60 lat energetyki jadrowej w Polsce - Elektrownia

60 lat energetyki jadrowej w Polsce
Mija 60 lat od początku rozwoju energetyki jądrowej w Polsce. Uchwałą prezydium Rady Ministrów
PRL 4 czerwca 1955 r. został powołany Instytut Badań Jądrowych (IBJ). Obecnie w Polsce działają
trzy instytuty wywodzące się z IBJ.
Mija 60 lat od początku rozwoju energetyki jądrowej w Polsce. Uchwałą prezydium Rady
Ministrów PRL 4 czerwca 1955 r. został powołany Instytut Badań Jądrowych (IBJ). Obecnie
w Polsce działają trzy instytuty wywodzące się z IBJ.
Początkowo IBJ został podporządkowany Polskiej Akademii Nauk (PAN) by w roku 1956 zostać
instytutem resortowym pełnomocnika rządu do spraw wykorzystania energii jądrowej.
Organizatorem i pierwszym dyrektorem Instytutu był prof. dr Andrzej Sołtan, polski fizyk jądrowy (ur.
1897, zm. 1959).
Zarządzeniem generała Wojciecha Jaruzelskiego Instytut Badań Jądrowych 1 stycznia 1983 r. został
podzielony na trzy odrębne jednostki: Instytut Problemów Jądrowych i Instytut Energii Atomowej
oraz Instytut Chemii i Techniki Jądrowej.
Obecnie istnieją w Polsce trzy instytuty naukowe wywodzące się z Instytutu Badań Jądrowych:
Narodowe Centrum Badań Jądrowych w Świerku, Instytut Chemii i Techniki Jądrowej w Warszawie
oraz Instytut Fizyki Jądrowej w Krakowie.
W Instytucie Badań Jądrowych działało kilka reaktorów jądrowych. Pierwszym był reaktor jądrowy
Ewa uruchomiony 14 czerwca 1958 roku. Naukowcy wykorzystywali go do produkcji izotopów
promieniotwórczych oraz badań prowadzonych na wiązkach neutronów z kanałów poziomych. To
dzięki reaktorowi Ewa ośrodek w Świerku stał się znaczącym w świecie centrum rozwoju badań i
technik jądrowych.
17 grudnia 1974 roku, największy w historii i obecnie jedyny polski badawczy reaktor jądrowy Maria
(dziś o mocy 30 MW) osiągnął stan krytyczny. Ten dzień uważa się za moment rozpoczęcia jego
pracy, ponieważ wtedy to naukowcy stworzyli odpowiednie warunki dla samopodtrzymującej się
reakcji łańcuchowej. Choć pierwotnie reaktor Maria miał służyć do badań na potrzeby rozpoczętej
budowy elektrowni jądrowej Żarnowiec to szybko znalazł szersze zastosowanie.
Przed uruchomieniem reaktora Maria w instytutach w Świerku zbudowano i uruchomiono szereg
zestawów krytycznych i tzw. reaktorów mocy zerowej: Maryla (dwie wersje), Anna, Prędka Anna
(pierwszy i jedyny polski reaktor prędki), UR-100 oraz Agata. Wszystkie te reaktory są obecnie
nieczynne a zwieńczeniem ich prac był projekt, budowa i uruchomienie wysokostrumieniowego
reaktora Maria.
Dziś reaktor Maria służy przede wszystkim jako źródło wysokiego strumienia neutronów.
Właściwości tych silnie związanych w jądrach atomowych cząstek są niezwykle cenne dla fizyków.
Obojętne elektrycznie ulegają wszystkim czterem znanym oddziaływaniom (silnym,
elektromagnetycznym, słabym i grawitacji) a ponadto nie muszą pokonywać tzw. bariery
kolumbowskiej przy oddziaływaniu z materią. Do uzyskania wysokich strumieni neutronów potrzebne
są reaktory jądrowe wykorzystujące reakcję rozszczepienia. Dziś neutrony produkowane w reaktorze
Maria służą m.in. do napromieniania materiałów tarczowych wykorzystywanych do produkcji
izotopów promieniotwórczych i źródeł promieniowania stosowanych w przemyśle, ochronie
http://elektrownia-jadrowa.pl/
1
środowiska i zdrowia. Przykładem znaczenia pracy reaktora dla medycyny jądrowej jest
napromienianie tarcz uranowych, z których uzyskuje się molibden 99, a w wyniku jego rozpadu technet 99m. To podstawowy składnik wszystkich procedur w terapii onkologicznej (ponad 80 proc.
udziału), a w roku 2013 NCBJ osiągnął 18 proc. jego światowych dostaw. Reaktor wytwarza też całą
gamę innych radioizotopów, które stanowią bazę preparatów eksportowanych pod marką Polatom do
76 krajów na całym świecie.
Reaktor Maria wykorzystywany jest również do badań materiałowych w urządzeniach
sondowo-pętlowych, neutronowego domieszkowania materiałów półprzewodnikowych i modyfikacji
materiałowych, badań fizycznych możliwych do celów medycznych opierających się na
wykorzystaniu wiązek neutronów (terapia BNCT) oraz zaawansowanych szkoleń dla kadr na
potrzeby energetyki, bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej.
Dzięki współpracy z rządem Stanów Zjednoczonych reaktor Maria ma zapewnione dostawy paliwa do
2017 roku, co pozwoli na jego eksploatacje do końca 2020 roku. Naukowcy szacują, że po
przeprowadzeniu niezbędnych prac modernizacyjnych polski reaktor będzie pracował do 2060 roku.
http://elektrownia-jadrowa.pl/
2