przedsi biorcy, a wi c o pope nieniu deliktu konkurencji.
porównywanych cech (pkt 3 ust. 3 art. 16); zakaz dyskredytowania
us ug,
dzia alno ci,
znaków
towarowych
lub
innych
oznacze
odró niaj cych(pkt 5 ust. 3 art. 16).
pra
Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 13 grudnia 2013 r. (sygn. III CSK 65/13):
wie
Cena towaru jest jego wyj tkowo zmienn
w
ciwo ci . Trudno wi c wymaga
pe nej aktualno ci w przypadku wi kszych kampanii reklamowych bazuj cych na
porównywaniu cen.62
by
interpretowane na korzy
dli
Przepisy dotycz ce reklamy porównawczej musz
porównuj cego, w przeciwnym razie taka reklama nie by aby w ogóle dopuszczalna.
wo
10.3. Analiza spraw
62
Opubl. Gazeta Prawna, 31.12.2013.
ci
60
Ins
W analizowanych sprawach podstawa prawna art. 16 ust. 3 zosta a powo ana w dwóch
przypadkach. Podstawa prawna zosta a uzupe niona o art. 3 ust.1 u.z.n.k.
Sprawy te zako czy y si oddaleniem powództwa, przede wszystkim ze wzgl du na fakt
tyt
uznania, e oceniane reklamy spe nia y warunki reklamy porównawczej. Post powanie
dowodowe w obu sprawach prowadzone bardzo obszerne,
cznie z wykorzystaniem
ut
wiedzy specjalistycznej, tj. opinii bieg ych, przes dzi o o braku mo liwo ci wprowadzenia
w b d przeci tnego modelowego odbiorcy reklamy, którego model by samodzielnie
budowany przez orzekaj ce s dy.
m
Wy
d w szczególno ci bada , czy b d wywo any reklam by istotny, tj. czy móg wywo
co najmniej potencjaln
zdolno
wp ywu na decyzje klientów co do wyboru
reklamowanego produktu.
dy bada y tak e, czy oceniane reklamy porównywa y produkty czy us ugi spe niaj ce
te same potrzeby lub przeznaczone do tego samego celu oraz wymagania w zakresie
iar
zastosowanego
okre lonego
kryterium
porównania,
opartego
na
cechach
charakterystycznych, sprawdzalnych i typowych.
uS
Z punktu widzenia orzekaj cych S dów istotn
okoliczno ci , która by a brana pod
uwag a nie wynika a z przes anek ustawowych, by a korzy
konsumentów p yn ca z
informacji w takiej reklamie zawartych.
pra
11. Sprawy – kumulacja roszcze na gruncie ustawy o zwalczaniu
nieuczciwej konkurencji (dalej: u.z.n.k.) i ustawy Prawo w asno ci
przemys owej (dalej: p.w.p.)
wie
11.1. Stan prawny
W badanej kwerendzie akt znalaz o si
prawna
da
w sumie 29 spraw, w których podstawa
pozwu oparta by a zarówno o przepisy ustawy o zwalczaniu
dli
nieuczciwej konkurencji, jak i ustawy Prawo w asno ci przemys owej.
Wszystkie S dy orzekaj ce nie mia y w tpliwo ci co do tego, e nie ma przeszkód
wo
w dochodzeniu równoczesnym roszcze
w oparciu o wskazane akty prawne
(ochrona kumulowana). Odpowiednie odniesienie znajdujemy w art. 2 p.w.p.
(„Zwalczanie nieuczciwej konkurencji reguluje odr bna ustawa”).
W badanych postepowaniach kumulacja dotyczy a w wi kszo ci przypadków
ci
61
Ins
kwestii naruszenia prawa ochronnego na znak towarowy i art. 10 u.z.n.k., prawa
wy cznego np. z rejestracji wzoru przemys owego (patentu i wzoru u ytkowego),
art. 13 u.z.n.k. czy art. 5 u.z.n.k. i art. 296 ust. 2 pkt 2 p.w.p.
tyt
W sprawach tych brano pod uwag
przede wszystkim kwestie
niebezpiecze stwa
wprowadzenia w b d odbiorców i wymagano, aby strona powodowa przedstawia a w
ut
tym zakresie stosowne dowody, przede wszystkim daj ce mo liwo
stworzenia
„modelowego uczestnika rynku” oraz „warunków obrotu gospodarczego”. Cz
s dów
m
Wy
dopuszcza a dowody z opinii bieg ego.
W sprawach opartych na skumulowanych podstawach prawnych S dy uznawa y si za
kompetentne do badania zdolno ci odró niaj cej znaków towarowych i cz sto, pomimo
wa nego prawa ochronnego na znak towarowy stwierdza y, e ze wzgl du na s ab
zdolno
odró niaj
kwesti , rozpatrywan
iar
Drug , bardzo istotn
, konkretne oznaczenie indywidualizuj ce nie podlega ochronie.
w sposób ró norodny przez orzekaj ce
dy, by a kwestia czy dokonywanie ocen zarzutów na gruncie jednej z podstaw, np.
zarzutu dopuszczenia si czynu nieuczciwej konkurencji, przewidzianego w art. 10 ust. 1
towarowy. I w tym zakresie cz
uS
u.z.n.k. jest miarodajne dla dokonywania ocen naruszenia prawa ochronnego na znak
ochrony znaku towarowego, jak i
S dów uznawa a,
e pomimo tego,
e przes ank
deliktu z art. 10 ust. 1 ustawy, jest „mo liwo
wprowadzenia w b d odbiorców”, to przes anki te powinny by badane odmiennie na
pra
gruncie obu przepisów. S dy uwzgl dniaj ce to stanowisko stwierdza y, e na podstawie
ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji mo liwo
wprowadzenia w b d powinna
by oceniana z uwzgl dnieniem wszystkich okoliczno ci gospodarczych, zwi zanych z
wie
zarzutem wywo ania konfuzji. Bra y wi c pod uwag nie tylko u ywane oznaczenia, lecz i
np. kszta t opakowania wraz z jego grafik , zastosowan kolorystyk , a tak e dodatkowe
elementy opisowe. Bardzo szeroko uwzgl dnia y warunki rynkowe, w jakich jest
oferowany dany produkt twierdz c, e maj one zasadniczy wp yw na badanie ryzyka
dzia
dli
konfuzji oraz bada y nieuczciwo
przedsi biorcy, uznaj c jednocze nie,
okoliczno ci te nie maj znaczenia na gruncie p.w.p.
S dy – pozostaj ce w zdecydowanej wi kszo ci – uwa
mo liwo
mechanicznego przenoszenia ocen w
296 ust. 2 p.w.p. na ocen
dzia
y,
wo
Inne za
e
e istnieje
ciwych (aktualnych) na gruncie art.
naruszaj cych art. 10 u.z.n.k, w ka dym razie w
odniesieniu do zarzutu wprowadzania w b d co do pochodzenia towarów (us ug).
ci
62
Ins
W wyrokach analizowanych spójnie przyjmowano, e w sytuacji, gdy dochodzi o do kolizji
pomi dzy prawem wynikaj cym z uzyskanej rejestracji znaku towarowego a prawem do
rzeczywi cie u ywanej tj przed uzyskaniem prawa wy cznego na znak towarowy nazwy
tyt
przedsi biorstwa, wpisanej do odpowiedniego rejestru czy ewidencji, priorytet nale y
przyzna ochronie prawa podmiotowego do nazwy przedsi biorstwa.
ut
W wielu orzeczeniach podkre lano fakt, e rejestracja znaku towarowego daje jedynie
formalne uprawnienia jego posiadaczowi i nie mo e mie decyduj cego znaczenia w
kolizji
pomi dzy
m
Wy
przypadku
u ywaniem
znaku
towarowego,
a
oznaczeniem
przedsi biorstwa.
Uznawano powszechnie,
e fakt zarejestrowania danego oznaczenia, jako znaku
towarowego, nie uchyla nawet bezprawno ci jego u ywania.
Cz st praktyk orzekaj cych s dów by o w sytuacji uwzgl dnienia podstawy prawnej z
oparcia
do przes anek naruszenia u.z.n.k., szczególnie
iar
p.w.p. nie odnoszenie si
w sytuacji
dania na prawie wy cznym do wzoru u ytkowego ( prawie do wynalazku) –
gdzie podstaw orzekania by a opinia wydana przez bieg ego.
uS
W analizowanych post powaniach pojawia a si
cz sto kwestia wniosku o jego
zawieszenie, sk adanego przez pozwanego, który w sytuacji wytoczenia powództwa na
gruncie ustawy p.w.p. wnosi o zawieszenie post powania do czasu rozpatrzenia przz
onego przez niego wniosku o uniewa nienie prawa wy cznego czy
pra
Urz d Patentowy z
to prawa ochronnego na znak towarowy, czy prawa z rejestracji wzoru przemys owego. Z
regu y S dy nie zawiesza y post powania s dowego.
wie
11.2. Orzecznictwo S du Najwy szego - kumulacja ochrony p yn cej z przepisów
ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji i ustawy Prawo w asno ci
przemys owej
dli
1) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 16 stycznia 2009 r., sygn. V CSK
241/08:
wo
Ró ny zakres ochrony przys uguj cej uczestnikom obrotu na podstawie przepisów
ustaw: Prawo ochrony w asno ci przemys owej i ustawy o zwalczaniu nieuczciwej
konkurencji nie oznacza, e przepisy tych ustaw wzajemnie si wy czaj . Ustawa o
zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, chroni c rynek jako ca
y te ochronie
ci
63
,s
Ins
prawa z rejestracji wzoru przemys owego w tym sensie,
e przepisy ustawy o
zwalczaniu nieuczciwej konkurencji mog by samodzieln podstaw ochrony, gdy
chodzi o wzór przemys owy nie korzystaj cy z prawa rejestracji, mog
tak e
tyt
uzupe nia ochron uzyskiwan na podstawie prawa w asno ci przemys owej, gdy
chodzi o wzór przemys owy zarejestrowany. Zakazy przewidziane w ustawie o
ut
zwalczaniu nieuczciwej konkurencji nie mog
natomiast zast powa
ochrony
wynikaj cej z przepisów reguluj cych prawa bezwzgl dne (patent, znak towarowy,
wzór przemys owy itp.) ani powodowa ochrony wynikaj cej z tych przepisów.
m
Wy
2) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 23 pa dziernika 2008 r., sygn. V CSK
109/08:
Z porównania zakresu ochrony przewidzianej w razie naruszenia prawa ochronnego
na znak towarowy (art. 296 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo
iar
asno ci przemys owej) z zakresem ochrony przewidzianej w wypadku dokonania
czynu nieuczciwej konkurencji (art. 18 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o
zwalczaniu nieuczciwej konkurencji) wynika, e zakres roszcze ochronnych w tej
uS
drugiej ustawie jest szerszy. Brak jest zatem dostatecznego uzasadnienia natury
aksjologicznej, aby w razie podj cia dzia
naruszaj cych prawo do znaku
renomowanego, stanowi cych jednocze nie naruszenie dobrych obyczajów,
pozbawia
uprawnionego mo liwo ci skorzystania z szerszych
rodków ochrony
pra
prawnej przewidzianych w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. By oby to
sprzeczne z podstawowym celem tej ustawy, którym jest zapewnienie warunków
zdrowej konkurencji rynkowej.
wie
3) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 12 pa dziernika 2005 r., sygn. III CK
160/05:
ywanie
w
obrocie
gospodarczym
zarejestrowanego
znaku
towarowego
dli
podobnego do wcze niej zarejestrowanego i u ywanego znaku renomowanego dla
oznaczenia towarów identycznych lub podobnych do oznaczanych tym znakiem
wo
renomowanym, lecz o niskiej jako ci, jest czynem nieuczciwej konkurencji (art. 3
ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji - Dz.U. Nr
47, poz. 211 ze zm.).
4) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 3 czerwca 2009 r., sygn. IV CSK
ci
64
Ins
61/09:
Ochronie na podstawie art. 5 i art. 10 ustawy z dnia 16.4.1993 r. o zwalczaniu
tyt
nieuczciwej konkurencji jak i art. 296 ustawy z dnia 30.6.2000 r. - Prawo w asno ci
przemys owej podlega okre lone oznaczenie. Granic
zdolno
da poszkodowanego jest
odró niaj ca, zwi zana z wykorzystywanym oznaczeniem lub znakiem
ut
towarowym. Ocena w tym zakresie musi uwzgl dnia
potrzeb
realnej ochrony
przedsi biorców i konsumentów przed wprowadzeniem w b d, a jednocze nie
m
Wy
zapewnia w optymalnym stopniu swobod konkurencji.
5) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 17 czerwca 2004 r., sygn. V CK
280/04:
Podmiot praw wymienionych w art. 8 pkt 2 ustawy o znakach towarowych mo e
domaga
si , z powo aniem si
ciw
w zakresie ich ochrony podstaw
iar
normatywn
na w
(np. art. 23 i 24 KC, art. 5 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej
konkurencji), zakazania dzia
obj tych prawem wy cznym, wynikaj cym z
decyzji o rejestracji znaku towarowego, które prawa te naruszaj , bez konieczno ci
uS
uprzedniego uniewa nienia prawa z rejestracji znaku towarowego. Ochrona prawna
wynikaj ca z zarejestrowania znaku towarowego jest jedynie formalna i nie mo e
stanowi
przeszkody do
orzeczenia
zakazu
naruszania
pra
okre lonego podmiotu. S d nie jest zwi zany ostateczn
praw
prywatnych
decyzj
Urz du
Patentowego w sprawie rejestracji znaku towarowego, je li chodzi o ocen faktów
stanowi cych podstaw rozstrzygni cia sporu cywilnego.
wie
6) Postanowienie S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 30 wrze nia 1994 r., sygn. III
CZP 109/94:
Zarejestrowanie s ownego znaku towarowego o brzmieniu identycznym z nazw
na rynku przedsi biorstwa pozostaje bez wp ywu na ocen
dli
istniej cego ju
bezprawno ci u ywania tego znaku.
wo
7) Wyrok S du Najwy szego - Izba Cywilna z dnia 16 stycznia 2009 r., sygn. V CSK
241/08:
Ró ny zakres ochrony przys uguj cej uczestnikom obrotu na podstawie przepisów
ustaw: Prawo ochrony w asno ci przemys owej i ustawy o zwalczaniu nieuczciwej
ci
65
Ins
konkurencji nie oznacza, e przepisy tych ustaw wzajemnie si wy czaj . Ustawa o
zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, chroni c rynek jako ca
prawa z rejestracji wzoru przemys owego w tym sensie,
,s
y te ochronie
e przepisy ustawy o
tyt
zwalczaniu nieuczciwej konkurencji mog by samodzieln podstaw ochrony, gdy
chodzi o wzór przemys owy nie korzystaj cy z prawa rejestracji, mog
tak e
ut
uzupe nia ochron uzyskiwan na podstawie prawa w asno ci przemys owej, gdy
chodzi o wzór przemys owy zarejestrowany. Zakazy przewidziane w ustawie o
zwalczaniu nieuczciwej konkurencji nie mog
natomiast zast powa
ochrony
m
Wy
wynikaj cej z przepisów reguluj cych prawa bezwzgl dne (patent, znak towarowy,
wzór przemys owy itp.) ani powodowa ochrony wynikaj cej z tych przepisów.
iar
II. Wnioski ko cowe kwerendy akt z zakresu ustawy o zwalczaniu
nieuczciwej konkurencji
uS
Kwerenda akt z zakresu nieuczciwej konkurencji wskazuje na nast puj ce kwestie, które
pojawia y si do
cz sto w trakcie post powa s dowych, a ustosunkowanie si do nich
przez orzekaj ce S dy nie wykazuje spójno ci :
pra
1) uwzgl dnienie lub oddalenie wniosków o zawieszenie post powania w sprawach,
gdzie dochodzi do kumulacji podstawy prawnej na gruncie u.z.n.k. i p.w.p. w
sytuacji, gdy równolegle lub na skutek procesu pozwany wyst pi o uniewa nienie
wie
prawa wy cznego przed UP RP lub gdy podst powanie jest na etapie
post powania s dowo-administracyjnego;
2) uwzgl dnianie lub oddalenie opinii w sprawach o nieuczciw
mo liwo ci wprowadzenia w b d, problematyka
dli
dopuszczanych na okoliczno
konkurencj ,
podmiotów, które s kompetentne do wydania opinii w tym zakresie, tj. specjalista
z danej dziedziny, rzecznik patentowy, prawnik, instytut; oraz kwestia zwi zania t
wo
opini przez orzekaj ce S dy;
3) kwestia relacji art. 3 u.z.n.k. do rozdzia u 2 ustawy i stypizowanych tam czynów z
art. 5-17 u.z.n.k.; du e rozpi to ci w orzecznictwie;
ci
66
Ins
4)
tpliwo ci w zakresie wskazywania warto ci przedmiotu sporu oraz wyliczania
op aty s dowej w wyroku ko cz cym post powanie na gruncie u.z.n.k.;
najcz
ciej wps oznaczany jest jako warto
tyt
natomiast w przypadku roszcze
uwzgl dniane s
dochodzonego zado
uczynienia,
zaniechawczych i przeprosin sk adane i
wnioski w oparciu o art. 15 ustawy o kosztach sadowych o
ut
ustalenie op aty tymczasowej; bardzo cz stym b dem jest niewskazywanie wps i
niebadanie tej kwestii przez orzekaj ce S dy z urz du.
5) brak spójno ci w zakresie dokonywania ocen na gruncie skumulowanych podstaw
m
Wy
prawnych p.w.p. i u.z.n.k. oraz brak uwzgl dnienia ró nych sytuacji prawnych i
faktycznych, do których odnosz si wskazane przepisy ;
6) brak spójno ci w zakresie kwestii legitymacji czynnej i biernej na gruncie art. 2
u.z.n.k.; cz
S dów uznaje,
e wystarczy prowadzenie i udowodnienie
faktycznej aktywno ci gospodarczej a cz
uznaje za bezwzgl dnie niezb dne
iar
wykazanie podj cia formalnych kroków w tym zakresie, tj. posiadanie wpisu do
CEDIG lub KRS; w tpliwo ci w zakresie jurysdykcji sadów polskich na gruncie
u.z.n.k. w sytuacji nie prowadzenia przez powoda dzia alno ci gospodarczej na
uS
terenie Polski;
7) brak spójno ci w zakresie przyj cia czy fakt reakcji na pismo ostrzegawcze i
wycofanie si
naruszyciela z deliktu u.z.n.k. poprzez z
enie o wiadczenie
przes dza o wy czeniu stanu zagro enia niezb dnego dla uwzgl dnienia
pra
powództwa;
8) odno nie art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k. klarown wyk adni przepisu uniemo liwia:
brak wyra nego zaznaczenia w tre ci przepisu jego celowo ci wzgl dem
wie
przeciwdzia ania nadu ywania pozycji rynkowej przez sieci handlowe; budz cy
tpliwo ci zarówno w ród doktryny prawniczej jak równie
orzecznictwa
dowego brak definicji poj cia „mar y handlowej”; niedoprecyzowane poj cie
„utrudniania dost pu do rynku”.
dli
wo
III. Ankiety spraw (za cznik)
1. Ankiety spraw dotycz ce u.z.n.k.
2. Ankiety spraw dotycz ce pkt art. 15 u.z.n.k. – op aty pó kowe
ci
67

Instytut Wymiaru SprawiedliwoĞci - instytut wymiaru sprawiedliwości

Transkrypt

Podobne dokumenty

Wykaz przedsi ębiorców posiadajqcych zezwolenie na prowadzenie

PROGRAM SZKOLENIA: Z ZAKRESU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Lp

1 LB Klasa Ekspresji-taniec i ruch sceniczny 20

Agencja Turystyczna Provence

Samobadanie skóry – pierwszy krok w zmianie zachowań

KARTA INFORMACYJNA: FNPg 2 TRANSPORT DROGOWY

polityka środowiskowa

Centrum zakupu