Otwórz - Powiat Strzyżowski

Transkrypt

WYŻSZA SZKOŁA INFORMATYKI I ZARZĄDZANIA
W RZESZOWIE
STAROSTWO POWIATOWE W STRZYŻOWIE
STRATEGIA ROZWOJU
POWIATU STRZYŻOWSKIEGO
NA LATA 2002 – 2016
WERSJA UZUPEŁNIONA W 2009, 2011 i 2015 R.
Strzyżów 2002 - 2009
1
STRATEGIA ROZWOJU POWIATU STRZYŻOWSKIEGO
NA LATA 2002 – 2016
Autorzy opracowania: Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie: Bartłomiej
Gębarowski, Marcin Leszczyński, Robert Góra (recenzja); Archiwum Państwowe w Rzeszowie:
Zbigniew Irzyk; Starostwo Powiatowe w Strzyżowie i jednostki Powiatu Strzyżowskiego: Celina
Bałchan, Jacek Boho, Bogusław Broda, Alina Dudzińska, Teresa Dziok, Czesław Furtek, Wiesław Gągorowski, Krystyna Homka, Renata Kopeć, Zbigniew Korab, Maria Koś, Krzysztof
Piękoś, Wiesław Plezia, Stanisław Rokosz, Jan Stodolak, Barbara Szczygielska, Ryszard Szeniak, Andrzej Twardowski, Jadwiga Urban, Andrzej Włodyka, Małgorzata Wojewódka, Mieczysław Wrona, Monika Zdunek, Janusz Ziobro; opracowanie map: Beata Pieńkowska i Przemysław Czarnik; opracowanie wykresów, tabel i przygotowanie edytorskie: Iwona Niemiec, Anna
Balicka; tekst i redakcja całości: Robert Godek
Zarząd Powiatu składa podziękowanie za współpracę w opracowaniu Strategii Rozwoju Powiatu Strzyżowskiego Wyższej Szkole Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie, Urzędowi Statystycznemu w Rzeszowie, Rzeszowskiej Agencji Rozwoju Regionalnego w Rzeszowie, Agencji
Rozwoju Regionalnego „Karpaty” w Krośnie, Kierownikowi Zespołu Terenowego w Strzyżowie
Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Boguchwale, Rzeszowskiemu Zakładowi Energetycznemu S.
A. w Rzeszowie, Rozdzielni Gazu w Strzyżowie Zakładu Gazowniczego w Rzeszowie Polskiego
Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S. A. w Warszawie, Nadleśniczemu
i Nadleśnictwu Strzyżów, Naczelnikowi i Urzędowi Skarbowemu w Strzyżowie, Regionalnemu
Zarządowi Gospodarki Wodnej w Krakowie, Archiwum Państwowemu w Rzeszowie, Dyrekcji
Zespołu Karpackich Parków Krajobrazowych w Krośnie, Wojewódzkiemu Inspektorowi
i Inspektoratowi Ochrony Środowiska w Rzeszowie, Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków w Rzeszowie, Wojewódzkiemu Konserwatorowi Przyrody w Rzeszowie, Podkarpackiej
Regionalnej Kasie Chorych w Rzeszowie, Biuru Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej Oddział
w Przemyślu, Podkarpackiemu Biuru Planowania Przestrzennego w Rzeszowie, Urzędowi Marszałkowskiemu w Rzeszowie, Urzędom Gmin w Czudcu, Frysztaku, Niebylcu, Wiśniowej,
Urzędowi Miasta i Gminy w Strzyżowie
2
SPIS TREŚCI:
WPROWADZENIE .............................................................................................................................. 9
I. SYTUACJA SPOŁECZNO – GOSPODARCZA I STAN ŚRODOWISKA .............................. 11
1. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA POWIATU STRZYŻOWSKIEGO ................................. 11
1.1. Powierzchnia i ludność powiatu w poszczególnych okresach jego funkcjonowania ................ 11
1.2. Pozycja powiatu na tle województwa podkarpackiego.............................................................. 13
2. SEKTORY DZIAŁALNOŚCI SPOŁECZNO – GOSPODARCZEJ ......................................... 20
2.1. ROLNICTWO, PRZETWÓRSTWO I RYNEK ROLNY ......................................................... 20
2.1.1. Warunki produkcji rolniczej i struktura agrarna ................................................................. 20
2.1.2. Produkcja rolnicza ......................................................................................................... 22
2.1.3. Warunki społeczno – ekonomiczne i zatrudnienie w rolnictwie ........................................ 26
2.1.4. Przetwórstwo i rynek rolny ................................................................................................. 27
2.2. PRZEMYSŁ, BUDOWNICTWO, SEKTOR MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW
I USŁUGI RYNKOWE .................................................................................................................... 28
2. 2. 1. Przemysł ............................................................................................................................ 30
2.2.2. Sektor Małych i Średnich Przedsiębiorstw ......................................................................... 32
2.2.3. Budownictwo ...................................................................................................................... 34
2.2.4. Usługi rynkowe ................................................................................................................... 35
2.3. EDUKACJA, KULTURA I SPORT .......................................................................................... 36
2.3.1. Edukacja .............................................................................................................................. 36
2.3.2. Kultura ................................................................................................................................ 42
2.3.3. Sport .................................................................................................................................... 43
2.4. OCHRONA ZDROWIA ORAZ POMOC SPOŁECZNA ......................................................... 43
2.5. TURYSTYKA I REKREACJA ................................................................................................. 50
2.5.1. Warunki rozwoju turystyki i rekreacji ................................................................................ 50
3. STAN I JAKOŚĆ ŚRODOWISKA W POWIECIE STRZYŻOWSKIM.................................. 53
3.1. Charakterystyka środowiska geograficznego i przyrodniczego................................................. 53
3.2. Jakość środowiska naturalnego .................................................................................................. 58
II. POTENCJAŁY ROZWOJOWE POWIATU STRZYŻOWSKIEGO ..................................... 61
1. ZASOBY I WALORY NATURALNE .......................................................................................... 61
1.1. Surowce i zasoby naturalne........................................................................................................ 61
1.2. Obszary o szczególnych walorach przyrodniczych ................................................................... 64
2. DZIEDZICTWO KULTUROWE ................................................................................................. 68
3. POTENCJAŁ SPOŁECZNO – DEMOGRAFICZNY ................................................................ 69
3.1. Ludność ...................................................................................................................................... 69
3.2 Rynek pracy ................................................................................................................................ 74
3.3. Poziom i jakość życia mieszkańców .......................................................................................... 82
4. SYSTEM KOMUNIKACJI ........................................................................................................... 83
5. INFRASTRUKTURA TECHNICZNA ......................................................................................... 91
5.1. Energetyka ................................................................................................................................. 91
5.1.1. Elektroenergetyka ............................................................................................................... 91
5.1.2. Gazownictwo ...................................................................................................................... 92
5.2. Gospodarka wodno – ściekowa.................................................................................................. 93
5.2.1. Gospodarka wodna .............................................................................................................. 93
5.2.2. Zaopatrzenie w wodę .......................................................................................................... 93
5.2.3. Gospodarka ściekowa ......................................................................................................... 94
5.3. Gospodarka odpadami................................................................................................................ 96
5.4. Telekomunikacja ........................................................................................................................ 97
6. INSTYTUCJE WSPIERAJĄCE ROZWÓJ POWIATU I ABSORPCJA ŚRODKÓW
POMOCOWYCH ............................................................................................................................... 97
6.1. Instytucje wspierające rozwój gospodarczy i otoczenie biznesu ............................................... 97
3
6.2. Zewnętrzne środki pomocowe ................................................................................................... 98
6.3. Potencjał samorządowy.............................................................................................................. 99
7. WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA NA TERENIE POWIATU STRZYŻOWSKIEGO
............................................................................................................................................................. 106
III. BILANS STRATEGICZNY POWIATU STRZYŻOWSKIEGO .......................................... 107
1. SILNE I SŁABE STRONY POWIATU ...................................................................................... 107
2. SZANSE I ZAGROŻENIA W ROZWOJU POWIATU STRZYŻOWSKIEGO ................... 108
IV. WIZJA ROZWOJU POWIATU STRZYŻOWSKIEGO ....................................................... 109
1. CEL OGÓLNY STRATEGII ROZWOJU POWIATU STRZYŻOWSKIEGO .................... 109
2. WYZWANIA ROZWOJOWE W REALIZACJI STRATEGII ROZWOJU ......................... 111
3. STRATEGICZNE WARTOŚCI W ROZWOJU POWIATU .................................................. 111
4. POLA STRATEGICZNE ROZWOJU POWIATU................................................................... 112
4.1. Kierunki zmian w obrębie pól strategicznych strategii rozwoju powiatu ................................ 113
4.1.1. Rolnictwo, turystyka i agroturystyka ................................................................................ 113
4.1.2. Gospodarka i przedsiębiorczość........................................................................................ 114
4.1.3. Edukacja ogólna, zawodowa i menedżerska ..................................................................... 114
4.1.4. Infrastruktura komunikacyjna i ochrona środowiska ........................................................ 115
4.1.5. Inicjatywy lokalne i współpraca regionalna...................................................................... 116
5. POŻĄDANE PRZYSZŁE ZMIANY STRUKTURALNE ........................................................ 117
5.1. Rolnictwo, turystyka i agroturystyka ....................................................................................... 117
5.2. Gospodarka i przedsiębiorczość............................................................................................... 118
5.3. Edukacja ogólna, zawodowa i menedżerska ............................................................................ 118
5.4. Infrastruktura komunikacyjna i ochrona środowiska ............................................................... 119
5.5. Inicjatywy lokalne i współpraca regionalna............................................................................. 119
6. PRZYSZŁA POZYCJA I WIZERUNEK POWIATU – W GRONIE ŚREDNIO
ROZWINIĘTYCH POWIATÓW WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO ........................ 120
7. PROCES INTEGRACJI POWIATU STRZYŻOWSKIEGO .................................................. 122
V. PRIORYTETY ROZWOJU, CELE STRATEGICZNE I KIERUNKI DZIAŁAŃ .............. 124
1. PODSTAWOWE ZAŁOŻENIA W KONSTRUOWANIU PRIORYTETÓW ROZWOJU,
CELÓW STRATEGICZNYCH I KIERUNKÓW DZIAŁAŃ ..................................................... 124
2. PRIORYTET, CELE I KIERUNKI DZIAŁAŃ W DZIEDZINIE ROLNICTWA,
TURYSTYKI I AGROTURYSTYKI ............................................................................................. 124
2.1. PRIORYTET NR 1 STRATEGII ROZWOJU POWIATU STRZYŻOWSKIEGO ............... 124
2.1.1. CEL STRATEGICZNY NR 1: Stworzenie i wypromowanie spójnego produktu
turystyczno – rekreacyjnego powiatu ......................................................................................... 125
2.1.1.1 KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Przygotowanie obiektów i miejsc atrakcyjnych do
ich turystyczno – rekreacyjnej eksploatacji ............................................................................ 126
2.1.1.2 KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Promocja produktu turystyczno – rekreacyjnego
powiatu .................................................................................................................................... 127
2.1.2. CEL STRATEGICZNY NR 2: Wzrost konkurencyjności i towarowości gospodarstw
rolnych oraz rozwój opłacalnych gałęzi produkcji rolnej ........................................................... 127
2.1.2.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Rozwój produkcji ogrodniczej, ze szczególnym
uwzględnieniem wzrostu produkcji owoców miękkich oraz rolnictwa ekologicznego ......... 128
2.1.2.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Wspieranie właściwej organizacji i
unowocześniania rolnictwa ..................................................................................................... 128
2.1.3. CEL STRATEGICZNY NR 3: Rozwój pozarolniczych form aktywności gospodarczej na
obszarach wiejskich powiatu ...................................................................................................... 129
2.1.3.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Wzrost liczby gospodarstw agroturystycznych .. 129
2.1.3.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Wsparcie rozwoju działalności przemysłowej oraz
usług na obszarach wiejskich .................................................................................................. 130
2.1.3.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Poprawa stanu infrastruktury na obszarach
wiejskich ................................................................................................................................. 130
4
3. PRIORYTET, CELE I KIERUNKI DZIAŁAŃ W DZIEDZINIE GOSPODARKI I
PRZEDSIĘBIORCZOŚCI ZE SZCZEGÓLNYM UWZGLĘDNIENIEM SEKTORA
MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW.......................................................................... 131
3.1.1. CEL STRATEGICZNY NR 1: PODNOSZENIE KONKURENCYJNOŚCI
PRZEDSIĘBIORSTW W POWIECIE ....................................................................................... 132
3.1.1.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Tworzenie sprzyjających warunków i wspomaganie
procesów restrukturyzacyjnych w dużych przedsiębiorstwach na obszarze powiatu w celu
umocnienia ich pozycji konkurencyjnej w województwie podkarpackim ............................. 133
3.1.1.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Wzmocnienie konkurencyjności małych i średnich
przedsiębiorstw na obszarze powiatu ...................................................................................... 133
3.1.2. CEL STRATEGICZNY NR 2: ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI NA TERENIE
POWIATU STRZYŻOWSKIEGO ............................................................................................. 134
3.1.2.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Utworzenie Powiatowego Inkubatora
Przedsiębiorczości ................................................................................................................... 135
3.1.2.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Promocja przedsiębiorczości i postaw
menedżerskich w społeczności powiatu strzyżowskiego........................................................ 135
3.1.2.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Tworzenie sprzyjających warunków dla
podejmowania działalności gospodarczej na obszarze powiatu strzyżowskiego ................... 136
3.1.2.4. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 4: Cykliczne organizowanie targów promujących
rodzime produkty oraz działalność szkoleniowa, doradcza i promocyjna adresowana do
rozpoczynających działalność gospodarczą ............................................................................ 136
3.1.3. CEL STRATEGICZNY NR 3: ZAANGAŻOWANIE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH I
POMOCOWYCH W CELU TWORZENIA NOWYCH MIEJSC PRACY NA OBSZARZE
POWIATU .................................................................................................................................. 137
3.1.3.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: System ulg i preferencji dla tworzących nowe
miejsca pracy na obszarze powiatu strzyżowskiego ............................................................... 138
3.1.3.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Wykorzystanie dostępnych środków z funduszy
krajowych i zagranicznych do stałego generowania nowych miejsc pracy na terenie powiatu
................................................................................................................................................. 138
3.1.3.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Rozbudowa infrastruktury przyczyniająca się do
tworzenia pośrednich i bezpośrednich miejsc pracy ............................................................... 139
3.1.4. CEL STRATEGICZNY NR 4: AKTYWNE POSZUKIWANIE INWESTORÓW I
TWORZENIE SPRZYJAJĄCYCH WARUNKÓW DLA NAPŁYWU INWESTYCJI
ZEWNĘTRZNYCH NA TEREN POWIATU ............................................................................ 139
3.1.4.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Tworzenie sprzyjających warunków dla napływu
inwestycji zewnętrznych na teren powiatu, w tym przygotowywanie infrastruktury na
odpowiednim poziomie oraz objęcie zewnętrznych inwestorów systemem ulg i preferencji 140
3.1.4.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Aktywne poszukiwanie zewnętrznych inwestorów,
szczególnie w sektorach produkcyjnych, usług turystyczno – rekreacyjnych oraz w
innowacyjnych dziedzinach gospodarki ................................................................................. 140
3.1.4.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Prowadzenie ujednoliconej bazy danych oraz
powiatowej oferty dla inwestorów zewnętrznych ................................................................... 141
4. PRIORYTET, CELE I KIERUNKI DZIAŁAŃ W DZIEDZINIE EDUKACJI OGÓLNEJ,
ZAWODOWEJ I MENEDŻERSKIEJ ........................................................................................... 142
4.1.1. CEL STRATEGICZNY NR 1: LEPSZE PRZYGOTOWANIE ABSOLWENTÓW DO
FUNKCJONOWANIA NA RYNKU PRACY ........................................................................... 142
4.1.1.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Wzrost odsetka młodzieży uczęszczającej do szkół
dających wykształcenie średnie .............................................................................................. 143
4.1.1.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Tworzenie nowych, dostosowanych do potrzeb
rynku pracy kierunków kształcenia zawodowego .................................................................. 143
5
4.1.1.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Współpraca szkół ponadgimnazjalnych z innymi
podmiotami, w tym samorządami gminnymi, samorządem powiatowym, Powiatową Radą
Zatrudnienia, Powiatowym Urzędem Pracy w ustalaniu kierunków kształcenia i zmian w
ofercie oświatowej .................................................................................................................. 144
4.1.1.4. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 4: Partnerstwo szkół prowadzonych przez Powiat
Strzyżowski z podmiotami zewnętrznymi, tj. uczelniami i szkołami wyższymi, ośrodkami
badawczymi, podmiotami gospodarczymi w celu lepszego przygotowania młodzieży do
funkcjonowania na rynku pracy i kontynuacji kształcenia ..................................................... 144
4.1.1.5. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 5: Utworzenie nowych kierunków kształcenia
zawodowego dla młodzieży niepełnosprawnej ....................................................................... 145
4.1.1.6. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 6: Stworzenie systemu stypendialnego, którego
podstawowym zadaniem będzie wspieranie najzdolniejszych uczniów i absolwentów w celu
umożliwienia im kontynuowania nauki .................................................................................. 145
4.1.2. CEL STRATEGICZNY NR 2: POPRAWA ORGANIZACJI I OFERTY OŚWIATOWEJ
PLACÓWEK PROWADZONYCH PRZEZ POWIAT STRZYŻOWSKI ................................ 146
4.1.2.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Rozwój nauczania informatyki, języków obcych
oraz upowszechnienie kształcenia przedsiębiorczości wśród uczniów szkół średnich i
zawodowych............................................................................................................................ 146
4.1.2.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2 Poprawa konkurencyjności szkół i placówek
oświatowych w zakresie oferty kształcenia i poziomu nauczania .......................................... 147
4.1.2.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Modernizacja bazy lokalowej szkół i placówek
oświatowych pod kątem dostosowania do współczesnych standardów oraz obniżenia kosztów
ich funkcjonowania ................................................................................................................. 148
4.1.2.4. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 4: Zwiększenie roli wychowania w szkołach i
placówkach oświatowych, opartego na tradycyjnych wzorcach, realizowanego we współpracy
z rodziną, Kościołem i lokalnymi społecznościami ................................................................ 148
4.1.2.5. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 5 Rozwój edukacji regionalnej w szkołach i
placówkach oświatowych ....................................................................................................... 149
4.1.3. CEL STRATEGICZNY NR 3: UTWORZENIE NOWYCH TYPÓW SZKÓŁ I
KIERUNKÓW KSZTAŁCENIA, W TYM SZKÓŁ POMATURALNYCH I SZKOŁY
OFERUJĄCEJ KSZTAŁCENIE NA POZIOMIE LICENCJACKIM ....................................... 149
4.1.3.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Tworzenie nowych typów szkół i kierunków
kształcenia w istniejących Zespołach Szkół i Specjalnych Ośrodkach Szkolno Wychowawczych .................................................................................................................... 149
4.1.3.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Działania na rzecz wzrostu odsetka młodzieży
wybierającej kształcenie w szkołach średnich na terenie powiatu poprzez m.in. utworzenie
nowych szkół oferujących kształcenie na poziomie ponadgimnazjalnym w Niebylcu i we
Frysztaku ................................................................................................................................. 150
4.1.3.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Utworzenie szkół oferujących kształcenie na
poziomie policealnym i pomaturalnym oraz kształcenie dla osób dorosłych, pracujących i
różne formy dokształcania i doskonalenia zawodowego ........................................................ 151
4.1.3.4. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 4: Utworzenie szkoły oferującej kształcenie na
poziomie licencjackim ............................................................................................................ 151
5. PRIORYTET, CELE I KIERUNKI DZIAŁAŃ W DZIEDZINIE INFRASTRUKTURY
KOMUNIKACYJNEJ I OCHRONY ŚRODOWISKA ................................................................ 152
5.1.1. CEL STRATEGICZNY NR 1: MODERNIZACJA DRÓG POWIATOWYCH POD
KĄTEM ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I TURYSTYKI W OBSZARZE ŚRODKOWO
– ZACHODNIM WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO ................................................... 153
5.1.1.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Przebudowa i modernizacja dróg powiatowych . 154
5.1.1.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Przebudowa mostów w ciągach dróg powiatowych
................................................................................................................................................. 155
6
5.1.1.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Zabezpieczenie przed osuwiskami, poprawa
odwodnień, oznakowania, ustawianie barier energochłonnych i inne działania zmierzające do
poprawy stanu bezpieczeństwa na drogach powiatowych ...................................................... 155
5.1.2. CEL STRATEGICZNY NR 2: WSPARCIE BUDOWY NOWYCH POŁĄCZEŃ
DROGOWYCH NA OBSZARZE POWIATU STRZYŻOWSKIEGO A TAKŻE
MODERNIZACJI LINII KOLEJOWEJ RZESZÓW – JASŁO ................................................. 156
5.1.2.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Wsparcie budowy drogi ekspresowej – Rzeszów –
Barwinek – granica państwa ................................................................................................... 156
5.1.2.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Modernizacja ciągu drogowego nr 988, w tym
budowa obwodnicy drogowej wokół Strzyżowa .................................................................... 157
5.1.2.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Działania na rzecz zagospodarowania mienia
Polskich Kolei Państwowych oraz pełniejszego wykorzystania linii kolejowej Rzeszów –
Jasło, w tym dążenie do elektryfikacji tego połączenia kolejowego ...................................... 157
5.1.3. CEL STRATEGICZNY NR 3: DZIAŁANIA NA RZECZ WŁAŚCIWEJ GOSPODARKI
ODPADAMI ORAZ ROZBUDOWY INFRASTRUKTURY TECHNICZNEJ GOSPODARKI
WODNEJ I ŚCIEKOWEJ ........................................................................................................... 158
5.1.3.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Stworzenie jednolitego systemu gospodarki
odpadami na obszarze powiatu strzyżowskiego ..................................................................... 158
5.1.3.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Rozbudowa kanalizacji sanitarnej we wszystkich
gminach na terenie powiatu .................................................................................................... 159
5.1.3.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Prowadzenie prac melioracyjnych pod kątem
ochrony gruntów rolnych, zabudowań i infrastruktury technicznej przed degradacją wskutek
niewłaściwych stosunków wodnych, w tym przed skutkami powodzi i osuwisk .................. 160
5.1.3.4. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 4: Wsparcie budowy zbiornika retencyjnego w
Wiśniowej ............................................................................................................................... 160
5.1.3.5. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 5: Działania na rzecz racjonalnego wykorzystania
zasobów wodnych ................................................................................................................... 161
5.1.4. CEL STRATEGICZNY NR 4: BUDOWA SPOŁECZEŃSTWA INFORMACYJNEGO
NA OBSZARZE POWIATU STRZYŻOWSKIEGO ................................................................ 161
5.1.4.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Rozbudowa i modernizacja istniejącej oraz
budowa nowej infrastruktury teleinformatycznej, w tym sieci szerokopasmowego dostępu do
internetu .................................................................................................................................. 162
5.1.4.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Działania na rzecz poszerzenia możliwości
elektronicznego dostępu do usług publicznych ...................................................................... 163
5.1.4.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Upowszechnienie dostępu do internetu, w tym
przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu ............................................................................. 164
6. PRIORYTET, CELE I KIERUNKI DZIAŁAŃ W DZIEDZINIE INICJATYW
LOKALNYCH I WSPÓŁPRACY REGIONALNEJ .................................................................... 165
6.1.1. CEL STRATEGICZNY NR 1: REALIZACJA PRZEDSIĘWZIĘĆ PROMOCYJNYCH W
DZIEDZINIE KULTURY, SZTUKI, SPORTU TURYSTYKI I GOSPODARKI .................... 165
6.1.1.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Wydawanie czasopisma powiatowego oraz inne
działania wykorzystujące przekaz medialny dla tworzenia pozytywnego wizerunku powiatu
................................................................................................................................................. 166
6.1.1.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Organizacja imprez i konkursów promujących
walory kulturalne, turystyczne i gospodarcze powiatu ........................................................... 166
6.1.1.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Kreowanie pozytywnego wizerunku powiatu m.in.
poprzez wykorzystanie nowoczesnych środków przekazu ..................................................... 167
6.1.2. CEL STRATEGICZNY NR 2: WSPÓŁDZIAŁANIE SPOŁECZNOŚCI LOKALNYCH,
SAMORZĄDÓW I INNYCH PODMIOTÓW W REALIZACJI RÓŻNORODNYCH
PROGRAMÓW O ZNACZENIU LOKALNYM....................................................................... 167
7
6.1.2.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Wspólna realizacja różnych programów przez
samorządy terytorialne z terenu powiatu ................................................................................ 168
6.1.2.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Współdziałanie w pozyskiwaniu zewnętrznych
środków finansowych służących rozwojowi powiatu ............................................................. 168
6.1.2.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3 Wspieranie różnorodnych inicjatyw społecznych,
popieranie rozwoju stowarzyszeń i grup samopomocowych .................................................. 168
6.1.3. CEL STRATEGICZNY NR 3: REALIZACJA PROGRAMÓW DOTYCZĄCYCH
STANU BEZPIECZEŃSTWA NA OBSZARZE POWIATU ................................................... 169
6.1.3.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Stworzenie systemu zintegrowanego ratownictwa w
powiecie .................................................................................................................................. 170
6.1.3.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Realizacja programu „Bezpieczny powiat”
angażującego różne środowiska w powiecie w działalności prewencyjnej na rzecz poprawy
stanu bezpieczeństwa .............................................................................................................. 170
6.1.3.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Stworzenie sprawnego systemu zbiorowego
bezpieczeństwa umożliwiającego skuteczne reagowanie na klęski żywiołowe i inne
zagrożenia zbiorowego bezpieczeństwa w powiecie .............................................................. 171
6.1.4. CEL STRATEGICZNY NR 4: PRZEDSIĘWZIĘCIA DOTYCZĄCE ROZWOJU
USŁUG ZDROWOTNYCH I OPIEKI SPOŁECZNEJ NA TERENIE POWIATU ................. 171
6.1.4.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Rozwój Szpitala Powiatowego w Strzyżowie.... 172
6.1.4.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Poprawa standardu lokalowego i sprzętowego
powiatowych placówek ochrony zdrowia ............................................................................... 172
6.1.4.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Poprawa standardu świadczonych usług w
placówkach stałych pomocy społecznej na obszarze powiatu strzyżowskiego ...................... 173
6.1.4.4. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 4: Rozwój usług pomocy społecznej świadczonych
przez podmioty spoza sfery budżetowej ................................................................................. 173
6.1.4.5. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 5: Wzrost konkurencyjności w oferowaniu usług
medycznych oraz tworzenie nowych placówek świadczących usługi w dziedzinie ochrony
zdrowia i pomocy społecznej .................................................................................................. 174
6.1.5. CEL STRATEGICZNY NR 5: INICJATYWY NA RZECZ WSPÓŁPRACY
TRANSGRANICZNEJ I TRANSNARODOWEJ POWIATU STRZYŻOWSKIEGO ............. 174
6.1.5.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Nawiązanie i rozwinięcie partnerskich kontaktów
ze społecznościami lokalnymi Słowacji, Ukrainy i innych państw ........................................ 174
6.1.5.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Rewitalizacja zdegradowanych obiektów na terenie
powiatu strzyżowskiego w celu powołania instytucji nakierowanych na współpracę
transgraniczną i transnarodową ............................................................................................... 175
VI. MECHANIZMY I INSTRUMENTY FINANSOWE W REALIZACJI STRATEGII
ROZWOJU POWIATU ................................................................................................................... 175
VII. MONITORING I OCENA REALIZACJI STRATEGII ROZWOJU POWIATU
STRZYŻOWSKIEGO ...................................................................................................................... 179
VIII. ANEKS STATYSTYCZNY POWIAT STRZYŻOWSKI WŚRÓD POWIATÓW
WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO W LATACH 1999 I 2000 ....................................... 181
IX. ZESPÓŁ PROGRAMUJĄCY – UCZESTNICY WARSZTATÓW STRATEGICZNYCH W
2000 R. ................................................................................................................................................ 191
X. BIBLIOGRAFIA: ......................................................................................................................... 193
XI. SAMORZĄD POWIATOWY W STRZYŻOWIE W LATACH 1999 - 2008 ...................... 195
XII. JEDNOSTKI POWIATOWE .................................................................................................. 198
8
WPROWADZENIE
1 stycznia 1999 r. rozpoczął funkcjonowanie po raz trzeci w historii Powiat Strzyżowski.
Ustawa z dn. 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym ustanowiła Powiat jako strukturę samorządową; jego organami są Rada i Zarząd Powiatu, wykonujące zadania wg swoich kompetencji na
terenie powiatu dla społeczności, która z mocy prawa stanowi wspólnotę samorządową powiatu.
Kompetencje powiatu nie mówią wprost o konieczności uchwalenia Strategii rozwoju, jednak
współcześnie dokument ten stanowi standardowy i niezbędny element planowania rozwoju każdego
samorządu. Blisko 25 letnia przerwa w funkcjonowaniu Powiatu Strzyżowskiego powoduje potrzebę
zbilansowania obecnej pozycji i opisania podstawowych tendencji społecznych gospodarczych i innych występujących na tym terenie. Rozpoznanie podstawowych wyzwań stojących przed wspólnotą
powiatową, rzetelne przedstawienie jej dokonań i obecnego stanu rozwoju stanowi ważne zadanie dla
samorządowych władz powiatu pierwszej kadencji.
Te właśnie motywy stanowiły podstawę podjęcia już w 1999 roku prac nad Strategią rozwoju
powiatu strzyżowskiego. Prace te rozpoczęły przeprowadzone przez pracowników Wyższej Szkoły
Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie warsztaty strategiczne z udziałem reprezentantów różnorodnych środowisk społecznych z terenu powiatu, podczas których wypracowano podstawowe założenia
wizji rozwoju powiatu, pola strategiczne rozwoju, sformułowano priorytety, cele i kierunki działań,
a także przeprowadzono analizę SWOT, wskazując m.in. mocne i słabe strony powiatu. Dla kompletności Strategii niezbędne stało się przygotowanie odpowiedniej jakości i ilości danych statystycznych, będących podstawowym źródłem informacji o obecnej sytuacji i poziomie rozwoju powiatu,
a także tworzących poziom odniesienia do wcześniejszych okresów historycznych, a przede wszystkim wskazujących aktualną pozycję powiatu w województwie podkarpackim, w niektórych przypadkach także w odniesieniu do przeciętnego poziomu ogólnopolskiego. Zadanie to zostało spełnione
przede wszystkim dzięki opracowaniu Urzędu Statystycznego w Rzeszowie pt. Powiat Strzyżowski
w liczbach, które ukazało się w lutym 2001 r. Ostateczna redakcja całości dokumentu Strategii, przygotowanie tekstu, części graficznych, zebranie całości materiału stanowi wkład Starostwa Powiatowego.
Podstawowym założeniem konstrukcyjnym dokumentu, jakim jest Strategia Rozwoju Powiatu
Strzyżowskiego na lata 2002 – 2016 jest połączenie warstwy opisu, na którą składają się: opis sytuacji
społecznej, gospodarczej, stanu zasobów i walorów naturalnych, istniejącej infrastruktury z wyznaczeniem priorytetów, celów strategicznych i kierunków działań, które tworzą wizję rozwoju powiatu
w pierwszych dekadach XXI w. W warstwie opisu starano się - tam, gdzie było to możliwe - zawrzeć
odniesienia do poprzednich okresów funkcjonowania powiatu, wyznaczając w ten sposób dynamiczną perspektywę historyczną, a także umieścić poszczególne parametry opisu we współczesnym kontekście przestrzennym, umiejscawiając je na strategicznej mapie województwa podkarpackiego. Przyjęty horyzont czasowy 2002 – 2016 stwarza realne szanse na realizację wyznaczonych celów strategicznych i kierunków działań.
W swoich podstawowych rozwiązaniach Strategia rozwoju powiatu strzyżowskiego nawiązuje
do rozwiązań przyjętych w dokumentach strategicznych województwa podkarpackiego, gdyż uznano
za niezbędne tworzenie jednolitego modelu rozwoju regionalnego, którego koordynatorem, zgodnie z
modelem ustrojowym przyjętym od 1999 r. jest samorząd wojewódzki. Dzięki temu starano się zachować zasadę spójności z dokumentami wyznaczającymi rozwój województwa, a poprzez nie także
z ogólnokrajowymi programami i planami rozwoju.
Przyjęta wizja rozwoju powiatu nie jest całością zamkniętą i spetryfikowaną. Wręcz odwrotnie: Strategia rozwoju dla spełnienia założonych celów musi być dokumentem otwartym, elastycznym, który powinien być dostosowywane do konkretnych, aktualnych uwarunkowań. Tak więc założone poszczególne elementy wizji rozwoju, cele strategiczne i kierunki działań mogą ulegać modyfikacji wraz ze zmieniającymi się wewnętrznymi i zewnętrznymi uwarunkowaniami.
Obecna pozycja konkurencyjna powiatu strzyżowskiego, realizacja przyjętych zadań rozwojowych powoduje niezbędność pozyskania środków zewnętrznych, czy to z poziomu wojewódzkiego,
krajowego czy też środków zagranicznych. Środki te powinny posłużyć rozwojowi infrastruktury, re9
alizacji progresywnych programów gospodarczych, zniwelowaniu negatywnych tendencji społecznych i innym celom rozwojowym na terenie powiatu. Dla ich pozyskania niezbędne jest zdefiniowanie potrzeb i przygotowanie przemyślanego planu rozwoju, który sprawi, że będą one efektywnie
wykorzystane. Niniejsza Strategia rozwoju stanowi wypełnienie tak postawionego zadania, określając
poszczególne elementy planu rozwoju powiatu.
Przedstawiany dokument ma konstrukcję trójdzielną – w cz. I i II dokonano opisu zasobów
naturalnych, potencjału społecznego i gospodarczego, stanu środowiska naturalnego w powiecie.
Części III – V zawierają bilans strategiczny i wyznaczają drogi rozwoju powiatu w zakreślonym horyzoncie czasowym, w cz. VI i VII omówiono mechanizmy finansowe i proces monitorowania realizacji Strategii rozwoju.
Zarząd i Rada Powiatu w Strzyżowie wyrażają przekonanie, że dokument, jakim jest Strategia
Rozwoju Powiatu Strzyżowskiego stanowić będzie rzeczywisty plan rozwoju powiatu a przez to przyczyni się do ograniczenia problemów społecznych, rozwoju gospodarczego i wzrostu poziomu życia
mieszkańców.
Strzyżów, 27.02.2002 r.
Zarząd i Rada Powiatu w Strzyżowie
10
I. SYTUACJA SPOŁECZNO – GOSPODARCZA I STAN ŚRODOWISKA
1. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA POWIATU STRZYŻOWSKIEGO
1.1. Powierzchnia i ludność powiatu w poszczególnych okresach jego funkcjonowania
Powiat strzyżowski utworzony został w wyniku reformy ustrojowej państwa wprowadzającej
trójszczeblowy podział administracyjny oparty na administracji samorządowej 1 stycznia 1999 r. 1
Obejmuje obszar 503 km 2, liczy wg stanu na dzień 31 grudnia 2000 r. 62447 mieszkańców i jest jednym z 20 powiatów ziemskich województwa podkarpackiego. Poprzednie okresy funkcjonowania
powiatu w innych uwarunkowaniach historycznych i ustrojowych to lata 1896 – 1932 oraz 1954 –
19752. W skład powiatu wchodzi 5 gmin: Czudec, Frysztak, Niebylec, Strzyżów i Wiśniowa – 1 miasto i 58 wiosek (odpowiednio w poszczególnych gminach 7, 13, 11, 14, 13). Stolicą powiatu jest liczące 8617 mieszkańców miasto Strzyżów, które wypełnia różnorodne funkcje związane z pełnieniem roli centrum administracyjnego, gospodarczego oraz kulturalno – oświatowego powiatu.
Pod względem zajmowanej powierzchni powiat lokuje się na 19 a pod względem liczby ludności na 16 miejscu w województwie wśród powiatów ziemskich, natomiast w samym powiecie największy obszar zajmuje miasto i gmina Strzyżów (140 km 2, w tym miasto 14 km2), następnie gmina
Niebylec (104 km2), gmina Frysztak (91 km2), gmina Czudec (85 km2) i gmina Wiśniowa (83 km2)
Pod względem liczby ludności gminy te liczą odpowiednio – miasto i gmina Strzyżów 20821 mieszkańców, gmina Czudec - 11509 mieszkańców, gmina Niebylec – 10792 mieszkańców, gmina Frysztak – 10680 mieszkańców, gmina Wiśniowa 8645 mieszkańców.
Wykres nr 1 - Powierzchnia i ludność gmin powiatu strzyżowskiego w 2000 r.
25
20,821
20
15
10
14
10,68
11,509
8,5
10,792
10,4
9,1
8,645
8,3
5
0
Gm. Czudec Gm. Frysztak Gm. Niebylec Gm. i Miasto
Strzyżów
liczba ludności w tys.
1
Gm.
Wiśniowa
powierzchnia w tys. ha
Powiat Strzyżowski został utworzony na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 7 sierpnia 1998 r. w sprawie
utworzenia powiatów (Dz. U. z 1998 r. Nr 103, poz. 652). Kompetencje i zadania powiatów jako jednostek samorządowych uregulowane zostały ustawą z dn. 5. czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z dn. 18 lipca 1998 r. Nr
91, poz. 578).
22
W r. 1896 Starostwo Powiatowe w Strzyżowie utworzone zostało na mocy Obwieszczenia nr 52 c.k. Ministerstwa
Spraw Wewnętrznych z dnia 05. sierpnia 1896 r. w sprawie utworzenia dwóch starostw: w Podgórzu i Strzyżowie w Galicji (Dz. U. p. Nr 102). W r. 1954 Powiat Strzyżowski został utworzony na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów z dn.
11 sierpnia 1954 r. (Dz. U. Nr 49, poz. 245) W skład powiatu weszło 27 wsi z powiatu Krosno oraz 30 wsi i 1 miasto z
powiatu Rzeszów. W 1954 r. powołano na terenie powiatu 22 gromadzkie rady narodowe i 1 miejską radę narodową, po
stopniowym ograniczaniu ich liczby w 1972 r. funkcjonowało 14 gromadzkich i 1 miejska rada narodowa. W 1973 r. rozpoczęły funkcjonowanie na terenie powiatu gminy zbiorowe, których utworzono 5 i jedną gminę miejską w Strzyżowie
(funkcje administracyjne wypełniały utworzone Urzędy Gmin oraz Urząd Miejski w Strzyżowie) – por. XX lat Powiatu
Strzyżowskiego. Strzyżów 1974 (opracowanie przygotowane i wydane przez Powiatowy Inspektorat Statystyczny w
Strzyżowie).
11
W stosunku do poprzednich okresów historycznych funkcjonowania powiatu, tj. lat 1896 –
1932 oraz 1954 – 1975 obecny obszar powiatu nieco się różni. W pierwszym okresie w jego skład
wchodziły miejscowości z obecnego powiatu krośnieńskiego, tj. Przybówka, Pietrusza Wola i Łęki
Strzyżowskie, nie było natomiast Babicy. W latach 1954 – 1975 obszar powiatu był niemal identyczny z obecnym z wyjątkiem wsi Babica, która została włączona do gminy Czudec od 01.07.1976 roku.
Obszar powiatu w poszczególnych okresach funkcjonowania przedstawiają poniższe mapy poglądowe:
Mapa nr 1 - Powiat Strzyżowski w latach 1896 – 1932
- powierzchnia: 52408 ha, ludność: 1910 r – 58500 mieszk., 1931 r. 56400 mieszk.
Mapa nr 2 - Powiat Strzyżowski w latach 1954 – 1973
- powierzchnia: 49466 ha, ludność: 1954 r. – 54900 mieszk., 1970 r. - 57180 mieszk.
12
Mapa nr 3 - Powiat Strzyżowski w 1999 r.
- powierzchnia: 50336 ha, ludność: 62389 mieszk.
Obecna struktura władania i użytkowania gruntów objętych ewidencją gruntów z podziałem na
wybrane podmioty z terenu powiatu strzyżowskiego przedstawia się następująco:
Tabela nr 1 - Użytkowanie gruntów w powiecie strzyżowskim wg użytkowników w r. 2001 w ha
Wyszczególnienie
Czudec
Frysztak
Niebylec
Strzyżów
Wiśniowa
Powiat razem
Grunty
Powierzchnia
Skarbu
W tym
ogólna
Państwa lasy
8496
2025
1282
9051
1762
1092
10437
2119
1008
14023
3314
1839
8329
1584
978
50336
10804
6199
Grunty
komunalne
gmin
29
238
35
159
158
619
Grunty
Osób pryW tym
watnych
lasy
6258
762
6953
1457
8283
1429
10465
1597
6553
981
38512
6226
Grunty własne
Powiatu Strzyżowskiego
9
3
16
28
1.2. Pozycja powiatu na tle województwa podkarpackiego
W Strategii rozwoju województwa podkarpackiego na lata 2000 – 20063, biorąc pod uwagę
zatrudnienie w poszczególnych działach gospodarki, działalność przemysłową i przedsiębiorczość,
potencjały rozwojowe, nasycenie sieciami infrastrukturalnymi, stan środowiska oraz źródła dochodów ludności zidentyfikowano 5 obszarów problemowych:
- obszar środkowy – powiaty: rzeszowski, leżajski, łańcucki i przeworski,
- obszar wschodni – powiaty: jarosławski, przemyski i lubaczowski,
- obszar południowy – powiaty: bieszczadzki, sanocki, krośnieński,
- obszar zachodni – powiaty: tarnobrzeski, stalowowolski, mielecki, dębicki i jasielski,
Powiat strzyżowski wspólnie z powiatami: brzozowskim, ropczycko – sędziszowskim, kolbuszowskim i niżańskim zaliczony został do obszaru środkowo – zachodniego województwa, charak3
Strategia rozwoju województwa podkarpackiego na lata 2000 – 2006, Rzeszów 2000, s. 14.
13
teryzującego się zbliżoną strukturą ekonomiczną, podobnym potencjałem gospodarczym, bliskimi
problemami społecznymi i wyzwaniami strategicznymi. Obszar ten określono jako „wymagający zaangażowania na rzecz przeciwdziałania zjawiskom marginalizacji społecznej”4 co oznacza niską pozycję konkurencyjną oraz konieczność wsparcia zewnętrznego występujących na nim procesów rozwojowych.
Mapa nr 4 - Obszary problemowe w Strategii rozwoju województwa podkarpackiego5
Ze względu na strukturę połączeń zewnętrznych obszar powiatu znajduje się w strefie oddziaływania ośrodka centralnego województwa podkarpackiego, jakim jest miasto Rzeszów.
Powiązania te wynikają ze struktury i ukierunkowania sieci komunikacyjnej – drogowej i kolejowej,
uwarunkowań gospodarczych, w szczególności oddziaływań rynku pracy, rynków zbytu i ekspansji
podmiotów gospodarczych, przejawiają się też w zakresie systemu edukacyjnego, zwłaszcza w zakresie szkolnictwa średniego i ponadśredniego oraz w innych relacjach społecznych. Poszczególne obszary powiatu poddane są w podobnym zakresie mniejszemu lub większemu oddziaływaniu ośrodków takich jak: Krosno, Jasło, Dębica, Brzozów, Pilzno, Ropczyce.
4
Tamże, s. 14
Mapa opracowana przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Rzeszowie. Por. Stan środowiska w województwie podkarpackim w 1999 r., Rzeszów 2000, s. 24.
14
5
W strukturze wewnętrznej powiat strzyżowski uznać można za jednorodny obszar problemowy, z wyodrębnionym jednym ośrodkiem centralnym, którym jest miasto Strzyżów. Pewną rolę organizującą rozwój całego obszaru pełnią także miejscowości będące siedzibami władz
gminnych (Wiśniowa), w tym przede wszystkim historyczne ośrodki miejskie, tj. Czudec, Frysztak
i Niebylec. W tych właśnie ośrodkach skoncentrowany jest niemal cały potencjał przemysłowy powiatu, pozostały obszar ma charakter rolniczy, należy jednak zwrócić uwagę, iż, zwłaszcza od początku lat dziewięćdziesiątych, także na obszarach wiejskich powiatu, w tym rolniczych, podobnie
jak w całym województwie podkarpackim, pojawiają się coraz liczniej małe zakłady produkcyjne,
usługowe i inne, które coraz wyraźniej zaznaczają swoją obecność na mapie gospodarczej powiatu.
Powiat strzyżowski ma charakter rolniczo - przemysłowy. Świadczy o tym niski stopień
urbanizacji powiatu (19 pozycja w województwie), wysoki odsetek użytków rolnych ogółem w całkowitej powierzchni powiatu (67,7 – 5 pozycja w województwie) oraz jedna z najwyższych (trzecia)
pozycja w województwie pod względem liczby indywidualnych gospodarstw rolnych w przeliczeniu
na 1000 mieszkańców.
Pod względem rozwoju gospodarczego powiat charakteryzuje się niską pozycją konkurencyjną
na tle powiatów województwa podkarpackiego. W zakresie wartości brutto środków trwałych
(z uwzględnieniem powiatów grodzkich) w roku 1999 plasował się na 22 miejscu, nakładów inwestycyjnych w przemyśle na 21, produkcji sprzedanej przemysłu (w 2000 r.)na 19 miejscu, liczby pracujących6 ex aequo z powiatem niżańskim na 21, liczby zakładów osób fizycznych na 1000 mieszkańców na 18, stopy bezrobocia na 5 miejscu, przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto na
23 miejscu wśród 24 powiatów Podkarpacia.
Nieco wyższą pozycję powiat zajmuje w odniesieniu do sieci infrastrukturalnych oraz w działalności samorządowej. Liczba abonentów telefonii przewodowej na 1000 mieszkańców w 1999 r.
plasowała powiat na 12 pozycji w województwie (z uwzględnieniem powiatów grodzkich), liczba
odbiorców gazu z sieci gazowej na 15, natomiast drogi powiatowe na 100 km2 powierzchni ogólnej
na 12, zaś dochody budżetu powiatu w przeliczeniu na 1 mieszkańca na 9 pozycji wśród powiatów
ziemskich Podkarpacia.
Wysoką pozycję powiat zajmuje ze względu na czystość i naturalność środowiska przyrodniczego
– charakteryzuje się znikomym stopniem zanieczyszczeń pyłowych i gazowych (1 i 2 pozycja w województwie) oraz wysokim udziałem powierzchni o szczególnych walorach przyrodniczych prawnie
chronionej w powierzchni powiatu ogółem (ogółem 40110 ha obszarów chronionych, tj. 79,68 %
powierzchni ogólnej – włączając otulinę Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego)
a także wysoką atrakcyjnością turystyczno - rekreacyjną, o czym świadczy wysoka pozycja powiatu
ze względu na liczbę korzystających z noclegów w przeliczeniu na 1000 mieszkańców (8 w 1999 r.–
przy czym należy pamiętać, że ponad 95 % korzystających z noclegów ze względu na lokalizację
obiektów hotelarskich skupia się w gminie Czudec, a w r. 2000 wg dostępnych danych liczba korzystających z noclegów spadła w powiecie do poziomu najniższego w województwie7). Poprawy wymaga stopień czystości wód, oczyszczania ścieków oraz gospodarowanie odpadami.
Podsumowując, stwierdzić należy, iż powiat strzyżowski zajmuje niską pozycję konkurencyjną na tle innych powiatów województwa podkarpackiego, podobną do powiatów zlokalizowanych w obszarze problemowym środkowo – zachodnim województwa, znacznego wzmocnienia
wymaga poziom przedsiębiorczości wśród mieszkańców, kondycja ekonomiczna i stopień nasycenia obszaru powiatu podmiotami gospodarczymi. Obecną sytuację konkurencyjną powiatu na tle
powiatów województwa podkarpackiego obrazują wybrane tablice macierzowe pozycjonowania powiatów.
6
W podmiotach gospodarczych, w których liczba pracujących przekracza 9 osób, z wyłączeniem pracujących w rolnictwie indywidualnym.
7
Por. Powiaty województwa podkarpackiego 2001 – wybrane dane statystyczne, Rzeszów 2001, s. 71.
15
TABLICE MACIERZOWE POZYCJONOWANIA POWIATÓW:
Tablica nr 1 - POZIOM URBANIZACJI I GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA
POZIOM URBANIZACJI (1)
WYSOKI
69,9
POW. STALOWOWOLSKI
ŚREDNI
POW. RZESZOWSKI *
POW. TARNOBRZESKI *
51,2
POW. NIŻAŃSKI
NISKI
POW. DĘBICKI
POW. ŁAŃCUCKI
POW. KOLBUSZOWSKI
POW. MIELECKI
POW. JASIELSKI
POW. SANOCKI
POW. ROPCZYCKO - SĘDZISZOWSKI
POW. PRZEMYSKI *
POW. STRZYŻOWSKI
POW. BRZOZOWSKI
POW.LUBACZOWSKI
POW. JAROSŁAWSKI
POW. KROSNIENSKI *
POW. BIESZCZADZKI
POW. PRZEWORSKI
POW. LEŻAJSKI
93 OS. / KM2
255 OS. / KM2 GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA (2)
NISKA
1.
2.
WYSOKA
ŚREDNIA
Poziom urbanizacji: odsetek ludności zamieszkałej w miastach w ogólnej liczbie ludności:
- wysoki: powyżej 69,9 %,
- średni: 51,2-69,9 %,
- niski: poniżej 51,2 %.
Gęstość zaludnienia; ludność powiatu na 1 km2:
wysoka: powyżej 255 os./km2,
- średnia: 93-155 os./km2,
- niska: poniżej 93 os./km2.
Tablica nr 2 - POTENCJAŁ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI
LICZBA ZAKŁADÓW
OS. FIZYCZNYCH (1)
WYSOKA
MIASTO KROSNO
MIASTO PRZEMYŚL
MIASTO RZESZÓW
MIASTO TARNOBRZEG
POW. BIESZCZADZKI
60,9
ŚREDNIA
POW. JASIELSKI
POW. SANOCKI
47,3
NISKA
POW. ŁAŃCUCKI
POW. JAROSŁAWSKI
POW. KROSNIENSKI
POW. BRZOZOWSKI
POW. RZESZOWSKI
POW. NIŻAŃSKI
POW. PRZEMYSKI
POW. LEŻAJSKI
POW.LUBACZOWSKI
POW. KOLBUSZOWSKI
POW. PRZEWORSKI
POW. STALOWOWOLSKI
POW. MIELECKI
POW. ROPCZYCKO – SĘDZISZOWSKI
POW. TARNOBRZESKI
POW. STRZYŻOWSKI
POW. DĘBICKI
184,3
NISKA
*
203,9
ŚREDNIA
GĘSTOŚĆ SIECI
TELEKOMUNIKACYJNEJ (2)
WYSOKA
z miastem na prawach powiatu
16
1)
Liczba zakładów os. fizycznych na 1000 mieszkańców:
- wysoka: powyżej 60,9 zakładów os. fizycznych/1000 mieszkańców,
- średnia: 47,3-60,9 zakładów os. fizycznych/1000 mieszkańców,
- niska: poniżej 47,3 zakładów os. fizycznych/1000 mieszkańców.
2) Gęstość sieci telekomunikacyjnej; liczba abonentów telefonii przewodowej na 1000 mieszkańców:
- wysoka: powyżej 203,9 abonentów /1000 mieszkańców,
- średnia: 184,3-203,9 abonentów /1000 mieszkańców,
- niska: poniżej 184,3 abonentów /1000 mieszkańców.
Tablica nr 3 - POTENCJAŁ TURYSTYCZNY
OCHRONA PRZYRODY (1)
WYSOKA
POW. SANOCKI
POW. KROSNIENSKI
POW. PRZEMYSKI
POW. STRZYŻOWSKI
POW. DĘBICKI
60 %
ŚREDNIA
40 %
NISKA
POW. LEŻAJSKI
POW. KOLBUSZOWSKI
POW. BRZOZOWSKI
POW.LUBACZOWSKI
POW. PRZEWORSKI
POW. JASIELSKI
POW. JAROSŁAWSKI
POW. BIESZCZADZKI
MIASTO RZESZÓW
MIASTO PRZEMYŚL
POW. ŁAŃCUCKI
POW. NIŻAŃSKI
POW. TARNOBRZESKI
POW. MIELECKI
POW. STALOWOWOLSKI
MIASTO KROSNO
POW. RZESZOWSKI
MIASTO TARNOBRZEG
200
400
NISKA
KONCENTRACJA RUCHU
TURYSTYCZNEGO (2)
WYSOKA
ŚREDNIA
1. Ochrona przyrody; % powierzchni o szczególnych walorach przyrodniczych prawnie chronionej w powierzchni powiatu ogółem:
- wysoka: powyżej 60 %
- średnia: 40-60 %
- niska: poniżej 40 %
2. Koncentracja ruchu turystycznego; korzystający z noclegów na terenie powiatu na 1000 mieszkańców w ciągu roku
1999 (miesiące: styczeń – wrzesień):
wysoka: powyżej 400 osób
- średnia: 200-400 osób
- niska: poniżej 200 osób
Tablica nr 4 - ROZWÓJ GOSPODARCZY
PRODUKCJA SPRZEDANA PRZEMYSŁU (1)
WYSOKA
RZESZÓW (MIASTO)
KROSNO (MIASTO)
POW. MIELECKI
POW. DĘBICKI
POW. STALOWOWOLSKI
POW. JASIELSKI
1.000.000.000
ZŁ
POW. KROŚNIEŃSKI
POW. SANOCKI
POW. JAROSŁAWSKI
POW. LEŻAJSKI
TARNOBRZEG (MIASTO)
POW. TARNOBRZESKI
POW. ŁAŃCUCKI
PRZEMYŚL (MIASTO)
POW. KOLBUSZOWSKI
POW. BIESZCZADZKI
POW. STRZYŻOWSKI
POW. BRZOZOWSKI
POW. NIŻAŃSKI
POW. LUBACZOWSKI
ŚREDNIA
400.000.000 ZŁ
POW. RZESZOWSKI
POW. PRZEWORSKI
POW. PRZEMYSKI
NISKA
10
NISKA
14
ŚREDNIA
STOPA BEZROBOCIA (2)
WYSOKA
17
1. Produkcja sprzedana przemysłu; produkcja sprzedana przemysłu w przedsiębiorstwach na terenie powiatu zatrudniających powyżej 9 osób w 2000 r.8 w zł wg cen bieżących:
- wysoka: powyżej 1.000.000.000 zł,
- średnia: 400.000.000 zł – 1.000.000.000 zł,
- niskie: poniżej 400.000.000 zł.
2. Stopa bezrobocia; stopa bezrobocia rejestrowanego wg stanu na dzień 31.12.1999 r.:
wysoka: powyżej 14 %,
- średnia: 10 – 14 %,
- niska: poniżej 10 %.
Tablica nr 5 - RYNEK PRACY
LICZBA PRACUJĄCYCH (1)
WYSOKA
MIASTO KROSNO
500
ŚREDNIA
200
NISKA
POW.LUBACZOWSKI
POW. BRZOZOWSKI
POW. NIŻAŃSKI
POW. STRZYŻOWSKI
POW. PRZEMYSKI
MIASTO PRZEMYŚL
MIASTO RZESZÓW
MIASTO TARNOBRZEG
POW. STALOWOWOLSKI
POW. MIELECKI
POW. DĘBICKI
POW. SANOCKI
POW. JASIELSKI
POW. TARNOBRZESKI
POW. JAROSŁAWSKI
POW. LEŻAJSKI
POW. BIESZCZADZKI
POW. PRZEWORSKI
POW. ŁAŃCUCKI
POW. KOLBUSZOWSKI
POW. KROSNIENSKI
POW. RZESZOWSKI
1350 ZŁ
1500 ZL PRZECIĘTNE WYNAGRODZENIE (2)
NISKIE
WYSOKIE
ŚREDNIE
1. Liczba pracujących; liczba pracujących na 1000 mieszkańców w 1999 r.:
(dane nie obejmują rolnictwa indywidualnego oraz zakładów osób fizycznych o liczbie pracujących do 9 osób),
- wysoka: powyżej 500,
- średnia: 200-500,
- niska: poniżej 200.
2. Przeciętne wynagrodzenie; przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w poszczególnych powiatach w 1999 r. w zł:
wysokie: powyżej 1500 zł,
- średnie: 1350 – 1500 zł,
- niskie: poniżej 1350 zł.
Tablica nr 6 - POTENCJAŁ ROLNICZY
GOSPODARSTWA ROLNE
POWYŻEJ 10 HA (1)
WYSOKA
POW. BIESZCZADZKI
POW.LUBACZOWSKI
POW. SANOCKI
POW. JAROSŁAWSKI POW.
MIELECKI
300
ŚREDNIA
100
POW. TARNOBRZESKI
POW. STALOWOWOLSKI
NISKA
30 %
NISKI
8
POW. RZESZOWSKI
POW. PRZEWORSKI
POW. DĘBICKI
POW. LEŻAJSKI
POW. JASIELSKI
POW. KOLBUSZOWSKI
POW. KROSNIENSKI
POW. PRZEMYSKI
POW. NIŻAŃSKI
POW. ŁAŃCUCKI
POW. STRZYZOWSKI
POW. BRZOZOWSKI
50 %
ŚREDNI
GRUNTY ROLNE (2)
WYSOKI
Dane na podstawie: Powiaty w Polsce, Warszawa 2001, s.121.
18
1) Gospodarstwa rolne powyżej 10 ha; liczba indywidualnych gospodarstw rolnych o powierzchni 10 ha i więcej w poszczególnych powiatach wg danych ze spisu rolnego w 1996 r.:
- średnia: 100 – 300,
2) Grunty rolne; % użytków rolnych w stosunku do powierzchni powiatu ogółem w 2000 r.:
- wysoki: powyżej 50 %,
- średni: 30 – 50 %,
- niski: poniżej 30 %.
Tablica nr 7 - GOSPODARSTWA I GRUNTY ROLNE
GOSPODARSTWA ROLNE
(1)
POW. TARNOBRZESKI
POW.LUBACZOWSKI
POW. RZESZOWSKI
POW. ŁAŃCUCKI
POW. PRZEWORSKI
POW. STRZYZOWSKI
POW. BRZOZOWSKI
POW. LEŻAJSKI
POW. JASIELSKI
POW. KOLBUSZOWSKI
POW. KROSNIENSKI
POW. PRZEMYSKI
POW. NIŻAŃSKI
POW. SANOCKI
POW. STALOWOWOLSKI
POW. JAROSŁAWSKI POW.
MIELECKI
POW. DĘBICKI
WYSOKA
100
POW. BIESZCZADZKI
ŚREDNIA
50
NISKA
30 %
NISKI
50 %
ŚREDNI
GRUNTY ROLNE (2)
WYSOKI
2. Gospodarstwa rolne; liczba gospodarstw indywidualnych w przeliczeniu na 1000 mieszkańców wg danych ze spisu
rolnego z 1996 r.:
- średnia: 50 – 100,
2. Grunty rolne; % użytków rolnych w stosunku do powierzchni powiatu ogółem w 2000 r.:
- wysoki: powyżej 50 %,
- średni: 30 – 50 %,
- niski: poniżej 30 %.
19
2. SEKTORY DZIAŁALNOŚCI SPOŁECZNO – GOSPODARCZEJ
2.1. ROLNICTWO, PRZETWÓRSTWO I RYNEK ROLNY
2.1.1. Warunki produkcji rolniczej i struktura agrarna
Wg danych Urzędu Statystycznego za rok 19999 użytki rolne w powiecie strzyżowskim zajmują 34 077 ha, co stanowi 67,7 % powierzchni ogólnej powiatu10. W przeliczeniu procentowym relacji użytków rolnych do powierzchni powiatu ogółem stawia to powiat na jednej z najwyższych pozycji w województwie (piątej)11. Również wg zasad przyjętych dla waloryzacji rolniczej przestrzeni
produkcyjnej (wg IUNG) obszar powiatu strzyżowskiego znajduje się w strefie predestynowanej do
rozwoju różnych form rolnictwa, poszczególne jego obszary osiągają wartości pomiędzy 60 a 100
punktów12.
W strukturze użytkowania gruntów w powiecie grunty orne w 1999 r. zajmują 26120 ha, sady 547 ha,
łąki 3134 ha, pastwiska 4276 ha, lasy i grunty leśne 12199 ha, pozostałe grunty 4060 ha.
Wykres nr 2 – Użytkowanie gruntów w powiecie strzyżowskim w 1999 r.
51,9%
8,1%
6,2%
8,5%
24,2%
grunty orne
sady
łąki
1,1%
pastwiska
lasy i grunty leśne
pozostałe grunty
W użytkach rolnych grunty orne zajmują 26120 ha, sady 547 ha, łąki 3134 ha, pastwiska 4276 ha13.
9
Rocznik statystyczny województwa podkarpackiego. Rzeszów 2000, s. 393. W 1995 r. użytki rolne zajmowały powierzchnię 33605 ha, w 1996 r. 33341 ha, w 1997 r. 33809 ha, w 1998 r. 33753 ha – por. Powiat strzyżowski w liczbach,
Rzeszów 2001, s. 52.
10
B. Górz w opracowaniu z połowy lat siedemdziesiątych (B. Górz Rolnictwo regionu strzyżowskiego, [w:] Studia nad
dziejami Strzyżowa i okolic, red. S. Cynarski, Rzeszów 1980, s. 341) pisał: „Charakterystyczną cechą struktury użytkowania ziemi w regionie (powiecie) strzyżowskim jest bardzo wysoki udział, jaki w całej powierzchni mają użytki rolne (ponad 70 %), przy stosunkowo małym jak na warunki tej części województwa rzeszowskiego udziale lasów (23,9 %)”.
11
W swoim opracowaniu B. Górz (B. Górz op. cit., s. 342) podaje, że w roku 1931 użytki rolne stanowiły 37180 ha, co
stanowiło 75,4 % ówczesnej powierzchni powiatu, w 1955 r. 35265 ha, tj. 71,5 % powierzchni ogólnej, w r. 1960 34711
ha, tj. 70,2 %, w r. 1965 34645 ha, tj. 70 %, w r. 1974 33954 ha, tj. 68,6 % powierzchni ogólnej. Wg tych danych stopniowo wzrastał też udział lasów w powierzchni ogólnej z 21,4 % w r. 1931 do 23,8 % w r. 1974.
12
Por. Podstawowe uwarunkowania przestrzenne rozwoju – potencjał gospodarczy, oprac. Podkarpackiego Biura Planowania Przestrzennego w Rzeszowie, Rzeszów 1999.
13
Dane na podstawie: Rocznik statystyczny województwa podkarpackiego. Rzeszów 2000, s. 393. Wg danych Powszechnego Spisu Rolnego z 1996 r. w indywidualnych gospodarstwach rolnych użytki rolne stanowią 81,8 %, lasy i grunty leśne 12,5 %, pozostałe grunty 5,7 %, w użytkach rolnych z kolei grunty orne pod zasiewami zajmują 63,9 %, odłogi i ugory 9,9 %, sady 1,8 %, łąki 12,6 %, pastwiska 11,8 % - por. Rolnictwo województwa podkarpackiego – powiaty, Rzeszów
1999, s. 50.
20
Wykres nr 3 – Struktura użytków rolnych w powiecie strzyżowskim w 1999 r.
76,6%
1,6%
9,2%
12,6%
grunty orne
pastwiska
łąki
sady
Wg danych Powszechnego Spisu Rolnego z 1996 r. w powiecie strzyżowskim jest 9033 indywidualnych gospodarstw rolnych14, co w liczbach bezwzględnych daje powiatowi 12 pozycję
w województwie, natomiast w przeliczeniu na 1000 mieszkańców (wg liczby mieszkańców z 1999 r.)
liczba indywidualnych gospodarstw rolnych (144,8) stawia powiat na trzeciej pozycji w województwie podkarpackim. W strukturze indywidualnych gospodarstw rolnych gospodarstw o powierzchni
1,01 – 1,99 ha jest 3284, tj. 36,4 % - 2 – 2,99 ha 2254, tj. 24,9 %, 3 – 4,99 ha 2503, tj. 27,7 %, 5 –
6,99 ha 670, tj.7,4 %, 7 – 9,99 ha 245, tj. 2,7 %, 10 – 14,99 ha 53, tj. 0,6 %, 15 – 19,99 ha 11, tj. 0,12
%, 20 – 49,99 ha 10, tj. 0, 11 %, 50 ha i więcej 3, tj. 0,03 %.
Wykres nr 4 – Gospodarstwa rolne wg obszarów w powiecie strzyżowskim
3284
3500
3000
2254
2503
2500
2000
1500
670
1000
245
500
53
11
10
3
0
1,01-1,99 2-2,99 ha 3-4,99 ha 5-6,99 ha 7-9,99 ha 10-14,99 15-19,99
20 ha
ha
ha
49,99 ha
1,01-1,99 ha
10-14,99 ha
2-2,99 ha
15-19,99 ha
3-4,99 ha
20 - 49,99 ha
5-6,99 ha
50 ha i więcej
50 ha i
więcej
7-9,99 ha
Ze względu na liczbę indywidualnych gospodarstw rolnych o powierzchni 10 ha i więcej
w przeliczeniu na 1000 mieszkańców (1,23) powiat plasuje się na 14 pozycji w województwie. Przeciętna powierzchnia użytków rolnych w indywidualnych gospodarstwach rolnych w powiecie wynosi
14
Dane na podstawie Rocznik statystyczny województwa podkarpackiego. Rzeszów 2000. W publikacji Rolnictwo województwa podkarpackiego – powiaty wydanej przez Urząd Statystyczny w Rzeszowie i Rzeszowską Agencję Rozwoju
Regionalnego w 1999 r., opierając się także na danych Powszechnego Spisu Rolnego z 1996 r. podaje się nieco inne dane
– m. in. liczbę indywidualnych gospodarstw rolnych ogółem w powiecie określono na 9017
21
3,0 ha i jest ona zbliżona do średniej wojewódzkiej (3,5 ha)15, natomiast o ponad połowę niższa od
średniej krajowej (6,99 ha). Gospodarstwa o wielkości do 5 ha stanowią 89 % wszystkich gospodarstw, tj, o 6,7 % więcej niż w województwie i o blisko 34 % więcej niż w kraju.
Tabela nr 2 – Gospodarstwa rolne w wybranych powiatach województwa podkarpackiego wg danych spisu rolnego z 1996 r.
POWIATY
Województwo
Brzozowski
Kolbuszowski
Łańcucki
Ropczycko – sędzisziwski
Strzyżowski
Średnia powierzchnia gospodarstw według użytków rolnych
[ha]
3,5
2,9
4,3
2,6
3,2
3,0
Średnia liczba działek w gospodarstwie
4,5
7,4
3,2
4,2
4,5
4,3
Odsetek gospodarstw o zwartej
powierzchni
5,9
2,0
10,6
4,3
9,1
14,3
Tabela nr 3 - Struktura użytkowania ziemi w % w 1999 r.
LP.
1.
2.
3.
Wyszczególnienie
Użytki rolne
Lasy
Pozostałe
Polska
59,0
28,4
12,6
Podkarpackie
52,7
35,9
11,4
Powiat Strzyżowski
67,7
24,2
8,1
Obrót ziemią rolniczą na terenie powiatu jest niewielki. W latach 1990 – 1996 tylko 9,2 % gospodarstw zwiększyło swoją powierzchnię, przy czym z tytułu spadków i darowizn z tej liczby 44,5
%, zakupu ziemi 23,6 %, dzierżawy 29,8 %, innych tytułów 2,1 %. Wśród gospodarstw, które zwiększyły powierzchnię średnia zwiększenia to 1,82 ha, natomiast średnio we wszystkich gospodarstwach
w powiecie jest to 0,17 ha16.
Po analizie powyższych danych stwierdzić można, iż rolnictwo powiatu strzyżowskiego charakteryzuje wysoki stopień rozdrobnienia agrarnego, z typowym dla tej części kraju rozproszeniem
rozłogu gospodarstw (średnia liczba działek składających się na gospodarstwo to 4,3, przy czym 14,3
% to gospodarstwa o zwartej powierzchni17), co przy braku działań scaleniowych dodatkowo negatywnie oddziałuje na strukturę obszarową, koszty i jakość produkcji gospodarstw18.
2.1.2. Produkcja rolnicza
Głównym kierunkiem produkcji rolniczej powiatu jest produkcja roślinna. W zakresie produkcji zwierzęcej obsada inwentarza żywego na 100 ha użytków rolnych kształtuje się następująco:
konie 10,8 sztuk – przy średniej wojewódzkiej 9,4, bydło 56,5 przy średniej wojewódzkiej 50,1, trzoda chlewna 54,4 przy średniej wojewódzkiej 55,7, owce 1,8 przy średniej wojewódzkiej 2,719.
15
Dane na podstawie Rocznik statystyczny województwa podkarpackiego, Rzeszów 2000, s. 401 – 413. Z przeliczenia
powierzchni użytków rolnych w 1999 r. do liczby gospodarstw na podstawie spisu z 1996 r. przeciętna powierzchnia indywidualnego gospodarstwa rolnego w powiecie wynosiłaby 3,77 ha. W publikacji Rolnictwo województwa podkarpackiego – powiaty podano dla powiatu strzyżowskiego średnią powierzchnię gospodarstwa wg użytków rolnych 3,0 ha przy
średniej wojewódzkiej 3,4 ha. Daje to 15 pozycję ze względu na średnią wielkość gospodarstwa w województwie.
16
Por. Rolnictwo województwa podkarpackiego – powiaty. Rzeszów 1999, s. 76 – 78.
17
Tamże, s. 18.
18
Wg danych zawartych w opracowaniu B. Górza (B. Górz op. cit., s. 336 – 340) w roku 1955 w powiecie było 11566
gospodarstw rolnych, w roku 1960 12969, w roku 1970 13222, natomiast w roku 1974 14040., w roku 1960 użytki rolne
zajmowały obszar 34711 ha, natomiast w roku 1974 33954 ha. W roku 1960 gospodarstwa o powierzchni 0,5 do 4,99 ha
stanowiły 89,4 % ogółu gospodarstw, w roku 1974 79,7 %, gospodarstw o obszarze 10 ha i więcej w roku 1960 było 34,
w 1974 101.
19
Dane Powszechnego Spisu Rolnego z 1996 r. na podstawie: Rolnictwo województwa podkarpackiego – powiaty. Rzeszów 1999, s. 59. W opracowaniu B. Górza i S Urbanika zamieszczonym w pracy „Studia nad dziejami Strzyżowa i okolic” (Op. cit., s. 348 i 499) podaje się, iż w latach 1955 do 1974 obsada bydła na 100 ha UR zwiększyła się z 77 do 97, by
22
Wykres nr 5 – Obsada inwentarza żywego w powiecie na 100 ha UR z uwzględnieniem średniej wojewódzkiej.
56,5
60
54,4 55,7
50,1
50
40
30
20
10,8
9,4
10
1,8
2,7
0
konie
bydo
trzoda chlewna
owce
średnio w województwie podkarpackim
w powiecie
Średnia liczba zwierząt w indywidualnym gospodarstwie rolnym przedstawiała się odpowiednio: konie 0,32 przy średniej wojewódzkiej 0,32 i krajowej 0,24, bydło 1,69 przy średniej wojewódzkiej 1,72 i krajowej 3,42, trzoda chlewna 1,63 przy średniej wojewódzkiej 1,91 i krajowej 8,65, owce
0,05 przy średniej wojewódzkiej 0.09 i krajowej 0,26, kury 23,19 przy średniej wojewódzkiej 29,23 i
krajowej 21,6220. Produkcja zwierzęca ma więc w powiecie w większości ekstensywny charakter, jest
rozproszona, w niewielkim stopniu nastawiona na sprzedaż, kształtuje się niemal w całości poniżej
średniej wojewódzkiej, która z kolei w znacznym stopniu odbiega od średniej krajowej.
Wykres nr 6 - Obsada inwentarza żywego w przeliczeniu na 1 gospodarstwo rolne
29,23
30
25
23,19
21,62
20
15
8,65
10
5
0,32
0,32
0,24
1,69
1,72
3,42
1,63 1,91
0,05 0,09
0,26
0
konie
bydło
w powiecie
trzoda chlewna
w województwie podkarpackim
owce
kury
średnio w kraju
Struktura zasiewów wg danych Powszechnego Spisu Rolnego z 1996 r. na terenie powiatu
przedstawia się następująco: zboża zajmują 57,13 % powierzchni zasiewów ogółem (w tym pszenica
33,47 %), przy udziale w skali województwa 64,21 %, rośliny przemysłowe 1,62 % (w tym buraki
cukrowe 0,87 %, rzepak i rzepik 0,62 %) – przy udziale wojewódzkim 3,37 %, ziemniaki 16,91 %,
przy udziale wojewódzkim 17,69 %, rośliny strączkowe 0,17 %, rośliny okopowe pastewne 4,17 %,
strączkowe pastewne 0,61 %, motylkowe pastewne i trawy 15,72 %, przy udziale wojewódzkim 8,35
%, warzywa gruntowe 2,19 %, przy udziale wojewódzkim 1,64 %, pozostałe 1,48 %21.
w r. 1977 wynieść 96,3, trzody chlewnej z 41 sztuk w 1955 do 83 sztuk w 1974 i 79,8 w r. 1977, koni z 18 w 1955 do 20
w 1974, owiec zmniejszyła się z 6 w 1955 do 4 w 1974.
20
Dane Powszechnego Spisu Rolnego z 1996 r. na podstawie: Powiat strzyżowski w liczbach, Rzeszów 2001, s. 54.
21
Dane Powszechnego Spisu Rolnego z 1996 r. na podstawie Rolnictwo województwa podkarpackiego – powiaty, Rzeszów 1999, s. 52 - 53. W opracowaniu B. Górza (B. Górz op.cit., s. 343) podaje się, iż w r. 1955 zboża zajmowały 60,6 %
23
Wykres nr 7 – Struktura zasiewów w indywidualnych gospodarstwach rolnych w powiecie wg Powszechnego Spisu
Rolnego z 1996 r.
57,13%
1,62%
1,48%
2,19%
16,91%
15,72%
4,17%
0,61%
0,17%
zboża
rośliny strączkowe
motylkowe pastewne i trawy
rośliny przemysłowe
rośliny okopowe pastewne
warzywa gruntowe
ziemniaki
strączkowe pastewne
pozostałe
W stosunku do poprzednich dziesięcioleci znacznie spadł poziom nawożenia nawozami mineralnymi. Obecny poziom nawożenia w sposób zróżnicowany koresponduje z przeciętnym poziomem
nawożenia na terenie województwa i kraju, co ma określony wpływ na osiągane plony poszczególnych upraw.
Tabela nr 4 – Szacunkowy poziom nawożenia mineralnego w 1999 r. 22
Nawożenie
NPK/ha UR
CaO /ha UR
Polska
80
125
Podkarpackie
58
78
Powiat Strzyżowski
48
120
Podobnie jak w całym województwie podkarpackim tak też w powiecie strzyżowskim jedynie
część indywidualnych gospodarstw rolnych nastawiona jest na sprzedaż wytworzonych produktów,
traktując je w większości jako źródło samozaopatrzenia rodzin wiejskich. W produkcji zbożowej gospodarstw sprzedających jest 25,3 % spośród ogółu indywidualnych gospodarstw rolnych, w produkpowierzchni zasiewów, w 1960 61,9 % powierzchni zasiewów, w 1972 60,8 % powierzchni; ziemniaki w r. 1955 15,1 %
powierzchni zasiewów, w roku 1960 15,9 %, w roku 1972 15,9 %, buraki cukrowe w r. 1955 1,8 %, w 1960 1,4 %, w
1972 1,0 %, natomiast warzywa we wszystkich tych latach stanowiły 1,2 % zasiewów.
22
B. Górz w przywoływanym wcześniej opracowaniu ( B. Górz op. cit., s. 338) podaje następującą tabelę dotyczącą poziomu nawożenia w powiecie:
Lata
Zużycie łącznie NPK w kg Zużycie wapna w kg na 1 ha
na 1 ha użytków rolnych
użytków rolnych
1957
24
9
1960
27
9
1965
41
34
1970
88
47
1974
129
104
Natomiast S. Urbanik w artykule zamieszczonym w tej samej monografii przytacza następujące zestawienie dla gmin w
powiecie strzyżowskim w roku 1977:
Nazwa gminy
Kg NPK/ha UR
Kg CaO/ ha UR
Czudec
140
185
Frysztak
136
168
Niebylec
120
170
Strzyżów
131
175
Wiśniowa
153
172
Wojew. rzeszow- 144
135
skie
24
cji ziemniaków 13,5 %, w produkcji żywca wołowego 24,4 %, w produkcji żywca wieprzowego 28,1
%, w produkcji mleka 9,8 %. Ogółem odsetek gospodarstw sprzedających część swojej produkcji
stanowi 80,9 % ogółu gospodarstw, średnia wartość sprzedaży wg cen z listopada 1999 r. wynosi
2701 zł na gospodarstwo, co plasuje powiat na 12 miejscu w województwie pod tym względem, przy
czym średnia wartość sprzedaży w powiecie brzozowskim w tym samym okresie wynosiła w gospodarstwach 1646 zł, w jasielskim 1661, kolbuszowskim 2631, niżańskim 1509.23.
Ze względu na podłoże glebowe, strukturę gospodarstw oraz metody produkcji roślinnej osiągane plony z podstawowych upraw w powiecie kształtują się na poziomie przeciętnym lub poniżej,
co ilustruje poniższa tabela.
Tabela nr 5 - Plony24 poszczególnych upraw w powiecie strzyżowskim w r. 1999 wg szacunkowych danych WODR
w Boguchwale
CZUDEC
FRYSZTAK
NIEBYLEC
STRZYŻÓW
WIŚNIOWA
WYSZCZEGÓLNIENIE
Plon dt/ha
Plon dt/ha
Plon dt/ha
Plon dt/ha
Plon dt/ha
- pszenica
- żyto
- jęczmień
- owies
- mieszanki zbożowe
Zboża ogółem
- ziemniaki
- buraki cukrowe
- rzepak
29,0
28,0
28,0
28,0
28,0
śr. 28,5
180
380
17
27
25
27
28
27
śr. 27,2
170
370
17
27
25
26
28
27
śr. 26,7
170
370
16
29
28
28
27
28
śr. 28
180
390
18
28
26
30
27
28
śr. 27,8
180
390
18
W ostatnich latach dynamicznie rozwija się na tym terenie produkcja owoców miękkich: truskawek, malin, krzewów jagodowych – jednak dane na temat jej wielkości, przychodów osiąganych
przez gospodarstwa rolne z tytułu sprzedaży, czy tez osiąganych plonów nie są dostępne.
Uzupełnieniem produkcji rolniczej jest rozwijająca się w ostatnich dziesięcioleciach produkcja ryb, wykorzystująca wyrobiska po zakładach wydobywczych (cegielnia w Dobrzechowie i in.) jako stawy produkcyjne. Powierzchnia stawów Ośrodka Zarybieniowego w Dobrzechowie wynosi
obecnie 21,04 ha. Dominującym gatunkiem hodowlanym jest karp produkcyjny a uzupełniającymi:
karaś, sum, lin, szczupak, jaź, pstrąg. Roczna produkcja wynosi 15 – 20 t. W innych miejscowościach, głównie na potrzeby Polskiego Związku Wędkarskiego prowadzona jest także hodowla materiału zarybieniowego.
Tak więc, analizując powyższe dane, stwierdzić należy, iż produkcja rolna w powiecie w dużej mierze nastawiona jest na samozaopatrzenie rodzin wiejskich, w niewielkim stopniu na sprzedaż
produktów, co w połączeniu z niewłaściwą dla istniejącego podłoża glebowego oraz wielkości gospodarstw strukturą upraw powoduje niską towarowość produkcji rolnej. Gospodarstwa specjalizujące się w określonym typie produkcji, towarowe stanowią niewielki odsetek gospodarstw rolnych po23
Rolnictwo województwa podkarpackiego – powiaty, Rzeszów 1999 r. s. 66 – 71, Powiat strzyżowski w liczbach, Rzeszów 2001, s. 56.
24
W opracowaniu z monografii S. Cynarskiego B Górz podaje następujące zestawienie plonów podstawowych ziemiopłodów:
Lata
Plony w q z ha
pszenicy żyta jęczmienia owsa 4 zbóż
ziemniaków Buraków
razem
cukrowych
1955
12,0
13,5 11,3
14,5
13,0
115
210
1960
15,1
14,6 14,8
15,6
15,0
90
210
1965
17,2
16,6 17,7
16,8
17,0
103
242
1970
20,6
19,2 21,8
20,3
20,4
135
359
1974
16,0
22,6 26,7
22,5
24,8
144
309
25
wiatu, choć w ciągu ostatnich kilkunastu lat obserwuje się pojedyncze pozytywne przykłady w tym
zakresie. Pojawiają się gospodarstwa specjalizujące się w produkcji materiału nasiennego, produkcji
mleka, wzrasta liczba upraw owoców miękkich, rośnie zainteresowanie produkcją zdrowej żywności
i agroturystyką jako alternatywnym źródłem dochodów dla rodzin wiejskich25, w większości jednak
gospodarstw produkcja ma wciąż tradycyjny, wielokierunkowy charakter.
2.1.3. Warunki społeczno – ekonomiczne i zatrudnienie w rolnictwie
86,2 % mieszkańców powiatu mieszka na wsi. W województwie podkarpackim na wsi mieszka
58,9 % ogólnej liczby mieszkańców, w całym kraju zaś 38,2 %. W indywidualnych gospodarstwach
rolnych ogółem ludność stanowi 37806 osób26, tj. 60,6 % ludności powiatu ogółem, z tego 27,4 %
w wieku przedprodukcyjnym, 56,7 % w wieku produkcyjnym i 15,9 % w wieku poprodukcyjnym27.
Średnio w gospodarstwie liczba osób wynosi 4,19, przy średniej wojewódzkiej 4,3128. Wykształcenie
wyższe posiada 2,2 % użytkowników gospodarstw, policealne 1,5 %, średnie 14,3 %, zasadnicze zawodowe 26 %, podstawowe 47,3 %, niepełne podstawowe 8,7 %29. Jednocześnie 40,7 % osób w wieku produkcyjnym w indywidualnych gospodarstwach rolnych na terenie powiatu deklaruje chęć podjęcia pracy zarobkowej, co można traktować jako wskaźnik nadwyżki siły roboczej w tych gospodarstwach30.
Gospodarstwo rolne jako podstawowe źródło utrzymania rodziny deklaruje 19,2 % gospodarstw,
pracę najemną 34,5 %, pracę na własny rachunek 2,9 %, renty i emerytury 40,5 %, zasiłek dla bezrobotnych 1,8 % i inne źródła 1,1 %31. Na 100 ha użytków rolnych w powiecie przypada 79,6 osób
w wieku produkcyjnym przy średniej wojewódzkiej 70,7 osób, 38,5 osób w wieku przedprodukcyjnym i 22,3 osób w wieku poprodukcyjnym. Średnio w indywidualnym gospodarstwie rolnym przebywa 2,37 osób w wieku produkcyjnym, 1,15 osób w wieku przedprodukcyjnym i 0,67 osób w wieku
poprodukcyjnym32.
Znaczna nadwyżka siły roboczej w stosunku do możliwości i rzeczywistej produkcji gospodarstw
skutkuje niskim poziomem zasobności mieszkańców, struktura wykształcenia zaś, niewielkie przygotowanie większości rolników do funkcjonowania w warunkach współczesnej gospodarki wolnorynkowej powoduje utrwalenie obecnej niekorzystnej tendencji w rolnictwie na obszarze powiatu, polegającej na gospodarowaniu niewyspecjalizowanym, tradycyjnym, o niskiej towarowości, z uprawami
niedostosowanymi w większości do wielkości gospodarstw i warunków glebowo – klimatycznych
występujących na obszarze powiatu. Przyszłością dla rolnictwa powiatu stać się mogą uprawy ogrodnicze, głównie owoce miękkie, których jakość i tradycja upraw znane są szeroko w województwie
i w kraju. Fakt ten wykorzystują liczne firmy zewnętrzne w sezonie prowadzące skup na tym terenie
25
Wg danych Wojewódzkiego Ośrodka Doskonalenia Rolniczego w Boguchwale w r. 1999 na terenie powiatu prowadziło działalność 5 gospodarstw agroturystycznych, w roku 2000 już 15. Por. Agroturystyka – wieś podkarpacka zaprasza –
przewodnik po gospodarstwach agroturystycznych. Boguchwała 2001.
26
Wg danych Powszechnego Spisu Rolnego z 1996 r., por. Rolnictwo województwa podkarpackiego – powiaty Rzeszów
1999, s. 20. Wg danych Urzędu Statystycznego w Rzeszowie na podstawie Powszechnego Spisu Rolnego z 1996 r. liczba
pełnozatrudnionych w indywidualnych gospodarstwach rolnych na terenie powiatu to 15919 osób. Liczbę te ustalono na
podstawie liczby godzin przepracowanych w ciągu roku w gospodarstwie rolnym, przyjmując 2120 godzin w ciągu roku
jako nominalny czas pracy osoby pełnozazatrudnionej – na podstawie Informacji własnej Urzędu Statystycznego w Rzeszowie.
27
Tamże, s. 21. B. Górz w cytowanym opracowaniu (B. Górz op. cit., s. 332) podaje „ Rolnictwo dawało (...) w 1970 roku pracę dla prawie 70 % czynnej zawodowo ludności i środki utrzymania dla 62 % mieszkańców regionu (powiatu – w
związku z drukiem monografii S. Cynarskiego po 1975 roku, a więc po likwidacji powiatu nazwa „powiat” w opracowaniu często zastępowana jest innymi określeniami, głównie terminem „region”)”. W opracowaniu XX lat Powiatu Strzyżowskiego podaje się, że w r. 1960 współczynnik czynnych zawodowo dla pracujących w rolnictwie wynosił w roku 1960
81,2 %, w r. 1970 67,9 %, dla pracujących poza rolnictwem w roku 1960 18,8 %, w r. 1970 32,1 %.
28
Rolnictwo województwa podkarpackiego – powiaty Rzeszów 1999, s. 22.
29
Tamże, s. 25.
30
Tamże, s. 34.
31
Tamże, s. 73.
32
Tamże, s. 22 - 23.
26
i tylko w niewielkim stopniu firmy przetwórcze zlokalizowane na obszarze powiatu. Powierzchnia
upraw ogrodniczych, w tym owoców miękkich stanowi jednak wciąż znikomy odsetek zasiewów,
wymaga więc dalszego rozbudowywania, a potrzebą chwili jest powstanie na obszarze powiatu zakładów przetwórczych korzystających z tej bazy surowcowej.
2.1.4. Przetwórstwo i rynek rolny
W ostatnich dziesięcioleciach w powiecie strzyżowskim miały miejsce głębokie zmiany
w strukturze przetwórstwa rolno – spożywczego. W poszczególnych branżach przetwórstwa zakłady
nie sprostały wzmagającej się konkurencji i nowym wymaganiom, co doprowadziło do ich upadku
bądź daleko idących przekształceń. Skutkiem tego nie istnieje już w powiecie żaden zakład prowadzący produkcję przetworów mlecznych a mleko produkowane przez producentów z terenu powiatu
przetwarzane jest przez zakłady zewnętrzne (głównie Rzeszowską Spółdzielnię Mleczarską RESMLECZ w Trzebownisku) lub wykorzystywane na własne potrzeby czy też rozprowadzane
w przydomowym handlu. Podobnie zlikwidowany został zakład przetwórstwa owocowo – warzywnego w Gbiskach, w związku z czym niemal cała produkcja owoców i warzyw z terenu powiatu kierowana jest na zewnątrz poprzez liczne punkty skupu różnych firm umiejscowione na terenie powiatu, który pod względem tego profilu produkcji rolnictwa jest rynkiem atrakcyjnym dla firm przetwórczych. Jedynym zakładem branży owocowo-warzywnej jest Zakład Agro-Fruct w Wiśniowej który
skupuje od lokalnych rolników owoce miękkie i jabłka (spady) średnia produkcja miesięczna wynosi
ok. 180 t.
Lepiej nieco przedstawia się sytuacja w zakresie przetwórstwa zbożowo – młynarskiego – na
terenie powiatu zakłady specjalizujące się w tego typu produkcji to:
- młyn we Frysztaku – spółka z o.o. w ramach holdingu „Agro – technika” pojemność magazynowa 1000 t z możliwością dosuszania ziarna, zdolność produkcyjna 2,5 t/h, zdolność produkcyjna wykorzystana w 50 %,
- młyn w Grodzisku – własność GS „SCh” Strzyżów, pojemność magazynowa silosy BIN - 120 t
z możliwością dosuszania ziarna,
- Mieszalnia Pasz w Strzyżowie – własność Spółdzielni Pracy Handlowo-Produkcyjnej w Strzyżowie - w likwidacji - pojemność magazynowa 750 t, z możliwością dosuszania ziarna,
- młyn „Grein – Pol” w Glinku Charzewskim - własność prywatna; pojemność magazynowa
120 t zdolność produkcyjna ok. 0,8 t/h wykorzystana w 50 %,
- młyn w Gwoźnicy Górnej – własność prywatna; pojemność magazynowa 250 t,
- młyn w Czudcu – własność prywatna pojemność magazynowa 30 t, zdolność produkcyjna
0,8 t/h.
Ponadto małe prywatne młyny prowadzące przetwórstwo zboża aktualnie funkcjonują w Dobrzechowie, Połomi, Lutczy i Twierdzy. W największych zakładach przetwórczych zboże używane
do produkcji mąki pochodzi spoza terenu powiatu, gdyż uprawiane na tym terenie gatunki posiadają
w większości niską wartości technologiczną i mogą być przeznaczane raczej na pasze niż do wyrobów piekarniczych.
W branży przetwórstwa mięsnego funkcjonują obecnie trzy zakłady produkcyjne:
- Zakład Mięsny Marek Leśniak Strzyżów - roczna produkcja w 2000 r wynosiła 925 t, ubój
trzody chlewnej 776,71 t, ubój wołowiny 364,64 t,
- Zakład Mięsny Barbara i Jan Witalis w Gliniku Dolnym, roczny ubój trzody chlewnej
w 2000 r. wyniósł 690 t. Po modernizacji zakładu planuje się przetwórstwo mięsa na poziomie 182 t rocznie,
- Zakład Mięsno - Wędliniarski Stanisław Fiołek w Godowej, roczna produkcja wynosi 104
t., ubój trzody wynosi 124,2 t.
Zakłady te skupują tylko część produkcji żywca wołowego i wieprzowego z terenu powiatu,
pozostała część kierowana jest na zewnątrz. W szczątkowym zakresie prowadzona jest na obszarze
powiatu produkcja półproduktów alkoholowych głównie z żyta i kukurydzy w gorzelni w Wysokiej
Strzyżowskiej o pojemności magazynowej na zboże i kukurydzę 350 t z możliwością dosuszania
27
ziarna, nie istnieją natomiast zakłady cukrownicze. Niewielkie obszary upraw buraków cukrowych
stanowią surowiec dla pobliskiej Cukrowni Ropczyce S.A.
Rynek rolny powiatu ma charakter rozproszony, podporządkowany w głównej mierze podmiotom zewnętrznym, w niewielkim tylko stopniu skupiony wokół konkretnych przetwórców. Poszczególni producenci rolni sprzedają swoje produkty indywidualnie, nie są tworzone zespoły producenckie, co utrudnia zbyt produktów rolnych i obniża ich ceny. Niewykorzystana jak dotychczas jest
współpraca z Małopolską Giełdą Rolno – Towarową S.A. w Rzeszowie, mimo że dwa samorządy
gminne (Strzyżów i Wiśniowa) są jej udziałowcami. Wyzwaniem dla firm przetwórczych, istniejących spółdzielni, a przede wszystkim rolników, jest konsolidacja produkcji i producentów: organizowanie się w grupy producenckie, przejmowanie kanałów dystrybucyjnych zbytu produktów rolnych
a przede wszystkim tworzenie zakładów przetwórczych na obszarze powiatu, a także upowszechnienie upraw towarowych, co z kolei wymaga zmian struktury i profilu produkcji gospodarstw.
2.2. PRZEMYSŁ, BUDOWNICTWO, SEKTOR MAŁYCH I ŚREDNICH
PRZEDSIĘBIORSTW I USŁUGI RYNKOWE
Powiat strzyżowski jest obszarem o stosunkowo niskim na tle regionu i kraju poziomie rozwoju
gospodarczego. Świadczy o tym przede wszystkim liczba zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w stosunku do liczby ludności. W ostatnich latach następują znaczne przeobrażenia struktury
gospodarczej powiatu polegające na osłabieniu dominacji dużych firm produkcyjnych powodującym
negatywne konsekwencje społeczne oraz dynamicznym rozwoju sektora małych i średnich przedsiębiorstw, które powstają w różnych dziedzinach działalności gospodarczej.
Wykres nr 8 - Udział podmiotów gospodarczych zarejestrowanych w rejestrze REGON w
stosunku do liczby ludności w 1999 r.
10
8
7,92
5,9
6
4,15
4
2
0
Polska
Województwo
Powiat
udział podmiotów gospodarczych
W r. 1999 wg rejestru REGON w powiecie strzyżowskim zarejestrowanych ogółem było 2592;
podmioty gospodarcze, z czego działalność produkcyjną prowadziły 353 podmioty, (13,62 %), w sektorze „budownictwo” zarejestrowanych było 377 podmiotów (14,54 %), w sektorze „handel i naprawy” 902 podmioty (34,8 %), w sektorze „transport, gospodarka magazynowa i łączność” 212 podmioty (8,18 %), w sektorze „obsługa nieruchomości i firm” 155 podmiotów (5,98 %), w sektorze
„edukacja” 86 podmiotów (3,32 %), w sektorze „ochrona zdrowia i opieka socjalna” 116 podmiotów
(4,48 %), pozostałe stanowiły 391 podmiotów (15,08 %).
28
Wykres nr 9 - Struktura podmiotów gospodarki narodowej zarejestrowanych w rejestrze REGON wg wybranych
sekcji EKD wg stanu na 31.12.1999 r.:
377
353
902
391
116
86
155
działalność produkcyjna
handel i naprawy
obsługa nieruchomoci i firm
ochrona zdrowia i opieka socjalna
212
budownictwo
transport,gospodarka magazynowa i łączność
edukacja
pozostałe
W roku 2000 w powiecie zarejestrowanych w rejestrze KRUPGN REGON ogółem było 2741
podmiotów gospodarczych. W poszczególnych sekcjach ich stan przedstawiał się następująco: „rolnictwo, łowiectwo i leśnictwo” 96 (3,5 %), „przetwórstwo przemysłowe” 362 (13,21 %), „budownictwo” 436 (15,91 %), „handel i naprawy” 928 (33,86 %), „hotele i restauracje” 47 (1,71 %), „transport, gospodarka magazynowa i łączność” 226 (8,24 %), „pośrednictwo finansowe” 59 (2,15 %),
„obsługa nieruchomości i firm oraz nauka” 179 (6,53 %}, „edukacja” 80 (2,92 %), „ochrona zdrowia
i opieka społeczna” 122 (4,45 %), pozostałych podmiotów było w tym okresie 206 (7,52 %).
Wykres nr 10 - Struktura podmiotów gospodarki narodowej zarejestrowanych w rejestrze REGON według wybranych sekcji EKD wg stanu na 31.12.2000 r.:
436
928
362
96
47
206
rolnictwo, łowiectwo i leśnictwo
budownictwo
hotele i restauracje
pośrednictwo finasowe
edukacja
pozostałe
122
80
179
226
59
przetwórstwo przemysłowe
handel i naprawy
transport, gospodarka magazynowa i łączność
obsługa nieruchomości i firm oraz nauka
ochrona zdrowia i opieka społeczna
29
2. 2. 1. Przemysł
Spośród 2741 podmiotów gospodarki narodowej zarejestrowanych w rejestrze KRUPGN REGON w roku 2000, zlokalizowanych na obszarze powiatu, 362 firmy prowadziły działalność produkcyjną.
Tabela nr 6 - Podmioty gospodarki narodowej zarejestrowane w rejestrze KRUPGN – REGON wg stanu na dzień
31.12.2000 r.
Gminy
miasto Strzyżów
gmina Strzyżów
Czudec
Frysztak
Niebylec
Wiśniowa
Razem powiat
Ogółem
660
353
475
508
402
343
2741
Wybrane sekcje EKD
Transport,
Działalność
Handel i gospodarka
Budownictwo
produkcyjna
naprawy magazynowa
i łączność
65
60
254
34
56
76
106
27
63
79
153
42
61
62
200
49
59
80
118
56
58
79
97
18
362
436
928
226
Edukacja
Obsługa nieruchomości
64
20
34
24
24
13
179
15
14
14
12
12
13
80
Wśród zakładów przemysłowych powiatu dominują duże przedsiębiorstwa o ustalonej tradycji, zlokalizowane głównie w Strzyżowie o różnej kondycji finansowej i charakterze własności (Cukiernicza Spółdzielnia Inwalidów „Roksana”, Fabryka Maszyn w Strzyżowie, Produkcyjno – Usługowa Spółdzielnia Pracy „Auto – Service” w Strzyżowie, Strzyżowska Fabryka Mebli). Firmy te zatrudniają od 200 do 500 pracowników i ze względu na osiągane przychody oraz wartość sprzedaży
w większości wymagają restrukturyzacji. Spośród firm o ustalonej, wieloletniej tradycji, znanych na
rynku wojewódzkim i krajowym największe przekształcenia, jak do tej pory przeszła produkująca
sprzęt sportowy firma „Polsport”, która po procesie likwidacyjnym funkcjonuje w formie niewielkiej
spółki pracowniczej. Tradycyjne branże dominujące w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych
w przemyśle powiatu to: przemysł elektro – maszynowy – produkcja automatów sprężarkowych,
przemysł meblowy, przemysł cukierniczy, produkcja wyrobów sportowych, głównie piłek, produkcja
części zamiennych do maszyn i urządzeń oraz drobnych wyrobów mechanicznych, produkcja wyrobów ze szkła, ceramika budowlana oraz tartacznictwo33. W latach 90 – tych poszczególne zakłady
przemysłowe przeżywały poważne trudności ekonomiczne, co skutkowało m. in. kolejnymi redukcjami zatrudnienia. Pozytywnym wyjątkiem jest m.in. Produkcyjno – Usługowa Spółdzielnia Pracy
„Auto – Service”, która posiada zakłady w 3 gminach powiatu, szeroką sieć kooperantów, produkuje
drobne wyroby z drewna i metalu, które w 97 % eksportuje, dzięki współpracy z zagranicznymi kontrahentami. W roku 1990 firma zatrudniała 216 pracowników, w roku 1995 - 313, zaś w roku 2000 33
S. Zioło w przywoływanym opracowaniu (S. Zioło op. cit., s. 358 – 364) podaje, iż w roku 1937 w przemyśle powiatu
dominował przemysł materiałów budowlanych skupiający 74,9 % ogółu zatrudnionych, pozostałe 25,1 % to przemysł
spożywczy i drzewny. W tym roku przemysł skoncentrowany był w 8 miejscowościach, spośród których na czoło wysuwały się Cieszyna, Stępina i Czudec, łącznie skupiające 51,7 % zatrudnienia przemysłowego w regionie. W latach 1946 –
1965 następuje powolny rozwój przemysłu i wzrost liczby zatrudnionych z 352 w 1946 r. do 871 w 1956 r. i 1048 w 1965
r. Dominuje przemysł spożywczy (45,6 % pracowników) oraz materiałów budowlanych (39,2 % pracowników), zaczyna
wykształcać się skupienie przemysłowe Strzyżowa, a zakłady przemysłowe występują już w 14 miejscowościach. W latach 1966 – 1973 nakłady inwestycyjne na przemysł w powiecie zwiększyły się ponad dziesięciokrotnie w związku z budową nowych zakładów produkcyjnych, głównie w Strzyżowie, ale także w Czudcu, Frysztaku i innych miejscowościach.
W r. 1969 oddano do eksploatacji Fabrykę Mebli, w roku 1972 Oddział Terenowy Huty „Stalowa Wola” produkujący
podzespoły do koparek i sprężarek, w tym roku także Wytwórnię Sprzętu Sportowego „Polsport”, w roku 1973 Cukierniczą Spółdzielnię Inwalidów „Roksana”. Powstanie tych zakładów zatrudniających 213 – 575 pracowników oraz innych,
mniejszych spowodowało w latach 1966 – 1973 2,5 krotny wzrost liczby zatrudnionych w przemyśle. W r. 1973 przemysł
spożywczy skupiał 27,3 % ogółu zatrudnionych, drzewny 23,9 %, materiałów budowlanych 17,1 %, skórzany 17,4 %,
maszynowy 8,1 %, pozostałe 6,2 %. W terytorialnej strukturze przemysłu dominuje Strzyżów, w którym skupione jest
63,3 % ogółu zatrudnionych, mniejsze skupienia przemysłowe zaznaczają się we Frysztaku, Dobrzechowie i Czudcu.
30
510 pracowników (łącznie z uczniami). Sprzedaż ogółem w roku 1990 to 1.622.800 PLN, w roku
1995 - 16.653.000 PLN, natomiast w roku 2000 - 43.606.000 PLN34.
Do dużych firm o ustalonej tradycji dołączają powoli mniejsze firmy prywatne, zatrudniające
od kilku do kilkudziesięciu osób, prowadzące produkcję w branżach takich jak m.in.: przetwórstwo
drewna i produkcja drzewna, produkcja stolarki budowlanej z tworzyw sztucznych, odzieży, wyrobów cukierniczych i piekarniczych. W produkcji wybranych wyrobów w 1999 r. produkcja przedsiębiorstw zlokalizowanych na obszarze powiatu miała następujący udział w produkcji województwa:
- wiader ocynkowanych i piłek do gier sportowych stanowiła 100 % udziału w produkcji tych wyrobów w województwie podkarpackim,
- cukierków (bez czekoladowanych) 36,28 % produkcji województwa,
- okien i drzwi balkonowych z tworzyw sztucznych 9,87 %,
- ubiorów z dzianin 8,13 %, w tym bielizny osobistej z tkanin 40 %,
- części maszyn i urządzeń ogólnego przeznaczenia 8,1 %,
- sprężarek do powietrza i gazów 5,93 %,
- półfabrykatów tartych liściastych 2,54 %.
W sumie jednak udział przemysłu powiatu w przemyśle województwa podkarpackiego ogółem jest niewielki. Wartość brutto środków trwałych w 1999 r. w jednostkach na rozrachunku gospodarczym35 (151,7 mln zł) stanowi zaledwie 0,59 % udziału w tej wartości w całym województwie i
stawia powiat pod tym względem ogółem na 22 miejscu wśród 24 powiatów Podkarpacia i na 20
miejscu w sektorze prywatnym (106,8 mln. zł, udział w wartości województwa 0,92 %). Pod względem nakładów inwestycyjnych w przemyśle powiat strzyżowski z nakładami 7508 tys. zł stanowiącymi 0,51 % nakładów wojewódzkich plasuje się na 21 miejscu w województwie. Pracujący w przemyśle (2262) stanowią w powiecie 32,7 % ogółu pracujących (przy udziale wojewódzkim 37,4 %)
i 1,4 % pracujących w przemyśle w województwie podkarpackim36.
34
Dane na podstawie: 50 lat Spółdzielni Pracy Auto – Service w Strzyżowie. Strzyżów 2000.
Dane na podstawie Rocznika statystycznego województwa podkarpackiego. Rzeszów 2000. Dane nie obejmują podmiotów gospodarczych o liczbie pracujących poniżej 9 osób.
36
Z. Zioło w artykule Przemysł regionu strzyżowskiego zamieszczonym w monografii S. Cynarskiego pisze: „ W 1973 r.
liczba zatrudnionych w przemyśle regionu wynosiła 2,9 tys. pracowników, co stanowiło 1,4 % zatrudnionych w przemyśle województwa. Przemysł reg. strzyżowskiego dostarczył 782, 0 mln zł wartości produkcji globalnej przemysłu województwa. Liczba zatrudnionych w przemyśle regionu w przeliczeniu na 1000 mieszkańców wynosi 51 pracowników,
podczas gdy średnio dla województwa wynosi ona 116 pracowników. Podobnie liczba zatrudnionych w przemyśle na 100
km2 wynosi w regionie 586 pracowników i jest niższa od wartości średniej wojewódzkiej, która wynosi 1119 pracowników.”. W dalszej części autor podaje następujące zestawienie dotyczące zmian zatrudnienia w przemyśle w latach 1937 –
1973 w zakładach pracy zatrudniających powyżej 5 pracowników:
35
Liczba zatrudnionych
lata
ogółem
1937
1939
1946
1956
1960
1965
1970
1973
507
587
352
871
898
1048
1918
2734
Dynamika
(1937 = 100)
100,0
115,8
69,4
171,8
177,1
206,7
378,3
539,2
Procentowy
udział w przemyśle województwa
2,4
1,6
1,2
1,0
0,9
0,8
1,2
1,4
Wskaźniki uprzemysłowienia –
liczba zatrudnionych na:
1000 mieszkań100 km2
ców
8
102
9
118
6
71
15
176
18
164
19
212
33
387
47
552
Ciekawostką może być przytoczona prognoza co do wzrostu zatrudnienia w przemyśle w następnych dziesięcioleciach. S.
Zioło pisze: „W planie perspektywicznym zakłada się, że zatrudnienie w przemyśle regionu strzyżowskiego wzrośnie do
3,8 tys. pracowników w 1980 r. i 4,3 tys. w 1990 r.. Zaznaczy się dalsza koncentracja przemysłu w Strzyżowie. W zakładach położonych na terenie miasta przyjmuje się wzrost zatrudnienia do 2,6 tys. w 1980 i 3,0 tys. w 1990 r. W koncepcjach planistycznych w obecnej fazie nie przewiduje się intensywnego uprzemysłowienia regionu” S. Zioło: Przemysł regionu strzyżowskiego. [W:] S. Cynarski: Studia nad dziejami Strzyżowa i okolic, Rzeszów 1980, s. 357 – 366. S. Urbanik
w opracowaniu „Przemiany społeczno – gospodarcze w regionie strzyżowskim w latach 1974 – 1977” (S. Urbanik op.
cit.[W:] S. Cynarski: Studia nad dziejami Strzyżowa i okolic, s. 495 – 507.) podaje, iż w roku 1977 zatrudnienie w prze31
W zakresie przemysłu wydobywczego przez wiele lat na obszarze powiatu prowadzona była
działalność produkcyjna w oparciu o naturalne surowce. Zakłady tego typu zlokalizowane były m. in.
na terenie gminy Frysztak i Niebylec – kamieniołomy produkujące kruszywo, wcześniej także kopalnia rudy żelaza w Stępinie oraz cegielnie produkujące wysokiej jakości ceramikę budowlaną, w tym
dachówkę (Dobrzechów, Glinik Dolny). W związku z wyeksploatowaniem złóż surowcowych spośród tych zakładów funkcjonuje obecnie jedynie cegielnia w Gliniku Dolnym na terenie gminy Frysztak oraz małe prywatne firmy wydobywcze zajmujące się eksploatacją złóż piaskowo żwirowych
(Gogołów, Zaborów, Wyżne). Wydobycie ogółem z eksploatowanych złóż w roku 1999 wynosiło 17
485,5 m3, a w roku 2000 – 15 755m3 piasku, żwiru i drobnego kruszywa.
W latach dziewięćdziesiątych szczególnie dynamiczny rozwój przeżywa na obszarze powiatu
przemysł drzewny, oparty m.in. na eksploatacji surowca drzewnego z terenu powiatu. Dynamicznie
rozwija się handel drewnem, tartacznictwo, powstają też kolejne firmy produkujące wyroby z drewna: stolarkę budowlaną, prefabrykaty meblowe, meble, domki letniskowe, artykuły wyposażenia
mieszkań i ogrodów, inne elementy drewniane.
W przemyśle spożywczym stałą pozycję ma cukiernictwo i piekarnictwo stanowiące własność
spółdzielczą i prywatną oraz produkcja cukierków i słodyczy. Poszczególne firmy specjalizują się też
w dziedzinach takich jak: produkcja zabawek, odzieży, zniczy i wyrobów woskowych, folii i wyrobów foliowych i in.
W sumie kondycja poszczególnych przedsiębiorstw przemysłowych w powiecie jest niska.
Brakuje silnych podmiotów gospodarczych, które mogłyby się stać motorem rozwoju całych branż
przemysłu, brak jest nowoczesnych, konkurencyjnych technologii, nie istnieją przedsiębiorstwa
o charakterze innowacyjnym i wysokich technologii.
2.2.2. Sektor Małych i Średnich Przedsiębiorstw
Wśród 2592 podmiotów gospodarki narodowej zarejestrowanych w rejestrze REGON w roku
1999 2451 stanowiło własność prywatną, 27 państwową, 111 samorządu terytorialnego a 3 zagraniczną. Wg stanu na dzień 31.12.2000 r. spośród 2741 podmiotów gospodarczych na obszarze powiatu zarejestrowanych w rejestrze REGON 136 działało w sektorze publicznym, natomiast 2605 w sektorze prywatnym, 2 firmy działały jako przedsiębiorstwa państwowe, 26 zaś jako spółdzielnie. 32
podmioty działały jako spółki prawa handlowego, w tym 2 jako spółki akcyjne a 30 jako spółki
z ograniczoną odpowiedzialnością, wśród których 5 utworzonych było z udziałem kapitału zagranicznego37 Tak niski udział inwestorów zagranicznych wśród właścicieli podmiotów gospodarczych
w powiecie świadczy o niewielkim zainteresowaniu inwestowaniem na terenie powiatu inwestorów
zewnętrznych, w tym zagranicznych. Jednocześnie niemal 95 % udział własności prywatnej wśród
zarejestrowanych podmiotów wskazuje dużą dynamikę rozwoju własności prywatnej w gospodarce
od początku lat 90 – tych, nadal jednak zbyt małą w stosunku do potrzeb. Powiat strzyżowski ze
względu na liczbę zakładów osób fizycznych na 1000 mieszkańców (34,24 w roku 1999 przy średniej
wojewódzkiej 47,29) sytuuje się wśród 24 powiatów Podkarpacia na 18 miejscu. Wg danych Urzędu
Statystycznego w Rzeszowie38 liczba podmiotów gospodarki narodowej zarejestrowanych w rejestrze
REGON od roku 1995 (1495) do roku 1999 zwiększyła się o 1097. Dane dotyczące podmiotów gospodarczych wg urzędów gmin z terenu powiatu oraz Urzędu Skarbowego w Strzyżowie w latach
1990 – 2000 przedstawia poniższa tabela:
myśle zwiększyło się do ok. 3300 osób, w r. 1970 61,7 % ludności utrzymywało się z rolnictwa, w 1977 50,7 %, przy ówczesnej średniej dla województwa rzeszowskiego 37 %.
37
Por. Powiaty województwa podkarpackiego 2001 – wybrane dane statystyczne, Rzeszów 2001, s. 82 - 83.
38
Powiat strzyżowski w liczbach. Rzeszów 2001, s. 63.
32
Tabela nr 7 - Liczba podmiotów gospodarczych na terenie powiatu strzyżowskiego w poszczególnych latach – wg
danych Urzędów Gmin i Urzędu Skarbowego
Rok
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
Czudec
158
195
254
281
276
284
298
326
350
333
376
Frysztak Niebylec
110
155
210
232
275
285
298
318
339
318
300
177
253
332
385
428
474
515
588
644
718
789
Strzyżów
344
458
523
593
633
664
688
732
790
804
835
Wiśniowa
94
112
125
137
162
143
159
170
200
203
202
Razem
883
1.173
1.444
1.628
1.774
1.850
1.958
2.134
2.323
2.376
2.502
Dane wg Urzędu
Skarbowego
906
999
1.405
1.624
1.756
1.647
1.717
1.675
1.823
1.895
1.946
Średni roczny przyrost liczby podmiotów gospodarczych w powiecie w latach 1990 – 2000
wg danych urzędów gmin wynosił więc 161,9. Jego dynamikę w poszczególnych latach przedstawia
wykres:
Wykres nr 11 – Liczba podmiotów gospodarczych na terenie powiatu strzyżowskiego w latach 1990 – 2000 – wg
danych Urzędów Gmin
3000
2500
2000
1500
1000
500
0
1990
1991
1992
1993
1994
1995 1996
1997
1998
1999
2000
Liczba podmiotów gospodarczych
Wśród 2592 podmiotów gospodarczych funkcjonujących w roku 1999 na obszarze powiatu aż
2391 (92,24 %) zatrudniało 5 i mniej pracowników, 126 podmiotów zatrudniało od sześciu do dwudziestu pracowników, 65 od dwudziestu jeden do stu pracowników i 10 powyżej stu pracowników.
Wg stanu na dzień 31.12.2000 r. spośród 2741 podmiotów funkcjonujących na terenie powiatu strzyżowskiego (2,08 % podmiotów gospodarczych województwa podkarpackiego) 2600 zatrudniało 9
i mniej pracowników, 113 10 - 49 pracowników, 22 50 – 200 pracowników, 6 powyżej 200 pracowników39. Tak duży udział małych firm – zatrudniających poniżej sześciu pracowników – w liczbie
podmiotów gospodarczych skutkuje m. in. słabą pozycją konkurencyjną gospodarki powiatu, gdyż
bariery i ograniczenia stojące przed małymi firmami stają się barierami w rozwoju całej gospodarki
powiatu. Wśród ograniczeń tych wymienić można: - wysokie obciążenia fiskalne, wyższy koszt kredytu niż dla pozostałych firm, trudności z zabezpieczeniem kredytu, brak kapitału, utrudniony dostęp
do zamówień publicznych, załamanie w wymianie towarowej z Ukrainą i innymi partnerami wschod-
39
Dane na podstawie: Rocznik statystyczny województwa podkarpackiego 2000, Rzeszów 2000, s. 472 oraz Powiaty województwa podkarpackiego 2001 – wybrane dane statystyczne, Rzeszów 2001, s. 87.
33
nimi, związane m.in. z ograniczeniem przyjazdu turystów ze Wschodu, małe doświadczenie i przygotowanie do konkurencji z innymi firmami.
Tabela nr 8 – Wybrane dane o podmiotach gospodarczych w województwie podkarpackim w r. 1999
WYSZCZEGÓLNIENIE
ZAKŁADY OSÓB FIZYCZNYCH
PODMIOTY GOSPODARKI
NARODOWEJ ZAREJESTROWANE W REJESTRZE REGON
LICZBA ZAKŁADÓW OSÓB
FIZYCZNYCH NA 1.000
MIESZKAŃCÓW
POW. STRZYŻOWSKI
PODKARPACKIE
POW. BRZOZOWSKI
POW. KOLBUSZOWSKI
POW. ROPCZYCKO SĘDZISZOWSKI
POW. JASIELSKI
100.354
2.136
2.745
1.856
2.781
6.117
125.459
2.592
3.165
2.322
3.390
7.356
47,20
34,24
41,72
30,66
39,15
49,18
Jednocześnie ta pokaźna liczba małych podmiotów gospodarczych świadczy o dynamicznym
wzroście przedsiębiorczości wśród mieszkańców powiatu od początku lat dziewięćdziesiątych,
a podmioty te, przejmując pracowników likwidowanych bądź przekształcanych przedsiębiorstw państwowych, spełniają doniosłą rolę społeczną. Niewątpliwie ta właśnie sfera gospodarki powiatu – małe i średnie przedsiębiorstwa ma przed sobą ważną przyszłość, stanowiąc coraz wyraźniej o kondycji
gospodarczej, zatrudnieniu, poziomie bezrobocia i innych czynnikach ekonomicznych na tym terenie.
2.2.3. Budownictwo
W roku 1995 w sektorze budowlanym funkcjonowały na terenie powiatu 204 podmioty gospodarcze, natomiast w roku 1999 377 a w r. 2000 436 podmiotów (wzrost o 114 %). W roku 1999
wg Rocznika statystycznego województwa podkarpackiego podmioty te zatrudniały ogółem 306 osób
(wg liczby pracujących w powiecie w sekcji „budownictwo” w podmiotach zatrudniających powyżej
9 pracowników, w tym roku ogółem w sekcji „budownictwo” pracowało na terenie powiatu 534 osoby)40, co wskazuje, że w większości są to pojedyncze osoby prowadzące działalność gospodarczą nie
zatrudniające pracowników i stanowi w r. 1999 4,42 % pracujących w powiecie ogółem (w województwie udział pracujących w sekcji „budownictwo” stanowi 6,95 %).
Wg danych Urzędu Statystycznego w Rzeszowie41 na terenie powiatu w roku 1995 wydano 96
pozwoleń na budowę, w roku 1996 - 174, w roku 1997 - 171, w roku 1998 - 194. Odpowiednio liczba
mieszkań oddanych do użytku w poszczególnych latach przedstawia się następująco: w roku 1995 58, w roku 1996 - 37, w roku 1997 - 46, w roku 1998 - 88. Liczbę wydanych pozwoleń na budowę
w roku 1999 oraz mieszkań oddanych do użytku przedstawia tabela:
Tabela nr 9 – Pozwolenia na budowę i mieszkania oddane do użytku w 1999 r.
WYSZCZEGÓLNIENIE
OGÓŁEM:
CZUDEC
POWIAT
FRYSZTAK
STRZYŻOWSKI NIEBYLEC
STRZYŻÓW
WIŚNIOWA
BRZOZOWSKI
ROPCZYCKO - SĘDZISZOWSKI
JASIELSKI
KOLBUSZOWSKI
NIŻAŃSKI
40
41
POZWOLENIA
NA BUDOWĘ
OGÓŁEM
W TYM W BUDOWNICTWIE INDYWIDUALNYM
MIESZKANIA ODDANE DO UŻYTKU
OGÓŁEM
W TYM W BUDYNKACH INDYWIDUALNYCH
272
64
54
45
87
22
251
325
271
64
54
45
87
22
251
323
69
7
12
14
31
5
34
58
59
7
12
14
21
5
34
58
b. d.
b. d.
b. d.
b. d.
b. d.
b. d.
158
28
76
132
28
76
Rocznik statystyczny województwa podkarpackiego. Rzeszów 2000, s. 287
Powiat strzyżowski w liczbach. Rzeszów 2001, s. 47 – 48.
34
Powyższe fakty dowodzą, iż rynek budownictwa indywidualnego powiatu jest słabo rozwinięty.
Jedynie w Strzyżowie istnieje spółdzielnia mieszkaniowa, tylko kilka firm prywatnych, głównie
w Strzyżowie prowadzi działalność związaną z budową mieszkań na wynajem lub przeznaczonych
do sprzedaży. Powiatowe firmy budowlane w niewielkim stopniu mogą opierać swoją działalność na
rynku powiatowym, w szczególności w zakresie budownictwa indywidualnego, dlatego też ich aktywność w dużej mierze skierowana jest na zewnątrz.
Wartość zamówień budowlanych na terenie powiatu w znacznym stopniu podnosi działalność
samorządów i innych organów administracji publicznej zlecających duże inwestycyjne i remontowe
prace budowlane. Dotyczą one budowy szkół, sal gimnastycznych, inwestycji sieciowych, takich jak:
infrastruktura gazowa, wodociągowa, kanalizacyjna, w tym oczyszczalnie ścieków, remontów, bądź
inwestycji w jednostkach służby zdrowia, bezpieczeństwa publicznego i in. W roku 1999 wydatki
majątkowe w budżetach powiatu i gmin z terenu powiatu stanowiły kwotę 9594700 zł, w większości
były to wydatki związane z inwestycjami budowlanymi.
Szczególnie wysoki udział w rynku budowlanym na obszarze powiatu ma budownictwo drogowe. W związku ze złym stanem technicznym nawierzchni dróg i całej infrastruktury komunikacyjnej
rokrocznie na terenie powiatu wydatkowane są znaczne środki na budowę nowych nawierzchni dróg.
W powiecie w roku 1999 zlokalizowana była jedna firma budownictwa drogowego, która po przekształceniach weszła w skład Miejskiego Przedsiębiorstwa Dróg i Mostów w Rzeszowie, natomiast
zakład produkcji masy bitumicznej stał się własnością prywatnej firmy budownictwa drogowego mającej siedzibę poza terenem powiatu. W roku 1999 nakłady na utrzymanie dróg i obiektów mostowych ponoszone przez samorządy gminne i samorząd powiatowy stanowiły kwotę 4833700 zł.
2.2.4. Usługi rynkowe
Od roku 1990 na terenie powiatu obserwuje się dynamiczny rozwój sektora usług, przede
wszystkim handlu detalicznego i hurtowego, w tym stale rosnące tempo obrotów, wzrost sprzedaży i
liczby podmiotów w tej sekcji. W roku 1995 na terenie powiatu w rejestrze REGON w sekcji „handel
i naprawy” zarejestrowane były 482 podmioty, w 1996 750 podmiotów, w 1997 822 podmioty,
w 1998 822 podmioty, w 1999 902 podmioty (w r. 2000 928 podmiotów). Odpowiednio liczba sklepów przedstawia się w poszczególnych latach następująco: 387, 559, 591, 611, 611, a liczba pracujących w sklepach: 674, 927, 1007, 1046, 1049. Podobne tendencje wzrostowe obserwowane są także
w pozostałych sekcjach w tym sektorze, w tym szczególnie w sekcjach: „transport, gospodarka magazynowa i łączność” oraz „obsługa nieruchomości i firm”, w których w latach 1995 – 1999 obserwowany jest 55 – 67 % przyrost liczby podmiotów42. W roku 1999 podmioty gospodarcze zarejestrowane w rejestrze REGON w sekcjach „handel i naprawy”, „transport, gospodarka magazynowa
i łączność” oraz „obsługa nieruchomości i firm” stanowiły 49 % wszystkich firm z terenu powiatu,
natomiast liczba pracujących w sektorze „usługi rynkowe” (1988) – 18,2 % ogółu pracujących na terenie powiatu 43.
Dla prawidłowego rozwoju powiatu potrzebny jest dalszy dynamiczny rozwój tego sektora, który powinien absorbować istniejące na obszarach wiejskich nadwyżki siły roboczej. Zwłaszcza w otoczeniu rolnictwa i turystyce możliwości rozwojowe sektora nie są w zadowalającym stopniu wykorzystywane.
42
43
Tamże, s. 63.
Wg danych z podmiotów gospodarczych o liczbie pracujących powyżej 9 osób.
35
2.3. EDUKACJA, KULTURA I SPORT
2.3.1. Edukacja
Ludność powiatu w wieku do 25 lat (24392) stanowi 39,1 % ludności powiatu ogółem, co plasuje powiat na poziomie zbliżonym do średniego poziomu wojewódzkiego, przy czym w województwie podkarpackim udział ludzi młodych w ludności ogółem należy do najwyższych w kraju.
W powiecie strzyżowskim wg stanu na dzień 20 września 1999 r. było 11 przedszkoli i 39 oddziałów przedszkolnych przy szkołach podstawowych. W przedszkolach przebywało 870 dzieci pod
opieką 73 nauczycieli, natomiast w oddziałach przedszkolnych 477 dzieci pod opieką 42 nauczycieli.
W 57 szkołach podstawowych uczyło się 7092 uczniów i pracowało 515 nauczycieli44. W związku
z reformą systemu edukacji w roku 1999 samorządy rozpoczęły tworzenie nowej sieci szkolnej, przede wszystkim nowych typów szkół, jakimi są gimnazja. W roku 1999 na terenie powiatu utworzono
14 gimnazjów (44 oddziały) funkcjonujących w różnych formach organizacyjnych, w których w
pierwszej klasie uczyło się 1019 uczniów i pracowało 27 nauczycieli pełnozatrudnionych. Reforma
systemu edukacji wymusza na samorządach gminnych działania reorganizacyjne, które skutkować
będą zmianami w sieci szkolnej w zakresie szkolnictwa podstawowego i gimnazjalnego. Jest to spowodowane tworzeniem i umacnianiem gimnazjów, w związku z czym niektóre gminy(Czudec, Wiśniowa) podjęły już inwestycje związane z budową nowych gmachów szkolnych, a także spadkiem
liczebności uczniów w małych szkołach wiejskich w związku z malejącą liczbą urodzeń (wg stanu na
31 grudnia 1999 r. w powiecie było 1050 dziesięciolatków, natomiast urodziło się 737 dzieci, co stanowi spadek o 30 %!).
44
T. Jurasz w opracowaniu Rozwój oświaty na terenie regionu strzyżowskiego 1944 – 1974 (T. Jurasz op. cit., [W:] S.
Cynarski Studia nad dziejami Strzyżowa i okolic, Rzeszów 1980, s. 473 – 483.) podaje następujące informacje
- przed wojną na terenie powiatu istniało 55 szkół podstawowych, w tym 46 czteroklasowych, 3 szkoły sześcioklasowe, 6 szkół siedmioklasowych, w których pracowało 95 – 105 nauczycieli;
- w r. 1954 na terenie powiatu było 46 szkół siedmioklasowych, a liczba nauczycieli zwiększyła się do 340. Do 1954
roku wybudowano nowe budynki szkolne w Dobrzechowie, Godowej, Zaborowie, Gwoździance, Jaworniku Niebyleckim, Pstrągowej Górnej;
- W latach 1954 – 1961 nowe punkty szkolne powstały w Tułkowicach, Pstrągowej Woli, Chytrówce i Woli Czudeckiej jako szkoły czteroklasowe oraz wybudowano 11 nowych obiektów szkół: w Tułkowicach, Wiśniowej, Pstrągówce, Cieszynie, Markuszowej, Strzyżowie, Konieczkowej, Żarnowej, Gliniku Charzewskim, Pstrągowej Dolnej, Wyżnem. Były to obiekty 4 – 6 izbowe, z wyjątkiem 14 izbowego budynku w Strzyżowie.
- W latach 1961 – 1966 wybudowano nowe obiekty szkolne w Lubli, Stępinie, Gwoźnicy Górnej, Lutczy, Chytrówce,
Niewodnej, Kobylu, Pułankach, Czudcu, Połomi, Wysokiej Strzyżowskiej jako budynki 2- 7 izbowe,
- W latach 1965 – 1970 nowe obiekty szkolne oddano w Gliniku Górnym, Gogołowie, Kozłówku, Tropi, Żyznowie,
Różance, Gliniku Zaborowskim, Woli Czudeckiej i Woli Pyrówkach. W tym okresie zmodernizowano też obiekty
Liceum Ogólnokształcącego w Czudcu i w Strzyżowie, wzniesiono budynek sali gimnastycznej dla młodzieży szkół
średnich w Strzyżowie, adaptowano budynek starej szkoły podstawowej w Wysokiej Strzyżowskiej na Zakład Opiekuńczo – Wychowawczy.
- W roku 1976 we Frysztaku rozpoczęto budowę szkoły zbiorczej wraz z internatem, którą ukończono w 1983 r., przeznaczając na Państwowy Zakład Wychowawczy dla Dzieci i Młodzieży Upośledzonej Umysłowo w Stopniu Lekkim,
przekształcony w 1984 r. w Specjalny Ośrodek Szkolno – Wychowawczy,
- W roku szkolnym 1974/75 w powiecie było 60 szkół podstawowych, w tym 45 ośmioklasowych i 15 z klasami I – IV
oraz 16 przedszkoli. Funkcjonowały szkoły średnie: licea ogólnokształcące w Czudcu i Strzyżowie, liceum ekonomiczne od 1965 r. w nowym budynku szkolnym w Strzyżowie, od 1972 r. liceum zawodowe, kształcące w zawodach
handlowych, zaoczne technikum ekonomiczne, od 1962 r. zasadnicza szkoła elektryczna w Czudcu a także szkoły
przysposobienia rolniczego przekształcone w zasadnicze szkoły rolnicze w Strzyżowie, Frysztaku, Niebylcu i Czudcu. W placówkach oświatowych pracowało w tym okresie 389 nauczycieli.
36
Tabela nr 10 – Szkolnictwo w powiecie strzyżowskim w 1999 roku wg organów prowadzących
Liczba placówek
Liczba uczniów
(a) Liczba nauczycieli
Liczba oddziałów
Liczba placówek
Liczba uczniów
Liczba oddziałów
16
9
1315
97
64
1
175
7
8
11
227
23
14
11
1255
87
70
1
183
3
8
11
188
12
11
11
1258
80
68
4
157
2
7
9
478
36
23
12
2340
167
117
7
342
13
14
13
43
18
15
12
924
84
63
1
162
2
7
Liczba oddziałów
Liczba oddziałów
26
269
Liczba uczniów
Liczba dzieci
6
Liczba placówek
Liczba placówek
GMINA
Liczba oddziałów
WYSZCZEGÓLNIENIE
SZKOŁY PONADGIMNAZJALNE (b)
SZKOŁY SPECJALNE
(PODSTAWOWE I
GIMNAZJA) (b)
GIMNAZJA
Liczba uczniów
SZKOŁY PODSTAWOWE
Liczba placówek
PRZEDSZKOLA I ODDZIAŁY PRZEDSZKOLNE
2
183
76 (d)
17
2
(10 c)
2565
133
77
2
183
76 (d)
17
2
(10 c)
2.565
133
77
CZUDEC
GMINA
FRYSZTAK
GMINA
NIEBYLEC
GMINA I
MASTO
STRZYŻÓW
GMINA WIŚNIOWA
POWIAT
STRZYŻOWSKI
RAZEM
50
1.205
115
79
57
7.092
515
382
14
1.0
19
a)
27
40
liczba nauczycieli pełnozatrudnionych,
b) w roku szkolnym 2000/2001,
c)
wg typów szkół,
d) łącznie z nauczycielami – wychowawcami.
Samorząd powiatowy jest organem prowadzącym dla szkół ponadgimnazjalnych oraz szkół
specjalnych stopnia podstawowego i gimnazjalnego. Na terenie powiatu funkcjonują 4 placówki
zbiorcze: dwie szkoły specjalne – w Strzyżowie i we Frysztaku oraz dwie szkoły średnie – w Czudcu
i w Strzyżowie. W roku szkolnym 1999/2000 w Specjalnym Ośrodku Szkolno – Wychowawczym we
Frysztaku w ramach szkoły podstawowej uczyło się 106 uczniów, natomiast w gimnazjum 17
uczniów, łącznie 123 uczniów. Rok później w szkole podstawowej było 79 uczniów, w gimnazjum
21 uczniów, natomiast w nowoutworzonej zasadniczej szkole zawodowej o profilu kucharz – cukiernik 11 uczniów. Ogółem w szkole było 139 uczniów, z czego 80 (57,55 %) stanowią uczniowie pochodzący spoza powiatu. W Specjalnym Ośrodku Szkolno – Wychowawczym w Strzyżowie w roku
szkolnym 1999/2000 uczyło się 42 dzieci, z czego 33 w szkole podstawowej i 9 w gimnazjum. Rok
później w ośrodku przebywało 44 dzieci: 27 w szkole podstawowej i 17 w gimnazjum. W tej liczbie
dzieci 30 pochodziło spoza powiatu (68,18 %).
37
Wykres nr 12 – Wydatki oświatowe Powiatu Strzyżowskiego w 1999 r.
2372067
3054954
1145030
178062 1050127
50586
Zespól Szkół w Czudcu
Specj. Ośr. Szk. - Wych. we Frysztaku
Por. Psych. - Ped. W Strzyzowie
Zespół Szkół w Strzyżowie
Specj. Ośr. Szk. - Wych. w Strzyzowie
pozostałe
Wykres nr 13 – Liczba uczniów w szkołach, dla których organem prowadzącym jest Powiat Strzyżowski
wg stanu na dzień 01.09.2000 r.
2063
502
140
43
Zespół Szkół w Czudcu
Specj. Ośr. Szk. - Wych. w Strzyżowie
Wykres nr 14 - Wydatki oświatowe Powiatu Strzyżowskiego w 2000 r.
3774064
1273528
2744345
251941 1204145
80838
Zespół Szkół w Czudcu
Por. Psych. - Ped. w Strzyżowie
Specj. Ośr. Szk. - Wych. w Strzyżowie
pozostałe
38
Liczba placówek szkolnictwa ponadpodstawowego (9) w roku szkolnym 1998/99 należała do
najniższych w województwie podkarpackim. W tej liczbie w Zespołach Szkół w Czudcu i Strzyżowie
znajdowały się 2 licea ogólnokształcące, 2 zasadnicze szkoły zawodowe kształcące w tradycyjnych
zawodach związanych z usługami rynkowymi, robotniczych zawodach związanych z obróbką metalu
i drewna i in. oraz 5 szkół średnich technicznych (liceum ekonomiczne, liceum handlowe, liceum zawodowe). W roku szkolnym 2000/2001 powstały nowe typy szkół tj. liceum techniczne, liceum
agrobiznesu, technikum mechaniczne, technikum mechaniczno – spożywcze oraz nowe typy szkół
zasadniczych: w Zespole Szkół w Czudcu technolog robót wykończeniowych, w Specjalnym Ośrodku Szkolno – Wychowawczym we Frysztaku kucharz – cukiernik – dla młodzieży specjalnej troski.
W roku szkolnym 1998/99 wskaźnik liczby uczniów szkół ponadpodstawowych w stosunku do ludności powiatu ogółem (3,8 %) należał do najniższych w województwie. Poniżej plasowały się tylko
powiaty: krośnieński (3,31 %), przemyski (1,08 %), rzeszowski (1,9 %), w Polsce wskaźnik ten wynosił 6,06 %, natomiast średnio w województwie 5,19 % wśród powiatów ziemskich i 6,83 % po
uwzględnieniu powiatów grodzkich. W roku szkolnym 1999/2000 w powiecie strzyżowskim w liceum ogólnokształcącym kształciło się 1007 uczniów (2,15 % uczniów z całego województwa),
z czego w Strzyżowie 827 (82,13 %), natomiast w Czudcu 180 (17,87 % ogółu); w szkołach średnich
technicznych i zawodowych 735 uczniów (1,07 % uczniów województwa), z czego 536 w Strzyżowie (72,92 %) a 199 w Czudcu (27,08 %); w zasadniczych szkołach zawodowych 699 uczniów (2,3
% uczniów województwa), z czego 603 w Strzyżowie (86,27 %) i 96 w Czudcu (13,73 % całości).
Ogółem we wszystkich placówkach edukacyjnych, dla których organem prowadzącym jest Powiat
Strzyżowski w 1999 r. uczyło się 2606 uczniów, z czego w Zespole Szkół w Strzyżowie 1966
uczniów (75,44 %), w Zespole Szkół w Czudcu 475 uczniów (18,23 %), w Specjalnym Ośrodku
Szkolno – Wychowawczym we Frysztaku 123 uczniów (4,72 %), w Specjalnym Ośrodku Szkolno –
Wychowawczym w Strzyżowie 42 uczniów (1,61 %). W r. 2000 w Zespole Szkół w Strzyżowie
uczyło się 2063 uczniów (75,07 %), w Zespole Szkół w Czudcu 502 uczniów (18,27 %), w Specjalnym Ośrodku Szkolno – Wychowawczym we Frysztaku 140 uczniów (5,1%), w Specjalnym Ośrodku
Szkolno – Wychowawczym w Strzyżowie 43 uczniów (1,56 %).
Tabela nr 11 – Jednostki oświatowe Powiatu Strzyżowskiego w latach 2000 - 2001
Lp
1
2
3
4
L. uczniów
Nazwa Szkoły
(jednostki)
2000/01
2001/02
Zespół Szkół
w Strzyżowie
2.063
1.591
Zespół Szkół
w Czudcu
502
492
SOSW Frysztak
140
151
SOSW Strzyżów
43
43
RAZEM
2.748
2.277
L. oddziałów
2000/01 2001/02
L. nauczycieli
2000/01 2001/02
L. wychowawców
2000/01 2001/02
62
49
99
91
0
0
15
14
34
29
0
0
12
13
23
24
30
29
5
6
8
9
15
15
94
82
164
153
45
44
Obserwując stan uczniów w poszczególnych typach szkół ponadpodstawowych zauważa się
spadek liczby uczniów kształcących się w powiecie w zasadniczych szkołach zawodowych (827
w roku szkolnym 1995/96 i 699 w roku szkolnym 1999/2000 – spadek o 15,5 %), wzrost uczniów
kształcących się w liceach ogólnokształcących (941 w roku szkolnym 1995/96 i 1007 w roku szkolnym 1999/2000 – wzrost o 7 %) i średnich szkołach technicznych (646 w roku szkolnym 1995/96
i 735 w roku szkolnym 1999/2000 – wzrost o13,8 %).
39
Wykres nr 15 – Liczba uczniów w poszczególnych typach szkół w latach 1995 – 1999
1100
1000
941
1007
900
800
735
827
700
600
699
646
500
400
300
200
100
0
1995/1996
liceum ogólnokształcące
1999/2000
średnie szkoły techniczne
zasadnicze szkoły zawodowe
Tendencja ta jest także widoczna w wyborach poszczególnych typów szkół przez absolwentów szkół
podstawowych z terenu powiatu. W roku szkolnym 1995/96 liceum ogólnokształcące w powiecie
wybrało 24,95 % absolwentów, szkoły średnie techniczne 14,97 % absolwentów a szkoły zasadnicze
zawodowe 27,97 % absolwentów. W roku szkolnym 1999/2000 liceum ogólnokształcące wybrało
28,6 % absolwentów, szkoły średnie techniczne 17, 1 % absolwentów (rok później po utworzeniu
nowych typów szkół 25,62 % absolwentów), a zasadnicze szkoły zawodowe 17,2 % absolwentów.
Wykres nr 16 – Wybór poszczególnych typów szkół ponadpodstawowych przez absolwentów szkół podstawowych
z terenu powiatu w latach 1995 - 1999
35,00%
30,00% 27,97%
25,00% 24,95%
20,00%
15,00%
10,00% 14,97%
5,00%
0,00%
1995/1996
liceum ogólnokształcące
28,60%
17,20%
17,10%
1999/2000
średnie szkoły techniczne
zasadnicze szkoły zawodowe
Trzeba jednak zauważyć, że dynamika zmian struktury szkolnictwa ponadpodstawowego jest nadal
niewystarczająca w stosunku do potrzeb rynku pracy. Istotnym problemem w systemie oświatowym
powiatu jest znaczny odsetek młodzieży wybierającej dla kontynuacji kształcenia szkoły średnie położone poza powiatem.
40
Tabela nr 12 - Decyzje absolwentów szkół podstawowych położonych na terenie powiatu strzyżowskiego o wyborze
szkół ponadpodstawowych (lata 1995-1999) 45:
Rok
szkolny
Liczba absolwentów
ogółem
LO
LT
Technikum
Szkoła Zasadnicza
C*
S*
C
S
C
S
C
S
Liczba absol- % w stosunwentów którzy ku do ogółu
wybrali szkoły
powiatowe
1994/95
1062
49
216
29
107
23
0
72
225
721
67,89
1995/96
1002
38
177
29
104
33
0
37
222
640
63,87
1996/97
999
42
202
Brak
naboru
136
39
0
Brak naboru
220
639
63,96
1997/98
1074
36
225
Brak
naboru
137
39
0
68
233
738
68,71
1998/99
1070
56
250
Brak
naboru
141
42
0
30
154
673
62,90
1999/00
1054
26
234
29
168
37
36
44
169
743
70,49
Razem
6261
247
1304
87
793
213
36
251
1223
4154
66,35
W roku szkolnym 1995/96 młodzież ta stanowiła 36,13 % absolwentów ogółu szkół podstawowych
w powiecie, w roku szkolnym 1998/99 37, 1 %, natomiast w roku następnym 29,51 %. Skuteczne
przeciwdziałanie tej tendencji powinno oznaczać stałe wzbogacanie oferty kształcenia a docelowo
stworzenie nowych szkół w gminach, w których liczba absolwentów wybierających szkoły zewnętrzne jest najwyższa.
Interesujących danych w tym obszarze dostarczyły badania przeprowadzone przez Poradnię
Psychologiczno – Pedagogiczną w Strzyżowie wśród uczniów drugich klas gimnazjów na terenie
powiatu w czerwcu 2001 r.46. Udział w badaniach wzięło 67 % uczniów z rocznika, spośród których
20 % zadeklarowało podjęcie nauki w zasadniczej szkole zawodowej a 80 % w liceach profilowanych. W obecnym stanie sieci szkolnictwa ponadgimnazjalnego kontynuację kształcenia w placówkach na terenie powiatu zadeklarowało ogółem 62 % badanych, a poza powiatem 38 % badanych,
przy czym w stosunku do stycznia 2001 r., kiedy po raz pierwszy przeprowadzono badanie, stanowi
to wzrost o 10 % na korzyść szkół średnich powiatowych. Z kolei przy hipotetycznym założeniu istnienia szkół średnich we Frysztaku i Niebylcu odsetek deklarujących wybór szkół powiatowych
wzrósł o dalsze 8 % do poziomu 70 %. Wśród głównych przyczyn determinujących wybór określonej
szkoły wymieniono: dogodny dojazd, położenie szkoły w miejscu lub w pobliżu miejsca zamieszkania, poziom nauczania. Najwyższy spadek wyboru szkoły poza terenem powiatu w sytuacji utworzenia nowych szkół średnich zanotowano wśród gimnazjalistów gminy Niebylec, którzy w wariancie
obecnym aż w 62, 91 % zadeklarowali wybór szkoły poza powiatem, a przy hipotetycznym założeniu
funkcjonowania szkoły średniej w Niebylcu odsetek ten spadł do 37,09 %.
45
por. Szkolnictwo ponadpodstawowe w powiecie strzyżowskim w świetle migracji absolwentów szkół podstawowych z terenu powiatu (lata 1995 – 2000). Strzyżów 2000.
46
Na podstawie materiałów własnych Starostwa Powiatowego i Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej w Strzyżowie.
41
Wykres nr 17- Wybór dalszego kształcenia przez absolwentów szkół podstawowych na terenie powiatu strzyżowskiego w roku szkolnym 1999/2000.
100,00%
92,12%
100%
90,00%
80,00%
70,00%
70,49%
70,69%
62,92%
53,12%
60,00%
46,88%
50,00%
37,08%
40,00%
29,51%
29,31%
30,00%
20,00%
7,88%
10,00%
0%
0,00%
Gmina Czudec
Gmina Frysztak Gmina Niebylec Gmina Strzyżów Gmina Wiśniowa Powiat ogółem
absolwenci którzy wbrali szkoły średnie powiatowe
absolwenci którzy wybrali szkoły średnie poza powiatem
Zadowalający jest natomiast stopień przygotowania nauczycieli oraz ich liczba w stosunku do
potrzeb szkolnictwa. Poziom przygotowania nauczycieli nie odbiega od współczesnych wymagań,
nie brakuje też nauczycieli żadnej z podstawowych specjalności, choć pewien niedobór odnotować
można w nauczaniu języków obcych, specjalistycznych przedmiotach zawodowych, niewielu jest nauczycieli przygotowanych do kształcenia akademickiego. Trudno przyjąć jednoznaczne kryteria dla
oceny poziomu nauczania i jakości pracy szkół. Jeżeli jednak przyjąć jako kryteria poziomu nauczania liczbę uczestników olimpiad i konkursów przedmiotowych oraz odsetek uczniów wybierających
dalsze kształcenie na poziomie wyższym, wówczas należy uznać, iż w zakresie poziomu nauczania
i jakości kształcenia szkół średnich jest jeszcze wiele do zrobienia.
Ofertę edukacyjną powiatu uzupełniają placówki zlokalizowane w Strzyżowie, takie jak Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia, Społeczna Szkoła Muzyczna, Niepubliczna Szkoła Języków
„Promesa” oraz Zakład Doskonalenia Zawodowego prowadzący różnorodne kursy przysposobienia
zawodowego. Obecnie brak jest na terenie powiatu placówek oferujących kształcenie w systemie zaocznym, placówek szkolnictwa wyższego. Od początku roku szkolnego 2001/2002 w Zespole Szkół
w Strzyżowie rozpoczęła funkcjonowanie szkoła policealna kształcąca młodzież w zawodzie technik
– informatyk.
2.3.2. Kultura
Działalność kulturalna jest tradycyjną formą aktywności społecznej mieszkańców powiatu
strzyżowskiego. Na terenie powiatu od lat funkcjonują liczne zespoły muzyczne, teatralne, grupy artystów – malarzy, pisarzy i poetów i in. Do II wojny światowej, a szczególnie na przełomie XIX i XX
w. ośrodkami życia artystycznego były dwory szlacheckie i ziemiańskie rozrzucone w różnych miejscowościach powiatu. Spośród nich szczególną rolę odgrywał dwór Mycielskich w Wiśniowej,
w którym przebywali czołowi artyści i ludzie kultury okresu międzywojennego. Kolekcja obrazów
gromadzona przez kilka pokoleń rodu Mycielskich wywieziona z dworu po II wojnie światowej stała
się trzonem kolekcji dzieł sztuki utworzonego Muzeum Okręgowego w Rzeszowie, gdzie zresztą do
dzisiaj nie znalazła należnego jej miejsca47.
Od początku lat dziewięćdziesiątych za organizację działalności kulturalnej odpowiadają samorządy. Na terenie powiatu funkcjonuje 5 gminnych ośrodków kultury, 2 muzea oficjalnie zarejestrowane – w Strzyżowie i Gwoźnicy Górnej, parafialne muzeum narzędzi rolniczych w Szufnarowej,
27 placówek bibliotecznych dysponujących stosunkowo wysoką na tle powiatów ościennych liczbą
47
Por. T. Szetela – Zauchowa Barbizon wiśniowski, Rzeszów 1997, s. 131 – 145.
42
woluminów (318100) oraz 1 placówka kinowa w ramach Domu Kultury „Sokół” w Strzyżowie.
W powiecie działa kilka zespołów folklorystycznych, chórów i amatorskich orkiestr dętych, zespołów
muzyki nowoczesnej, tworzą amatorzy malarze, rzeźbiarze, pisarze i poeci. Pamięć o tradycji regionu
kultywują działające w gminach stowarzyszenia regionalne, a nowym osiągnięciem lat dziewięćdziesiątych stało się czasopiśmiennictwo rozwijane pod auspicjami samorządów gminnych a także samorządu powiatowego. Od roku 1990 na rynku pojawiły się takie pozycje prasowe jak: „Waga i Miecz”,
„Głos Niebylca”, „Gmina Samorządna”, „Kamerton” – kwartalnik społeczno-literacki, „Kwartalnik
Czudecki”, „Gazeta Frysztacka”, „Bardo” – zawierające artykuły dotyczące spraw współczesnych,
tradycji i historii regionu. Panoramy czasopiśmiennictwa powiatowego dopełniają gazetki parafialne
w coraz większej liczbie ukazujące się na terenie powiatu oraz gazetki szkolne.
Szczególną rolę w rozwijaniu i inicjowaniu działalności kulturalnej odgrywają samorządowe
placówki kultury zlokalizowane na obszarze powiatu, tj. biblioteki, domy i ośrodki kultury. Wyzwaniem dla samorządu powiatowego jest stworzenie biblioteki powiatowej i innych powiatowych instytucji kulturalnych.
2.3.3. Sport
W roku 1999 na terenie powiatu działalność prowadziło 12 amatorskich klubów sportowych
(w tym 5 uczniowskich), prowadzących 20 sekcji, w których ćwiczyło 650 osób, w tym 132 kobiety.
W klubach tych w różnorodnych związkach sportowych zarejestrowanych było 441 zawodników
(299 do lat 18), 5 trenerów i 17 instruktorów. Popularne dyscypliny to gry zespołowe, przede wszystkim piłka nożna, piłka siatkowa, piłka koszykowa, tenis stołowy, lekkoatletyka, a także dynamicznie
rozwijające się w latach dziewięćdziesiątych dyscypliny takie jak szachy, jeździectwo, sporty oparte
na dalekowschodnich sztukach walki. W różnych kategoriach wiekowych zawodnicy odnoszą sukcesy na szczeblu wojewódzkim i krajowym, największe z nich są udziałem zawodników w kategoriach
młodzieżowych.
Organizacją działalności sportowej zajmują się w poszczególnych gminach ośrodki sportu i rekreacji (Strzyżów i Frysztak) oraz działające najczęściej na prawach stowarzyszeń amatorskie
i uczniowskie kluby sportowe, zlokalizowane na obszarze poszczególnych gmin, a także powstające
zrzeszenia powiatowe. W ostatnim dziesięcioleciu na terenie powiatu wybudowano wiele obiektów
sportowych, takich jak sale gimnastyczne zlokalizowane przy obiektach oświatowych, otwarte kąpielisko we Frysztaku, rekonstruowane są obiekty strzelnic sportowych (Czudec, Strzyżów). Bazę sportową uzupełniają: otwarte kąpielisko, basen kąpielowy w Strzyżowie, stadiony sportowe oraz wyciągi
narciarskie w Babicy i Strzyżowie - Łętowni.
Baza sportowa powiatu wymaga dalszej rozbudowy i modernizacji. Jej rozwój uwzględnić
powinien potrzeby mieszkańców oraz projektowany rozwój rekreacji i turystyki, w związku z czym
dążyć należy do dalszego zwiększenia liczby sal gimnastycznych, budowy krytego kąpieliska, stworzenia ścieżek rowerowych, obiektów związanych z uprawianiem sportów zimowych i innych obiektów sportowych. Wsparcia wymaga rozwój stowarzyszeń i klubów sportowych.
2.4. OCHRONA ZDROWIA ORAZ POMOC SPOŁECZNA
W związku z reformą ustrojową państwa z 1999 r. oraz reformą ochrony zdrowia organizacja
ochrony zdrowia w powiecie podlega w ciągu ostatnich lat daleko idącym zmianom. Podstawowa
opieka zdrowotna, stomatologia oraz specjalistyczna opieka medyczna wyodrębnia się z placówki
publicznej, jaką jest Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej w Strzyżowie i w formie różnorodnych podmiotów niepublicznych świadczy nadal usługi na obszarze powiatu.
W Szpitalu Powiatowym w Strzyżowie wg stanu na dzień 31 grudnia 1999 r. było 108 łóżek,
tj. w przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców 17,3 łóżka, przy średniej wojewódzkiej 43 łóżka i średniej
krajowej 53 łóżka. Stan ten poprawia się, w r. 2001 w Szpitalu Powiatowym funkcjonują 142 łóżka, z
czego na Oddziale Chirurgii 37, Oddziale Intensywnej Opieki Medycznej 3 łóżka, Wewnętrznym 48
łóżek, Położniczo – Ginekologicznym 33 łóżka, Noworodkowym 21 łóżek. Od 15.08. 2000 r. funk43
cjonuje także 18 łóżkowy Zakład Pielęgnacyjno – Opiekuńczy. Za I półrocze 2001 r. wykorzystanie
łóżek w poszczególnych oddziałach przedstawiało się następująco:
Oddział Chirurgii – 96,1 %,
OIOM – 84,2 %,
Oddział Wewnętrzny – 99,6 %,
Oddział Położniczy – 59,3 %,
Oddział Ginekologiczny – 77 %,
Oddział Noworodkowy – 28,8 %.
Średni czas pobytu pacjentów w poszczególnych oddziałach wynosi:
Oddział Chirurgii – 5,2 dni,
OIOM – 4,9 dni,
Oddział Wewnętrzny – 7,0 dni,
Oddział Położniczy – 5,0 dni,
Oddział Ginekologiczny – 3,9 dni,
Oddział Noworodkowy – 3,8 dni.
W związku z tym istniejące w powiecie świadczenia medyczne w zakresie lecznictwa zamkniętego wymagają uzupełnienia przez placówki zewnętrzne – dotyczy to zwłaszcza usług specjalistycznych wymagających wysoko zaawansowanych procedur medycznych. Nie zmienia to jednak
faktu, iż w powiecie nadal należy rozwijać bazę tego lecznictwa, wzmacniać jego konkurencyjność
wobec placówek zewnętrznych, a z uwagi na to, iż stan infrastruktury medycznej jest niewystarczający, podjąć działania modernizacyjne, niezbędne jest m. in. doposażenie w nowoczesny sprzęt i aparaturę medyczną. Zwiększenie liczby łóżek szpitalnych jest też istotne ze względu na to, że według
prognoz zapotrzebowanie na ten rodzaj opieki wzrastać będzie w województwie podkarpackim o 14
% rocznie do 2010 roku48. W skali kraju przewiduje się dalszy spadek liczby łóżek krótkoterminowych do 40 na 10000 mieszkańców w 2002 r. i 35 w r. 2005 oraz wzrost liczby łóżek długoterminowych, tj pielęgnacyjno – opiekuńczych i rehabilitacyjnych do 12 na 10000 mieszkańców w 2002 r. i
15 w roku 200549.
Tabela nr 13 – Wybrane dane dotyczące ochrony zdrowia w latach 1999 - 2001
Wyszczególnienie
Lekarze na 10000 mieszkańców
Łóżka szpitalne na 10000
mieszkańców
Łóżka długoterminowe na
10000 mieszkańców
Wskaźnik hospitalizacji –
liczba
hospitalizacji
na
10000 mieszkańców
Średni czas pobytu w szpitalu w dniach
Średnie obłożenie łóżka w %
22
Województwo Podkarpackie
17,7
Powiat Strzyżowski
10,250
52
41,5
22,7
0,6451
5,552
136
b.d.
2,9
118
119
9,4
b.d.
4,9
85,2
b.d.
74,2
Polska
W stosunku do wskaźników wojewódzkich a nawet na tle większości sąsiednich powiatów
niższa jest także liczba wyższego i średniego personelu medycznego zatrudnionego w placówkach
48
Por. Program Restrukturyzacji w Ochronie Zdrowia. Materiały konferencyjne. Rzeszów, 4 lipca 2001.
Por. H. Siciński Restrukturyzacja łóżek szpitalnych. Gazeta Samorządu i Administracji Nr 15- 16/ 2001. Autor w artykule stwierdza ponadto, iż w skali ogólnopolskiej w szpitalach ogólnych występuje znaczny nadmiar łóżek szpitalnych w
oddziałach ginekologiczno – położniczych oraz pediatrycznych i niedobór łóżek dla przewlekle chorych, paliatywnych,
kardiologicznych, onkologicznych i psychiatrycznych.
50
Wg danych własnych z roku 2001.
51
Wg danych z 31 .12. 1999 r.
52
Wg danych za rok 2001.
44
49
ochrony zdrowia (w powiecie w przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców w roku 1999 przypadało 9,8 lekarzy, przy średniej wojewódzkiej 17,7 i ogólnopolskiej 22,6, pielęgniarek 34,2, przy średniej wojewódzkiej 51,3 i ogólnopolskiej 51,0), natomiast liczba lekarzy stomatologów w przeliczeniu na 10
tys. mieszkańców (3,4) kształtuje się na poziomie nieco wyższym od średniej wojewódzkiej (3,0),
równym średniej ogólnokrajowej (3,4). Nieco wyższa natomiast od średniej wojewódzkiej (5,1) i
ogólnokrajowej (4,9) jest liczba ludności w tys. w stosunku do liczby aptek i punktów aptecznych (w
powiecie w roku 1999 - 5,7).
Wg stanu na dzień 30 czerwca 2001 r. w powiecie funkcjonowało 5 niepublicznych zoz,
świadczących usługi na podstawie kontraktu z Podkarpacką Regionalną Kasą Chorych w Rzeszowie
w ramach podstawowej opieki zdrowotnej, 2 niepubliczne, stomatologiczne zoz, 5 prywatnych gabinetów stomatologicznych mających kontrakty z PRKCh, 2 prywatne gabinety lekarskie świadczące
usługi w ramach kontraktu z PRKCh, 28 prywatnych gabinetów lekarskich świadczących usługi bez
kontraktu z PRKCh. Ogółem w powiecie było w tym okresie 64 lekarzy (w tym 3 emerytów), 22 lekarzy stomatologów, 29 lekarzy specjalistów oraz 336 pracowników średniego personelu medycznego, w tym w SP ZOZ 301 a w niepublicznych zoz 35.
Tabela nr 14 - Pracownicy medyczni cywilnej służby zdrowia - stan w dniu 31 XII
Wyszczególnienie
Powiat
Strzyżowski - 1995
- 1996
- 1997
- 1998
Brzozowski
Jasielski
Kolbuszowski
Niżański
Lekarze stomatolodzy
w liczbach bezwzględnych
Pielęgniarki
Lekarze
Lekarze stomatolodzy
na 10 tys. ludności
Lekarze
Pielęgniarki
57
16
239
9,2
2,6
38,5
58
16
230
9,4
2,6
37,1
62
19
238
10,0
3,1
38,3
61
21
213
9,8
3,4
34,2
102
20
441
15,5
3,0
62,6
178
45
683
15,1
3,7
58,2
60
20
229
9,9
3,3
38,0
86
18
271
12,8
2,7
40,3
63
22
172
8,9
3,1
24,3
3758
645
10903
17,7
3,0
51,3
87524
13260
197153
22,6
3,4
51,0
Ropczycko – Sędziszowski
Województwo a
Polska
a
Zadaniem na najbliższe lata stać się powinna poprawa kondycji finansowej publicznych placówek ochrony zdrowia, wzmacnianie konkurencyjności pomiędzy niepublicznymi podmiotami świadczącymi usługi medyczne oraz poprawa bazy lokalowej i doposażenie w sprzęt placówek ochrony
zdrowia w powiecie.
Tabela nr 15 - Finansowanie poszczególnych podmiotów ochrony zdrowia w powiecie strzyżowskim przez Podkarpacką Regionalną Kasę Chorych w Rzeszowie w latach 1999 i 2000
Lp.
1.
2.
3.
a
Rok
1999
Wyszczególnienie
SP ZOZ w Strzyżowie
w tym szpital powiatowy
w tym przychodnie specjalistyczne
Liczba podmiotów
1
1
1
Przekazane środki
w zł
13.888.079,51
9.114.307,81
2.360.662,50
w 1999 r. dane nie obejmują osób, dla których głównym miejscem pracy są gabinety prywatne.
45
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
2000
w tym podstawowa opieka zdrowotna
Niepubliczne podmioty świadczące na terenie powiatu usługi w ramach p.o.z.
Niepubliczne podmioty świadczące na terenie powiatu usługi stomatologiczne
Niepubliczne podmioty świadczące na terenie powiatu usługi pielęgniarskie
Pozostałe podmioty na obszarze powiatu
korzystające ze środków PRKCh – indywidualna praktyka stomatologiczna
SUMA
SP ZOZ w Strzyżowie
w tym szpital powiatowy
w tym przychodnie specjalistyczne
w tym podstawowa opieka zdrowotna
Niepubliczne podmioty świadczące na terenie powiatu usługi w ramach p.o.z.
Niepubliczne podmioty świadczące na terenie powiatu usługi stomatologiczne
Niepubliczne podmioty świadczące na terenie powiatu usługi pielęgniarskie
Pozostałe podmioty na obszarze powiatu
korzystające ze środków PRKCh – 5
praktyk indywidualnych, w tym 2 stomatologiczne i 3 specjalistyczne
SUMA
1
5
2.413.109,20
1.352.060,46
-
-
-
-
1
74.254,05
7
1
1
1
1
6
15.314.394,02
13.433.789,02
9.405.062
2.021.929,76
2.006.797,26
2.360.030,77
2
1.367.075
3
337.520,36
5
538.326
17
18.036.741,15
Od roku 1999 pomoc społeczna w powiecie funkcjonuje niemal w całym zakresie jako struktury
samorządowe. Świadczenia z zakresu pomocy społecznej w głównej mierze są zadaniem gmin realizowanym przez gminne i miejsko - gminny ośrodek pomocy społecznej. Gmina i Miasto Strzyżów
prowadzi ponadto Środowiskowy Dom Samopomocy dla osób niepełnosprawnych. Pozostałe placówki pomocy społecznej zlokalizowane w powiecie prowadzone są przez samorząd powiatowy
w Strzyżowie i są to: domy pomocy społecznej dla mężczyzn upośledzonych i psychicznie chorych
w Babicy i Gliniku Dolnym, domy dziecka w Strzyżowie i Żyznowie, Powiatowy Urząd Pracy
w Strzyżowie świadczący usługi na rzecz bezrobotnych oraz koordynujące działania samorządu powiatowego w zakresie pomocy społecznej Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Strzyżowie.
W roku 1999 gminne ośrodki pomocy społecznej z terenu powiatu na realizację zadań własnych
i zleconych otrzymały kwotę 5872280 zł, wypłacając w tym okresie m.in. zasiłki stałe dla 113 osób
oraz udzielając różnorodnych form pomocy dla mieszkańców z terenu powiatu.
W domach pomocy społecznej na terenie powiatu w dn. 31.12.2000 r. przebywało 121 pensjonariuszy, natomiast w domach dziecka 83 wychowanków. Organizacja stacjonarnej opieki społecznej sprawia, że placówki te spełniają funkcje ponadpowiatowe, przebywające w nich osoby
w większości pochodzą bowiem spoza terenu powiatu. W domach pomocy społecznej liczba miejsc
jest zbyt mała w stosunku do potrzeb, natomiast zarówno domy pomocy społecznej, przede wszystkim dom pomocy społecznej w Gliniku Dolnym, jak i domy dziecka wymagają działań modernizacyjnych, remontów i inwestycji pod kątem poprawy standardów lokalowych. W związku z wzrastającymi na terenie powiatu potrzebami w tym zakresie system stacjonarnej opieki społecznej wymaga
też uzupełnienia o dom pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku.
46
Wykres nr 18 – Liczba wychowanków i pensjonariuszy w stacjonarnych placówkach pomocy społecznej
Powiatu Strzyżowskiego w 2000 r.
76
43
40
45
Dom Dziecka Strzyżów
Dom Dziecka Żyznów
DPS Babica
DPS Glinik Dolny
W tym okresie w stacjonarnych placówkach pomocy społecznej prowadzonych przez Powiat
Strzyżowski przebywało ogółem 203 wychowanków i pensjonariuszy, z czego w Domu Dziecka
w Strzyżowie 40 (19,7 %), w Domu Dziecka w Żyznowie 43 (21,18 %), w Domu Pomocy Społecznej
w Babicy 76 (37,44 %), w Domu Pomocy Społecznej w Gliniku Dolnym 45 (22,17 %)
Wykres nr 19 - Wydatki budżetowe Powiatu Strzyżowskiego na pomoc społeczną w 1999 r. – ogółem 4482231
zł
1258874
664878
841896
82513
346712
801878
10950
365134
109407
DPS Babica
Pow. Centr. Pom. Rodz
Rodz. zastępcze i usamodz. wychow.
Pozostałe
DPS Glinik Dolny
Pow. Zesp. ds. orzek.
Zas. Rodz. dla funkc. PSP i Policji
47
Wykres nr 20 - Wydatki budżetowe Powiatu Strzyżowskiego na pomoc społeczną w 2000 r. – ogółem 5449573
zł
1295255
92130
836945
362721
971497
994333
DPS Babica
Pow. Centr. Pom. Rodz
Rodz. zastępcze i usamodz. wychow.
Pozostałe
25480
752700
1000
117512
DPS Glinik Dolny
Pow. Zesp. ds. orzek.
Zas. Rodz. dla funkc. PSP i Policji
Powiatowy Urząd Pracy
Zadaniem powiatu jest także organizacja opieki nad dziećmi przebywającymi na mocy decyzji
sądu w rodzinach zastępczych. W roku 1999 na ten cel zaangażowano środki w wysokości 346712 zł
dla 36 rodzin zastępczych. W systemie opieki nad dzieckiem sprawowanie opieki poprzez rodziny
zastępcze powinno być szczególnie wspierane, nie tylko w formie bezpośrednich świadczeń, ale także poprzez szkolenia i inne pośrednie formy przygotowania rodzin zastępczych do sprawowania
opieki.
Szczególnym zadaniem powiatu od roku 1999 w ramach gospodarowania środkami Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych stała się pomoc dla osób niepełnosprawnych.
Od 01.09.1999 r. funkcjonuje w powiecie powołany przez Starostę Powiatowy Zespół ds. Orzekania
o Stopniu Niepełnosprawności. W r. 2000 Zespół ten rozpatrzył 776 spraw, orzekając o niepełnosprawności 496 osób. Wg danych szacunkowych na dzień 04.06.2001w powiecie mieszka ok. 5800
osób niepełnosprawnych, z tego ok. 2800 mężczyzn, 2000 kobiet i 1000 dzieci w wieku do 16 lat.
Wśród tych osób 480 było ze znacznym stopniem niepełnosprawności, pracowało ok. 1700 osób,
w tym 500 w zakładach pracy chronionej, 900 na otwartym rynku pracy i 300 prowadziło działalność
gospodarczą lub rolniczą. 120 osób niepełnosprawnych zarejestrowano jako osoby bezrobotne, a 20
poszukiwało pracy.
W roku 1999 na różne formy pomocy osobom niepełnosprawnym w zakresie m.in. rehabilitacji zawodowej i społecznej przeznaczono kwotę 755922,99 zł. Ogółem z różnorodnych form pomocy
skorzystało 271 osób niepełnosprawnych, w tym utworzono 29 nowych stanowisk pracy dla tych
osób. W ramach tych środków na zwrot kosztów organizacji nowych stanowisk pracy dla osób niepełnosprawnych wydatkowano kwotę 395292 zł (52,29 %), na zwrot kosztów wynagrodzeń i składek
ZUS 174488,05 zł (23,08 %), na finansowanie szkoleń osób niepełnosprawnych 4172 zł (0,56 %), na
pożyczki na rozpoczęcie działalności gospodarczej przez osoby niepełnosprawne 35266 zł (4,66 %),
na dofinansowanie do turnusów rehabilitacyjnych 79760 zł (10,55 %), na likwidację barier architektonicznych 34372 zł (4,55 %), na likwidację barier w komunikowaniu się 4786,40 zł (0,63 %), na realizację programu celowego „DROGOWSKAZ”, tj. na zakup przedmiotów ortopedycznych i środków
pomocniczych 11472,07 zł (1,52 %), na realizację programu celowego „WAZON”, tj. na wspieranie
aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych 1639 zł, tj. (0,22 %), natomiast koszty obsługi realizowanych zadań wyniosły 14675,47 zł (1,94 %).
48
Wykres nr 21 - Struktura wydatkowanych środków PFRON na pomoc dla osób niepełnosprawnych w 1999 r. w zł:
395292
174488,05
14675,47
11472,07
34372
1639
79760
35266
4172
4786,4
zwrot kosztów organizacji nowyh stanowisk pracy
szkolenia
dofinansowanie turnusów rehabilitacyjnych
likwidacja barier w komunikowaniu się
program celowy "WAZON"
zwrot kosztów wynagrodzeń i składek
pożyczki na rozpoczęcie działalności gospodarczej
likwidacja barier architektonicznych
program celowy "Drogowskaz"
koszty obsługi
W roku 2000 w ramach realizowania zadań związanych z pomocą osobom niepełnosprawnym
wydatkowano kwotę 677861,28 zł, w tym na zwrot kosztów organizacji nowych stanowisk pracy dla
osób niepełnosprawnych 239547 zł (35,34 %), na zwrot kosztów wynagrodzeń i składek ZUS 252866
zł (37,30 %), na finansowanie szkoleń osób niepełnosprawnych 8433 zł (1,24 %), na pożyczki na
rozpoczęcie działalności gospodarczej przez osoby niepełnosprawne 25000 zł (3,69 %), na dofinansowanie do turnusów rehabilitacyjnych 73258 zł (10,81 %), na likwidację barier architektonicznych
23564,02 zł (3,47 %), na likwidację barier w komunikowaniu się 6068,02 zł (0,91 %), na realizację
programu celowego „DROGOWSKAZ”, tj. na zakup przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych 33537,24 zł (4,95 %), na realizację programu celowego „WAZON”, tj. na wspieranie aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych 3132 zł, tj. (0,46 %), natomiast koszty obsługi realizowanych zadań wyniosły 12456 zł (1,83 %).
Wykres nr 22 - Struktura wydatkowanych środków PFRON na pomoc dla osób niepełnosprawnych w r. 2000 w zł:
239547
12456
3132
252866
33537,24
25000
23564,02
73258
8433
6068,02
zwrot kosztów organizacji nowyh stanowisk pracy
szkolenia
dofinansowanie turnusów rehabilitacyjnych
likwidacja barier w komunikowaniu się
program celowy "WAZON"
zwrot kosztów wynagrodzeń i składek
pożyczki na rozpoczęcie działalności gospodarczej
likwidacja barier architektonicznych
program celowy "Drogowskaz"
koszty obsługi
49
System pomocy osobom niepełnosprawnym uzupełniają placówki oświatowe w zakresie szkolnictwa
podstawowego, gimnazjalnego i średniego, tj specjalne ośrodki szkolno – wychowawcze w Strzyżowie i we Frysztaku.
Problemem społecznym ostatniego dziesięciolecia stało się bezrobocie. W roku 2000 na różnorodne formy pomocy dla osób bezrobotnych Powiatowy Urząd Pracy, który od 1 stycznia tegoż roku
wszedł w skład powiatowej administracji zespolonej, wydatkował środki w wysokości 13063541,65
zł pochodzące z Funduszu Pracy, z czego 65,9 % na zasiłki dla bezrobotnych, 7,8 % na zasiłki przedemerytalne, 5,8 % na świadczenia przedemerytalne, 4,6 % na przygotowanie zawodowe młodocianych, 14,8 % na aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu, 1,1 % na pozostałe wydatki.
2.5. TURYSTYKA I REKREACJA
2.5.1. Warunki rozwoju turystyki i rekreacji
Obszar powiatu strzyżowskiego charakteryzuje się znaczącymi walorami turystycznymi.
Wpływa na to malownicze położenie praktycznie całego obszaru powiatu z podgórskim ukształtowaniem terenu, dużymi kompleksami leśnymi, w których występuje wiele interesujących gatunków roślin i zwierząt, w tym zwierząt łownych. Znaczna część obszaru powiatu poddana jest różnym formom ochrony przyrody ze względu na unikatowe walory przyrodnicze. Na terenie powiatu znajduje
się m.in. Czarnorzecko – Strzyżowski Park Krajobrazowy, Strzyżowsko – Sędziszowski Obszar
Chronionego Krajobrazu, Hyżniańsko – Gwoźnicki Obszar Chronionego Krajobrazu, rezerwaty przyrody „Góra Chełm” w Stępinie i Jaszczurowej, „Herby” w Jazowej i Kobylu „Wielki Las” w Pstrągowej a także wg stanu na dzień 31 12.1999 r. 39 pomników przyrody. Walory turystyczne powiatu
podnoszą także liczne, unikatowe zabytki kultury materialnej, wśród których wymienić można zabytkowe kościoły i cerkwie, zabytki budownictwa drewnianego, liczne stanowiska archeologiczne, zespoły fortyfikacji z okresu II wojny światowej (Strzyżów i Stępina), unikatowe układy urbanistyczne
(Czudec, Strzyżów, Niebylec), zespoły dworskie oraz przydrożne kapliczki i krzyże. Wartości przyrodnicze i kulturowe powiatu podziwiać można m.in. poprzez umiejscowione na jego terenie szlaki
turystyczne: szlak niebieski ciągnący się od góry Bardo (534 m n.p.m.) i Chełm (532 m n.p.m.) poprzez Stępinę, Cieszynę, Jazową (pasmo Herby 469 m n.p.m.) następnie Oparówkę i poza terenem
powiatu Pietruszą Wolę, Rzepnik do pasma Prządek, szlak zielony ciągnący się od Strzyżowa poprzez Godową, Bonarówkę i Węglówkę do gminy Korczyna, szlak czarny z Czudca poprzez Babicę,
Połomię, Gwoździankę, Godową do Bonarówki53.
53
por. Powiat Strzyżowski, mapa turystyczna, wydawnictwo Atma s.c. Nowy Sącz 2000.
50
Mapa nr 5 – Atrakcje turystyczne powiatu strzyżowskiego
Żywą tradycją w powiecie jest amatorska działalność kulturalna, którą realizują liczne zespoły
muzyczne, w tym folklorystyczne, rozwija się twórczość malarzy i rzeźbiarzy a także twórczość literacka.
Celem działań władz samorządowych stać się powinno zwiększenie liczby imprez promujących
walory turystyczne i rekreacyjne powiatu, obecnie bowiem tylko kilka imprez cyklicznych uznać
można za imprezy międzygminne, praktycznie żadna nie spełnia kryteriów imprezy o charakterze regionalnym.
Poprawy i znacznej rozbudowy wymaga także infrastruktura turystyczna, zwłaszcza pod względem liczby obiektów i miejsc noclegowych. W 1999 r. na terenie powiatu funkcjonowało 7 obiektów
oferujących 276 miejsc noclegowych, w tym 170 całorocznych. Stosunkowo wysoka liczba korzystających z noclegów w tym roku (13621) związana jest z umiejscowieniem na terenie gminy Czudec
Centrum Doskonalenia Pedagogicznego – instytucji działającej w ramach samorządu województwa,
w której prowadzone są przez cały rok szkolenia i konferencje a także z dynamicznym rozwojem
agroturystyki. W stosunku do roku 1999 ilość gospodarstw agroturystycznych w roku 2000 zwiększyła się trzykrotnie (do 1554), jednakże jest nadal dalece niewystarczająca. Na terenie gminy Czudec
znajduje się 3 obiekty hotelowe i 166 miejsc noclegowych, w gminie Frysztak 3 obiekty hotelowe
i 60 miejsc, w gminie Niebylec 1 obiekt i 50 miejsc. W pozostałych gminach, w tym w mieście
Strzyżowie nie istnieją zarejestrowane obiekty i miejsca noclegowe55.
54
Dane na podstawie: Agroturystyka – wieś podkarpacka zaprasza – przewodnik po gospodarstwach agroturystycznych,
Boguchwała 2001.
55
por. Powiat Strzyżowski w liczbach, Rzeszów 2001, s. 51.
51
Tabela nr 16 - Baza noclegowa turystyki w 1999 r.
Wyszczególnienie
Obiekty a
Miejsca noclegowe
ogółem
w tym całorocznie
Korzystający z noclegów b
ogółem
w tym cudzoziemcy
Powiaty
Strzyżowski
-
1995
2
166
126
3112
1093
-
1996
2
156
116
4221
1093
-
1997
2
156
116
4091
1178
-
1998
4
162
118
4635
1053
-
1999
7c
276
170
13621
131
- Czudec
3
166
74
13012
110
- Frysztak
3
60
46
343
21
- Niebylec
1
50
50
266
-
- Strzyżów
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Brzozowski
5
246
180
2452
58
Jasielski
22
949
233
22459
510
Kolbuszowski
8
271
94
3686
256
Niżański
13
593
188
8659
1127
11
796
102
11864
204
Województwo
509
24910
12983
495245
91062
Polska
13546
770351
341376
13099546
2574151
Gminy
w tym miasto
- Wiśniowa
Na obszarze powiatu zlokalizowane są źródła wód naturalnych, które są wykorzystywane do
produkcji wód mineralnych (Lutcza, Stępina, Strzyżów), projektowane są też działania w celu wykorzystania odkrytego w latach osiemdziesiątych obfitego źródła wód geotermalnych o wysokiej temperaturze w gminie Wiśniowa56.
W związku z atrakcyjnością turystyczną terenu powiatu a także położeniem w pobliżu stolicy
województwa Rzeszowa, jak również istotnych w skali wojewódzkiej ośrodków miejskich takich jak
Krosno, Jasło, Dębica i in. jest on naturalnym terenem rekreacyjnym, w tym predysponowanym do
zaspokajania potrzeb wypoczynku sobotnio- niedzielnego mieszkańców tych ośrodków57. Rozwój
bazy turystycznej i rekreacyjnej stać się więc powinien funkcją wiodącą w projektowaniu rozwoju
powiatu.
a
stan w dniu 31.VII.
w okresie I - IX.
c
łącznie z kwaterami agroturystycznymi, domem wycieczkowym i innymi obiektami.
56
W przygotowywanym Planie zagospodarowania przestrzennego województwa podkarpackiego (Rzeszów, grudzień
2001, s. 281) zawarto także dla obszaru powiatu strzyżowskiego zadanie pod nazwą „Wykorzystanie zasobów wód geotermalnych w rozwoju funkcji turystyczno – uzdrowiskowej i do celów gospodarczych, szczegółowe rozpoznanie zasobów m in. w ramach programu „The Carpathian Geodata for Energy and Enviromental Purposes, Target Action (CARTA)
57
por. Strategia rozwoju województwa podkarpackiego na lata 2000 – 2006. Rzeszów 2000, s. 33.
52
b
3. STAN I JAKOŚĆ ŚRODOWISKA W POWIECIE STRZYŻOWSKIM
3.1. Charakterystyka środowiska geograficznego i przyrodniczego
Pod względem geomorfologicznym teren powiatu strzyżowskiego położony jest w Strefie Alpejskiej, Prowincji Karpat, Podprowincji Karpat Zachodnich, Makroregionie Karpat Zewnętrznych,
Mezoregionie Pogórza oraz Regionach: Pogórza Strzyżowskiego i Pogórza Dynowskiego. Obszar ten
niemal w całości położony jest w zlewni Wisłoka – cieku II rzędu zasilającego Wisłę - (z wyjątkiem
potoku Gogołówka w Gogołowie, który wraz z dopływami należy do zlewni Wisłoki), do którego
wpadają większe strumienie, takie jak m.in.: Lublica, Stępinka, Kopytko, Różanka, Stobnica, Gwoźnica, Pstrągówka i in. wraz ze swoimi dopływami58.
Mapa nr 6 - Hydrografia Powiatu Strzyżowskiego
Obszar powiatu charakteryzuje się urozmaiconą rzeźbą terenu, na którą składają się rozległe,
najczęściej płaskie szeregowo ułożone grzbiety wzgórz tworzące kilka poziomów w granicach 300 –
540 m n.p.m. o średnich spadkach terenu 10 – 20 % oraz doliny i kotliny rzeczne, najczęściej płaskodenne (najniżej położona Kotlina Czudecka na poziomie ok. 210 m n.p.m.) o różnej szerokości i rozległości lub też przybierające charakter głębokich, malowniczo ukształtowanych jarów i wąwozów
Osią hydrograficzną terytorium powiatu jest rzeka Wisłok, wokół której rozciąga się w większości
58
Część rozdziału na podstawie: R. Soja, Środowisko geograficzne regionu strzyżowskiego, [w:] Studia nad dziejami
Strzyżowa i okolic, red. S. Cynarski, Rzeszów 1980 oraz: Dokumentacja do utworzenia Czarnorzecko – Strzyżowskiego
Parku Krajobrazowego, Przemyśl 1990, J. Malczewski: Studium ochrony wartości kulturowych i krajobrazu dla gminy
Czudec, Rzeszów 1999, W. Gorczak, A. Sapeta, B. Tondos, J. Tur: Studium ochrony wartości kulturowych i krajobrazu
do studium uwarunkowań zagospodarowania przestrzennego gminy Frysztak, Rzeszów 1997 – 1998, J. Malczewski Studium ochrony wartości kulturowych i krajobrazu dla gminy Niebylec, Rzeszów 1997, Studium wartości kulturowych i
ochrony krajobrazu wraz z wytycznymi konserwatorskimi dla gminy Strzyżów do studium uwarunkowań i miejscowych
planów zagospodarowania przestrzennego, Rzeszów 1995, Studium ochrony wartości kulturowych i krajobrazu dla gminy Wiśniowa, Rzeszów 1999.
53
niezalesiona, lekko nachylona (5%) dolina Wisłoka z wykształconym systemem terasowym, przebiegająca w kierunku Wschód – Zachód, o szerokości 800 – 1500 m, otoczona pasmami wzgórz. Najwyższymi punktami powiatu są góry Bardo (534 m n.p.m.) i Chełm (532 m n.p.m.) położone na granicy gmin Frysztak i Wiśniowa. Krajobraz pagórkowaty, podgórski dominuje w gminach Niebylec,
Czudec i Frysztak (z wyjątkiem płaskich terenów Kotliny Frysztackiej i Czudeckiej w dolinie Wisłoka), natomiast łagodniejszy, bardziej płaszczyznowy ze względu na rozległość doliny Wisłoka, nazywanej w tych miejscach Kotliną lub Niecką Strzyżowską w gminach Strzyżów i Wiśniowa. Oryginalnym elementem ukształtowania terenu powiatu są dwie tzw. Bramy: Babicka i Frysztacka, w których rzeka Wisłok przecina główne pasma wzgórz wąską, przełomową doliną.
Malowniczy krajobraz powiatu z urozmaiconą rzeźbą terenu związany jest z jego budową
geologiczną, w którym występują podłoża skalne o różnej odporności. Budowę geologiczną obszaru
powiatu tworzą utwory fliszowe, tj. skały osadowe złożone z piaskowców i łupków a także zalegające na dużych obszarach utwory czwartorzędowe w postaci glin pylastych, glin lessowatych, współczesnych utworów rzecznych oraz piasków i żwirów fluwioglacjalnych. Obszar powiatu znajduje się
w strefie nasunięć trzech jednostek tektonicznych fliszu karpackiego: śląskiej, podśląskiej oraz skolskiej a także na niewielkim obszarze w okolicach Wysokiej Strzyżowskiej jednostki węglowieckiej
zbudowanej z margli i piaskowców59. Warstwy istebniańskie i ciężkowickie jednostki śląskiej budują
wzgórza z charakterystycznym malowniczym ciągiem wychodni skalnych (m.in. w rezerwacie Herby
– Jazowa – Kobyle), warstwy lgockie, rogowce mikuszowickie w obrębie tej jednostki budują m. in.
grzbiet Chełmu i Klonowej Góry oraz masyw Czarnego Działu i Brzeżanki, w tym w okolicy Bonarówki rzadką osobliwość geologiczną – tzw. czapkę tektoniczną60, jedną z największych w polskich
Karpatach fliszowych – oderwany płat płaszczowiny śląskiej leżący na utworach podśląskich61.
59
R. Soja op. cit., s. 11- 13.
„Odosobniony płat Bonarówki zbudowany z utworów dolnej kredy jednostki śląskiej nasunięty jest na pstre margle
jednostki podśląskiej a wraz z nimi na flisz skolski” Dokumentacja do utworzenia Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku
Krajobrazowego, Przemyśl 1990, s. 105.
61
J. Kawalec podaje w tym opracowaniu (Dokumentacja ..., s. 92 – 103) następujące informacje o budowie stratygraficznej wyróżnionych jednostek tektonicznych na omawianym obszarze:
- dla jednostki skolskiej: warstwy inoceramowe z naprzemiennym układem łupków, piaskowców i margli, kompleks pstrych łupków z cienkimi ławicami piaskowców, warstwy hieroglifowe, warstwy menilitowe, warstwy
krośnieńskie,
dla jednostki śląskiej: warstwy cieszyńskie górne , w których piaskowce i łupki uzupełniane są soczewkami syderytów, warstwy grodziskie, warstwy lgockie, zawierające m.in. przekrystalizowany węglan wapnia oraz chalcedon, opal i kwarc, co powoduje ich przydatność jako materiału dla kruszywa drogowego, w poziomie górnym
warstwa ta nazywana jest rogowcami mikuszowickimi, warstwy gezowe składające się z gezów, łupków, piaskowców, a miejscami zawierające spongiolity, konkrecje manganowe, radiolaryty, warstwy godulskie, warstwy
istebniańskie, warstwy menilitowe, warstwy krośnieńskie,
dla jednostki podśląskiej: warstwy gezowe, pstre margle węglowieckie z konkrecjami fosforytowymi i pirytowymi i żyłkami kalcytowymi w okolicach Wysokiej Strzyżowskiej.
54
60
Mapa nr 7 - Uproszczona budowa geologiczna obszaru Powiatu Strzyżowskiego
Budowa geomorfologiczna powoduje stałe narażenie obszaru powiatu na zagrożenia o charakterze osuwiskowym, powiązane z kolei z warunkami i cyklami hydrometeorologicznymi. Z dotychczasowych obserwacji wynika, że wystąpienie ruchów mas ziemnych na obszarze powiatu powtarzało się w odstępach 10 - 20 letnich, a najpoważniejsze ich skutki zaobserwowano w latach 1980 –
1981 i 2000. Charakter budowy geomorfologicznej terenu sprawia więc, iż koniecznym jest
uwzględnienie tych uwarunkowań przy projektowaniu zagospodarowania przestrzennego, w szczególny sposób przy projektowaniu sieci osiedleńczej62.
Tabela nr 17 - Szacunkowe straty spowodowane powodziami i osuwiskami na terenie powiatu strzyżowskiego w
roku 2000
Rodzaj strat
W budynkach mieszkalnych i gospodarczych
W infrastrukturze komunalnej
Inne
Drogi powiatowe
Straty łącznie
Gmina Czu- Gmina Fryszdec
tak
952
124
Straty w tys. zł
Gmina Nie- Gmina i Miasto
bylec
Strzyżów
765
102
Gmina Wiśniowa
400
Powiat ogółem
2.343
300
250 t
100
328
130
1.108
135
530
1.917
245
180
799
100
60
1.025
310
150
890
420
80
1.030
1.210
1.000
5.661
Podstawowym typem krajobrazu na obszarze powiatu jest historycznie ukształtowany krajobraz podgórski o kulturze rolniczej, z charakterystyczną, barwną mozaiką upraw rolnych, łąk, sadów
przydomowych, pastwisk i zadrzewień śródpolnych, nadrzecznych i nadpotokowych oraz pasmami
terenów zalesionych, przeważających na terenach położonych w górnych partiach wzniesień63.
Wśród obszarów leśnych powiatu szczególnej ochronie podlegają zespoły buczyny karpackiej (Dentario glandulosae – Fagetum), w wyższych partiach wzniesień (powyżej 450 – 500 m n.p.m.) tworzące unikalne w tym regionie piętro regla dolnego, składające się z głównie z buka, jodły z domiesz62
W projekcie Planu zagospodarowania przestrzennego województwa podkarpackiego (Rzeszów 2001, s. 333) jako jedno z istotnych zadań ujęto „minimalizowanie zasięgu procesów denudacyjnych i ich negatywnych skutków na terenach
osuwiskowych (opracowanie dokumentacji geologicznej oraz opracowań ekofizjograficznych, dostosowanej do skali planów zagospodarowania przestrzennego, właściwe zagospodarowanie przestrzenne, zalesienia, monitoring)”.
63
J. Malczewski, Studium ochrony wartości kulturowych i krajobrazu dla gminy Niebylec, Rzeszów 1997, s. 85.
55
ką jawora oraz liczne gatunki roślin górskich. Poniżej regla dolnego na poziomie 360 – 500 m n.p.m.
występuje najpowszechniejsze na tym terenie piętro pogórza z dominującym zbiorowiskiem buczyny
karpackiej (Dentario glandulosae – Fagetum collinum), w którym pod okapem buka, jodły lub obu
tych gatunków, z domieszką graba, dębu szypułkowego i sztucznie wypreparowanej sosny zwyczajnej64 rozwija się bogate runo leśne ze znacznie większym niż w piętrze wyższym udziałem roślin niżowych. Najniższe partie piętra pogórza (do 360 – 400 m n.p.m.) zajmują grądy (Tilio – Carpinetum)
z dominacją graba, dębów oraz udziałem lipy drobnolistnej, sosny i buka, w górnych dolinach potoków występują zaś smugi jesionowego łęgu podgórskiego (Carici remotae – Fraxinetum) i nadrzecznej olszyny górskiej (Alnetum incanae), zaś w niżej położonych dolinach cieków wodnych zachowały
się fragmenty niżowego łęgu jesionowo – olszowego (Circaeo – Alnetum), w którym rośnie m.in.
osobliwość florystyczna w tym regionie – chroniona okazała paproć górska – pióropusznik strusi
(Matteucia struthiopteris) a także na piaszczystych łachach Wisłoka wikliny nadrzeczne (Salicetum
triandro – viminalis).
Na obszarze powiatu występuje klimat podgórski, należący do karpackiej strefy ekoklimatycznej, umiarkowanie ciepły, o najbardziej sprzyjających warunkach wśród klimatów górskich.
Średnia roczna temperatura wynosi tu 6-8 stopni Celsjusza, natomiast w niewielkich na obszarze powiatu partiach powyżej 500 m np.m., które posiadają klimat umiarkowanie chłodny 4-6 stopni Celsjusza. Najchłodniejszym miesiącem jest styczeń ze średnią temperaturą – 2,2 stopnie Celsjusza, najcieplejszym – lipiec z temperaturą +17 stopni Celsjusza. Wiosna średnio rozpoczyna się w ostatniej
dekadzie marca, a późne przymrozki występują w okresach do 30 kwietnia – 11 maja, najpóźniej do 2
czerwca. Lato trwa 80 – 90 dni, natomiast dni upalnych (o temperaturze wyższej niż 25 stopni Celsjusza), występujących od kwietnia do października notuje się przeciętnie 29 – 30. Najwyższa zanotowana temperatura to 32,7 stopni Celsjusza. Jesień jest długa i dość ciepła z temperaturą średnią we
wrześniu +17,8 stopni i października +12,2 stopni. Wczesne przymrozki jesienne pojawiają się ok. 11
– 15 października. Okres wegetacyjny trwa na szczytach wzniesień 200 dni a u podnóży 215 dni. Zima trwa 90 – 110 dni, przy czym przeciętnie dni z mrozem (0 stopni Celsjusza) jest 30, a z mrozem
silniejszym (- 10 stopni Celsjusza) 15. Wilgotność powietrza jest zróżnicowana w zależności od poziomu położenia, średnio wynosi 80 – 82 % i jest najwyższa w zimie, najniższa zaś na przełomie
wiosny i lata. Średnia roczna suma opadów kształtuje się na poziomie 750 mm, z tym że w ostatnich
latach obserwuje się wzrost aktywności opadów prowadzący nawet do zagrożeń powodziowych,
gdyż sieć dorzecza cechuje się niską retencyjnością. Przepływy w ciekach wodnych mają charakter
roztopowo – opadowy i charakteryzują się w związku z tym przy intensywniejszych opadach nagłymi
zmianami poziomu wody65. Średni przepływ Wisłoka na obszarze powiatu wynosi 5-10 m3 na sekundę, ale przy dużych wezbraniach osiąga nawet 200 m3 na sekundę, a spływ jednostkowy obszaru waha się w granicach 5 – 10 l/s/km2 66. W dolinie Wisłoka i jego większych dopływów notuje się niższe
sumy opadów (699 mm), co wiąże się ze zjawiskiem tzw. cienia opadowego, polegającego na nie64
Z przyrodniczego punktu widzenia rolę zadrzewień sosnowych na obszarze powiatu komentuje się w następujący sposób:„Długoletnie oddziaływanie sosny wpłynęło degradująco na siedlisko, co wyraża się zanikiem roślin runa charakterystycznych dla żyznych lasów bukowych. [...] W celu przywrócenia tym zbiorowiskom ich naturalnego składu należy
wprowadzić gatunki docelowe wykorzystując drzewostan sosnowy jako osłonę odnowień” Dokumentacja do utworzenia
Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego, Przemyśl 1990, L. Witkowska – Wawer, H. Bęben Szata roślinna, s. 264.
65
R. Soja na podstawie obserwacji i badań z lat 1946 –1972 pisał: „Wisłok i inne rzeki Beskidu Niskiego wzbierają w
okresie wiosennych roztopów, latem w czasie długotrwałych deszczów i początkiem grudnia na skutek deszczów i tajania
pokrywy śnieżnej w czasie przychodzącego ocieplenia. (...) Dla górnego odcinka Wisłoka minimalny odpływ jednostkowy wynosi poniżej 0,3 l./s/km2, w rejonie pogórskim wzrasta do 0,3 – 0,5 l/s/km2 (...). Są to wartości najniższe obserwowane w Karpatach, świadczące o minimalnych zasobach wodnych. W profilu wodowskazowym Żarnowa w latach 1946 –
1963 wielokrotnie przepływy minimalne osiągały wartość ok. 0,6 m3/s. Wielkość ta skłania do ostrożnego gospodarowania wodą w dorzeczu Wisłoka. Wydaje się, że brak wody odpowiedniej jakości i ilości stanie się podstawowym problemem dla rozwijającego się przemysłu (...)”(R. Soja: Środowisko geograficzne regionu strzyżowskiego, [w:] Studia nad
dziejami Strzyżowa i okolic, red. S. Cynarski, Rzeszów 1980, s. 22.)
66
J. Malczewski, Studium ochrony wartości kulturowych i krajobrazu dla gminy Czudec, Rzeszów 1999, s. 5 oraz Dokumentacja do utworzenia Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego, Przemyśl 1990, L. Drożdżowski Stosunki hydrograficzne, s. 210 – 211,
56
równomiernym rozkładzie opadów ze względu na wyniosłości terenu ułatwiające kondensację pary
wodnej.
Na terenie powiatu w ciągu roku przeważają wiatry z kierunku zachodniego i południowego,
najczęściej o prędkości nie przekraczającej 5m/s, a 20 – 30 dni w roku wiatry silne o prędkości, która
przekracza niekiedy 15 m/s, o charakterze fenowym, przynoszące zimą odwilż, latem powodujące
wysuszenie wierzchniej warstwy gleby, a kierunek wiatrów jest w znacznym stopniu modyfikowany
rusztowym układem sieci wzgórz i dolin. Okresy bezwietrzne wynoszą 25 – 30 % roku W związku
z tym typem klimatu pokrywa śnieżna na obszarze powiatu jest niezbyt trwała, zalega średnio 52 - 60
dni, na wyższych partiach wzniesień nawet 70 dni, średnia liczba dni z opadami śniegu to 45, zaś
przeciętna liczba dni z występującą mgłą to 24 - 34, z burzą 16-20, pochmurnych 120 - 149, pogodnych 46 - 50 w ciągu roku, natomiast teren ten otrzymuje w porównaniu do innych obszarów Polski
duże ilości bezpośredniego promieniowania słonecznego – przekraczające 62 kcal/cm2/rok67.
Na obszarze powiatu występują gleby bielicowe i mady zlokalizowane na równinnych terasach doliny Wisłoka oraz gleby brunatne i bielicowe wytworzone w wyniku wietrzenia skał fliszu
karpackiego, które przeważają na terenach położonych wyżej. Wg klasyfikacji ogólnej gleby te należą do gleb terenów górzystych o średnich klasach bonitacyjnych. Skałami macierzystymi są utwory
podłoża, skały fliszowe lub też skały okruchowe i gliny stokowe lessowate, gleby natomiast w większości mają typ pyłowy (395 km2), użytkowane wówczas najczęściej jako gleby uprawne, typ mad
(60 km2) w dnie doliny Wisłoka i dolnych odcinkach bocznych dopływów, wykorzystywane z reguły
pod uprawy zielone. Strukturę glebową powiatu tworzą też gleby inicjalne (szkieletowe) zajmujące
obszary grzbietowe i wierzchowinowe oraz pousuwiskowe nie przedstawiające żadnej wartości rolniczej, gleby gliniaste oraz ilaste, które są trudne w wykorzystaniu na cele rolnicze. W związku z dominacją gleb pylastych na terenie powiatu powoduje to stałe narażenie na ich erozję, co z kolei powinno wymuszać właściwy, dostosowany do charakteru gleb sposób użytkowania ziemi, przy czym
warto pamiętać, że z punktu widzenia ochrony przed erozją gleb najkorzystniejszą formą roślinności
są lasy68. Gleby powiatu zaliczane są głównie do III i IV klasy bonitacyjnej.
67
Por. Dokumentacja do utworzenia Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego, Przemyśl 1990, Lilianna
Witkowska – Wawer Warunki klimatyczne, s. 113 - 127. Warto w tym miejscu także przytoczyć rezultaty syntezy klimatycznej dokonanej w latach siedemdziesiątych dla obszaru powiatu zawartej w cytowanej wcześniej pracy R. Soji (R. Soja: Środowisko geograficzne regionu strzyżowskiego, [w:] Studia nad dziejami Strzyżowa i okolic, red. S. Cynarski, Rzeszów 1980, s. 20-21): „Czas trwania wiatrów z kierunku południowego wynosi 24,1 %, z północy 18,8 %, z północnego
zachodu 12,9 %, cisze 6,4 %. Średnia prędkość wiatru wynosi ok. 2,8 m/s na stacji Żarnowa i znacznie wzrasta na wierzchowinach. (...) Wyliczona dla regionu strzyżowskiego średnia wartość promieniowania pochłoniętego wynosi 72,4
kcal/cm2 (...) Ogólna znajomość stosunków klimatycznych (...)pozwala na dokonanie uproszczonej regionalizacji klimatycznej.
a) Region chłodnych i wilgotnych den dolin i kotlin sięga do 40 metrów nad dno dolin i kotlin. W strefie tej najchłodniejsze są wilgotne obszary terasy łęgowej i rędzinnej z często występującymi mgłami i przymrozkami,
rozpoczynającymi się już w drugiej dekadzie września. Przymrozki mogą w przypadkach skrajnych występować
do czerwca. Częste inwersje temperatury powietrza powodują wzrost amplitudy, jest to strefa występowania
mgieł radiacyjnych. Dla regionu chłodnych den dolin średnia roczna temperatura sięga 7,0 – 7,5 stopnia, zima
trwa około 85 dni, lato ok. 95 dni, a okres wegetacyjny 220 – 225 dni. Dni z mrozem notuje się tu przeciętnie 40,
z przymrozkami ok. 120, a pokrywa śnieżna trwa przeciętnie 80 dni.
b) Region suchej i ciepłej części spłaszczeń wierzchowinowych i garbów pogórskich. Jest to region o średniej rocznej temperaturze w granicach 7,0 stopnia i okresie wegetacyjnym wynoszącym 215 – 220 dni. Dni z przymrozkami notuje się mniej niż w regionie den dolin i przymrozki są łagodniejsze. Brak występowania mgieł radiacyjnych i położenie powyżej strefy inwersji powoduje, że jest to region cieplejszy, posiadający korzystne warunki
klimatyczne.”
68
R. Soja op. cit. S. 18 – 19.
57
Tabela nr 18 - Struktura użytków rolnych wg klas bonitacyjnych w %
LP.
1.
2.
3.
4.
5.
I i II
III
IV
V
VI
Klasa bonitacyjna
bardzo dobre
dobre
średnie
słabe
złe
Polska
3,3
23,3
39,8
21,7
11,9
Podkarpackie
5,9
25,5
45,0
17,3
6,3
Powiat Strzyżowski*
1,6
21,8
62,8
11,0
2,8
O wysokiej wartości przyrodniczej omawianego terenu świadczy fakt występowania na nim
wielu gatunków roślin osiągających tu granice swojego zasięgu występowania69, co związane jest
z tym, iż obszar Pogórza stanowi formę przejściową pomiędzy terenami górskimi i nizinnymi. Ogółem na terenie powiatu stwierdzono występowanie 916 gatunków roślin70 w tym wielu chronionych i
zagrożonych. Wśród zwierząt z bezkręgowców m.in. 26 gatunków biegaczy i 19 gatunków trzmieli,
223 gatunki kręgowców przechodzące na tym obszarze naturalny rozród, w tym 35 gatunków ryb
(głównie kleń, płoć, karp, szczupak, brzana, leszcz, z zarybień pstrąg potokowy, sandacz, lin, sum,
karaś, płoć), 16 gatunków płazów, 6 gatunków gadów, 47 % fauny lęgowej ptaków i ponad 50 % gatunków krajowych ssaków. Fauna kręgowców podlegających całkowitej ochronie gatunkowej to na
tym terenie 138 gatunków (1 gatunek ryby, 10 gatunków płazów, 5 gatunków gadów, 98 gatunków
ptaków, 24 gatunki ssaków), w tym gatunków umieszczonych na polskiej „czerwonej liście fauny”
oraz 41 gatunków kręgowców objętych ochroną częściową na podstawie przepisów prawa leśnego,
łowieckiego i rybackiego, w tym 16 gatunków ryb, 11 gatunków ptaków i 14 gatunków ssaków71. Ze
względu na regionalizację przyrodniczą obszar powiatu strzyżowskiego przynależy do Prowincji
Górskiej, Środkowoeuropejskiej, Podprowincji Karpackiej, Działu Karpat Zachodnich, Okręgu Pogórza, Podokręgu Strzyżowsko – Dynowskiego72.
3.2. Jakość środowiska naturalnego
Województwo podkarpackie a w nim powiat strzyżowski należy do obszarów o najmniejszym
zanieczyszczeniu środowiska naturalnego, co korzystnie wpływa na jakość życia mieszkańców. Stopień emisji zanieczyszczeń do atmosfery na terenie powiatu jest znikomy. Pod względem emisji zanieczyszczeń gazowych z emisją zanieczyszczeń z zakładów szczególnie uciążliwych sięgającą w roku 2000 4029 t, głównie dwutlenku węgla (3936 t), powiat zajmował trzecie miejsce wśród powiatów
wprowadzających najmniej tego rodzaju zanieczyszczeń. W zakresie zanieczyszczeń pyłowych
w r 2000 wprowadzono do atmosfery 12 t zanieczyszczeń (drugie miejsce po powiecie łańcuckim
wśród najmniej zanieczyszczających powiatów podkarpackich), przy czym 74,5 % zanieczyszczeń
wytworzonych było zredukowanych. W tym roku na terenie powiatu wytworzono 457 dam3 ścieków
przemysłowych i komunalnych, spośród których 395 dam3 poddano oczyszczeniu przed odprowadzeniem do wód powierzchniowych lub ziemi73.
69
„Ze względu na położenie omawianego terenu przy północnym krańcu Prowincji Górskiej Europy Środkowej, w sąsiedztwie Prowincji Niżowej istotne znaczenie mają gatunki osiągające granicę północną lub południową. Drugim ważnym zagadnieniem jest problem granic wschodnich lub zachodnich niektórych gatunków. Wiąże się to z położeniem
omawianego obszaru w pobliżu pogranicza pomiędzy Działem Karpat Zachodnich i Wschodnich.” Dokumentacja do
utworzenia Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego, Przemyśl 1990, L. Witkowska – Wawer, H. Bęben
Szata roślinna, s. 224.
70
Dokumentacja do utworzenia Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego, Przemyśl 1990, L. Witkowska –
Wawer, H. Bęben Szata roślinna, s. 215.
71
Dokumentacja do utworzenia Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego, Przemyśl 1990, L. Witkowska –
Wawer, H. Bęben Szata roślinna, s. 216.
72
Por. Dokumentacja do utworzenia Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego, Przemyśl 1990, s. 32.
73
Powiaty województwa podkarpackiego 2000, Rzeszów 2001, s. 33 – 37.
58
Tabela nr 19 - Emisja zanieczyszczeń do powietrza w województwie podkarpackim w 1999 r. w rozbiciu na powiaty w Mg74
POWIAT
Emisja całkowita
Pyły
Rzeszów - grodzki
Rzeszowski
Tarnobrzeski grodzki i ziemski
Krośnieński grodzki i ziemski
Przemyski grodzki i ziemski
Stalowowolski
Jasielski
Mielecki
Dębicki
Jarosławski
Leżajski
Przeworski
Łańcucki
Kolbuszowski
Bieszczadzki
Niżański
Strzyżowski
Sanocki
RAZEM
366071,9
40286,5
602939,8
169613,5
121704
1305635,9
236169,3
200284,2
168225,3
143985,5
125822,6
89959,3
48941,2
23198,3
18985,7
18042,7
17319
2034,8
1496,7
3702146,5
683,9
149,6
1004
434
510,5
480
421,3
362,7
314,9
192
207,5
251
114,7
64,7
62,8
77
28
25,7
347,4
5732,7
SO2
2773,7
176,9
2141
761,5
598,9
8511
1116
898,9
327,8
276
579,7
401,9
216,9
86,8
80,3
163,2
130
9,2
331,9
19580,6
NOx
1172
87,8
503,6
956,9
123,8
2718
458,7
227,5
460,8
874
242,4
140,6
74,7
37
44,4
37,3
27
4,1
164,7
8355,3
Gazy
CO
CO2
Pozostałe
149,3
361198
95,02
480,6 38702,6
4,78
615,9
598427
248,3
516
166867
78,1
447
119981,9
41,9
856
1292912
158,9
540,7
235748
71,4
148,4 198543,6
103,1
410,7 166439,1
272
122
142521
0,5
418,6
124315
59,4
274,2 88784,6
107
94,5
48343,6
96,8
181,1 22748,3
80,4
195,3
18572
30,9
217,3 17624,9
0
118
17016
0
31,3
1945
19,5
551
73,2
28,5
6218,6 3660762,8 1496,5
Najważniejsza rzeka powiatu tj. Wisłok prowadzi obecnie wody ponadnormatywnie zanieczyszczone, natomiast w grupie zanieczyszczeń organicznych osiąga poziom III klasy czystości.
Wykres nr 23 - Stan czystości rzeki Wisłok w latach 1998 – 199975
WISŁOK
1998
1999
100%
1998
1999
1998
1998
1999
1999
80%
60%
40%
20%
0%
fiz.chem.
I klasa
bakteriologia
II klasa
hydrobiologia
III klasa
ocena ogólna
non
Pozostałe cieki wodne, w których przeprowadzono badania, osiągają ponadnormatywne wskaźniki zanieczyszczeń lub też mieszczą się w III klasie czystości. Zanieczyszczenia występujące w rzekach, strumieniach i potokach powiatu mają charakter sanitarno – biologiczny, bakteriologiczny, są
też związane z przenikaniem do cieków wodnych związków chemicznych stosowanych w produkcji
rolniczej.
74
75
Stan środowiska w województwie podkarpackim w 1999 r., Rzeszów 2000, s. 27.
Opracowanie: WIOŚ Rzeszów, por. Stan środowiska w województwie podkarpackim w 1999 r., Rzeszów 2000, s. 104.
59
Mapa nr 8 – Jakość wód powierzchniowych płynących na terenie województwa podkarpackiego w 2000 r. – ocena
ogólna76
Warto w tym miejscu zauważyć, że w ostatnich dziesięcioleciach stan wód Wisłoka a także pozostałych cieków wodnych ulega poprawie77, co ma związek z działalnością samorządów gminnych inwestujących w budowę oczyszczalni ścieków oraz w rozbudowę sieci kanalizacyjnej. Uruchomione
w ostatnim dziesięcioleciu gminne mechaniczno-biologiczne oczyszczalnie ścieków oraz budowa
i stała rozbudowa sieci kanalizacyjnej w Strzyżowie, Czudcu, Wiśniowej, Frysztaku i Niebylcu
w istotny sposób wpływają na poprawę jakość wód. W efekcie obserwuje się stale postępujące korzystne zmiany w stanie czystości wód, zwłaszcza pod względem fizyko-chemicznym.
Zagospodarowanie odpadów odbywa się na terenie powiatu głównie poprzez zbiórkę i składowanie odpadów na wysypiskach. W trzech gminach istnieją czynne wysypiska odpadów: w Strzyżowie,
Czudcu i Niebylcu. Gmina Frysztak na podstawie porozumienia z gminą i miastem Strzyżów przekazuje odpady wytworzone na jej terenie na składowisko w Strzyżowie, natomiast gmina Wiśniowa
wywozi odpady ze swojego terenu poza powiat. Szacunkowa roczna produkcja odpadów komunalnych na terenie powiatu to ok. 18 tys. t. Wszystkie gminy w różnych formach prowadzą zbiórkę odpadów od mieszkańców, upowszechnia się także w coraz większym stopniu system segregacji odpa76
Opracowanie WIOŚ Rzeszów, por. Stan środowiska w województwie podkarpackim w 2000 r., Rzeszów 2001, s. 15.
R. Soja w cytowanym opracowaniu wydanym w 1980 pisał, iż „ stan czystości wód Wisłoka przedstawia się aktualnie
bardzo niekorzystnie (...)” – por. R. Soja op. cit. s. 23.
60
77
dów poddawanych następnie wtórnemu przetworzeniu. Dotyczy to w głównej mierze szkła, złomu,
makulatury, w mniejszym zakresie odpadów z tworzyw sztucznych. W związku z tym, iż naturalny
system gospodarowania na wsi, polegający na zagospodarowywaniu niemal wszystkich odpadów w
gospodarstwie rolnym ulega daleko idącym przekształceniom, z roku na rok wzrasta w powiecie ilość
wytwarzanych odpadów. Wydaje się, iż problem właściwego ich zagospodarowania, poszukiwanie
rozwiązań polegających na ich utylizacji, wspólnych dla całej społeczności powiatu, stanie się wyzwaniem dla samorządów z terenu powiatu, na najbliższe lata.
Wykres nr 24 - Odpady komunalne wytworzone i wywiezione w województwie podkarpackim w 1999 r.78
100
90
80
tys. Mg
70
60
50
40
30
20
10
wytworzone
zo
w
sk
ba
i
cz
ow
bi
s
ki
es
zc
za
dz
ki
lu
lb
us
ko
br
zo
zo
w
sk
i
ki
ki
or
s
pr
ze
w
sk
i
no
c
sa
rz
e
ow
st
ta
rn
ob
ol
s
ki
sk
i
si
el
ja
al
ow
i
ck
i
ys
k
ie
le
m
ze
m
pr
rz
es
zo
w
sk
i
0
powiaty
wywiezione
II. POTENCJAŁY ROZWOJOWE POWIATU STRZYŻOWSKIEGO
1. ZASOBY I WALORY NATURALNE
1.1. Surowce i zasoby naturalne
Mimo iż z reguły flisz karpacki nie obfituje w bogactwa naturalne, to jednak na obszarze powiatu
strzyżowskiego występują one w znaczących ilościach. Dotyczy to udokumentowanych i do niedawna jeszcze eksploatowanych złóż surowców budowlanych w postaci piaskowców istebniańskich (Cieszyna, Stępina, Kobyle, Jazowa), piaskowców kliwskich (Żarnowa) oraz węglowieckich, a także surowców ceramicznych tj. glin i iłów (m.in. Dobrzechów, Lubla, Glinik Dolny, Połomia, Godowa,
Lutcza, Markuszowa, Wysoka Strzyżowska), jak również żwirów, piasków i kruszywa rzecznego.
Ciekawostką jest występowanie na terenie powiatu minerałów takich jak: fosforyty w Wysokiej
Strzyżowskiej, syderyty w Cieszynie i Stępinie, bentonity w Niebylcu i Żyznowie oraz wody mineralne, których samowypływy zostały stwierdzone w wielu miejscowościach: m.in. w Żarnowej, Zaborowie, Niebylcu, Lutczy.
78
Stan środowiska w województwie podkarpackim w 1999 r., Rzeszów 2000, s. 164.
61
Wg podziału na regiony hydrologiczne obszar powiatu zalicza się do Podregionu Zewnątrzkarpackiego79. Wody podziemne mają charakter porowo – szczelinowy pod zwietrzelinami w utworach
fliszowych kredy serii śląskiej i serii węglowieckiej, a w dolinie Wisłoka występują wody porowe.
Zwierciadło wód gruntowych zalega na głębokości od kilku do 20 m, w dolinach rzecznych od 0 do
kilku metrów, wody gromadzą się również w utworach stokowych i osuwiskowych zasilanych z opadów i roztopów, natomiast źródła występują średnio w gęstości 3/km2.80
Jak do tej pory mimo licznych prac badawczych nie odkryto na obszarze powiatu występowania złóż ropy naftowej81, natomiast szczególnie interesujące są, odkryte na początku lat dziewięćdziesiątych przy okazji prac poszukiwawczych złoża wód geotermalnych (solanka o typie węglanowo –
sodowym) na terenie Wiśniowej o wydajności z wykonanego odwiertu 180 m3/s. i temperaturze na
wyjściu 85 stopni Celsjusza. Złoże odkryte na początku lat dziewięćdziesiątych na głębokości 3793
m ma prawdopodobnie największą wydajność spośród istniejących w Polsce i może być wykorzystane do celów leczniczych lub jako naturalne źródło ciepła82. Obecnie trwają prace nad koncepcją jego
zagospodarowania.
Szczególnym bogactwem powiatu są drzewostany leśne, które dostarczają wysokiej jakości surowca drzewnego, co pozwoliło na rozwój wielu podmiotów gospodarczych funkcjonujących
w branży drzewnej. Wg stanu na koniec września 2001 r. lasy zajmują powierzchnię 12 626 ha co
stanowi 25,09 % powierzchni ogólnej powiatu. W składzie gatunkowym przeważają drzewostany
iglaste (ok. 70 % pow. leśnej), głównie jodła, w mniejszej ilości sosna i modrzew. Świerk zajmuje
znikomy areał. W drzewostanach liściastych przeważa buk, olcha, osika i grab. Generalnie w lasach
powiatu dominują drzewostany w III klasie wieku tj. 41- 60 lat, co stanowi ok. 30 % powierzchni leśnej, łącznie z drugą klasą, tj. 21 – 40 lat 54,5 %. Drzewostany V klasy wieku i starsze zajmują ponad
10 % powierzchni leśnej. Średnia zasobność drzewostanów waha się a granicach od 120 m3/ha do
235 m3/ha a, jak się wydaje, forma własności ma zasadniczy wpływ na zasobność drzewostanów.
Ocenia się, że w lasach niepaństwowych zasobność ta jest o połowę niższa
Na terenie Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego i jego otuliny, zajmujących
znaczny obszar powiatu skład drzewostanu przedstawia się następująco:
79
Por. Dokumentacja do utworzenia Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego, Przemyśl 1990, L. Drożdżowski Stosunki hydrologiczne, s. 209 – 214.
80
W opracowaniu Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Rzeszowie (Stan środowiska w województwie
podkarpackim w 1999 r., Rzeszów 2000, s. 69) zawarto następującą charakterystykę zasobów wodnych województwa
podkarpackiego: „Ze względu na występowanie oraz możliwości wykorzystania dla potrzeb gospodarczych wód podziemnych, teren województwa można podzielić na dwie części: północną i południową. Część północna stanowi obszar
geologiczny przynależny do Zapadliska Podkarpackiego. Obszar ten budują utwory trzeciorzędowe miocenu morskiego,
zalegające na starszym podłożu. Utwory te stanowią nieprzepuszczalną warstwę dla dla wód opadowych i infiltracyjnych,
a wody tu występujące mają niewielkie znaczenie użytkowe i charakter wyłącznie lokalny. Na takim podłożu zalegają na
całym terenie północnej części województwa młodsze utwory czwartorzędowe o zmiennej miąższości od ponad jednego
do kilkudziesięciu metrów. Wody podziemne, występujące w tych utworach głównie w rozległych terasach rzecznych,
rynnach erozyjnych i pokładach żwirowych stanowią szacunkowo 80 % całości wód podziemnych województwa podkarpackiego. (...) Znacznie mniej zasobna w wody podziemne jest południowa część województwa obejmująca Karpaty Zewnętrzne (fliszowe), zbudowane z utworów formacji fliszowej okresu kredy i trzeciorzędu. Wody gruntowe występują tu
w większych obniżeniach pod stokiem wzniesień. Jest to najczęściej poziom mało wydajny, często występujący okresowo. Większe wydajności występują na terasach dużych rzek jak: San, Wisłoka, Wisłok. Wiele jednak obszarów w południowej części województwa stanowią tereny deficytowe, bez możliwości ujęcia wód podziemnych tak z czwartorzędu,
jak i z serii fliszowych.”
81
R. Soja, op. cit., s. 13.
82
J. Kruczek Geologiczny przekrój poprzeczny IX jednostki śląskiej i depresji strzyżowskiej jednostki skolskiej. Kraków
1992 (maszynopis), Protokół ze spotkania w dn. 18.04.2001 z prof. J. Sokołowskim twórcą zakładów geotermalnych w
Polsce (maszynopis).
62
Wykres nr 25 – Udział poszczególnych gatunków drzew w drzewostanie Czarnorzecko Strzyżowskiego Parku
Krajobrazowego
27,20%
8,50%
0,50%
4,10%
39,70%
jodła
buk
grab
15,60%
4,20%
olcha
jawor
dąb
0,20%
sosna
pozostałe
Wykres nr 26 – Wielkość zapasu grubizny na pniu w drzewostanie Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku
Krajobrazowego
32,30%
3,30%
40,20%
2,30%
18,20%
0,10% 0,10%
3,50%
jodła
buk
grab
olcha
jawor
dąb
sosna
pozostałe
Powierzchnia gruntów zalesionych systematycznie rośnie w wyniku realizacji programu
zwiększania lesistości kraju. W programie tym przewidziano do zalesiania grunty nieprzydatne dla
rolnictwa. W roku 1999 zalesiono w powiecie ok. 20 ha, natomiast w roku 2000 ponad 58 ha gruntów
porolnych. Wprowadzane obecnie zmiany w planach zagospodarowania gmin (zmiana granicy polno
– leśnej) zwiększą w najbliższych latach obszar gruntów pod zalesienie jeszcze o ponad 1000 ha.
Tabela nr 20 - Ilość pozyskanego drewna w lasach na terenie powiatu strzyżowskiego oraz Nadleśnictwa Strzyżów
w latach 1994 - 2000 w m383
83
W lasach
prywatnych i
in.
1925
1261
2145
2047
2332
2093
2173
2323
2465
2405
4773
3221
2822
3243
420
1002
1864
1761
1823
1304
1237
1420
1196
1362
2980
4386
2715
2374
1610
2437
3158
4407
3767
2860
3630
WIŚNIOWA
OGÓŁEM
W lasach
Skarbu Państwa
W lasach
prywatnych i
in.
W lasach
Skarbu Państwa
W lasach
prywatnych i
in.
W lasach
Skarbu Państwa
W lasach
Skarbu Państwa
3838
2326
2546
4540
5188
3782
4519
STRZYŻÓW
W lasach
prywatnych i
in.
300
678
1344
758
518
864
1199
NIEBYLEC
W lasach
Skarbu Państwa
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
FRYSZTAK
W lasach
prywatnych i
in.
W lasach
prywatnych i
in.
W lasach
Skarbu Państwa
CZUDEC
3515
3963
6222
7979
10207
8903
6921
1090
1704
1649
1505
1135
1722
1285
964
1747
2459
2305
1970
2036
1768
5345
7082
10160
10478
9575
8843
9524
12060
11697
14994
22577
24972
20258
18825
Wg danych Nadleśnictwa Strzyżów, za 1994 r. podano dane szacunkowe.
63
1.2. Obszary o szczególnych walorach przyrodniczych
Obszary o różnych formach ochrony przyrody (park krajobrazowy, obszary chronionego krajobrazu, rezerwaty przyrody) stanowią w powiecie 22560 ha, tj. 45,6 % powierzchni ogólnej powiatu84. Dołączając zaś otulinę Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego (17550 ha)
otrzymujemy obszar powiatu wynoszący ogółem 40110 ha, tj. 79,68 % powierzchni ogólnej powiatu.
Obszary chronione na terenie powiatu to Czarnorzecko – Strzyżowski Park Krajobrazowy, Hyżniańsko – Gwoźnicki Obszar Chronionego Krajobrazu, Sędziszowsko – Strzyżowski Obszar
Chronionego Krajobrazu a także zlokalizowane na ich terenie rezerwaty przyrody: „Góra Chełm”,
„Herby” położone w gminach Wiśniowa i Frysztak oraz „Wielki Las” w gminie Czudec. Rezerwaty
przyrody wg danych Urzędu Statystycznego w Rzeszowie w poszczególnych gminach zajmują następującą powierzchnię: 70,8 ha w gminie Czudec, 92,5 ha w gminie Frysztak oraz 208,8 ha w gminie
Wiśniowa. Ze względu na unikalne i stosunkowo dobrze zachowane walory przyrodnicze terytorium
powiatu na jego obszarze występuje wiele gatunków rzadkich roślin i zwierząt, w tym wg stanu na 31
12. 2000 r. 39 pomników przyrody, głównie dęby szypułkowe, graby pospolite, lipy szerokolistne
a także rzadsze gatunki drzew zlokalizowane m.in. w dworskich założeniach zieleni85. Na terenie
powiatu występują trzy elementy faunistyczne: zachodnio – europejski reprezentowany m.in. przez
gatunki takie jak: jeleń europejski, sarna, dzik, zając szarak, jeż, kret, południowo – wschodni (pontyjski); m.in.: muchówka białoszyja, żołna, dzięcioł syryjski, oraz północno – wschodni (borealny);
m. in.: dzięcioł trójpalczasty, puszczyk uralski, kwiczoł. W faunie całego Pogórza duży udział mają
gatunki górskie, karpackie, które osiągają tutaj północną granicę swojego występowania – jeleń europejski, ryś, wilk, orlik krzykliwy, puchacz, bocian czarny i in,. Bogactwo zwierzyny i ryb wykorzystują aktywnie działające na terenie powiatu Koła Polskiego Związku Wędkarskiego oraz Polskiego
Związku Łowieckiego. Wg szacunków dokonanych przez koła łowieckie w r. 2000 na obszarze powiatu występuje zwierzyna łowna w następujących ilościach: jelenie – 113 szt., dzikie kaczki – 205
szt., sarny – 1898 szt., dziki – 122 szt., zające - 1595 szt., lisy - 220 szt., borsuki - 39 szt., - piżmaki
219 szt., - tchórze - 84 szt., słonki – 151 szt., - jarząbki – 86 szt., grzywacze – 58 szt., czaple - 7 szt.,
kuropatwy 674 szt., bażanty - 1991 szt. W lasach spotyka się też różnorodne gatunki grzybów i runa
leśnego.
Roczna ilość sztuk zwierzyny odstrzelonej w polowaniach w poszczególnych obwodach łowieckich
w roku gospodarczym 1999/2000 przedstawia się następująco:
84
Bez otuliny Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego. Por. Powiat Strzyżowski w liczbach, Rzeszów
2001, s. 30.
85
Gatunki roślin chronionych występujące na obszarze powiatu to m.in: cis pospolity, wawrzynek wilczełyko, widłaczka
południowa, barwinek pospolity, szycznik zwyczajny, skrzyp olbrzymi, tojad moczny, parzydło leśne, pokrzyk wilcza jagoda, naparstnica zwyczajna, śnieżyczka przebiśnieg, storczyki, buławnik wielkokwiatowy, lilia złotogłów, grzyby:
szmaciak gałęzisty, szyszkowiec łuskowaty, purchawica olbrzymia i sromotnikowata, gatunki zwierząt to m.in.: lis, zając,
kuna leśna i domowa, borsuki, tchórze, dziki, jelenie, kozły, gatunki chronione, takie jak: bóbr, wydra, jeż, ryjówka, wiewiórka, nietoperz, popielica, gronostaj, łasica, ptaki łowne: bażant, kuropatwa, dzikie kaczki, (krzyżówka, głonienka, cyraneczka – szczególnie nad zbiornikami wodnymi), słonki, jarząbek, oraz okresowo zalatujące: gęś gęgawa, gęś zbożowa,
czapla siwa i łyska, gatunki chronione ptaków: puszczyk wolski, płomykówka, jastrząb, myszołów, kobuz, trzmielojad,
pustułka, czajka, gołąb siniak, dzięcioły, dudek, kruk, gil, sikory, grzybodziób, droździk, zimorodek, gatunki chronione
gadów: jaszczurka zielona, jaszczurka zwinka, żmija, zaskroniec, padalec, gatunki chronione płazów: traszka karpacka, salamandra plamista, kurak górski, rzekotka drzewna, żaby i ropuchy, owady chronione: ważki, biegacze, jelonek - rogacz.
Rzeki stanowią naturalne siedlisko ryb, traszek, salamandry, żab, piżmaków, wydr, bobrów i innych mniej znanych zwierząt i roślin. Gatunki ryb występujące w rzekach powiatu to m.in.: brzana, szczupak, karp, pstrąg, płoć, okoń, karaś, lin
oraz gatunki chronione: brzanka, jelec, ukleja, kiełb, jazgarz, głowacz, śliz, piekielnica, strzebla, ciernik, różanka i miętus.
64
Tabela nr 21 Liczba sztuk zwierzyny odstrzelonej w ramach gospodarki łowieckiej na terenie powiatu w sezonie
łowieckim 1999/2000
GATUNKI
Jelenie
Sarny
Dziki
Zające
Bażanty
Kuropatwy
Lisy
Borsuki
Piżmaki
Kuny
Tchórze
Dzikie kaczki
Grzywacze
Czaple
Koło Łowieckie
„Szarak”
5
102
7
164
183
5
68
x
x
8
x
26
x
x
Koło Łowieckie „Złota Jesień
19
205
14
120
132
3
60
2
x
1
x
12
1
x
Koło Łowieckie
„Bażant”
x
114
23
142
137
x
39
x
x
3
x
40
x
3
Koło Łowieckie „Jarząbek”
x
38
18
41
1
8
x
x
x
x
x
x
x
x
Koło Łowieckie
„Sokół”
6
39
3
21
35
x
9
x
20
9
11
x
x
x
RAZEM
30
498
65
488
488
16
176
2
20
21
11
78
1
3
Czarnorzecko – Strzyżowski Park Krajobrazowy utworzony w 1993 r. na mocy rozporządzeń wojewodów rzeszowskiego, tarnowskiego i krośnieńskiego obejmuje łącznie 25784 ha, z czego
na powiat strzyżowski przypada 12220 ha (24,28 % powierzchni ogólnej powiatu)86. Obszar otuliny
wynosi łącznie 27971 ha, a w powiecie strzyżowskim 17550 ha87 (34,86 % powierzchni ogólnej powiatu). Na terenie Parku występuje 42 gatunki roślin objęte ochroną gatunkową, w tym 29 gatunków
objętych ochroną całkowitą i 13 ochroną częściową. Celem utworzenia parku jest aktywna ochrona
najcenniejszych i charakterystycznych dla regionu walorów środowiska przyrodniczego, nieprzeciętnych walorów estetycznych krajobrazu oraz walorów historyczno – kulturowych88. Utworzenie Parku
miało za zadanie ochronę unikalnych kompleksów leśnych w postaci buczyn i grądów o wysokim
stopniu naturalności, stanowisk wielu gatunków rzadkich roślin, cennych form geologicznych, zachowanie naturalnego krajobrazu Pogórzy Strzyżowskiego i Dynowskiego oraz zapewnienie możliwości przeżycia i pomyślnego rozwoju wszystkim występującym tu rodzimym gatunkom zwierząt,
w tym rzadkim i zagrożonym, poprzez m.in. ograniczenie emisji przemysłowych na tereny Parku,
ochronę hydrosfery, uporządkowanie i ukierunkowanie turystyki i rekreacji, zorganizowanie stosunków społeczno – gospodarczych w oparciu o zasady ekorozwoju.
Park krajobrazowy określany jest jako obszar racjonalnie gospodarczo wykorzystywany
w sposób dostosowany do jego funkcji turystyczno – wypoczynkowych, przy zapewnieniu korzystnego oddziaływania na równowagę ekologiczną i zachowania walorów kulturowych i estetyczno –
krajobrazowych. Tereny wchodzące w skład parku krajobrazowego nie mogą być miejscem lokalizowania inwestycji powodujących niszczenie lub degradację środowiska przyrodniczego, natomiast
mogą być poddane gospodarczemu wykorzystaniu środowiska i zasobów przyrody. Ograniczenia do86
W Dokumentacji do utworzenia Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego rolę Parku określono w następujący sposób: „Projektowany Czarnorzecko – Strzyżowski Park Krajobrazowy położony na styku trzech województw
południowo – wschodnich (rzeszowskiego, krośnieńskiego i tarnowskiego), obejmujący najwyższe partie Pogórzy Strzyżowskiego i Dynowskiego stanowi ważne ogniwo w łańcuchu podgórskich obszarów chronionych. Jest na Pogórzu Karpackim pomostem między Karpatami Wschodnimi i Zachodnimi. Z położonym na wschodzie [...] Wschodniokarpackim
Parkiem Narodowym złączony jest za pośrednictwem Hyżniańsko – Gwoźnickiego i Przemysko Dynowskiego Obszaru
Chronionego Krajobrazu. Od zachodu przylega doń Dębicki Obszar Chronionego Krajobrazu a przez dolinę Wisłoki sąsiaduje z położonym na Pogórzu Ciężkowickim Parkiem Krajobrazowym Pasma Brzanki. [...] Więzi ekologiczne z Kotliną Sandomierską i dalej z obszarami przyległymi do środkowej Wisły realizują się dwoma korytarzami: za pośrednictwem Dębickiego i Strzyżowsko – Sędziszowskiego Obszarów Chronionego Krajobrazu doliny Wisłoki oraz w kierunku
północno - wschodnim doliną Wisłoka do Sanu (s. 84 - 85).
87
Studium ochrony wartości kulturowych i krajobrazu do studium uwarunkowań zagospodarowania przestrzennego gminy Frysztak, Rzeszów 1997 – 1998, s. 12.
88
Studium ochrony wartości kulturowych i krajobrazu dla gminy Wiśniowa, Rzeszów 1999, s. 89.
65
tyczące gospodarki rolnej i leśnej związane są z podporządkowaniem tej działalności celom ochrony
przyrody. Budownictwo powinno opierać się wyłącznie na formach regionalnych, zharmonizowanych z naturalnymi cechami krajobrazu. Strefa ochronna parku (otulina) powinna być terenem szerszego wykorzystania turystycznego niż obszar samego parku krajobrazowego – w strefie tej mogą
być lokalizowane obiekty bazy turystyczno – rekreacyjnej a jej zadaniem jest ochrona ekosystemów
samego parku krajobrazowego. Park krajobrazowy zgodnie z Ustawą o ochronie przyrody pełni następujące funkcje: ekologiczną, krajoznawczo – turystyczną, kulturowo – historyczną, lecznictwa
uzdrowiskowego, naukowo – dydaktyczną89.
Rezerwat „Góra Chełm” położony na terenie Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego posiada rygor ochrony częściowy i zajmuje obszar 155,4 ha90. Jego celem jest zachowanie
naturalnych zbiorowisk leśnych – żyznej buczyny karpackiej (Dentario glandulosae – Fagetum typicum) ze starodrzewem bukowym i bukowo jodłowym, zbiorowiska grądów (Tilio – Carpinetum) i łęgów podgórskich (Carici remotae – Fraxinetum) z wieloma rzadkimi gatunkami roślin chronionych i
górskich; m.in. wystepują w obrębie rezerwatu: buławnik mieczolistny (Cephalanthera longifolia),
kruszczyk siny (Epipactis purpurata), storczyk plamisty (Dactylorhiza maculata), gnieźnik leśny
(Neottia nidus – avis). Ciekawostką jest wyrobisko po nieistniejącym kamieniołomie odsłaniające interesujące studium budowy geologicznej tego terenu. Rezerwat ten położony jest w paśmie Klonowej
Góry stanowiącym jedno z bardziej urokliwych krajobrazowo miejsc Pogórza Strzyżowskiego. Ze
szczytów Chełmu, Bardo czy Klonowej Góry podziwiać można panoramiczne widoki Pogórza, jest to
też teren bogaty w źródła wody pitnej wysokiej jakości, w tym o walorach wód mineralnych wykorzystywanych m.in. do masowej produkcji wody „Stępinianka” w pobliskiej Wytwórni Wód Gazowanych.
Rezerwat „Herby” położony na granicy gmin Frysztak i Wiśniowa w obrębach ewidencyjnych Cieszyna, Jazowa, Kobyle i Kozłówek posiada także kategorię ochrony częściową i zajmuje obszar 293 ha zlokalizowany w granicach fizycznogeograficznych Pogórza Dynowskiego. Jego celem
jest ochrona oryginalnych form skalnych – piaskowców istebniańskich – w formie 7 zwartych ciągów
skałek dochodzących do 5 metrów wysokości oraz dobrze wykształconych i zachowanych zbiorowisk
żyznej buczyny karpackiej (Dentario glandulosae – Fagetum) i grądu (Tilio Carpinetum) porastajacych grzbiet „Herbów”. Występują tu także liczne chronione i górskie gatunki roślin; m.in. podrzeń
żebrowiec (Blechnum spicant), paprotka zwyczajna (Polypodium vulgare), śnieżyca wiosenna (Leucoium vernum), wawrzynek wilczełyko (Daphne mezerum).
Rezerwat „Wielki Las” zajmuje aktualnie powierzchnię 88,34 ha91 a jego otulina powierzchnię 52,24 ha. Położony jest w obrębie Strzyżowsko – Sędziszowskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu na terenie należącym do wsi Pstrągowa w gminie Czudec. Również ten rezerwat chroni zachowane fragmenty starodrzewia bukowego, wystepujące tutaj w rzadkim podzespole czosnkowym
(Dentario glandulosae – Fagetum allietosum), z łanowo rosnącym czosnkiem niedźwiedzim (Allium
ursinum). Do najcenniejszych roślin występujących w rezerwacie należą: buławnik mieczolistny (Cephalanthera longifolia), gnieżnik leśny (Neottia nidus – avis), kłokoczka południowa (Staphylea pinnata), obrazek alpejski (Arum alpinum) charakteryzujący się pułapkową budową kwiatostanu przystosowanego do przetrzymywania zwabionych do wnętrza owadów. Rezerwat znajduje się w zasięgu
areału osobniczego cennych i rzadkich gatunków fauny jak m.in. puszczyk uralski (Strix uralensis),
koziróg bukowiec (Cerembyx scopolli).
Dokumentacja do utworzenia Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego przewiduje
konieczność utworzenia rezerwatu florystycznego „Stępina” chroniącego rzadką paproć – pióropusznika strusiego (Matteucia struthiopteris) występującą w formie enklawy na pograniczu miejscowości Huta Gogołowska i Stępina. W przygotowanym zaś w grudniu 2001 r. projekcie Planu za89
Por. Dokumentacja do utworzenia Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego, Przemyśl 1990, s. 13 - 16.
Wg planu urządzenia lasu na lata 1994 – 2003 sporządzonego dla Nadleśnictwa Strzyżów aktualna powierzchnia rezerwatu wynosi 155,26 ha, a w r. 1995 proponowano powiększenie powierzchni rezerwatu o dalsze 240 ha. s. 12.
91
W zarządzeniu Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dn. 25 lipca 1997 r. uznającym ten
rezerwat przyrody wskazano powierzchnię 70,75 ha – podana w treści powierzchnia jest jednak zaktualizowana do stanu
obecnego.
66
90
gospodarowania przestrzennego województwa podkarpackiego przewiduje się utworzenie Obszaru
Chronionego Krajobrazu Pogórza Dynowskiego, Obszaru Chronionego Krajobrazu Pogórza
Strzyżowskiego oraz nowych rezerwatów przyrody: „Lubla” na terenie gminy Frysztak i „Las zamkowy” na terenie gminy Czudec92.
Mapa nr 9 - Obszary prawnie chronione na terenie Powiatu Strzyżowskiego
Ze względu na wysokie walory przyrodnicze tereny chronione powiatu strzyżowskiego włączone
są do ogólnoeuropejskich prac badawczych mających na celu stworzenie jednolitej informacji przyrodniczej o obszarach unikatowych i wartościowych ekologicznie: w realizowany od początku lat
dziewięćdziesiątych XX w. program CORINE, w który włączono obszar Pogórza Strzyżowsko – Dynowskiego o powierzchni 14235 ha, nadając mu nr 432, w prace nad projektem NATURA 2000,
obejmującym sieć obszarów chronionych w ramach realizacji dyrektywy siedliskowej Unii Europejskiej z 1992 r., w którą w całości został włączony obszar Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego oraz w polską realizację paneuropejskiego projektu Europejskiej Sieci Ekologicznej
(EECONET) – system Krajowej Sieci Ekologicznej ECONET – PL, który szczególną wagę przypisuje ochronie korytarzy ekologicznych, w tym wypadku o randze krajowych korytarzy węzłowych (national core areas).93
92
Por. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa podkarpackiego (projekt), Rzeszów 2001, s. 279, 332.
Informacje na podstawie: Plan ochrony rezerwatu przyrody ”Góra Chełm” , Plan ochrony rezerwatu przyrody ”Wielki
Las” oprac. Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej Oddział w Przemyślu, Przemyśl 2001, a także Docelowa sieć rezerwatów przyrody na gruntach lasów państwowych – opracowanie dla Ministerstwa Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, Warszawa 1995 r. oraz materiałów Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody w Rzeszowie. Działania powyższe zostały także ujęte w opracowanym projekcie Planu zagospodarowania przestrzennego województwa podkarpackiego (Rzeszów 2001, s. 278, 280)
67
93
2. DZIEDZICTWO KULTUROWE
Obszar powiatu strzyżowskiego naznaczony jest śladami wielowiekowego dziedzictwa kultury
materialnej i duchowej. Na kształt tego dziedzictwa decydujący wpływ miały zachodzące procesy historyczne, a w ostatnich stuleciach współistnienie różnych grup etnicznych: polskiej, ruskiej (łemkowskiej) i żydowskiej. Śladami po nieistniejącej już na obszarze powiatu, wskutek dramatycznych
wydarzeń II wojny światowej i powojennych, ludności żydowskiej i rusko – ukraińskiej są w miarę
dobrze zachowane świątynie (synagogi w Czudcu, Niebylcu i Strzyżowie, cerkwie grekokatolickie
w Bonarówce, Gwoździance, Bliziance, Oparówce) oraz nekropolie w różnych miejscach rozrzucone
po obszarze powiatu. Zabytki te stanowią ważny element kultury narodowej, świadcząc o współistnieniu na tym terenie różnych kultur i narodowości.
Najstarsze znaleziska archeologiczne z obszaru powiatu pochodzą z okresu schyłkowego paleolitu, a ich liczba dowodzi, że teren ten sprzyjał osadnictwu prahistorycznemu W sumie na tym terenie
zarejestrowano 405 stanowisk archeologicznych, związanych m.in. z kulturami: Federmesser, ceramiki wstęgowej rytej, cyklu lendzielsko – polgarskiego, pucharów lejkowatych, ceramiki sznurowej,
mierzanowickiej, grupy tarnobrzeskiej kultury łużyckiej, okresu halsztackiego, kultury przeworskiej
oraz wiele stanowisk z okresu wczesnośredniowiecznego94. Dla tego terenu szczególnie reprezentowany jest okres neolityczny, w którym dokonało się przejście ze zbieractwa i łowiectwa do kultur
rolniczych opartych na gospodarce wypaleniskowej oraz hodowli zwierząt domowych95. Ciekawych
odkryć archeologicznych na terenie powiatu dokonano w ostatnim okresie, lokalizując legendarne
obiekty zamków i grodzisk z wczesnego średniowiecza i renesansu (Czudec, Strzyżów).
Folklor powiatu strzyżowskiego, kultywowany do dnia dzisiejszego przez zespoły ludowe
działające na tym terenie (Kapela „Jany” z Niebylca, kapela z Lubli, „Parobeczki” z Wiśniowej, zespoły wokalne i wokalno – taneczne: „Malina” z Połomi, „Pogórze” ze Strzyżowa, „Zaborowiacy”
z Zaborowia) zaliczany jest do grupy folklorystycznej Pogórza i świadczy o wielowiekowym rozwoju
kultury ludowej.
Dziedzictwo kultury materialnej powiatu skupione jest w obszarach takich jak: zabytkowe
obiekty sakralne: obiekty kościołów rzymskokatolickich, dawnych cerkwi grekokatolickich, synagog
żydowskich, dzieła sztuki sakralnej zlokalizowane w tych obiektach, zabytkowe układy urbanistyczne, zespoły architektury podworskiej, zabytkowe budowle przemysłowe i obiekty tzw. małej architektury. Najstarsze zachowane obiekty sakralne w części zachowanej substancji materialnej pochodzą
z późnego średniowiecza (murowane kościoły w Strzyżowie i Połomi – wraz z zachowanym późnogotyckim tryptykiem z 1500 r., drewniane kościoły w Lubli i Lutczy z II poł. XV w.) oraz z XVII
i XVIII w. – murowany kościół w Czudcu, drewniany kościół w Gogołowie, synagoga w Strzyżowie.
Ciekawą i odrębną , a zarazem niezwykle harmonijnie wkomponowaną w krajobraz Pogórza formą
budownictwa sakralnego jest drewniana architektura sakralna, reprezentowana na obszarze powiatu
przez kościoły w Gogołowie, Lubli i Lutczy oraz cerkwie w Bliziance, Bonarówce i Gwoździance.
Unikalnym w skali ogólnopolskiej zespołem zabytków fortyfikacyjnych jest zespół schronu
kolejowego w Stępinie – Cieszynie oraz tunel – schron kolejowy pod Żarnowską Górą w Strzyżowie
zbudowane przez Niemców w okresie II wojny światowej96.
Wartość kulturową, artystyczną i religijną mają liczne na obszarze powiatu kapliczki i krzyże
przydrożne o różnorodnych typach, kształtach i funkcjach nadanych im przez fundatorów, pochodzące z różnych okresów, w wielu przypadkach legendami i podaniami powiązane z przeszłością miejsc,
94
Por. B. Lubojemska, Frysztak – zarys monograficzny, Krosno 2001, s. 70 – 76.
Por. J. Malczewski, Studium ochrony wartości kulturowych i krajobrazu dla gminy Wiśniowa, Rzeszów 1999, s. 56.
96
Najpełniejsze jak do tej pory opracowanie dotyczące poniemieckich schronów kolejowych w Stępinie – Cieszynie i
Strzyżowie zawiera materiał wydany po seminarium zorganizowanym we Frysztaku pod auspicjami Generalnego Konserwatora Zabytków przez Towarzystwo Miłośników Gdańskiej Architektury Obronnej i Militarnej, Urząd Gminy Frysztak, Towarzystwo Fundusz Rozwoju i Promocji Ziemi Frysztackiej przy współpracy z Zespołem Ekspertów Towarzystwa
Przyjaciół Fortyfikacji w Warszawie – Seminarium: Ochrona i zagospodarowanie zabytkowych zespołów obronnych –
schrony kolejowe Stępina – Cieszyna, Strzyżów, Warszawa 2000.
68
95
w których są zlokalizowane oraz otoczone kultem dzieła sztuki religijnej – zabytki ruchome: obrazy
wraz z zabudową ołtarzy, rzeźby, płaskorzeźby.
Zabytkowe układy urbanistyczne (Czudec, Strzyżów, Niebylec, Frysztak) odzwierciedlają
różnorodność kulturową obszaru powiatu oraz tradycje miejskie tych ośrodków. Najciekawiej zachowaną do dnia dzisiejszego zabudowę posiada Czudec, jako zabudowę drewnianą, która przez lata
nie restaurowana zmienia powoli swój charakter na zabudowę współczesną, Niebylec ze względu na
nietypowy układ przestrzenny oraz niezwykle urokliwie położony Strzyżów z charakterystyczną zabudową rynku i dominującą nad miastem wieżą kościelną Kościoła p.w. Bożego Ciała.
Z kolei wspomnieniem ziemiańskiej przeszłości obszaru powiatu są istniejące do dzisiaj, choć
w zróżnicowanym stanie technicznym zabudowania podworskie, niejednokrotnie wraz z zabytkowymi założeniami zieleni, dawnymi parkami dworskimi czy pałacowymi. Zabudowania tego rodzaju
znajdują się m.in. w Kobylu, Wiśniowej, Markuszowej, Strzyżowie, Nowej Wsi, Babicy, Baryczce,
Niebylcu i innych miejscowościach powiatu. W przeszłości ziemiańskiej obszaru powiatu szczególne
znaczenie miał dwór Mycielskich w Wiśniowej, przeżywający swój rozkwit w XIX i pierwszej połowie XX w., promieniujący na okolice wzorowo zorganizowaną gospodarką rolną z gorzelnią, spichlerzem, kuźnią i wytwórnią serów, a także wysokim poziomem kultury artystycznej, dzięki temu, że
w Wiśniowej za sprawą właścicieli dworu przebywało wielu czołowych artystów przełomu XIX i XX
w. oraz pierwszej połowy XX w. Po drugiej wojnie światowej kolekcja malarstwa Mycielskich zlokalizowana w Wiśniowej oraz wiele innych cennych przedmiotów zostało wywiezionych z pałacu do
nowo tworzonego Muzeum Okręgowego w Rzeszowie97, zaś na gruntach podworskich utworzono
państwowe gospodarstwa rolne. Obecnie zabudowania podworskie Mycielskich znajdują się w bardzo złym stanie technicznym, wymagają znacznych nakładów na ich restaurację. Śladami dawnej
świetności są: kaplica podworska z grobowcem rodziny Mycielskich, funkcjonująca obecnie jako kościół parafialny oraz park z piękną aleją grabową.
Ciekawymi obiektami zabytkowymi na obszarze powiatu są pozostałości funkcjonujących
jeszcze do niedawna a nieraz i obecnie zakładów przemysłowych. Wśród nich zwracają uwagę zabudowania cegielni w Dobrzechowie założonej przez Michałowskich w 1870 r. ze strzeliście wznoszącymi się dwoma kominami, funkcjonujące obecnie cegielnia w Gliniku Dolnym, młyn i trak wodny
w Godowej, wieża browarna w Strzyżowie i in. Interesujące warstwy geologiczne odsłaniają wyrobiska po dawnych kamieniołomach i innej działalności wydobywczej – odkrywkach rudy żelaza, kruszyw (Stępina, Cieszyna, Kobyle, Niebylec, Zaborów i in.), w większości zalesione stanowią dzisiaj
także urokliwe miejsca pod względem krajobrazowym.
Wszystkie obiekty zabytkowe wymagają prac konserwatorskich. W ostatnich latach na terenie
powiatu obserwuje się zintensyfikowane działania w zakresie ochrony zabytków, spośród których
wiele obiektów sakralnych poddano renowacji, natomiast inne znajdują często nowych gospodarzy
i także przygotowywane są do odnowy.
Pamiątki z przeszłości regionu gromadzą istniejące muzea, tj. Społeczne Muzeum Regionalne
w Strzyżowie – Godowej, umiejscowione w dawnym dworze Dydyńskich, Parafialne Muzeum Narzędzi Rolniczych w Szufnarowej prowadzone przez ks. proboszcza Bronisława Domino oraz Muzeum Juliana Przybosia w Gwoźnicy Górnej.
3. POTENCJAŁ SPOŁECZNO – DEMOGRAFICZNY
3.1. Ludność
W powiecie strzyżowskim w 2000 r. wg stanu na dzień 31 grudnia mieszkało 62 447 osób
(2,9 % ogółu ludności województwa podkarpackiego), z czego w gminie Czudec 11509 osób (18,4
%), w gminie Frysztak 10680 osób (17,1 %), w gminie Niebylec 10792 osoby (17,3 %), w mieście
97
Por. T. Szetela – Zauchowa, Barbizon wiśniowski - mecenat artystyczny Mycielskich w Wiśniowej 1867 – 1939. Rzeszów 1997.
69
Strzyżowie 8617 osób (13,8 %), w gminie Strzyżów 12204 osób (19,5%) oraz w gminie Wiśniowa
8645 osób (13,9 %). W porównaniu z rokiem 1999 liczba ludności w powiecie wzrosła o 58 osób.
Wykres nr 27 – Liczba ludności w mieście oraz poszczególnych gminach Powiatu Strzyżowskiego
10680
10792
11509
8617
8645
gm. Czudec
gm. Frysztak
gm. Niebylec
12204
miasto Strzyżów
gm. Strzyżów
gm. Wiśniowa
Gęstość zaludnienia w powiecie wynosi 124 osoby na km2 (przy średniej wojewódzkiej 119
os./km2), co stawia powiat pod tym względem na 8 miejscu wśród powiatów ziemskich Podkarpacia.
W Strzyżowie – jedynym mieście na obszarze powiatu - w roku 2000 mieszkało 8617 osób, co dawało wskaźnik urbanizacji na poziomie 13,8 %, przy średniej województwa podkarpackiego najniższej
w kraju, tj. 41. % i ogólnokrajowej na poziomie 62 %.
W ciągu ostatniego dziesięciolecia wśród tendencji demograficznych w powiecie daje się zauważyć znaczny spadek przyrostu naturalnego – z 7,6 % w r. 1990, 3,1 % w r. 1995 do 1,4 % w roku
1999 i 2000, przy czym przyrost naturalny jest nieco wyższy na wsi (niecałe 1,5 %) niż w mieście
(niecałe 1,4 %). Warto zauważyć, że w r. 1999 w gminie Niebylec zanotowano minimalnie ujemny
przyrost naturalny – na 133 zgony przypadło 132 urodzenia żywe. W r. 1999 w województwie odnotowano przyrost naturalny na poziomie 2,5 %, natomiast w kraju 0,0 %. Wskaźnik przyrostu naturalnego w ostatnich latach w powiecie należy do najniższych w województwie, ale z kolei jest wyższy
niż średnia w kraju. W strukturze ludności wg płci daje się zauważyć zmniejszającą się przewagę
mężczyzn nad kobietami, których udział w latach 1950 – 1975 w ogólnej liczbie mieszkańców kształtował się na poziomie 52 – 54 %, natomiast w latach dziewięćdziesiątych zbliżył się do poziomu 50
%. W roku 1995 na 100 mężczyzn w powiecie przypadało 104 kobiety, w latach 1996 – 1998 103,
zaś w roku 1999 102. Źródłem tej tendencji jest, jak się wydaje, zmniejszający się ruch wędrówkowy
ludności, znacznie mniejsza niż w poprzednich dziesięcioleciach liczba osób przemieszczających się
w inne obszary kraju w poszukiwaniu pracy.
70
Tabela nr 22 – Zmiany demograficzne w powiecie strzyżowskim w XX w.98:
Rok
1910
1921
1931
1946
1950
1955
1960
1965
1970
1974
1976
1977
1980
1985
1990
1995
1999
2000
Ludność
w tys.
osób
58,5
53,2
56,4
62,4
53,4
54,9
54,69
56,6
57,18
57,84
59,3
59,5
59,99
60,8
61,1
62,0
62,4
62,45
Osoby
na km2
122
111
117
126
109
111
110
114
116
117
117,9
118,2
119,2
120,8
121,5
123
124
124
Przyrost
naturalny
na 1000
ludności
b.d.
b.d.
b.d.
b.d.
b.d.
14,4
13,3
12,3
9,1
10,2
b.d.
b.d.
9,5
10,1.
6,9
3,1
1,4
1,4
Ludność
miejska
w%
3,8
5,4
5,4
b.d.
4,8
5,3
6,0
6,6
7,3
7,9
8,1
8,4
9,6
12,68
13,5
13,8
13,8
13,8
Procent kobiet w
stosunku do ogółu mieszkańców
Saldo migracji (wewnętrznej i zagranicznej) w osobach
b.d.
b.d.
b.d.
b.d.
53,4
54,5 .
53,0
52,3.
52,1
52,19
52,1
54,3
51,8
51,3
51,2
50,9
50,6
50,6
b.d.
b.d.
b.d.
b.d.
b.d.
- 304
- 646
- 373
- 319
b.d.
b.d.
- 766
- 576
- 375
- 326
- 103
- 63
- 47
Liczba zawieranych
związków małżeńskich w ciągu roku
w liczbach bezwzgl.
b.d.
b.d.
b.d.
b.d.
b.d.
425
468
376
463
504 (1973)
b.d.
b.d.
435
435
437
380
356
366
Strukturę ludności powiatu strzyżowskiego wg stanu na dzień 31.12.2001 r. przedstawia poniższa tabela:
98
Dane w tabeli na podstawie m.in. Z. Irzyk, Zarys historii Powiatu Strzyżowskiego. Materiał roboczy Archiwum Państwowego w Rzeszowie, Rocznik statystyczny województwa rzeszowskiego, Podstawowe dane statystyczne wg miast i
gmin za 1990 r (Wojewódzki Urząd Statystyczny w Rzeszowie), Powiat strzyżowski w liczbach, Rzeszów 2001, T. Kowalski, Strzyżów i okolice w okresie międzywojennym 1918 – 1939 oraz M. Kozanecka, Zmiany w rozmieszczeniu i strukturze ludności regionu strzyżowskiego w latach 1950 – 1972 a także S. Urbanik, Przemiany gospodarcze i społeczne w
regionie strzyżowskim w latach 1974 – 1977 [W:] S. Cynarski (red.) Studia nad dziejami Strzyżowa i okolic, Rzeszów
1980.
71
Tabela nr 23 – Ludność powiatu strzyżowskiego wg stanu na dzień 31.12.2000 r.
Wiek
Gminy / Miasto
Czudec
Frysztak
0-4
Razem
724
K
356
M
368
Razem
710
K
374
M
336
Razem
709
K
339
M
370
Razem
729
K
329
0
1
2
3
4
125
133
156
154
156
62
61
85
83
65
63
72
71
71
91
121
138
138
169
144
64
63
76
96
75
57
75
62
73
69
118
134
150
139
168
53
69
81
75
61
65
65
69
64
107
132
132
158
159
148
5-9
899
423
476
841
415
426
853
450
403
5
6
7
8
9
150
183
180
175
211
63
86
88
82
104
87
97
92
93
107
145
163
185
161
187
78
76
91
75
95
67
87
94
86
92
136
145
175
203
194
69
77
75
117
112
10 -14
929
458
471
952
454
498
906
10
11
12
13
14
165
198
193
203
170
82
94
105
98
79
83
104
88
105
91
189
185
182
196
200
82
86
91
102
93
107
99
91
94
107
15 - 19
961
467
494
905
447
15
16
17
18
19
187
199
198
202
175
89
95
102
86
95
98
104
96
116
80
196
172
185
194
158
20 - 24
886
426
460
20
21
22
23
24
170
172
184
181
179
78
82
96
93
77
25 - 29
879
25
26
186
196
–
Niebylec
Strzyżów
Powiat
(liczba ludn. 2000 r.)
Miasto Strzyżów
Wiśniowa
M
400
Razem
416
K
172
M
244
Razem
578
K
277
M
301
Razem
3.866
K
1.847
M
2.019
70
62
65
71
61
62
70
93
88
87
82
89
86
87
72
37
37
30
38
30
45
52
56
49
42
116
108
113
104
137
57
50
44
55
71
59
58
69
49
66
694
734
801
812
825
343
342
381
418
363
351
392
420
394
462
957
458
499
534
267
267
666
337
329
4.750
2.350
2.400
67
68
100
86
82
154
180
187
211
225
75
85
90
95
113
79
95
97
116
112
96
94
122
102
120
46
52
60
49
60
50
42
62
53
60
116
121
139
131
159
53
63
80
68
73
63
58
59
63
86
797
886
988
983
1.096
384
439
484
486
557
413
447
504
497
539
478
428
1051
514
537
638
293
345
706
358
348
5.182
2.555
2.627
200
178
178
178
172
109
87
96
92
94
91
91
82
86
78
193
227
213
216
202
96
109
97
107
105
97
118
116
109
97
120
122
115
137
144
52
50
56
60
75
68
72
59
77
69
126
143
138
131
168
60
72
74
56
96
66
71
64
75
72
993
1.053
1.019
1.061
1.056
481
498
519
515
542
512
555
500
546
514
458
830
395
435
987
498
489
834
408
426
708
349
359
5.225
2.564
2.661
107
80
85
97
78
89
92
100
97
80
176
165
167
174
148
97
76
73
78
71
79
89
94
96
77
210
199
201
193
184
109
108
96
102
83
101
91
105
91
101
167
176
172
170
149
85
85
84
88
66
82
91
88
82
83
139
141
155
147
126
70
69
82
71
57
69
72
73
76
69
1.075
1.052
1.078
1.080
940
557
513
522
522
450
518
539
556
558
490
898
402
496
832
445
387
907
416
491
812
422
390
689
340
349
5.024
2.451
2.573
92
90
88
88
102
184
196
166
183
169
83
85
77
88
69
101
111
89
95
100
164
183
170
152
163
78
103
97
80
87
86
80
73
72
76
176
169
186
179
197
83
76
92
86
79
93
93
94
93
118
170
163
151
157
171
92
89
85
76
80
78
74
66
81
91
141
137
128
141
142
66
74
61
71
68
75
63
67
70
74
1.005
1.020
985
993
1.021
480
509
508
494
460
525
511
477
499
561
438
441
850
398
452
861
402
459
911
441
470
711
369
342
698
326
372
4.910
2.374
2.536
92
106
94
90
197
182
95
82
102
100
169
165
75
65
94
100
185
190
90
88
95
102
154
125
77
69
77
56
132
151
58
76
74
75
1.023
1.009
487
486
536
523
72
27
28
29
158
184
155
87
78
75
71
106
80
142
173
156
73
75
73
69
98
83
167
201
159
83
102
77
84
99
82
191
189
156
89
91
83
102
98
73
154
133
145
74
65
84
80
68
61
141
136
138
60
65
67
81
71
71
953
1.016
909
466
476
459
487
540
450
798
365
433
651
293
358
824
355
469
876
438
438
551
282
269
536
253
283
4.236
1.986
2.250
35 – 39
829
398
431
738
336
402
696
345
351
857
395
462
534
271
263
625
283
342
4.279
2.028
2.251
40 – 44
748
344
404
710
313
397
631
271
360
820
367
453
697
363
334
605
266
339
4.211
1.924
2.287
45 – 49
693
322
371
619
283
336
621
281
340
692
334
358
738
391
347
489
219
270
3.852
1.830
2.022
50 – 54
564
291
273
513
262
251
551
290
261
638
312
326
547
278
269
402
200
202
3.215
1.633
1.582
55 – 59
436
233
203
397
198
199
444
240
204
469
268
201
397
223
174
307
158
149
2.450
1.320
1.130
60 – 64
564
305
259
495
264
231
523
280
243
589
307
282
388
223
165
439
238
201
2.998
1.617
1.381
65 lat i
więcej
1599
953
646
1401
884
517
1511
971
540
1721
1059
662
820
513
307
1197
740
457
8.249
5.120
3.129
11.509
5.779
5.730
10.680
5.323
5.357 10.792
5.542
5.250
12.204
6.136
6.068
8.617
4.475
4.142
8.645
4.344
4.301
62.447
31.599
30.848
30
- 34
Razem
73
W ostatnich latach zauważalna jest tendencja zmniejszania udziału ludności w wieku
przedprodukcyjnym w stosunku do ogółu ludności – z 29,4 % w 1996 r. do 27,8 % w 1999 r.
i 27,2 % w 2000 r. oraz zwiększania udziału ludności w wieku produkcyjnym – z 55,2 %
w roku 1996 do 56,4 % w roku 1999 i 57 % w 2000 r. a także w wieku poprodukcyjnym –
z 15,4 % w roku 1996 do 15,7 % w r. 1999 i 15,8 % w 2000 r. Udział ludności w wieku
przedprodukcyjnym zbliżony jest do średniej wojewódzkiej (28,0 % w roku 1998 i 27 %
w 2000 r.) i wyższy od średniej w kraju (26,9 % w r. 1998). Można więc stwierdzić, że obszar
powiatu strzyżowskiego jest obszarem młodym pod względem wieku mieszkańców, ale jednocześnie w związku ze zmniejszającą się liczbą urodzeń zachodzi proces starzenia się społeczeństwa. W następnych dekadach dla powiatu strzyżowskiego przewidywany jest99 spadek
liczby ludności ogółem – do 61,9 tys. w r. 2010, 61,0 tys. w r.2020 i 58,8 tys. w r. 2030. Spadek ludności wg tych prognoz następował będzie w grupie ludności w wieku przedprodukcyjnym – do 13,3 tys. w r. 2010, 12,6 tys. w r. 2020 i 11,2 tys. w 2030 r. oraz w wieku produkcyjnym – do 38,4 tys. w r. 2010, 37,1 tys. w r. 2020, 34,2 tys. w r. 2030. Nastąpi natomiast
wzrost ludności w wieku poprodukcyjnym – do 10,1 tys. w r. 2010, 11,4 tys. w r. 2020, 13,4
tys. w r. 2030.100.
Wykres nr 28 Liczba ludności wg czteroletnich przedziałów wiekowych na terenie powiatu strzyżowskiego w roku 2000
6000
5500
5000
4500
4000
3500
3000
2500
2000
1500
1000
500
0
4750
5182 5225 5024
4918
4236 4279 4211
3866
3852
3215
2998
2458
0 - 4 5 - 9 10 - 15 - 20 - 25 - 30 - 35 - 40 - 45 - 50 - 55 - 60 lata
lat 14 lat 19 lat 24 29 lat 34 lat 39 lat 44 lat 49 lat 54 59 lat 64
lata
lata
lata
Liczba ludności w poszczególnych przedziałach wiekowych
99
Por. Powiaty w Polsce, Warszawa 2001, s. 202 –211.
M. Kozanecka w pracy Zmiany w rozmieszczeniu i strukturze ludności regionu strzyżowskiego w latach 1959
– 1972 [W:] Studia nad dziejami Strzyżowa i okolic, Rzeszów 1980, s. 312 – 331), wskazując na udział ludności
w wieku przedprodukcyjnym na poziomie ok. 38 % w r. 1960 i 36 % w r. 1970, 50 % ludności w wieku produkcyjnym w r. 1960 i 48 % w r. 1970 oraz 10 % udział ludności w wieku poprodukcyjnym w 1960 i 14 % w 1970
r., pisze: „Niepokojącym zjawiskiem jest widoczny spadek procentowy w 1970 r. w stosunku do 1960 r. grupy
przedprodukcyjnej i produkcyjnej na korzyść grupy poprodukcyjnej. Świadczy to nie tylko o odpływie ludności
w wieku aktywnie zawodowym, ale także o starzeniu się ludności omawianego regionu.” M. Kozanecka, op. cit.,
s. 318.
100
70
Stały wzrost liczby ludności w wieku produkcyjnym obserwowalny na terenie powiatu,
jak i w całym województwie podkarpackim od początku lat dziewięćdziesiątych (w powiecie
z 34222 osób w roku 1996 do 35217 osób w r. 1999, i 35578 osób w 2000 r. – o ponad 1300
osób, tj. blisko 4 % w ciągu 5 lat!) oznacza stały przyrost osób poszukujących zatrudnienia na
rynku pracy. Powiat Strzyżowski w roku 2000 (w końcu marca) osiągnął w związku z tym jeden z najwyższych współczynników aktywności zawodowej liczonych jako udział ludności
czynnej zawodowo w liczbie ludności powyżej 15 lat. Przy współczynniku ogólnopolskim 60
% i wojewódzkim 71 % w powiecie zanotowano współczynnik 75 %. Wśród powiatów podkarpackich wyższy zanotowały tylko powiaty: ropczycko – sędziszowski (79 %), lubaczowski
(77 %), jasielski, kolbuszowski i brzozowski (76 %), równy zaś powiat leżajski. W 1999 r.
wskaźnik obciążenia demograficznego (liczba osób w wieku nieprodukcyjnym na 100 osób
w wieku produkcyjnym) w powiecie wyniósł 77,2 osoby, przy średniej wojewódzkiej 71,8
osób. Wskaźnik ten w powiecie w ciągu ostatnich lat obniża się – z 81,2 w r. 1996 do 77,2
osoby w r. 1999, przy czym wyższy jest na wsi (80,4 w r. 1999) niż w mieście (67,1 w r.
1999).
Wykres nr 29 – Podstawowe tendencje demograficzne w powiecie strzyżowskim w latach 1996 – 2000
57
60
55
55,2
50
45
40
35
29,4
30
27,2
25
20
15,4
15,8
15
10
13,4
11,1
5
0
1996
% osób w wieku przedprodukcyjnym
2000
% osób w wieku produkcyjnym
% osób w wieku poprodukcyjnym
wskaźnik liczby urodzeń
Czynnikiem decydującym o stałym zmniejszaniu się przyrostu liczby ludności jest notowany w ostatnich latach systematyczny spadek liczby urodzeń z 837 w r. 1995 do 739 w r.
1999 i 698 w 2000 r., tj. o blisko 17 %. Wskaźnik natężenia urodzeń (liczba urodzeń na 1000
ludności) dla powiatu wynosił w r. 1999 11,8 % (w 2000 r. – 11,1 %), przy wskaźniku dla
województwa na poziomie 11,2 % (w 2000 r. – 11,0 %) i w kraju 9,9 %. W poszczególnych
gminach wskaźnik ten wynosił: w Czudcu 11,3 %, we Frysztaku 13,6 %, w Niebylcu 12,2 %,
w Strzyżowie 10,7 %, w tym w mieście Strzyżowie 9,9 %, w Wiśniowej 12,6 %. W powiecie
strzyżowskim, podobnie jak w całym województwie podkarpackim odnotowuje się od kilku
lat poziom reprodukcji ludności nie zapewniający prostej zastępowalności pokoleń. Najbardziej korzystną sytuację demograficzną określa taki współczynnik, który kształtuje się na po-
71
ziomie 2,1 – 2,15, tj. kiedy na 1 kobietę w wieku 15 – 49 lat przypada średnio 2 dzieci. W województwie podkarpackim wskaźnik ten maleje z roku na rok; w r. 1998 wyniósł on 1,582, w
1999 r. 1,518, w 2000 r. 1,480101. W powiecie strzyżowskim wskaźnik ten w r. 2000 był niższy niż w województwie podkarpackim i wynosił 1,098.
Wykres nr 30 – Liczba urodzeń na 1000 mieszkańców w 1999 r.
13,6
14
12
12,6
12,2
11,3
11,8
11,2
10,7
9,9
9,9
10
8
6
4
2
0
gm. Czudec
gm. Frysztak
gm.Niebylec gm. Strzyżów gm. Wiśniowa
miasto
województwo
kraj
POWIAT
Strzyżów
gm. Czudec
gm. Frysztak
gm.Niebylec
gm. Strzyżów
miasto Strzyżów
województwo
kraj
POWIAT
gm. Wiśniowa
W powiecie strzyżowskim, podobnie jak w całym województwie podkarpackim
w ciągu ostatnich kilku lat daje się zauważyć malejącą liczbę zgonów. W r. 1995 zmarło
w powiecie 644 osoby, w r. 1996 703, w r. 1997 592, w r. 1998 610, w r. 1999 648 osób
a w 2000 r. 611 osób. Pozytywnym zjawiskiem jest radykalne zmniejszenie liczby zgonów
niemowląt z 10 w 1995 r. do 2 w r. 1999 i 4 w 2000 r. W roku 1999 najwyższy wskaźnik
umieralności na 1000 mieszkańców zanotowano w gminach Niebylec (12,2) oraz Frysztak
(12,0), najniższy zaś w mieście Strzyżowie (8,4). Wskaźnik ten (dla powiatu 10,3) był wyższy
niż w województwie (8,7) i w Polsce (9,9), niższy zaś był wskaźnik umieralności niemowląt
(2,7) przy średniej w województwie 7,9 i kraju 8,9.
W r. 1999 na terenie powiatu zawarto 356 związków małżeńskich (w 2000 r. – 366),
co stanowi 93,7 % związków małżeńskich zawartych na terenie powiatu 4 lata wcześniej. Malejąca liczba zawieranych związków małżeńskich wydaje się więc być stałym niekorzystnym
zjawiskiem demograficznym w powiecie. W 1999 r. liczba zawartych związków małżeńskich
na terenie powiatu w przeliczeniu na 1000 mieszkańców (5,7) była nieco wyższa niż w województwie i kraju (5,5) Wskaźnik ten najwyższy był dla gminy Wiśniowa (7,0), najniższy dla
gminy Niebylec (3,7). Dla miasta wynosił 6,3, dla wsi 4,7.
W roku 1999 orzeczono prawomocnie 19 rozwodów – o 1 mniej niż w r. 1998 i o 2
więcej niż w 1995. Wskaźnik liczby rozwodów na 1000 ludności wyniósł w 1999 r. 0,302
i był o ponad połowę niższy niż w województwie (0,680) i ponadtrzykrotnie niż w kraju
(1,087).
W roku 1999 w wyniku migracji liczba ludności powiatu zmniejszyła się o 66 osób. Napływ
do powiatu wyniósł 574 osoby, z czego z miast 183 a ze wsi 391, odpływ zaś 640 osób, przy
czym do miast 295 a na wieś 345. Odpływ ludności w ruchu wewnętrznym zmniejszył się od
roku 1995 o 18,2 % (z 782 osób w 1995 r. do 640 w 1999 r.), napływ zaś o 18 % (z 700 osób
w 1995 r. do 574 w 1999 r.) W porównaniu z wcześniejszymi dekadami daje się zauważyć
znaczne zmniejszenie ujemnego salda migracji wewnętrznej, co jest związane z zanikiem ruchu wędrówkowego ludności poza obszar powiatu w poszukiwaniu pracy. W 5 ostatnich la101
Por. B. Błachut, Sytuacja demograficzna w województwie podkarpackim w 2000 r,. Urząd Statystyczny w
Rzeszowie – informacja sygnalna 2001 r., s. 3.
72
tach trzykrotnie zanotowano w powiecie dodatnie saldo migracji zagranicznej, w sumie jednak migracje zewnętrzne stanowią znacznie mniejsze wartości niż migracje wewnętrzne (17
zameldowań z zagranicy wobec 574 zameldowań w ruchu wewnętrznym w 1999 r.) Spośród
gmin powiatu w 1999 r. dodatnie saldo migracji wewnętrznej zanotowały: Czudec (7) i Strzyżów (4, w tym miasto 40), ujemne zaś Frysztak (- 4), Niebylec (- 26) oraz Wiśniowa (- 47).
Wykres nr 31 – Saldo migracji w 1999 r.
40
50
30
7
10
4
-10
-4
-30
-26
-50
-47
-66
-70
POWIAT gm. Czudec
OGÓŁEM
POWIAT OGÓŁEM
gm. Strzyżów
gm.
Frysztak
gm.
Niebylec
gm. Czudec
miasto Strzyżów
gm.
Strzyżów
miasto
Strzyżów
gm. Frysztak
gm. Wiśniowa
gm.
Wiśniowa
gm. Niebylec
Obserwowanym, ale nierejestrowanym zjawiskiem na obszarze powiatu są liczne wyjazdy zagraniczne, przede wszystkim w poszukiwaniu pracy, tradycyjnie ze względu na kontakty rodzinne do USA, ale także w ostatnich latach do RFN, Włoch, Francji, Austrii, Hiszpanii, Szwecji, Wielkiej Brytanii, Grecji i innych krajów europejskich oraz coraz częściej wyjazdy turystyczne do krajów zachodniej Europy a także Czech, Słowacji, Węgier. Ze względu
na bliskość granicy słowackiej coraz bardziej dynamicznie rozwija się ruch przygraniczny ze
Słowacją.
Pewnym obrazem tych zmian jest liczba wydanych paszportów102 dla mieszkańców powiatu
w ostatnich latach:
Wykres nr 32 – Liczba wydanych na terenie powiatu strzyżowskiego paszportów w poszczególnych latach
3500
3000
2500
2000
1500
1000
500
0
3329
2858
1712
1991
102
2311
2267
1992
1993
1511
1994
1570
1995
1651
1996
1529
1997
1540
1998
1999
2000
Na podstawie danych Biura Paszportowego w Starostwie Powiatowym w Strzyżowie.
73
Jak wynika z danych dotyczących migracji zewnętrznej wymeldowania z pobytu stałego za granicę stanowią w ostatnich latach niewielki odsetek wymeldowań z pobytu stałego
z obszaru powiatu. Oznacza to, że pracujący czasowo za granicą wracają na teren powiatu,
nierzadko podejmując na tym terenie działalność gospodarczą, a pracując za granicą, nie wymeldowują się z terenu powiatu.
3.2 Rynek pracy
Wg publikowanych danych Urzędu Statystycznego w Rzeszowie w r. 1999 w powiecie poza rolnictwem indywidualnym pracowało 6914 osób (w 2000 roku 6466 osób – najmniej wśród powiatów podkarpackich). Dane powyższe nie obejmują jednak m. in. zakładów
osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, w których liczba pracujących nie
przekracza do roku 1999 5 a w roku 1999 9 osób103, pamiętać zaś należy, że w powiecie
strzyżowskim w roku 1999 spośród 2592 podmiotów gospodarki narodowej zarejestrowanych
w rejestrze REGON aż 2391 zatrudniało 5 i mniej osób104. Na podstawie danych porównawczych z ostatnich lat stwierdzić można, że liczba osób pracujących w powiecie zmniejsza się
w podmiotach gospodarczych zatrudniających powyżej 5 a od r. 1999 9 osób (w r. 1995 7179
osób, w r. 1996 7325 osób, w 1997 r. 7361 osób, w 1998 r. 7298 osób, w 1999 r. 6914 osób,
w 2000 r 6466 osób), natomiast wzrasta w podmiotach gospodarczych zatrudniających do 5
osób (1622 osoby w 1995 r., 2285 w 1996, 2491 w 1997, 2625 w 1998, 2719 w 1999 i 2828
w 2000). Liczba pracujących w powiecie ogółem poza rolnictwem indywidualnym w poszczególnych latach przedstawiała się następująco: 8286 osób w 1995 r., 8935 osób w 1996 r.,
9362 w 1997 r., 9530 w 1998 r., 10881 w 1999 r., 10067 osób w 2000 r. 105
103
Por. Powiat strzyżowski w liczbach, Rzeszów 2001, s. 31, Powiaty województwa podkarpackiego 2000 – wybrane dane statystyczne, Rzeszów 2000, s. 39.
104
Por. Rocznik statystyczny województwa podkarpackiego, Rzeszów 2000, s. 472.
105
Wg danych z rejestru REGON na podstawie materiałów własnych Urzędu Statystycznego w Rzeszowie. Z.
Zioło w pracy Przemysł regionu strzyżowskiego oraz S. Urbanik w pracy Przemiany społeczno – gospodarcze w
regionie strzyżowskim w latach 1974 – 1977 (Zob. S. Cynarski, op. cit., s.357 – 370, 496 - 507) podaje następujące dane w interesującym nas obszarze w XX w. dla zatrudnionych w „przemyśle uspołecznionym”:
Liczba zatrudnionych
Procentowy
Wskaźniki uprzemysłowienia –
udział w przeliczba zatrudnionych na:
Lata
myśle wojeogółem
Dynamika
1000 mieszkań100 km2
wództwa
(1937 = 100)
ców
1937
507
100,0
2,4
8
102
1939
587
115,8
1,6
9
118
1946
352
69,4
1,2
6
71
1956
871
171,8
1,0
15
176
1960
898
177,1
0,9
18
164
1965
1048
206,7
0,8
19
212
1967
1131
223,1
b.d.
b.d.
225
1969
1618
319,1
b.d.
b.d.
322
1970
1918
378,3
1,2
33
387
1973
2734
539,2
1,4
47
552
1977
3300
656,1
b.d.
55
656
W świetle tych danych w stosunku do połowy lat siedemdziesiątych nastąpił spadek pracujących w przemyśle.
W r. 1999 liczba zatrudnionych w przemyśle (2262) w przeliczeniu na 1000 mieszkańców wynosiła 36,2, natomiast w przeliczeniu na 100 km2 450.
74
Wykres nr 33 Liczba osób pracujących ogółem na terenie powiatu poza rolnictwem indywidualnym w latach 1995 –2000 wg rejestru REGON
11000
10000
9000
8000
7000
6000
5000
4000
3000
2000
1000
0
10881
8286
1995
8935
1996
9362
9530
1997
1998
1999
10067
2000
Liczba pracujących na terenie powiatu
Wykres nr 34 Dynamika liczby osób pracujących106 w poszczególnych działach gospodarki narodowej
w powiecie strzyżowskim w latach 1995 - 2000
3800
3600
3400
3200
3000
2800
2600
2400
2200
2000
1800
1600
1400
1200
1000
800
600
400
200
0
1995
1996
1997
Rolnictwo i łowiectwo
Usługi rynkowe
Ochrona zdrowia i opieka społeczna
1998
1999
2000
Przemysł i budownictwo
Edukacja
Administracja publiczna i obrona narodowa
Wśród pracujących odsetek kobiet utrzymuje się na poziomie 50 – 51,3 %. Udział pracują-
106
Dane nie obejmują rolników indywidualnych i duchownych – wg rejestru REGON na podstawie materiałów
własnych Urzędu Statystycznego w Rzeszowie.
75
cych w 1999 r. w powiecie (6914) w ludności ogółem (62389)kształtuje się na poziomie
11,08 %, natomiast w województwie stanowi 20,15 %, w Polsce zaś 23,0 %107.
Wśród osób pracujących w 1999 r. kobiet było 3533, tj. 51,1 % (w odniesieniu do
6914 pracujących), a w poszczególnych sekcjach w stosunku do ogółu pracujących przedstawiało się to następująco108:
Wykres nr 35 - Struktura pracujących109 w powiecie w 1999 r. wg wybranych sekcji EKD
146
1892
173
407
308
2830
1357
466
498
282
Rolnictwo, leśnictwo i łowiectwo
Budownictwo
Transport, gospodarka magazynowa i łączność
Pośrednictwo finansowe
534
1988
Działalność produkcjna
Handel i naprawy
Obsługa nieruchomości i firm
Edukacja
Hotele i restauracje
Pozostali
W tym roku w całym województwie podkarpackim udział pracujących w poszczególnych
działach do ogółu pracujących przedstawiał się następująco110:
Wykres nr 36 - Struktura pracujących w województwie podkarpackim w 1999 r.
37,4%
6,9%
17,2%
9,5%
6,5%
przemysł
handel i naprawy
pozostałe
11,2%
11,3%
budownictwo
edukacja
107
Por. Powiat strzyżowski w liczbach, Rzeszów 2001, s. 31.
Wg rejestru REGON na podstawie informacji własnej Urzędu Statystycznego w Rzeszowie.
109
Wg rejestru REGON na podstawie informacji własnej Urzędu Statystycznego w Rzeszowie.
110
Dane nie obejmują rolników indywidualnych i duchownych oraz zakładów osób fizycznych prowadzących
działalność gospodarczą, w których liczba pracujących nie przekracza 9 osób. Wg faktycznego miejsca pracy
pracownika
108
76
W roku 2000 w poszczególnych działach gospodarki narodowej w powiecie pracowała
następująca liczba osób:
Wykres nr 37 - Struktura pracujących w powiecie w 2000 r. wg wybranych sekcji EKD
145
410
132 327
1235
2710
1242
491
518
298
1961
Rolnictwo, leśnictwo i łowiectwo
Budownictwo
Transport, gospodarka magazynowa i łączność
Pośrednictwo finansowe
598
Działalność produkcjna
Handel i naprawy
Obsługa nieruchomości i firm
Edukacja
Hotele i restauracje
Pozostali
W roku 2000 w całym województwie podkarpackim udział pracujących w poszczególnych
działach do ogółu pracujących przedstawiał się następująco111:
Wykres nr 38 - Struktura pracujących w województwie podkarpackim w 2000 r.
36,6%
6,3%
17,2%
9,6%
6,6%
przemysł
handel i naprawy
pozostali
11,4%
12,3%
budownictwo
edukacja
W rozmieszczeniu przestrzennym pracujących na obszarze powiatu dominuje miasto
Strzyżów, które skupia 52,1 % liczby pracujących ogółem. W gminie Czudec liczba pracujących stanowi 14,7 % liczby pracujących w powiecie, w gminie Frysztak 13,6 %, w gminie
111
Dane nie obejmują rolników indywidualnych i duchownych oraz zakładów osób fizycznych prowadzących
działalność gospodarczą, w których liczba pracujących nie przekracza 9 osób. Wg faktycznego miejsca pracy
pracownika
77
Strzyżów 7,3 %, w gminie Niebylec 6,6 %, zaś w gminie Wiśniowa 5,7 % ogółu pracujących
w powiecie.
Wykres nr 39 - Struktura przestrzenna pracujących w powiecie strzyżowskim w 1999 r.
52,1%
5,7%
7,3%
6,6%
gm. Czudec
gm. Frysztak
13,6%
gm. Niebylec
14,7%
gm. Strzyżów
miasto Strzyżów
gm. Wiśniowa
W latach 1995 – 1998 liczba pracujących na obszarze powiatu poza rolnictwem indywidualnym oraz zakładami osób fizycznych zatrudniającymi poniżej 5 pracowników zwiększyła się o 1,66 % (119 osób), w tym kobiet o 0,19 % (7 osób). Największy przyrost pracujących zanotowano w sektorze „przemysł i budownictwo” – o 210 osób (7,8 %), „usługi rynkowe” o 96 osób (7,0 %) oraz „usługi nierynkowe” o 84 osoby (3,0). Nie zmienił się stan zatrudnienia w edukacji (1151 osób), zmniejszył w „ochronie zdrowia i opiece społecznej” o 75
osób (6,1%). Największy spadek zanotowano w sekcji „rolnictwo, łowiectwo, leśnictwo i rybołówstwo” – o 103 osoby (28,1 %)112.
Wg danych szacunkowych na podstawie spisu rolnego z 1996 r. w indywidualnych
gospodarstwach rolnych na obszarze powiatu przebywa 37806 osób, co stanowi ok. 60,1 %
ludności powiatu ogółem (przy średniej wojewódzkiej zatrudnionych w rolnictwie 47 %
i średniej krajowej 27 %113). 19,2 % z tej liczby osób deklaruje gospodarstwo rolne jako podstawowe źródło utrzymania (pozostali m. in. renty i emerytury, pracę najemną i in., ok. 40 %
zaś deklaruje chęć podjęcia pracy poza rolnictwem (por. r. 2.1.3. w niniejszym opracowaniu)
– co oznaczałoby przyjętą w ten sposób liczbę pracujących w rolnictwie indywidualnym
i utrzymujących się z pracy w indywidualnych gospodarstw rolnych na poziomie 7259 osób,
tj. 11,7 % ludności powiatu ogółem.
112
113
Powiat strzyżowski w liczbach, Rzeszów 2001, s. 31.
Por. Strategia rozwoju województwa podkarpackiego na lata 2000 – 2006, Rzeszów 2000, s. 46.
78
Wykres nr 40 – Szacunkowa struktura ludności powiatu strzyżowskiego w wieku produkcyjnym wg
głównych źródeł utrzymania114 w 1996 r.
5858
1593
17836
8935
poza rolnictwem indywidualnym
w rolnictwie indywidualnym
bezrobotni
pozostali
Zjawiskiem charakterystycznym w strukturze ludności utrzymującej się ze źródeł pozarolniczych jest znaczny udział osób pracujących poza powiatem. Liczba tych osób jest
trudna do oszacowania, gdyż nie są dostępne dane na ten temat – struktura pracujących poza
powiatem odzwierciedla powiązania i współzależności z ośrodkami takimi jak Rzeszów, Krosno, Jasło, Dębica i in. Rynki pracy na tych obszarach stanowią też najczęściej drugi obszar
poszukiwania pracy dla mieszkańców powiatu – po rynku wewnętrznym. W tego typu strukturze powiązań występują jednak niekorzystne zjawiska, związane przede wszystkim z tym,
że wskutek znacznej odległości miejsca pracy od miejsca zamieszkania redukcje miejsc pracy
w przedsiębiorstwach poza powiatem objęły w dużej mierze mieszkańców powiatu. Wzrost
bezrobocia, obserwowany w latach dziewięćdziesiątych na tym obszarze był wynikiem tego
procesu oraz redukcji miejsc pracy przez duże zakłady przemysłowe powstałe w latach 60 –
tych i 70 – tych. To negatywne zjawisko łagodzą coraz liczniej powstające małe podmioty gospodarcze absorbujące w części pracowników przedsiębiorstw redukujących zatrudnienie.
Największym problemem społecznym ostatniego dziesięciolecia dla powiatu strzyżowskiego jest bezrobocie. Struktura bezrobotnych z podziałem na gminy od roku 1990, stopa
bezrobocia oraz oferty pracy w tym okresie przedstawiały się następująco:
Tabela nr 24 – Liczba bezrobotnych oraz struktura bezrobocia na terenie powiatu strzyżowskiego w latach 1990 - 2000
Wyszczególnienie
Miasto Strzyżów
Gmina Strzyżów
Gmina Niebylec
Gmina Czudec
Gmina Frysztak
Gmina Wiśniowa
Bez zameldowania
Ogółem powiat
Stopa bezrobocia
Oferty pracy,
w tym pracy subsydiowanej
Liczba bezrobotnych
Lp.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000
325
581
702
855
696
738
658
588
595
718
804
532
920
1111 1367 1160 1179 1155 1022 1048 1148 1206
358
743
924
1180 1034 1091 1031
926
915
1054 1186
384
800
1002 1240 1122 1016 1000
818
857
989
1073
333
777
968
1242 1038 1123 1112
986
986
1154 1279
299
673
831
1057
896
978
902
895
852
918
993
1
2231 4494 5538 6941 5946 6125 5858 5235 5254 5981 6541
6,6 % 13,3% 16,4% 19,7% 17,8% 17,9% 19,0% 15,3% 15,3% 17,1% 18,7%
85
227
373
375
878
769
550
697
792
702
566
127
344
310
693
536
412
534
494
524
472
114
Dane szacunkowe wg własnego opracowania, przyjęte na podstawie informacji własnych Urzędu Statystycznego w Rzeszowie opartych o powszechny spis rolny z 1996 r (Ludność i aktywność ekonomiczna ludności
związanej z rolnictwem w województwie rzeszowskim. Rzeszów 1998., bazy danych rejestru REGON oraz danych Powiatowego Urzędu Pracy w Strzyżowie.
79
Największą stopę bezrobocia odnotowano w latach 1993 (19,7 %), 1996 (19,0 %) oraz w roku
2000 (18,7 %).
Wykres nr 41 – Stopa bezrobocia rejestrowanego w Powiecie Strzyżowskim w latach 1991 – 2000 wg stanu
na dzień 31.12.
19,70%
20,00%
16,40%
19,00%
15,30% 15,30%
13,30%
15,00%
10,00%
17,80% 17,90%
17,10% 18,70%
6,60%
5,00%
0,00%
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
Stopa bezrobocia rejestrowanego w powiecie
W roku 2000 napływ bezrobotnych stanowił 4080 osób, odpływ zaś 3520 osób, z tego:
z powodu podjęcia pracy 1898 osób, w tym niesubsydiowanej 1549 osób. Spośród 6541 bezrobotnych zarejestrowanych w Powiatowym Urzędzie Pracy na koniec grudnia 2000 r. aż
5036 bezrobotnych nie posiadało prawa do zasiłku, tj. 77 % ogółu bezrobotnych. W porównaniu do 1999 r. zanotowano spadek liczby ofert pracy o 19,4 %. Na 1 ofertę pracy przypadało w tym czasie 11 bezrobotnych, w ujęciu miesięcznym zaś na 1 ofertę pracy przypadało 131
bezrobotnych – więcej osób na 1 ofertę pracy przypadało tylko w 2 powiatach województwa
(tarnobrzeskim i przemyskim). Stopa bezrobocia na koniec 2000 r w powiecie (18,7 %) była
jedną z najwyższych w województwie. Wyższą zanotowały tylko powiaty bieszczadzki, brzozowski, niżański, równą zaś powiat jasielski115. Bezrobocie w powiecie, podobnie jak w całym województwie podkarpackim dotyczy przede wszystkim ludzi młodych. Wśród zarejestrowanych bezrobotnych w powiecie w r. 2000 aż 88,4 % stanowiły osoby do 34 r. życia
(w województwie 87,4 %). Udział kobiet w ogólnej liczbie bezrobotnych stanowi 51,3 %, zaś
bezrobotnych zamieszkałych na wsi 87,7 %. Bezrobotni z wykształceniem wyższym stanowili
1,4 % ogółu bezrobotnych, policealnym i średnim zawodowym 19,8 %, ogólnokształcącym
6,5 %, zasadniczym zawodowym 48,9 %, podstawowym i niepełnym podstawowym 23,4 %.
34,8 % bezrobotnych oczekiwało na pracę powyżej 24 miesięcy.
Wykres nr 42 - Struktura bezrobotnych ze względu na wykształcenie
48,9%
23,4%
6,5%
19,8%
wyższe
ogólnokształcące
podstawowe i niepełne podstawowe
1,4%
policealne i średnie zawodowe
zasadnicze zawodowe
115
Por. Analiza sytuacji na rynku pracy województwa podkarpackiego w 2000 r. Wojewódzki Urząd Pracy w
Rzeszowie, Rzeszów 2001 r, s.49.
80
Od roku 2000 Powiatowy Urząd Pracy w Strzyżowie wchodzi w skład powiatowej
administracji zespolonej. Na realizację zadań związanych z przeciwdziałaniem bezrobociu
w ramach Funduszu Pracy Powiat Strzyżowski otrzymuje środki finansowe, które w roku
2000 zaangażowane zostały w następujący sposób116:
Tabela nr 25 – Wydatki z Funduszu Pracy w Powiecie Strzyżowskim w 2000 r.
Lp.
Wyszczególnienie
Wydatkowane środki w zł
1.
2.
3.
4.
Zasiłki dla bezrobotnych
Zasiłki przedemerytalne
Świadczenia przedemerytalne
Przygotowanie zawodowe młodocianych
Aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu
Pozostałe wydatki
WYDATKI OGÓŁEM
8604050,09
1025644,35
752513,95
600557,53
Udział procentowy wydatków w
ogólnej kwocie
65,9
7,8
5,8
4,6
1928203,53
14,8
152572,2
13063541,65
1,1
100
5.
6.
Wykres nr 43 - Struktura wydatków Funduszu Pracy w powiecie strzyżowskim w 2000 r.
65,9%
7,8%
14,8%
4,6%
5,8%
1,1%
zasiłki dla bezrobotnych
świadczenia przedemerytalne
aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu
zasiłki przedemerytalne
przygotowanie zawodowe młodocianych
pozostałe wydatki
Wykorzystanie środków Funduszu Pracy w powiecie w ramach aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu w 2000 roku przedstawia się następująco:
Tabela nr 26 – Wydatki i efekty rzeczowe zaangażowanych środków z Funduszu Pracy w 2000 r. na terenie Powiatu Strzyżowskiego
Lp.
Wyszczególnienie
1.
2.
3.
4.
5.
Szkolenia
Prace interwencyjne
Roboty publiczne
Pożyczki
Zatrudnienie absolwentów
RAZEM
Przyznany
limit w zł
Wykorzystanie
limitu w zł
166000
800500
286000
317300
1492305
87023,4
800076,96
285661,35
57000
1410159,21
Udział procentowy
poszczególnych
form w wykorzystanym limicie
2,8
26,1
9,3
1,9
46,1
3062105
2639920,92
86,2
Procent wydat- Liczba stanowisk prakowanych
cy utworzonych w raśrodków w sto- mach aktywnych form
sunku do limitu zwalczania bezrobocia
52,4
43
99,9
225
99,9
54
17,9
3
94,5
187
86,2
512
116
Dane na podstawie: Sprawozdanie z działalności Powiatowego Urzędu Pracy w Strzyżowie za 2000 rok,
Strzyżów 2001.
81
Liczba bezrobotnych w powiecie, wysoka stopa bezrobocia wskazuje na konieczność
podjęcia zdecydowanych działań związanych z tworzeniem nowych miejsc pracy, co jest
w najbliższym dziesięcioleciu tym bardziej konieczne, że na rynek pracy wchodzić będą nowe
roczniki z licznego wyżu demograficznego z lat osiemdziesiątych. Struktura bezrobotnych zaś
z tak dużym udziałem osób młodych i słabo wykształconych nakazuje szczególne zwrócenie
uwagi na rozwijanie oferty edukacyjnej pod kątem rozwoju rynku pracy. Z kolei przewidywane redukcje zatrudnienia w dużych przedsiębiorstwach, ograniczenia w zatrudnieniu poza
powiatem wymuszają podjęcie działań sprzyjających rozwojowi przedsiębiorczości, intensywniejszemu jeszcze niż do tej pory wzrostowi liczby podmiotów gospodarczych, przede
wszystkim w prywatnym sektorze, ułatwieniom dla rozpoczynających działalność gospodarczą. Niezbędna jest także swoboda samorządu powiatowego w dysponowaniu środkami Funduszu Pracy, zniesienie barier w angażowaniu tych środków na wsparcie przedsiębiorczości
i aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu.
3.3. Poziom i jakość życia mieszkańców117
Pod względem jakości życia powiat strzyżowski zajmuje wysoką pozycję na tle województwa podkarpackiego, województwo podkarpackie zaś na tle całego kraju. Jest to subregion bezpieczny – o najwyższych wskaźnikach wykrywalności przestępstw i niskiej przestępczości, wysokim udziale obszarów objętych różnymi formami ochrony przyrody, stosunkowo
niskiej emisji zanieczyszczeń do środowiska. Na terenie powiatu wysoko rozwinięte są tradycyjne formy kultury, dostępna jest dobrze rozbudowana sieć placówek edukacyjnych uzupełnianych przez placówki zewnętrzne, szczególnie szkoły wyższe w Rzeszowie, Krośnie, Lublinie, Krakowie i in., w których zaspokajane są potrzeby edukacyjne młodzieży z terenu powiatu na poziomie szkolnictwa wyższego. Od 01.09 2001 r. w Strzyżowie powstała po raz
pierwszy w powiecie szkoła oferująca kształcenie na poziomie policealnym w zawodzie technik – informatyk. Wzrost aspiracji edukacyjnych młodzieży powoduje też konieczność powołania w powiecie placówki oferującej kształcenie na poziomie wyższym. Coraz lepiej rozwinięta jest sieć placówek handlowych konkurujących między sobą z roku na rok bogatszą ofertą. Problemy mieszkaniowe w niewielkim stopniu uwidaczniają się na obszarze powiatu, choć
ciągle jeszcze występują na tym terenie rodziny wielopokoleniowe. Trwałe są więzy społeczne, w tym spoistość i zwartość rodzin, co objawia się m.in. ponaddwukrotnie niższą niż w województwie i ponadtrzykrotnie niż w kraju liczbą rozwodów na 1000 mieszkańców.
Korzystne warunki określające jakość życia mieszkańców wpływają na przeciętną
długość życia. Urodzony w 1999 r. w województwie podkarpackim, w tym w powiecie strzyżowskim chłopiec ma szansę przeżyć 70,7 lat, a dziewczynka 78,6 lat, podczas gdy analogiczne wskaźniki dla Polski wynoszą odpowiednio 68,8 lat i 77,5 lat118
Zgoła odmiennie przedstawia się sytuacja mieszkańców powiatu pod względem poziomu życia. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w r. 1999 wynosiło w powiecie
1288 zł (mniej zarabiano tylko w powiecie lubaczowskim 1285 zł), podczas, gdy średnio
w województwie 1516 zł i w kraju 1707 zł (w 2000 r. przeciętne wynagrodzenie w powiecie
wynosiło 1481 zł – wśród powiatów podkarpackich mniej zarabiano tylko w powiecie niżańskim 1456 zł – przy przeciętnym wynagrodzeniu wojewódzkim 1690 zł i ogólnopolskim 1924
zł). Na pozycję powiatu w województwie pod tym względem przede wszystkim wpływ miały
117
Za Strategią rozwoju województwa podkarpackiego (op. cit. s. 47) przyjęto, iż „poziom życia jest to stopień
zaspokajania potrzeb materialnych mierzonych miernikami obiektywnymi, uwzględniającymi takie fakty jak: zarobki, wydatki, zasoby finansowe i in”, „jakość życia jest to zaspokajanie potrzeb niematerialnych związanych z
zadowoleniem z życia, potrzebą komfortu psychicznego, wartościami wyższymi określanymi przez czynniki takie jak dostęp do kultury, edukacji, poczucie bezpieczeństwa, gęstość sieci handlowej i in.
118
Por. Powiaty województwa podkarpackiego (op. cit.), s. 15.
82
wynagrodzenia w sektorze publicznym, w którym w powiecie strzyżowskim były najniższe
i odbiegały od średniej wojewódzkiej o 14,7 % a w 2000 r. o 11,8 %. W 2000 r. przeciętne
miesięczne wynagrodzenie brutto w sektorze prywatnym w powiecie (1333 zł) było co prawda o 14.05 % niższe niż średnia wojewódzka w tym sektorze, ale niższe wynagrodzenia
w tym sektorze były jeszcze w 7 powiatach województwa. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto było o 15,1 % niższe niż w województwie podkarpackim i o 24,6 % niższe niż
w kraju, natomiast w 2000 r. o 12,4 % niższe niż w województwie i o 18,09% niższe niż w
kraju. Również wysokość emerytur – także w związku z dużą liczbą emerytur rolniczych
znacznie odbiega od poziomu krajowego i wojewódzkiego.
Wysokość wynagrodzeń wpływa na niewielką zasobność mieszkańców powiatu,
ogranicza popyt wewnętrzny, podobnie jak wysokie bezrobocie i brak lokalnych ofert pracy
prowadzi do poszukiwania pracy na zewnątrz powiatu, w związku z czym pojawiają się na
tym obszarze zasoby finansowe pochodzące spoza źródła, jakim są wynagrodzenia na wewnętrznym rynku pracy – wśród nich znaczny udział mają środki pochodzące z tradycyjnej w
powiecie emigracji zarobkowej – przede wszystkim do USA, ale także, zwłaszcza w ostatnich
latach do krajów zachodniej Europy: Niemiec, Austrii, Francji, Włoch, Hiszpanii, Wielkiej
Brytanii, Szwecji i in.
4. SYSTEM KOMUNIKACJI
Powiat strzyżowski położony jest w ciągu historycznie ukształtowanych traktów komunikacyjnych łączących Polskę z krajami takimi jak Austria, Słowacja, Węgry i in. Historycznie ukształtowaną nazwą szlaków przebiegających przez terytorium powiatu związanych
m.in. z usytuowaniem osad obronnych, potwierdzonych przez prowadzone prace wykopaliskowe jest „trakt węgierski” związany historycznie z wymianą towarową między Polską
a krajami południa Europy. Orientacja przestrzenna sieci komunikacyjnej powiatu wyznaczona jest właśnie przez tę tradycję. Obecnie najważniejsze szlaki komunikacyjne powiatu to
droga krajowa nr 9 łącząca Radom, a dalej Warszawę z przejściem granicznym Polsko – Słowackim w Barwinku, linia kolejowa Rzeszów – Jasło oddana do użytku w 1890 r119, łącząca
teren powiatu z podkarpacką magistralą kolejową (Kraków – Rzeszów – Medyka) oraz z tzw.
linią karpacką (Żywiec – Sucha – Chabówka – Stróże – Jasło – Zagórz) licząca na obszarze
powiatu 33 km oraz centralnie usytuowane w dolinie Wisłoka drogi wojewódzkie nr 988
i 990 przebiegające od drogi krajowej nr 9 w Babicy do Warzyc i Jasła oraz Krosna. Mniejsze
znaczenie mają pozostałe drogi wojewódzkie – nr 986 łączące Wiśniową z Ropczycami i drogą krajową nr 4 – Medyka – Przemyśl – Rzeszów – Tarnów – Kraków, 989 i 991 łączące
Strzyżów stroną południową z drogą krajową nr 9 oraz z Korczyną i Krosnem.
Drogi powiatowe stanowią podstawową sieć połączeń lokalnych łączących między sobą poszczególne gminy i miejscowości, uzupełnianą przez drogi gminne oraz prywatne.
119
Por. M. Kozanecka, Rozwój komunikacji w regionie strzyżowskim w okresie po II wojnie światowej, [W:] S.
Cynarski, op. cit., s. 371.
83
Mapa nr 10 - Sieć drogowa powiatu strzyżowskiego.
W 2000 r. na obszarze powiatu zlokalizowanych było 493 km rejestrowanych dróg
publicznych (2,78 % dróg publicznych w województwie), z tego 402 km o nawierzchni twardej (81,5 %), w tym 321 o nawierzchni ulepszonej (65,1 %)120. Ze względu na liczbę kilometrów dróg publicznych na 100 km2 powierzchni ogólnej powiat z liczbą 97,8 km dróg
(w 1999 r.) zajmuje 6 pozycję w województwie, nieznacznie tylko odbiegając od średniej wojewódzkiej (101,9), co związane jest m.in. ze stosunkowo wysoką gęstością zaludnienia
w powiecie. Stwierdzić więc można, że powiat posiada stosunkowo dobrze rozwiniętą sieć
dróg publicznych.
Drogi powiatowe, odzwierciedlając historycznie ukształtowane szlaki komunikacji
wewnętrznej na tym terenie, stanowią obecnie najważniejsze połączenia o charakterze lokalnym na terenie powiatu. Ich obecny stan ukształtowany został w latach 60 – tych i 70 – tych
XX w., kiedy na tych drogach prowadzono budowę istniejących do dzisiaj nawierzchni bitumicznych. Dane o budowie poszczególnych odcinków dróg powiatowych odzwierciedla poniższa tabela121:
120
Por. Powiaty województwa podkarpackiego 2000 – wybrane dane statystyczne, Rzeszów 2000, s. 79.
M. Kozanecka, op. cit., s. 372. Autorka w cytowanej pracy podaje ponadto następujące zestawienie dla dróg
w powiecie strzyżowskim, tytułując je „Drogi kołowe w regionie strzyżowskim w km”:
Rok
Drogi o nawierzchni
Drogi ogółem
Na 100 km2 powierzchni przypada dróg twardych
ulepszonej
nieulepszonej
Reg. strzyżowski
Woj. rzeszowskie
Polska
1960
49,2
98,7
450,4
30,0
25,1
33,6
1962
59,6
105,1
457,5
33,2
26,6
35,0
1965
72,3
105,5
435,6
36,0
30,2
37,4
1970
131,4
110,2
433,0
48,8
39,0
41,9
1972
153,8
114,5
447,1
54,0
41,5
43,5
Pisze również „Jeszcze w 1955 r. w granicach byłego powiatu jedyną drogą o nawierzchni ulepszonej (znajdującej się w złym stanie) był odcinek między Czudcem a Twierdzą. Dopiero w kolejnych okresach poszczególnych planów gospodarczych długość oraz rozmieszczenie dróg o nawierzchni twardej uległy wyraźnym zmianom. W latach 1960 – 1964 przebudowano i położono nawierzchnię ulepszoną na głównej drodze powiatu Czudec – Frysztak oraz na drodze Wiśniowa – Wielopole” (M. Kozanecka, op. cit., s. 373.). Uzupełniając te dane
121
84
Tabela nr 27 – Wybrane drogi powiatowe wg roku budowy
Niebylec – Gwoźnica
Niebylec – Żarnowa
Rok zakończenia budowy
1960
1960
Cieszyna – Stępina
Lutcza – Konieczkowa
Czudec – Pstrągowa
Niebylec – Blizianka
Czudec – Wyżne
1964
1967
1968
1969
1970
Odcinek drogi
Rok zakończenia budowy
Stępina – Huta Gogołowska
1970
Wysoka Strzyżowska – Wę- 1970
glówka
Grodzisko – Nawsie
1970
Kobyle – Łęki Strzyżowskie
1971
Stępina – Jaszczurowa
1974
Jawornik Niebylecki - Żarnowa
1974
Droga wojew. Czudec Frysztak
1960 - 1964
Odcinek drogi
Obecny stan dróg powiatowych w związku z brakiem wystarczających nakładów na
ich utrzymanie w poprzednich dziesięcioleciach jest niezadowalający. Szczegółowe dane na
temat dróg powiatowych przedstawia poniższa tabela:
Tabela nr 28 – Drogi powiatowe w 2000 r. wg wybranych parametrów na podstawie ewidencji
Powiatowego Zarządu Dróg w Strzyżowie
Numer
Lp.
drogi
1.
512
2.
3.
513
514
4.
5.
515
516
6.
517
7.
8.
518
519
9.
520
10. 521
11. 522
12. 523
13. 524
14. 525
15. 526
16. 527
Nazwa drogi
Brzeziny
-JaszczurowaStępina
Jaszczurowa-Wiśniowa
Kamienica-Huta Gogołowska-Cieszyna
Frysztak-Gogołów-Klecie
Frysztak-Kobyle-Jazowa
Gmina
Wiśniowa/Frysztak
Wiśniowa
Frysztak
Frysztak
Frysztak/Wiśniowa
dojazd do stacji PKP Frysz- Frysztak
tak
Frysztak-Łęki Strzyżowskie Frysztak
Wysoka
Strzyżowska- StrzyOparówka
żów/Wiśniowa
Węglówka-Wysoka Strzyż.- Strzyżów
Dobrzechów
Wysoka
Strzyż.-Gbiska- Strzyżów
Strzyżów-Żarnowa
Wysoka Strzyż.-Brzeżanka- Strzyżów
Strzyżów
Kożuchów-MarkuszowaWiśniowa
Oparówka
Wiśniowa-JazowaWiśniowa
Markuszowa
dojazd do stacji PKP Wi- Wiśniowa
śniowa
Różanka-Wiśniowa
Wiśniowa
Tułkowice przez wieś
Wiśniowa
Długość
[km/gm]
(razem)
Przepusty122
Mosty
[szt/gm]
Pomost
Pomost żeldrewniany
betowy
2,474 / 3,744 10/9
(6,218)
8,500
25
10,689
39
10,757
24
3,894 / 2,780 6/11
(6,674)
0,305
0
1/5,20
2/11,80
6/32,80
2/68,71
2/12,01
1,778
1,314/1,783
(3,097)
10,162
6
3/6
31
1/75,80
1/21,00
8,357
8
1/15,00
1/4,80
5,765
3
5,322
12
1/52,00/32,00
5,150
10
1/40,70/25,90
0,271
1
5,826
2,692
8
8
1/4,70
1/4,60
można dodać, że w latach 1965 – 1970 zbudowano nawierzchnię bitumiczną obecnej drogi wojewódzkiej Strzyżów – Lutcza.
122
Wg ewidencji Powiatowego Zarządu Dróg w Strzyżowie, stan rzeczywisty może odbiegać od podanego.
85
17. 528
Różanka-Grodzisko
18. 529
Zawadka-GrodziskoStrzyżów
Pstrągowa-Nowa Wieś
Bystrzyca-Nowa Wieś
Zwięczyca-NiechobrzCzudec
Czudec-Lutoryż
dojazd do stacji PKP Czudec
Czudec-Wyżne
Połomia-Glinik Charzewski
19. 534
20. 535
21. 536
22. 537
23. 587
24. 588
25. 589
26. 590
27. 591
28. 592
29. 593
30.
31.
32.
33.
34.
35.
36.
37.
594
595
596
597
598
599
618
619
Wiśniowa/Strzyżów
Strzyżów
4,706 / 0,927 13/7
(5,633)
9,713
23
Czudec
Czudec
Czudec
11,964
7,500
2,846
46
29
4
Czudec
Czudec
1,500
0,560
0
1
3,676
1,240/2,459
(3,699)
2,738/4,580
(7,318)
4,369/1,250
(5,619)
0,496/4,688
(5,184)
8,000
10
4/3
3,312
4,878
11,622
4,088
3,090
0,415
2,061
2,150/5,725
(7,875)
202,11
9
16
34
13
0
1
7
0
Czudec
Niebylec/Strzyżów
Żarnowa-Niebylec
Strzyżów/Niebylec
Żarnowa-Glinik Zaborow- Strzyski
żów/Czudec
Gwoździanka-Jawornik
StrzyżówNiebylec
Wysoka
Strzyż.- Strzyżów
Bonarówka-Żyznów
Lutcza przez wieś
Niebylec
Konieczkowa-Lutcza
Niebylec
Niebylec-Gwoźnica
Niebylec
Niebylec-Blizianka-Sołonka Niebylec
Lubenia-Połomia
Niebylec
Babica-Lubenia-Błażowa Czudec
Sieklówka-Lubla
Frysztak
Pstrągowa-Strzyżów
Czudec/Strzyżów
Razem:
1/5,50
1/6,50
1/6,20
2/77,00
4/9
16/4
2/10,20
1/74,00
10
1/4,70
0
483
2/23,00
1/15,50
1/16,00
2/12,70
8/69,00
1/21,00
1/73,20
1/15,53
16/551,64
33/285,41
W drogach powiatowych ogółem (202,116 km) drogi gruntowe stanowią 14,115 km, tj.
6,98 %, natomiast wg szacunków administracji rządowej średnia wielkość ruchu na drogach
powiatowych wynosi 526 pojazdów na dobę123. Stan dróg powiatowych w poszczególnych
gminach na dzień 31 grudnia 1999 r przedstawia wykres:
123
Dane na podstawie: Kalkulacja kwoty części drogowej subwencji ogólnej dla powiatu strzyżowskiego na
2000 r. (materiał roboczy).
86
Wykres nr 44 – Stan dróg powiatowych w 1999 r.
50%
50%
40%
46%
41% 43% 40% 42%
37%
35%
32% 31%
30%
25%
32%
30%
25%
19%
18%
16%
20%
38%
10%
0%
gm. Czudec gm. Frysztak gm. Niebylec gm. i miast.
Strzyżów
stan dobry i zadawalający
stan niezadawalający
gm.
Wiśniowa
Powiat
Strzyżowski
stan zły
Długość oraz % udział rozmieszczenia dróg powiatowych na terenie poszczególnych gmin
powiatu strzyżowskiego przedstawia się następująco:
Tabela nr 29 – Długość dróg powiatowych w poszczególnych gminach Powiatu Strzyżowskiego w 2000 r.
Gmina
Czudec
Frysztak
Niebylec
Strzyżów
Wiśniowa
Razem
km
31,86
33,22
38,71
58,80
39,50
202,11
%
15,8
16,4
19,2
29,1
19,5
100
Podstawowym problemem utrudniającym drożność sieci komunikacyjnej w powiecie
jest fakt, iż aż 68 % dróg powiatowych wg stanu na koniec 1999 r. posiadało nawierzchnię
o niezadowalającym stanie technicznym. Powoduje to znaczne utrudnienia w realizacji połączeń wewnętrznych, wpływając negatywnie na rozwój powiatu. W latach 90 – tych poprawie
uległa drożność komunikacyjna na najważniejszych ciągach komunikacji kołowej w powiecie, tj. drodze krajowej nr 9 i drodze wojewódzkiej nr 988, dzięki oddaniu nowych obiektów
inżynieryjnych: mostu w Wyżnem i Żarnowej, wiaduktu w Zaborowie. Nadal jednak wzrastającym z roku na rok problemem jest brak obwodnicy wokół Strzyżowa w ciągu drogi wojewódzkiej nr 988, słaby stan nawierzchni na innych drogach wojewódzkich, powiatowych
i gminnych, wymagający znacznych nakładów finansowych.
Jest to tym bardziej ważne, że w ostatnim dziesięcioleciu nastąpił lawinowy wzrost pojazdów
pozostających w dyspozycji mieszkańców powiatu124. Dane szacunkowe dotyczące liczby pojazdów w ewidencji Urzędu Rejonowego w Rzeszowie w poszczególnych latach a od 1999 r.
124
M. Kozanecka w przywoływanym opracowaniu (M. Kozanecka op. cit., s. 374) przytacza następującą tabelę
dotyczącą liczby pojazdów mechanicznych w regionie strzyżowskim w sztukach:
Rok
Motocykle
Samochody
Ciągniki
Autobusy
Przyczepy ciężarowe
osobowe
ciężarowe
1955
122
12
11
11
9
1960
1019
35
39
40
36
1965
2444
179
56
65
93
1970
3529
219
207
240
2
337
1972
4335
372
219
303
3
420
1973
4749
515
270
412
6
409
87
Starostwa Powiatowego w Strzyżowie przedstawia się następująco: rok 1993 - 13290 pojazdów, 1994 – 16367, 1995 – 19499, 1996 – 26208, 1997 – 30790, 1998 – 35609, 1999 –
40677, 2000 – 46688.
Wykres nr 45 – Liczba pojazdów z terenu powiatu strzyżowskiego w ewidencji Urzędu Rejonowego i Starostwa Powiatowego w poszczególnych latach
50000
40000
30000
20000
10000
0
1993
1994
1995
1996
liczba pojazdów
1997
1998
1999
2000
liczba pojazdw
Liczba pojazdów pozostających w ewidencji Starostwa Powiatowego do dnia dzisiejszego
przedstawia się następująco: rok 1993 - 7855 pojazdów, 1994 – 10009, - 1995 – 11936, 1996
– 15754, 1997 – 18655, 1998 – 22088, 1999 – 25889, 2000 – 30465.
Wykres nr 46 – Liczba pojazdów pozostających w ewidencji Starostwa Powiatowego wg roku rejestracji,
stan na dzień 31.12.2000 r.
35000
30000
25000
20000
15000
10000
5000
0
1993
1994
1995
liczba pojazdów
1996
1997
1998
1999
2000
liczba pojazdów
W rozbiciu na poszczególne typy pojazdów ilość zarejestrowanych i wprowadzonych do ewidencji pojazdów w poszczególnych latach przedstawia się następująco:
88
Tabela nr 30 – Liczba pojazdów w ewidencji Urzędu Rejonowego a następnie Starostwa Powiatowego
w Strzyżowie w latach 1994 - 2000
Lata
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
Ilość zarejestrowanych pojazdów
3213
3324
6876
4775
5085
5362
5448
W tym
motocykle
172
187
218
230
238
222
221
Samochody
osobowe
2352
2261
5298
2846
3357
3956
4096
motorowery
42
43
41
47
52
144
123
Ciężarowe
dostawcze
200
303
278
279
331
393
421
Ciągniki
rolnicze
304
366
868
1184
575
411
363
inne
143
164
173
189
532
236
224
W związku ze złym stanem nawierzchni znacznej części dróg powiatowych konieczne
jest szczególne zwrócenie uwagi na rokroczne inwestowanie w odnowę i modernizację sieci
drogowej tej kategorii. Także drogi gminne powinny być uzupełniane o większą niż do tej pory liczbę i długość nawierzchni ulepszonej. Zadbać należy o właściwe utrzymanie mostów
i innych obiektów drogowych, odwodnienia w pasie drogowym, w perspektywie przygotowywać rozwiązania zmieniające drewniane nawierzchnie mostów na nawierzchnie żelbetonowe i bitumiczne.
W roku 1999 wydatki na drogi powiatowe z budżetu powiatu wyniosły ogółem
1533015,83 zł, natomiast na odnowy dróg powiatowych w gminach Czudec i Niebylec z budżetów gmin wydatkowano ogółem 367275,57 zł, co stanowi 23, 96 %wydatków z budżetu
powiatu. Struktura wydatków z budżetu powiatu na drogi powiatowe przedstawiała się w roku
1999 następująco: na utrzymanie Powiatowego Zarządu Dróg 137452,94 zł, tj. 8,97 %, na dokumentacje i nadzory inwestorskie 4014,02 zł, tj. 0.26 %, na zimowe utrzymanie dróg
69662,15 zł, tj. 4,54 %, na roboty awaryjne 25041,14 zł, tj. 1,63 % %, na odnowy dróg
917533,80 zł, tj. 59,85 %, na odwodnienia dróg 59745,85 zł, tj. 3,9 %, na remonty cząstkowe
poszczególnych dróg 217489 zł, tj. 14,19 %, na remonty mostów 79014,82 zł, tj. 5,15 %, pozostałe wydatki 23062,11 zł, tj. 1,51 %.
Wykres nr 47 – Struktura wydatków z budżetu powiatu na drogi powiatowe w 1999 r.
917533,8
25041,14
69662,15
4014,02
137452,94
59745,85
79014,82
23062,11
utrzymanie Powiatowego Zarządu Dróg
zimowe utrzymanie dróg
odnowy dróg
remonty czastkowe poszczególnych dróg
pozostałe wydatki
217489
dokumentacje i nadzory inwestorskie
roboty awaryjne
odwodnienia dróg
remonty mostów
89
W roku 2000 wydatki na drogi powiatowe z budżetu powiatu wyniosły ogółem
1953518,81 zł, natomiast na odnowy dróg w gminach Czudec Frysztak, Niebylec z budżetów
gmin wyniosły ogółem 304282,38 zł, co stanowi 15,58 % wydatków z budżetu powiatu.
Struktura wydatków na drogi powiatowe w 2000 r. z budżetu powiatu przedstawiała się następująco: na utrzymanie Powiatowego Zarządu Dróg 182299 zł, tj. 9,33 %, na dokumentacje
i nadzory inwestorskie 73082,96 zł, tj. 3,74 %, na zimowe utrzymanie dróg 154828,34 zł, tj.
7,92 %, na roboty awaryjne 76080,07 zł, tj. 3,89 %, na odnowy dróg 1171175,48 zł, tj. 59,95
%, na odwodnienia dróg 43913,05 zł, tj. 2,25 %, na remonty cząstkowe poszczególnych dróg
209771,43 zł, tj. 10,74 %, na remonty mostów 30229,26 zł, tj. 1,55 %, pozostałe wydatki
12139,22 zł, tj. 0,63 %.
Wykres nr 48 - Struktura wydatków z budżetu powiatu na drogi powiatowe w 2000 r.
1171175,48
76080,07
209771,43
154828,34
182299
73082,96
43913,05
30229,26
12139,22
utrzymanie Powiatowego Zarządu Dróg
zimowe utrzymanie dróg
odnowy dróg
remonty cząstkowe poszczególnych dróg
pozostałe wydatki
dokumentacje i nadzory inwestorskie
roboty awaryjne
odwodnienia dróg
remonty mostów
Ogółem w latach 1999 i 2000 wydatki na drogi powiatowe z budżetu powiatu wyniosły ogółem 3486534,64 zł, natomiast z budżetów gminnych 671557,95 zł, co stanowi 19,26 %
wydatków z budżetu powiatu. W rozbiciu na poszczególne gminy wydatki z budżetu powiatu
przeznaczone na drogi powiatowe kształtowały się następująco: w gminie Czudec 559020,25
zł, co stanowi 16,03 % całości wydatków, w gminie Frysztak 583243,04 zł, co stanowi 16,73
%, w gminie Niebylec 632354,76 zł, co stanowi 18,14 %, w gminie i mieście Strzyżów
736604,80 zł, co stanowi 21,13 %, w gminie Wiśniowa 508553,06 zł, co stanowi 14,59 %,
pozostałe wydatki 466758,73 zł, co stanowi 13,38 %.
Wykres nr 49 – Wydatki na drogi powiatowe w poszczególnych gminach powiatu strzyżowskiego w 2000
r.
466758,73
508553,06
736604,8
gmina Czudec
gmina Frysztak
gmina Niebylec
559020,25
583243,04
632354,76
gmina i miasto Strzyżów
gmina Wiśniowa
pozostałe wydatki
90
W latach dziewięćdziesiątych traci na znaczeniu przebiegająca przez teren powiatu linia kolejowa Rzeszów – Jasło w związku przede wszystkim z drastycznym spadkiem przewozów pasażerskich, ale także ograniczeniem przewozów towarowych, aczkolwiek w ostatnich
latach obserwuje się pewne ożywienie w tym zakresie. Transport kolejowy zastępowany jest
powszechnie transportem kołowym zarówno w ruchu pasażerskim jak i towarowym, co skutkuje spadkiem zatrudnienia na kolei, degradacją dawnych obiektów dworców kolejowych
a przede wszystkim coraz większym obciążeniem sieci drogowej. Tendencja ta uzasadniona
jest tym, iż transport kołowy – pasażerski i towarowy – poprzez dominację licznych podmiotów prywatnych poddany jest znacznej konkurencji a przez to tańszy i bardziej mobilny. Nie
istnieją już funkcjonujące jeszcze w latach siedemdziesiątych linie kolei wąskotorowych
w Dobrzechowie i Stępinie – Wiśniowej, wówczas wykorzystywane dla przewozu surowców,
zlikwidowane następnie na korzyść transportu kołowego, które dzisiaj mogłyby stanowić
atrakcję turystyczną regionu. Wzrastająca liczba samochodów osobowych oraz ruchu tranzytowego w powiecie wydaje się być najpoważniejszym wyzwaniem w zakresie organizacji
i zabezpieczenia ruchu transportowego na najbliższe dziesięciolecia.
5. INFRASTRUKTURA TECHNICZNA
5.1. Energetyka
5.1.1. Elektroenergetyka
W powiecie strzyżowskim podobnie jak w całym województwie podkarpackim system
elektroenergetyczny zaspokaja obecne zapotrzebowanie na energię elektryczną, zarówno odbiorców indywidualnych, jak też przemysłu i usług. Zużycie energii elektrycznej wynosi
w powiecie 37257 MWh rocznie. Średnie zużycie energii elektrycznej na 1 odbiorcę w 1999
r. wyniosło 1,87 MWh i jest wyższe niż w województwie, które wynosi 1,52 MWh oraz
w kraju (1,86 MWh)125.
Wg stanu na dzień 31 grudnia 1999 r. w mieście Strzyżowie zlokalizowanych było
3239 odbiorców energii elektrycznej zużywających 6647 MWh W pozostałych miejscowościach powiatu odbiorców było w tym czasie 16723 a zużyto 30610 MWh.
Województwo podkarpackie oraz powiat strzyżowski korzysta z zasilania energią
elektryczną z dwóch głównych źródeł: elektrowni „Połaniec” i elektrowni „Stalowa Wola”
oraz okresowo z elektrowni wodnej „Solina – Myczkowce” a także z energii elektrycznej wytwarzanej poza obszarem województwa podkarpackiego. W powiecie brak wytwórców
współpracujących z siecią energetyki zawodowej, korzystających z naturalnych, odnawialnych źródeł energii, jak siła wiatru czy wody.
Główny przesył energii elektrycznej dla odbiorców w odbywa się liniami o napięciu
400 i 220 kV z węzłów energetycznych wysokiego napięcia w Widełce, Boguchwale
i Iskrzyni. Przez teren powiatu przebiegają też linie wysokiego napięcia 110 kV Boguchwała
– Strzyżów i Strzyżów - Krosno dostarczające energię elektryczną do stacji elektroenergetycznej 110/15 kV w Strzyżowie, skąd za pośrednictwem 14 linii 15 kV oraz 467 stacji transformatorowych15/0,4 kV zasilają odbiorców na terenie powiatu.
Stan techniczny sieci energetycznych jest w większości zadowalający, zwłaszcza po
przeprowadzeniu reelektryfikacji wsi w niektórych gminach w ostatnich latach. Nadal jednak
konieczne są działania w tym zakresie w miejscowościach: Dobrzechów, Gbiska, Zaborów,
Jaszczurowa, Jazowa, Pstrągówka, Oparówka, Kobyle i Huta Gogołowska, a zwłaszcza na te-
125
Na podstawie informacji własnej Rzeszowskiego Zakładu Energetycznego S. A. w Rzeszowie.
91
renie gminy Niebylec w miejscowościach: Gwoździanka, Gwoźnica Dolna i Górna, Jawornik
Niebylecki, Konieczkowa i Połomia.
Ilość odbiorców energii elektrycznej w poszczególnych gminach oraz jej zużycie
przedstawia się następująco:
Tabela nr 31 – Liczba odbiorców oraz zużycie energii elektrycznej na terenie powiatu strzyżowskiego
w 1999 r.
Lp.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Miejscowość
Gmina Czudec
Gmina Frysztak
Gmina Niebylec
Gmina i Miasto Strzyżow
Gmina Wiśniowa
RAZEM POWIAT
Liczba odbiorców
3725
3240
3269
7136
2574
19944
Zużycie energii (MWh)
7232,088
5627,705
5699,730
13827,616
4869,727
37256,866
5.1.2. Gazownictwo
Obszar powiatu dobrze jest zaopatrzony w sieć gazu ziemnego. Sieć rozdzielcza gazu
ziemnego na tym obszarze w 1999 r. wynosiła 781,6 km, połączeń prowadzących do budynków indywidualnych było 11128. W sumie z sieci gazowej w powiecie korzystało 10540 odbiorców, co daje wskaźnik gazyfikacji mieszkań na poziomie 64,5 % przy średniej wojewódzkiej 71 %, trzeba jednak pamiętać, że są to wskaźniki jedne z wyższych w kraju a uzupełnieniem sieci gazowej są powszechnie dostępne i wykorzystywane w wielu mieszkaniach
przenośne butle gazowe. Zużycie gazu z sieci w powiecie stanowiło w r. 1999 2,4 % zużycia
w całym województwie.
Gaz wykorzystywany jest do użytku gospodarczego w gospodarstwach domowych,
coraz powszechniej do ogrzewania mieszkań oraz obiektów użyteczności publicznej – w tym
zakresie w ostatnich latach zachodzą znaczne zmiany polegające na zamianie kotłowni węglowych na gazowe, przede wszystkim w szkołach i innych obiektach użyteczności publicznej.
46,0
170,2
143,9
153,9
139,8
127,8
781,6
1207
2016
2181
1650
2309
1765
11128
2223
1488
2051
951
1912
1586
10211
64
38
84
18
54
71
329
2287
1526
2135
969
1966
1657
10540
Zużycie gazu w ciągu
roku w [tys. m3]
Razem
pozostali
Liczba odbiorców gazu ziemnego
Gospodarstwa
domowe
Miasto Strzyżów
Czudec
Frysztak
Niebylec
Strzyżów
Wiśniowa
RAZEM
Czynne podłączenia do
budynków indywidualnych w szt
Nazwa jednostki administracyjnej
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Długość czynnej sieci
rozdzielczej w km
Lp.
Tabela nr 32 – Liczba odbiorców gazu sieciowego oraz zużycie gazu w poszczególnych jednostkach administracyjnych powiatu strzyżowskiego w 1999 r.126
2664952
1736378
1473540
626084
1655094
1017703
9173751
126
Na podstawie informacji własnej Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S. A. w Warszawie Zakład
Gazowniczy w Rzeszowie, Rozdzielnia Gazu w Strzyżowie.
92
5.2. Gospodarka wodno – ściekowa
5.2.1. Gospodarka wodna
Powiat strzyżowski niemal w całości położony jest w dorzeczu środkowego biegu rzeki Wisłok. Sieć rzeczna na tym terenie jest dobrze rozwinięta: poza Wisłokiem największe
rzeki na tym terenie to Stobnica, Gwoźnica, Pstrągówka, Stępinka i in. Zasoby wód podziemnych na obszarze powiatu wchodzą w skład Głównego Zbiornika Wód Podziemnych nr 432
„Dolina rzeki Wisłok”. Obszar powiatu zaliczany jest do obszarów z okresowymi deficytami
wodnymi, ujęcia wody pitnej oparte są głównie na wykorzystaniu zasobów podziemnych.
Rzeka Wisłok pozostaje w zarządzie Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej
w Krakowie, pozostałe potoki w większości są zarządzane przez Podkarpacki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Rzeszowie. Zasoby wód powierzchniowych praktycznie nie są
zagospodarowane. W Wiśniowej projektowana jest budowa zbiornika retencyjnego na rzece
Wisłok.
Brak zbiorników retencyjnych oraz nieregularne przepływy wód a także niedostateczny poziom wykonywanych prac zabezpieczających, w tym brak obszarów obwałowanych
powodują stałe narażenie obszaru powiatu na niebezpieczeństwo powodzi.
5.2.2. Zaopatrzenie w wodę
Podstawowym źródłem zaopatrzenia w wodę na obszarze powiatu są ujęcia wód głębinowych. Obecnie praktycznie wszystkie gospodarstwa domowe są zaopatrzone w wodę bieżącą z wodociągów komunalnych, z gospodarczych wodociągów grawitacyjnych zaopatrujących kilka lub kilkanaście gospodarstw albo też z ujęć przydomowych dostarczających wodę
o wymuszonym ciśnieniu. Problemem jest brak ewidencji a tym samym nadzoru sanitarnego
nad wieloma ujęciami wodnymi i sieciami wodociągowymi, zwłaszcza o charakterze gospodarczym oraz sezonowe braki wody dla niektórych odbiorców. Stan sieci wodociągowej również wymaga stałych działań remontowych, wymiany zniszczonych odcinków, przebudowy
urządzeń itp. Ewidencjonowana sieć wodociągowa rozdzielcza na obszarze powiatu w r. 1999
wynosiła 322,8 km., z czego 60,2 km w Czudcu, 78 km we Frysztaku, 42 km w Niebylcu,
56,1 km w Strzyżowie, w tym w mieście 20,7 km, 86,5 km w Wiśniowej. W tym czasie podłączonych do sieci było 7203 budynki mieszkalne, w tym 948 w gminie Czudec, 1096 w gminie Frysztak, 1425 w gminie Niebylec, 2283 w gminie i mieście Strzyżów, w tym 531 w mieście, 1451 w gminie Wiśniowa.
93
Wykres nr 50 – Sieć wodociągowa rejestrowana na obszarze powiatu strzyżowskiego
7500
7000
6500
6000
5500
5000
4500
4000
3500
3000
2500
2000
1500
1000
500
0
7203
1096
948
60,2
1752
1425
1451
531
78
42
gm. Czudec gm. Frysztak gm. Niebylec
sieć wodociągow w km
35,4
20,7
86,5
gm.
Strzyżów
miast.
Strzyżów
gm.
Wiśniowa
322,9
Powiat
ilość podłączonych budynków do sieci
W gospodarstwach domowych w powiecie zużywano w tym czasie w ciągu roku 1663,6 dam3
wody, z czego w Czudcu 179,1 dam3, we Frysztaku 87,3 dam3, w Niebylcu 435 dam3,
w Strzyżowie 706,3 dam3, z tego w mieście 205,4 dam3, w Wiśniowej 255,9 dam3. W przeliczeniu na mieszkańca w powiecie zużywa się przeciętnie rocznie 26,7 m3 wody, więcej niż
średnio w województwie (24,1 m3), ale mniej niż w Polsce (36,4 m3)127
Wykres nr 51 – Zużycie wody w gospodarstwach domowych w powiecie w 1999 r. w dcm3
1800
1663,6
1600
1400
1200
1000
800
706,3
600
435
400
200
179,1
255,9
87,3
0
Gm ina
Czudec
Gm ina
Frysztak
Gm ina
Niebylec
Gm ina i
Miasto
Strzyżów
Gm ina
Wiśniowa
Pow iat
ogółem
zużycie wody w gospodarstwach domowych w powiecie
5.2.3. Gospodarka ściekowa
Podobnie jak w całym województwie podkarpackim na obszarze powiatu strzyżowskiego systemy odprowadzania ścieków są znacznie słabiej rozwinięte niż systemy zaopatry-
127
Por. Powiat strzyżowski w liczbach, Rzeszów 2001, s. 37.
94
wania w wodę, co jest szczególnie widoczne na obszarach wiejskich128. W porównaniu do
długości sieci wodociągowej w 1999 r. na obszarze powiatu najsłabiej rozwiniętą sieć kanalizacyjną miała gmina Frysztak (0,3 km – 0,38 %), Niebylec (1,1 km – 2,62 %) oraz Wiśniowa
(4,9 km – 5,66 %). Nieco lepiej było w gminach: Czudec (13,4 km – 22,26 %) oraz Strzyżów
(17,3 km – 30,84 %), dzięki sieci kanalizacyjnej w całości zlokalizowanej w mieście Strzyżowie (w mieście zlokalizowane było 17,3 km sieci kanalizacyjnej, co dla miasta dawało
wskaźnik skanalizowania 83,57 %) W powiecie ogółem w tym czasie było 37 km sieci kanalizacyjnej – wskaźnik skanalizowania w stosunku do długości sieci wodnej wynosił więc
11,46 %, przy wskaźniku wojewódzkim 31,16 % oraz ogólnopolskim 22,96 %. Do sieci kanalizacyjnej podłączonych było ogółem 774 budynków mieszkalnych – najwięcej w mieście
Strzyżowie (327), następnie w gminie Czudec (277), Wiśniowej (144), najmniej we Frysztaku
(15) i Niebylcu (11). W stosunku do liczby połączeń wodociągowych wskaźnik połączeń kanalizacyjnych kształtował się następująco: najwyżej w gminie Czudec – 29,2 %, następnie
w gminie i mieście Strzyżów – 14,32 % (w mieście Strzyżów 61,58%), Wiśniowej 9,92 %,
najniżej w gminach Frysztak – 1,37 % oraz Niebylec 0,77 %. Dla powiatu ogółem wskaźnik
ten kształtował się na poziomie 10,74 % przy wskaźniku wojewódzkim 28,24 % i ogólnopolskim 27,81 %.
Aktualny stan w zakresie oczyszczalni ścieków oraz sieci kanalizacyjnej przedstawia
poniższa tabela:
Tabela nr 33 – Oczyszczalnie ścieków oraz sieć kanalizacyjna na terenie powiatu strzyżowskiego wg stanu
na dzień 31.10.2001 r.
GMINA
LP
MIEJ-
PRZEPUSTOWOŚĆ OCZYSZ-
DŁUGOŚĆ SIECI KANALIZACYJNEJ
CZALNI W M3/DOBĘ
(BEZ PRZYKANALIKÓW) W KM
SCOWOŚĆ
1.
Czudec –
Przedmie-
500
14,10
ście Czudeckie
2.
Frysztak –
Glinik Dol- 250
7,50
ny
3.
Niebylec
200
1,20
4.
Strzyżów
2421
17,30
5.
Wiśniowa
200
4,90
Budowa sieci kanalizacyjnych oraz związana z tym dalsza rozbudowa oczyszczalni ścieków,
które funkcjonują obecnie już we wszystkich gminach powiatu stanowi więc wyzwanie na
najbliższe lata dla samorządów gminnych.
128
.Por. Strategia rozwoju województwa podkarpackiego na lata 2000 – 2006, Rzeszów 2000, s. 57.
95
Wykres nr 52 – Długość sieci wodociągowej i sieci kanalizacyjnej w powiecie strzyżowskim
w 2001 r.
350
322,8
300
250
200
150
100
50
86,5
78
60,2
56,1
42
14,1
7,5
1,2
45
17,3
4,9
0
Czudec
Frysztak
Niebylec
Długość sieci wodociągowej
Strzyżów
Wiśniowa
Powiat
ogółem
Długość sieci kanalizacyjnej
5.3. Gospodarka odpadami
Problem odpadów, przede wszystkim komunalnych staje się coraz trudniejszym dla
społeczności całego powiatu. Na tym obszarze wytwarzane są niewielkie ilości odpadów niebezpiecznych dla środowiska, głównie medycznych oraz odpadów gospodarczych. Z roku na
rok wzrasta natomiast ilość odpadów komunalnych. Gmina i miasto Strzyżów w r. 2000 zakończyła budowę nowego składowiska odpadów, a poprzez partycypację w kosztach budowy
do jego wykorzystania włączona została także gmina Frysztak. Gminy Czudec i Niebylec posiadają zlokalizowane wcześniej składowiska, w obecnej chwili wymagające rekultywacji.
Gmina Wiśniowa nie posiada składowiska odpadów i wywozi je poza teren powiatu.
Wzrastająca liczba odpadów, których w 2000 roku wytworzono na obszarze powiatu
ok. 18 tys. Mg, w tym wywieziono ok. 4 tys. Mg, powoduje pilną konieczność podjęcia
w najbliższych latach działań zmierzających do rozwiązania problemu odpadów dla całej społeczności powiatu.
W gminach Czudec, Frysztak, Strzyżów prowadzony jest stały odbiór odpadów
z wszystkich gospodarstw domowych poprzez rozprowadzane worki na odpady, w gminie
Niebylec zbiórka odpadów odbywa się do ustawionych w poszczególnych miejscowościach
kontenerów, natomiast gmina Wiśniowa nie prowadzi stałej zbiórki odpadów.
Wsparcia i upowszechnienia wymaga system selektywnej zbiórki odpadów w części
realizowany obecnie w niektórych gminach. Oblicza się, że selekcjonowanie odpadów pozwala zmniejszyć ich ilość trafiającą na wysypiska nawet o 30 – 40 %, problemem w tym zakresie jest jednak brak wystarczającej liczby podmiotów oferujących odbiór lub przerób surowców wtórnych. Obecnie poddawane selektywnej zbiórce a następnie recyklingowi w powiecie odpady to przede wszystkim szkło białe i kolorowe, w części makulatura i złom,
w najmniejszym zakresie opakowania PET i inne tworzywa sztuczne. Do działań wspierających rozwój selektywnej zbiórki odpadów bardziej niż do tej pory powinien się zaangażować
samorząd powiatowy.
96
5.4. Telekomunikacja
Jeszcze do niedawna wśród problemów infrastrukturalnych problem przestarzałej
i w niewielkim stopniu zaspokajającej potrzeby sieci telekomunikacyjnej był jednym z najistotniejszych na obszarze powiatu. W ostatnim okresie, zwłaszcza w 1999 r. zrealizowano na
terenie powiatu znaczne inwestycje telekomunikacyjne polegające na wyposażeniu w nowoczesne automatyczne centrale telefoniczne oraz podłączeniu do sieci telekomunikacyjnej nowych abonentów w wielu miejscowościach na terenie gmin najsłabiej do tej pory stelefonizowanych, tj. Czudec, Frysztak i Niebylec. Obecnie popyt w tym zakresie został w pełni zaspokojony. Dominującym operatorem telekomunikacyjnym jest w powiecie firma Telekomunikacja Polska S.A., w niektórych miejscowościach połączenia realizują też inni operatorzy,
w gminie Niebylec znaczący udział w rynku telekomunikacyjnym ma firma Telefony Rzeszowskie „TELER” S. A.
W związku z oddaleniem wielu skupisk od głównych linii telekomunikacyjnych sieć przewodową uzupełnia sieć bezprzewodowa, realizowana w formie telefonów stacjonarnych, oparta
na łączności radiowej, a także sieć telefonii komórkowej, pokrywającej swym zasięgiem niemal cały obszar powiatu.
W roku 1999 liczba abonentów telefonii przewodowej na 1000 ludności (186,3 – przy
średniej wojewódzkiej 202,5 i ogólnopolskiej 260,7) stawiała powiat na siódmej pozycji
wśród powiatów podkarpackich129. W roku 2000 wskaźnik ten dla obszaru powiatu zwiększył
się do 201,7. Wg stanu na koniec listopada 2001 r. na terenie powiatu firmy telekomunikacyjne oferujące usługi w zakresie łączności przewodowej obsługiwały 11601 abonentów indywidualnych i zarządzały siecią 127 aparatów wrzutowych.
6. INSTYTUCJE WSPIERAJĄCE ROZWÓJ POWIATU I ABSORPCJA
ŚRODKÓW POMOCOWYCH
6.1. Instytucje wspierające rozwój gospodarczy i otoczenie biznesu
Sfera otoczenia biznesu w powiecie strzyżowskim jest słabo rozwinięta. Spośród 9
grup podstawowych instytucji rozwoju regionalnego wyróżnionych w „Strategii rozwoju województwa podkarpackiego”130 na terenie powiatu umiarkowanie rozwinięta jest grupa instytucji finansowych, w pewnym stopniu grupa stowarzyszeń gospodarczych, ośrodki szkoleniowo – gospodarcze oraz instytucje pośrednictwa pracy i przeciwdziałania bezrobociu. Pozostałe albo nie funkcjonują wcale, albo też dopiero podejmuje się jednostkowe inicjatywy
w tym zakresie, jak chociażby organizowane od 1999 r. jako rodzaj targów gospodarczych
„Podkarpackie Prezentacje „Agromania”, które można byłoby zaliczyć do grupy rozwoju re129
M. Kozanecka w cytowanym opracowaniu (M. Kozanecka op. cit., s. 381) podaje następujące zestawienie, tytułując je „Rozwój łączności w regionie strzyżowskim”:
Rok
1955
1960
1965
1970
1972
130
Radioodbiorniki lampowe w sztukach
2843
4654
5711
5621
5259
Telewizory w sztukach
Telefony w sztukach
713
2528
3912
324
527
597
673
Strategia rozwoju województwa podkarpackiego na lata 2000 – 2006. Rzeszów 2001, s. 61 –63.
97
gionalnego określonej jako „centra targowe, wystawienniczo – promocyjne, giełdy towarowe”. Nie funkcjonują na obszarze powiatu agencje rozwoju regionalnego, specjalne strefy
ekonomiczne, centra innowacji i transferu technologii, ośrodki wspierania przedsiębiorczości
oraz izby gospodarcze. W działaniach instytucji tego rodzaju zlokalizowanych na obszarze
województwa rzadko realizowane są inicjatywy dotyczące terenu powiatu strzyżowskiego.
W większości bowiem nakierowane są one na ośrodki o większym potencjale gospodarczym.
Pozytywne przykłady w tym zakresie stanowią podejmowane przez samorządy gminne oraz
samorząd powiatowy próby współpracy z Rzeszowską Agencją Rozwoju Regionalnego, Małopolską Giełdą Rolno – Towarową w Rzeszowie, Agencją Rozwoju Regionalnego „Karpaty”
w Krośnie i in.
Obsługę finansową podmiotów gospodarczych oraz ludności zapewniają zlokalizowane w powiecie banki, tj. Bank Spółdzielczy w Strzyżowie, działający na terenie gmin Czudec,
Frysztak, Niebylec i Strzyżów Bank Spółdzielczy w Wiśniowej oraz PKO BP S.A. i PKO
S.A. w Strzyżowie działające bądź jako samodzielne oddziały banków, bądź też jako placówki terenowe rzeszowskich oddziałów tych banków. Niepełna oferta bankowa na obszarze powiatu a w szczególności utrudniony dostęp do preferencyjnych źródeł finansowania stanowi
pewną barierę w rozwoju przedsiębiorstw w powiecie. W zakresie ubezpieczeń na obszarze
powiatu działają agenci różnych firm ubezpieczeniowych, zlokalizowany jest też inspektorat
1 firmy ubezpieczeniowej.
Rolę stowarzyszeń przedsiębiorców próbuje wypełniać powołane w 1999 r. Powiatowe Forum Gospodarcze zrzeszające przedsiębiorców z terenu powiatu, natomiast główny ciężar związany ze zwalczaniem bezrobocia spoczywa na jednostkach administracyjnych – brak
jest na terenie powiatu organizacji pozarządowych działających w tym obszarze. Podmioty
działające w otoczeniu biznesu uzupełniają jeszcze firmy prawnicze, podmioty prowadzące
księgowość i doradztwo podatkowe oraz w ostatnim czasie rozpoczynające działalność firmy
reklamowe – ogólnie rzecz biorąc różnorodne podmioty działające w sektorze pośrednictwa
finansowego oraz obsługi nieruchomości i firm.
6.2. Zewnętrzne środki pomocowe
Wiodącą rolę w pozyskiwaniu zewnętrznych środków finansowych na teren powiatu
odgrywają samorządy terytorialne. Środków zewnętrznych w stosunku do budżetów samorządowych poszukuje się przede wszystkim na realizację inwestycji infrastrukturalnych
gminnych i powiatowych w budżetach wojewodów, centralnym budżecie państwa, w agencjach i funduszach celowych. Doświadczenia gmin obejmują przede wszystkim pozyskiwanie
środków z instytucji takich jak: Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Wojewódzki i Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska, Urząd Kultury Fizycznej i Turystyki
(obecnie Urząd Kultury Fizycznej i Sportu) na inwestycje związane z rozbudową infrastruktury na terenach wiejskich, ochroną środowiska, rozbudową bazy sportowo - rekreacyjnej.
Mniejsze doświadczenia występują w powiecie w pozyskiwaniu środków zagranicznych. W tym zakresie na terenie niektórych gmin angażowane były niewielkie środki w ramach programu Unii Europejskiej PHARE, z programów bilateralnych, np. z programu rządu
Kanady na rozwój telekomunikacji na początku lat 90 – tych, ze środków Fundacji Współpracy Polsko – Niemieckiej i in. W tym zakresie do r. 2000 teren powiatu znacznie odbiegał od
doświadczeń wojewódzkich, gdyż istniejące do 1999 r. województwo rzeszowskie należało
do przodujących w kraju w wykorzystaniu zewnętrznych środków pomocowych. To negatywne zjawisko miało zapewne związek z brakiem na obszarze powiatu instytucji zajmujących się rozwojem regionalnym, tj. przede wszystkim agencji rozwoju regionalnego.
W r. 2001 samorząd powiatowy przystąpił do realizacji zadań w ramach Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich współfinansowanego przez Bank Światowy, pozyskując środki na
98
modernizację dróg powiatowych, inwestycje oświatowe i in. Z programu Unii Europejskiej
PHARE 2 będzie, najprawdopodobniej w r. 2002 realizowana przebudowa drogi wojewódzkiej nr 998 Babica – Warzyce, natomiast w ramach pilotażowego programu przygotowującego polskie rolnictwo do reguł Unii Europejskiej realizowana jest w powiecie modernizacja
ewidencji gruntów i budynków oraz program kolczykowania bydła w gospodarstwach rolnych.
Lepsze niż do tej pory przygotowanie samorządów, ale także przedsiębiorstw i organizacji pozarządowych do absorpcji środków zewnętrznych stać się powinno wyzwaniem dla
społeczności powiatu na najbliższe lata.
6.3. Potencjał samorządowy
Samorządność jest szczególnym osiągnięciem społeczności powiatu i poszczególnych
społeczności gminnych. Podobnie jak w całej Polsce także na terenie obecnego powiatu nadrobienie opóźnień cywilizacyjnych, rozwój infrastruktury, aktywność społeczna to w dużej
mierze zasługa funkcjonujących już ponad dziesięć lat samorządów gminnych. Powstanie
powiatu jednoczącego społeczności 5 gmin stało się szansą dalszego rozwoju, ale także wyzwaniem dla 5 odrębnych do tej pory społeczności gminnych. Wyzwania te to przede wszystkim działania na rzecz integracji powiatowej społeczności, wspólne działania wszystkich samorządów w określonych obszarach czy też wspólne poszukiwanie zewnętrznych środków
finansowych.
Rozwój samorządności to również stały wzrost liczby różnego rodzaju stowarzyszeń
i organizacji społecznych. Obecnie w powiecie funkcjonuje ok. 46 organizacji pozarządowych. Działają one w obszarach jak sport, kultura regionalna, pomoc osobom niepełnosprawnym, rozwój infrastruktury, ochrona środowiska, bezpieczeństwo publiczne, ochrona zdrowia,
pomoc społeczna i in., głównie jako stowarzyszenia.
Tabela nr 34 – Organizacje pozarządowe w powiecie strzyżowskim
Lp.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
Nazwa organizacji
Uczniowski Klub Sportowy „Gigant”
przy Szkole Podstawowej w Niebylcu
Uczniowski Klub Sportowy „Strzała”
przy Szkole Podstawowej w Gwoźnicy Górnej
Uczniowski Klub Sportowy „Gwoździk” przy Szkole Podstawowej w
Gwoźnicy Dolnej
Szkolny Klub Sportowy przy Szkole
Podstawowej w Gogołowie
Uczniowski Klub Sportowy „Skot”
przy Szkole Podstawowej w Niewodnej
Klub Sportowy „Orzeł” Lubla
Uczniowski Klub Sportowy „Lider”
przy Szkole Podstawowej w Wiśniowej
Uczniowski Klub Sportowy „Milenium” w Wiśniowej
Uczniowski Klub Sportowy „Grom”
w Różance
Uczniowski Klub Sportowy „Sokolik”
w Grodzisku
Ludowy Klub Sportowy w Czudcu
Zakres działania
Działalność sportowa
Adres
38-114 Niebylec
Szkoła Podstawowa im. Juliana Przybosia
38-116 Gwoźnica Górna 209
Szkoła Podstawowa w Gwoźnicy
Dolnej
38-116 Gwoźnica Górna
Szkoła Podstawowa w Gogołowie
38-131 Gogołów 316
Szkoła Podstawowa w Niewodnej
38-124 Wiśniowa
38-130 Frysztak
38-124 Wiśniowa
38-124 Wiśniowa
38-102 Grodzisko
Zespół Szkół w Grodzisku
38-102 Grodzisko
LKS w Czudcu
Promocja kultury fi-
99
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
31.
Gminny Międzyszkolny Klub Sportowy „Strzelec”
Ludowy Klub Sportowy „Wisłok” w
Wiśniowej
Międzyzakładowy Klub Sportowy
„Wisłok” w Strzyżowie
Ognisko Towarzystwa Krzewienia
Kultury Fizycznej „Pogórze” w Strzyżowie
Ognisko Towarzystwa Krzewienia
Kultury Fizycznej „Strzyżowiak” przy
Spółdzielni Mieszkaniowej w Strzyżowie
Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej „Lancet” przy Zespole Opieki
Zdrowotnej w Strzyżowie
Klub Sportowy „Sokół” w Grodzisku
Jeździecki Klub Sportowy „Pogórze”
w Gliniku Zaborowskim
Ludowy Klub Sportowy „Albatros”
w Szufnarowej
Ludowy Klub Sportowy „Huragan” w
Kozłówku
Gminny Klub Sportowy „Aramix” w
Niebylcu
Klub Sportowy „Granit” w Wysokiej
Strzyżowskiej
Polskie Towarzystwo Gimnastyczne
„Sokół” w Strzyżowie
Komitet Społeczny Lutczy i Konieczkowej
Towarzystwo Miłośników Ziemi
Frysztackiej
Towarzystwo Miłośników Ziemi
Strzyżowskiej
Towarzystwo Miłośników Dobrzechowa
Towarzystwo im. Zygmunta Mycielskiego w Wiśniowej
Stowarzyszenie Pomocy Społecznej
we Frysztaku
Towarzystwo Przyjaciół Szkoły Podstawowej im. Św. J. Kantego w Lubli
33.
Stowarzyszenie „Nasze Zdrowie” w
Strzyżowie
Towarzystwo Przyjaciół Lutczy
34.
Strzyżowskie Towarzystwo Muzyczne
35.
Towarzystwo na rzecz rehabilitacji
zdrowotnej im. Prof. F. Chrapkiewicza – Chapeville`a w Strzyżowie
32.
zycznej
Promocja kultury fizycznej
ul. 1-go maja
38-100 Strzyżów
ul. Grunwaldzka 1
38-100 Strzyżów
ul. Zawale 45
38-100 Strzyżów
ul. 700 – lecia 1
38-100 Strzyżów
38-102 Grodzisko
Ochrona środowiska
38-120 Czudec
ul. Sportowa 30
38-130 Frysztak
38-124 Wiśniowa
Glinik Zaborowski 181
38-103 Glinik Charzewski
Szufnarowa 89
38-124 Wiśniowa
38-126 Markuszowa
Zbigniew Pięciak
Małówka 65,
38-114 Niebylec
38-123 Wysoka Strzyżowska 240
ul. Gen. Andersa 4
38-100 Strzyżów
38-112 Lutcza 973
Popularyzacja regionu
38-130 Frysztak
ul. Przecławczyka 6
38-100 Strzyżów
38-122 Dobrzechów
Pomoc biednym
Popularyzacja nauki i
szkolnictwa
Pomoc dla szpitala w
Strzyzowie
Ochrona dziedzictwa
kulturowego Lutczy
Popularyzacja muzyki
Rehabilitacja zdrowia
Gminna Biblioteka Publiczna w Wiśniowej
38-124 Wiśniowa
Publiczne Przedszkole we Frysztaku
ul. Wybickiego 5, 38-130 Frysztak
Szkoła Podstawowa im. św J. Kantego
w Lubli
38-130 Frysztak
ul. Parkowa 4
38-100 Strzyżów
Szkoła Podstawowa nr 1 w Lutczy
38-112 Lutcza
ul. Mostowa 2
38-100 Strzyżów
ul. Łukasiewicza 10
38-100 Strzyżów
100
36.
37.
38.
39.
40.
41.
42.
43.
44.
45.
46.
Stowarzyszenie „Bezpieczne Miasto i
Gmina Strzyżów” w Strzyżowie
Stowarzyszenie Miłośników Tradycji
„Mazurka Dąbrowskiego” Oddział
Podkarpacki we Frysztaku
Stowarzyszenie Emerytów i Rencistów Resortu Spraw Wewnętrznych
RP – Koło w Strzyżowie
Społeczny Komitet Telefonizacji Wsi
Stępina, Cieszyna, Jaszczurowa w
Stępinie
Komitet Telefonizacji Wysokiej
Strzyżowskiej i Oparówki w Wysokiej
Strzyżowskiej
Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Czudeckiej w Czudcu
Komitet Telefonizacji Wsi Różanka w
Różance
Społeczny Komitet Telefonizacji Wsi
Niewodna w Niewodnej
Fundusz Rozwoju i Promocji Ziemi
Frysztackiej we Frysztaku
Powiatowe Forum Gospodarcze w
Strzyżowie
Towarzystwo Przyjaciół Godowej w
Godowej
Poprawa bezpieczeństwa
publicznego
Upowszechnianie wartości patriotycznych
38-100 Strzyżów
38-130 Frysztak
Reprezentowanie Interesów Emerytów i Rencistów
Telefonizacja wsi
ul. Gen. Andersa 2
38-100 Strzyżów
Telefonizacja wsi
38-123 Wysoka Strzyżowska 240
ul. Słoneczna 2
38-120 Czudec
Różanka 55 a
38-102 Grodzisko
Niewodna 142
38-124 Wiśniowa
GOK, ul. Twierdza 1
38-130 Frysztak
38-100 Strzyżów
Telefonizacja wsi
Telefonizacja wsi
Rozwój działalności gospodarczej, przedsiębiorczości na terenie
powiatu strzyżowskiego
Popularyzacja Regionu
Stępina 60
38-125 Stępina
Godowa 261
38-100 Strzyżow
Spośród samorządów gminnych najwyższym budżetem dysponuje gmina i miasto
Strzyżów – w r. 1999 18828400 zł, następnie gmina Czudec 11860700 zł, Frysztak 10399400
zł, Niebylec 9888400 zł i Wiśniowa 8477300 zł. Budżet Powiatu Strzyżowskiego w tym roku
wynosił 21518900 zł, ze względu na wielkość stawiał powiat na 14 miejscu w województwie.
Spośród powiatów zaliczonych w Strategii rozwoju województwa podkarpackiego do obszaru
środkowo – zachodniego województwa jedynie powiat ropczycko – sędziszowski miał w tym
okresie wyższe dochody ogółem ( 23959300 zł).W przeliczeniu na 1 mieszkańca wśród gmin
najwyższe dochody miała gmina Czudec (1039,3 zł), następnie gmina Frysztak 991,8 zł, Wiśniowa 945,9 zł, Strzyżów 918,9 zł i Niebylec 911,7 zł. Najwyższe dochody własne w przeliczeniu na 1 mieszkańca miała gmina Strzyżów 299, 6 zł, następnie gmina Czudec 273,3 zł,
Frysztak 235,3 zł Niebylec, 208,2 zł i Wiśniowa 200,9 zł. Z kolei dochody ogółem per capita
Powiatu Strzyżowskiego (352 zł) dawały powiatowi 9 miejsce wśród powiatów podkarpackich, a dochody własne per capita (20 zł) 4 miejsce – ex aequo z powiatem dębickim.
W r. 1999 najwyższe wydatki majątkowe wśród gmin miała gmina i miasto Strzyżów
2303500 zł, następnie gmina Czudec 2086000 zł, Frysztak 1975000 zł, Niebylec 1190400 zł
i Wiśniowa 1103300 zł. Wydatki majątkowe Powiatu Strzyżowskiego w tym roku stanowiły
kwotę 936500 zł.
Strukturę wydatków poszczególnych samorządów w 1999 r. przedstawiają poniższe
wykresy:
101
Wykres nr 53– Struktura wydatków Gminy Czudec w 1999 r. – wydatki ogółem 11860700 zł
52,37%
0,25%
3,66%
12,68%
9,23%
0,67%
rolnictwo
gospodarka mieszkaniowa
ochrona zdrowia
administracja samorządowa
7,97%
0,48%
11,79%
0,22%
0,70%
transport
oświata i wychowanie
opieka społeczna
pozostałe
gospodarka komunalna
kultura i sztuka
kultura fizyczna i sport
Wykres nr 54– Struktura wydatków Gminy Frysztak w 1999 r. – wydatki ogółem 10399400 zł
48,64%
3,56%
2,03%
0,45%
9,82%
14,40%
3,45% 5,82%
8,33%
2,35%
1,15%
rolnictwo
ochrona zdrowia
transport
opieka społeczna
pozostałe
kultura i sztuka
102
Wykres nr 55– Struktura wydatków Gminy Niebylec w 1999 r. – wydatki ogółem 9888400 zł
53,56%
2,80%
3,25%
10,05%
7,24%
9,41%
0,83%
11,28%
0,61%
0,61% 0,36%
rolnictwo
ochrona zdrowia
transport
opieka społeczna
pozostałe
kultura i sztuka
Wykres nr 56 - Struktura wydatków Gminy i Miasta Strzyżów w 1999 r. – wydatki ogółem 18828400 zł
46,73%
3,52%
3,39%
10,32%
0,91%
14,58%
6,92%
11,11%
1,00%
0,64%
rolnictwo
ochrona zdrowia
0,88%
transport
opieka społeczna
pozostałe
kultura i sztuka
103
Wykres nr 57 - Struktura wydatków Gminy Wiśniowa w 1999 r. – wydatki ogółem 8477300 zł
58,81%
4,50%
3,12%
0,55%
10,66%
4,02% 3,31% 11,04%
2,23%
1,51% 0,25%
rolnictwo
ochrona zdrowia
transport
opieka społeczna
pozostałe
kultura i sztuka
W roku 1999 dochody Powiatu Strzyżowskiego ogółem stanowiły kwotę 21927500 zł,
a ich struktura przedstawiała się następująco:
Wykres nr 58 - Struktura dochodów Powiatu Strzyżowskiego w 1999 r. – dochody ogółem 21927500 zł
191178
910232
1518000
1044937
5155000
7368129
5175811
21667
473675
udział w podatku dochodowym
dotacja na zadania z zakresu adm. rząd.
dotacje na podst. porozumień
część oświatowa subwencji
część wyrównawcza subwencji
pozostałe dochody
dotace na zad. własne
dotacje z funduszy celowych
część drogowa subwencji
W roku 2000 struktura dochodów Powiatu kształtowała się w następujący sposób. Dochody własne stanowiły kwotę 1869456 zł, tj. 6,67 % całości dochodów, w tym udział w podatku dochodowym od osób fizycznych 253426 zł (0,9 %), pozostałe dochody 1616030 zł
(5,77 %). Dotacje celowe wyniosły ogółem 14125051 zł (50,44 %), z czego dotacje celowe na
realizację zadań z zakresu administracji rządowej 7637811 zł (27,27 %), na realizację zadań
własnych 5307091 zł (18,95 %), na zadania realizowane na podstawie porozumień z organami administracji rządowej 1150432 zł (4,11 %), dotacje otrzymane z funduszy celowych
29717 zł (0,11 %). Subwencja ogólna stanowiła kwotę 12009772 zł, tj. 42,88 % całości do-
104
chodów, z czego część oświatowa 9334366 zł (33,33 %), część drogowa 1758476 zł (6,28 %),
część wyrównawcza 916930 zł (3,27 %).
Wykres nr 59 - Struktura dochodów Powiatu Strzyżowskiego w 2000 r. – dochody ogółem 28004279 zł
253426
1758476 916930
1616030
7637811
9334366
5307091
1150432
29717
udział w podatku dochodowym
dotacja na zadania z zakresu adm. rząd.
dotacje na podst. Porozumień
część oświatowa subwencji
część wyrównawcza subwencji
pozostałe dochody
dotace na zad. Własne
dotacje z funduszy celowych
część drogowa subwencji
Struktura wydatków Powiatu Strzyżowskiego w 1999 r. przedstawiała się w następujący sposób:
Wykres nr 60 - Struktura wydatków Powiatu Strzyżowskiego w 1999 r. – wydatki ogółem 21518900 zł
144281
5000
105043
47000
1507021
4517890
1575428
9314240
2749
3015486
4115
5226
1257490
17886
budownictwo
leśnictwo
gosp. mieszk. oraz niemater. usł. komunalne
kultura i sztuka
opieka społeczna
turystyka i wypoczynek
administracja państwowa i samorządowa
rolnictwo
transport
ochrona zdrowia
różna działalność
bezpieczeństwo publiczne
105
W r. 2000 budżet Powiatu Strzyżowskiego po stronie wydatkowej wynosił 28216941 zł,
w tym wydatki majątkowe stanowiły kwotę 1932761 zł, tj. 6,8 % całości wydatków. Struktura
wydatków wg wykonania w tym roku kształtowała się następująco:
Wykres nr 61 - Struktura wydatków Powiatu Strzyżowskiego w 2000 r. – wydatki ogółem 28216941 zł
33223
5275752
211343
62050
104415
139046
1953519
9328861
4536077
4696873
5677
1800710
11479
47765
10151
budownictwo
leśnictwo
gosp. mieszk. oraz niemater. usł. komunalne
kultura i sztuka
opieka społeczna
turystyka i wypoczynek
administracja państwowa i samorządowa
Finanse
rolnictwo
transport
ochrona zdrowia
różna działalność
bezpieczeństwo publiczne
7. WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA NA TERENIE POWIATU
STRZYŻOWSKIEGO
Związki z zagranicą ludności powiatu strzyżowskiego datują się od wielu dziesiątek
lat. Ma to związek z emigracją zarobkową głównie do USA od XIX w. aż do obecnych czasów, emigracją zarobkową do innych krajów, w tym Australii, Niemiec, Austrii, Włoch,
Francji, ostatnio także Hiszpanii, Grecji, Holandii i in. krajów zachodniej Europy. Do II wojny światowej na terenie powiatu mieszkała ludność żydowska oraz Łemkowie – obie te grupy
etniczne w wyniku tragicznych wydarzeń II wojny światowej i powojennych zniknęły z terenu powiatu, jednak ich potomkowie mieszkają w Izraelu, Stanach Zjednoczonych, Ukrainie.
Powiat strzyżowski, jak całe województwo podkarpackie należy do Euroregionu Karpackiego, jednak w niewielkim stopniu na terenie powiatu podejmowane są inicjatywy w jego
ramach. Stosunkowo bliskie położenie Ukrainy i Słowacji sprzyja kontaktom gospodarczym
i turystycznym z tymi krajami, tak też się dzieje.
Samorządy rozwijają kontakty międzynarodowe w ramach bilateralnych związków
z podobnymi strukturami w różnych krajach. Gmina i Miasto Strzyżów oraz gmina Wiśniowa
utrzymuje partnerskie stosunki z miastem Svidnik w Słowacji, w ostatnim okresie gmina
i miasto Strzyżów rozwija partnerskie kontakty z miastem Bagnacavallo we Włoszech. Kontakty międzynarodowe rozwijają firmy z terenu powiatu (np. PHUSP „Auto – Service” wyko106
nujący swoje wyroby dla firmy IKEA w Szwecji i HAANS w Holandii), instytucje powiatowe m.in. Dom Pomocy Społecznej w Babicy utrzymujący kontakty z podobnymi ośrodkami
na Węgrzech a także Dom Dziecka w Strzyżowie odwiedzany co roku przez Holendrów.
Gimnazjum Publiczne we Frysztaku prowadzi wymianę młodzieży z podobną szkołą w Bad
Iburgu w Niemczech.
III. BILANS STRATEGICZNY POWIATU STRZYŻOWSKIEGO131
1. SILNE I SŁABE STRONY POWIATU
Powiat strzyżowski dysponuje wewnętrznymi potencjałami rozwojowymi, które, stanowiąc jego atuty, są stale wyzwalanymi czynnikami rozwojowymi. Spośród tych atutów
za najważniejsze uznać można:
- walory przyrodniczo – krajobrazowe oraz dziedzictwo kultury materialnej o wysokiej
wartości zachowane w wielu miejscowościach powiatu,
- poczucie wspólnoty kulturowej oraz wysoki stopień identyfikacji mieszkańców z regionem,
- zasoby ludzkie, w tym wzrastająca liczba osób aktywnych zawodowo,
- małe i średnie przedsiębiorstwa, których ilość od początku lat dziewięćdziesiątych systematycznie rośnie,
- dobrze rozwiniętą sieć telekomunikacyjną oraz wysoką gęstość sieci komunikacyjnej
z połączeniami drogowymi i kolejowymi,
- tradycje rolnicze stanowiące podstawę do tworzenia opłacalnych gałęzi produkcji rolnej,
- infrastrukturę restrukturyzowanych przedsiębiorstw.
Z tendencjami i potencjałami rozwojowymi współistnieją jednak immanentne czynniki
destabilizujące trendy progresywne. Słabością rolnictwa powiatu są niewątpliwie rozdrobnione i nieprzygotowane do konkurencji rynkowej gospodarstwa rolne. Niski poziom dochodowości mieszkańców ogranicza możliwości działania samorządów, niska konkurencyjność
znacznej liczby przedsiębiorstw oraz występujące utrudnienia w dostępie do kapitału powoduje ich słabość finansową, co z kolei wpływa na wysoki poziom bezrobocia i skutkuje słabo
rozwiniętym rynkiem pracy. Wśród czynników hamujących rozwój wymienić można także
niski poziom aspiracji edukacyjnych młodzieży oraz brak ugruntowanych tradycji przedsiębiorczości. W zakresie infrastruktury największą barierę rozwoju stanowi infrastruktura drogowa posiadająca niskie parametry techniczne, zwłaszcza w zakresie dróg powiatowych, które, tworząc sieć uzupełniającą dla centralnie usytuowanych w powiecie drogi krajowej i dróg
wojewódzkich, stanowią podstawowe szlaki komunikacyjne o charakterze lokalnym, łącząc
między sobą poszczególne gminy i miejscowości.
Tabela nr 35 - Silne i słabe strony Powiatu Strzyżowskiego
SILNE STRONY POWIATU
S1 Turystyczno – rekreacyjne walory przyrodnicze i
krajobrazowe oraz dziedzictwo kulturowe
SŁABE STRONY POWIATU
W1 Rozdrobnione i niskowydajne gospodarstwa rolne
S2 Wysoki stopień identyfikacji mieszkańców z regionem, poczucia wspólnoty kulturowej oraz zaangażowania społecznego
W2 Słaby lokalny rynek pracy i brak ofert pracy poza
rolnictwem
131
Bilans strategiczny przeprowadzono wg zasad analizy SWOT (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats), wyodrębniając silne i słabe strony powiatu oraz zewnętrzne szanse i zagrożenia w rozwoju powiatu.
107
S3 Istniejąca tkanka ekonomiczna małych i średnich
przedsiębiorstw oraz lokalne możliwości jej rozwoju
W3 Słabe finansowo firmy, społeczności i samorządy
lokalne
S4 Lokalne możliwości modernizacji i intensyfikacji
rolnictwa i agroturystyki
W4 Infrastruktura drogowa o niskich parametrach
technicznych oraz niedrożny układ komunikacyjny
S5 Zasoby ludzkie i infrastruktura restrukturyzujących W5 Niski poziom aspiracji edukacyjnych młodzieży i
się przedsiębiorstw
tradycyjne specjalności kształcenia zawodowego
S6 Dobrze rozwinięta sieć telekomunikacji oraz wysoka gęstość sieci komunikacyjnej z połączeniami
drogowymi i kolejowymi
W6 Niski potencjał przedsiębiorczości oraz szczupła
kadra menedżerska
2. SZANSE I ZAGROŻENIA W ROZWOJU POWIATU STRZYŻOWSKIEGO
W otoczeniu powiatu występują korzystne czynniki zewnętrzne, których właściwe wykorzystanie sprzyjać będzie przyśpieszeniu rozwoju powiatu. Bliskość Rzeszowa, jako centrum
regionu oraz innych ośrodków miejskich, takich jak Krosno, Jasło, Dębica, Brzozów, położenie części obszaru powiatu przy drodze krajowej nr 9 stanowiącej szlak z centrum Polski
w Bieszczady i na południe Europy stanowi jeden z głównych czynników rozwojowych. Polityka regionalna państwa, w tym podejmowane inwestycje na obszarach słabiej rozwiniętych
stać się mogą również czynnikiem dynamizującym rozwój powiatu. Położenie powiatu
w środkowym biegu rzeki Wisłok – jednym z najważniejszych cieków wodnych województwa stwarza także możliwości wykorzystania tendencji wewnętrznych i zewnętrznych dążących do większej dbałości o ochronę czystości wód i właściwe gospodarowanie zasobami
wodnymi. Struktura i charakter gospodarstw rolnych powiatu oraz niski poziom urbanizacji
predestynuje obszar powiatu do uzyskania wsparcia zewnętrznego związanego z przebudową
rolnictwa i wielofunkcyjnym rozwojem obszarów wiejskich w ramach programów regionalnych, rządowych, europejskich i światowych.
Z kolei na zewnątrz występuje też wiele elementów, które wpływają lub mogą wpłynąć
w przyszłości hamująco na rozwój powiatu. Wśród tego typu zagrożeń wymienić można niewielkie zainteresowanie inwestorów zewnętrznych obszarem powiatu, ciągle niewystarczający poziom wsparcia ze strony państwa dla regionów słabiej rozwiniętych, niedostatecznie
rozwiniętą współpracę pomiędzy samorządami gminnymi i samorządem powiatowym a samorządem województwa, mocną pozycję konkurencyjną ościennych powiatów. Czynniki te
dodatkowo wzmacniane są przez niewielkie doświadczenie podmiotów gospodarczych, instytucji, rolników, ale również samorządów terytorialnych w pozyskiwaniu zewnętrznych środków finansowych, w tym zwłaszcza z programów pomocowych.
Tabela nr 36 - Zewnętrzne szanse i zagrożenia rozwoju Powiatu Strzyżowskiego
ZEWNĘTRZNE SZANSE
ZEWNĘTRZNE ZAGROŻENIA
O1 Rządowa i europejska polityka rolna wspierają- T1 Słabe wspieranie rozwoju województwa podkarpackieca przebudowę rolnictwa i rozwoju obszarów
go przez politykę regionalną państwa
wiejskich
T2 Pozycja konkurencyjna ościennych powiatów oraz ich
O2 Rządowa i europejska polityka regionalna
ośrodków stołecznych
promująca rozwój i dostosowania strukturalne na
obszarach słabiej rozwiniętych
T3 Słaba współpraca między samorządami terytorialnymi,
O3 Rzeszów i Krosno jako ośrodki aktywizujące
w tym między gminami i powiatem a województwem
rozwój gmin powiatu strzyżowskiego
108
O4 Promocja sektora turystycznego w województwie podkarpackim w oparciu o strategię jego
rozwoju
O5 Występująca na szczeblu ogólnokrajowym i
regionalnym dbałość o ochronę środowiska i właściwe gospodarowanie zasobami naturalnymi
T4 Małe doświadczenie w absorpcji funduszy zewnętrznych i środków pomocowych
T5 Niski poziom zewnętrznych inwestycji gospodarczych
na obszarze powiatu, słabe zainteresowanie inwestorów
zewnętrznych tym terenem
IV. WIZJA ROZWOJU POWIATU STRZYŻOWSKIEGO
Wizja rozwoju powiatu strzyżowskiego opisuje przyszły pożądany stan, wynikający
z aspiracji społeczności powiatu, do osiągnięcia którego dążyć będą samorządy terytorialne
z tego terenu, przede wszystkim samorząd powiatowy.
1. CEL OGÓLNY STRATEGII ROZWOJU POWIATU STRZYŻOWSKIEGO
Podstawowe cele w rozwoju powiatu uznać można za tożsame z celami zarysowanymi
w Strategii rozwoju województwa podkarpackiego na lata 2000 – 2006132.
CELEM OGÓLNYM strategii rozwoju powiatu strzyżowskiego jako obszaru słabiej
rozwiniętego na tle województwa i kraju jest
PRZYŚPIESZENIE ROZWOJU POWIATU
ORAZ
POPRAWA POZIOMU ŻYCIA JEGO MIESZKAŃCÓW
Dla osiągnięcia CELU OGÓLNEGO niezbędne jest PRZECIWDZIAŁANIE MARGINALIZACJI dużych środowisk społecznych oraz równoczesne PODNOSZENIE KONKURENCYJNOŚCI powiatu.
Schemat nr 1 - Cel ogólny strategii rozwoju Powiatu Strzyżowskiego
CEL OGÓLNY
PODNOSZENIE KONKURENCYJNOŚCI
132
zrównoważony rozwój powiatu uwzględniający wiodącą rolę ośrodka miejskiego oraz potrzebę harmonijnego rozwoju obszarów
wiejskich
PRZECIWDZIAŁANIE
MARGINALIZACJI
109
Procesem marginalizacji objęte są znaczne sfery społeczeństwa powiatu. Związane
jest to z wysokim poziomem bezrobocia stanowiącym podłoże dla rozwoju różnorodnych patologii społecznych. Brak pracy, niska towarowość gospodarstw rolnych, nieopłacalność wielu gałęzi produkcji rolnej oraz słabość ekonomiczna większości podmiotów gospodarczych to
podstawowe przyczyny niekorzystnych zjawisk społecznych. Ich zahamowanie można osiągnąć przede wszystkim poprzez gospodarczy rozwój powiatu, a doraźnie przeciwdziałać poprzez różnorodne inicjatywy społeczne przeciwdziałające procesom marginalizacyjnym.
Podnoszenie konkurencyjności powiatu oznacza wzmacnianie i dynamizowanie procesów rozwojowych, tj. m.in.:
a. przyśpieszenie procesów restrukturyzacyjnych w rolnictwie,
b. wzmocnienie roli ośrodka miejskiego jako kreującego pozytywne przemiany
w powiecie,
c. restrukturyzację dużych przedsiębiorstw o słabej kondycji ekonomicznej,
d. wzmocnienie procesu powstawania i rozwoju małych i średnich podmiotów
gospodarczych,
e. rozwój infrastruktury i sfery otoczenia biznesu, w szczególności uwzględniający poprawę stanu sieci dróg powiatowych,
f. rozwój systemu edukacji oraz dostosowanie go do potrzeb rynku pracy.
Dla realizacji powyżej zarysowanych działań, tj. przeciwdziałania marginalizacji oraz podnoszeniu konkurencyjności powiatu zarysować można następujące opcje strategii rozwoju
powiatu, których istotą będzie strategiczne zaangażowanie defensywne lub ofensywne:
Tabela nr 36 - Opcje zaangażowania defensywnego i ofensywnego w strategii rozwoju powiatu strzyżowskiego
OPCJE ZAANGAŻOWANIA STRATEGICZNEGO
OPCJA PIERWSZA
ZAANGAŻOWANIA
DEFENSYWNEGO
OPCJA DRUGA
ZAANGAŻOWANIA
DEFENSYWNEGO
OPCJA TRZECIA
ZAANGAŻOWANIA
DEFENSYWNEGO
ISTOTA NASTAWIENIA STRATEGICZNEGO
Przeciwdziałanie ucieczce ludzi młodych, wykształconych i przedsiębiorczych poprzez uatrakcyjnienie i wzbogacenie lokalnego rynku pracy oraz
tworzenie warunków do samo zatrudnienia
Przeciwdziałanie utrwalaniu się procesu rozdrabniania indywidualnych gospodarstw rolnych poprzez sprzyjanie procesowi scalania gruntów i uwalnianie nadwyżki zasobów ludzkich w rolnictwie
Przeciwdziałanie utrzymywaniu się luki cywilizacyjnej i infrastrukturalnej na
obszarach wiejskich poprzez zwiększanie dostępności do sieci telefonicznych
i teleinformatycznych, usług kulturalnych, zdrowotnych i edukacyjnych, dobre wyposażenie gospodarstw domowych w urządzenia infrastruktury socjalno – bytowej, poprawę parametrów sieci drogowej
OPCJA PIERWSZA Współdziałanie w podejmowaniu i realizacji inicjatyw i projektów rozwojoZAANGAŻOWANIA wych przez różne grupy i środowiska społeczne oraz przez zachęcanie pojedynczych osób do podejmowania działalności gospodarczej na własny raOFENSYWNEGO
chunek, inicjowania przedsięwzięć w różnych obszarach życia społecznego
Współdziałanie
ze środowiskiem rolniczym, firmami rolno - spożywczymi i
OPCJA DRUGA
ZAANGAŻOWANIA marketingowo – handlowymi na rzecz pożądanych przekształceń w rolnictwie, podnoszenia jakości produktów rolnych, rozwoju opłacalnych gałęzi
OFENSYWNEGO
produkcji rolniczej, organizowania się rolników w grupy producenckie
Realizacja tych zadań oznaczać będzie zrównoważony rozwój powiatu uwzględniający wiodącą rolę ośrodka miejskiego oraz potrzebę harmonijnego rozwoju obszarów
wiejskich.
110
2. WYZWANIA ROZWOJOWE W REALIZACJI STRATEGII ROZWOJU
Przed powiatem strzyżowskim stoi kilka strategicznych wyzwań rozwojowych. Zawierają
się one w pytaniach:
- jak podnieść poziom rozwoju gospodarczego powiatu?
- jak wyeliminować luki występujące w infrastrukturze technicznej?
- jak zaktywizować i wzmocnić ekonomicznie środowiska wiejskie?
- jaki kierunek zmian powinna przyjąć produkcja rolna w powiecie?
- jak młodemu pokoleniu zapewnić sprzyjające warunki rozwoju?
- jak zachęcić absolwentów szkół ponadgimnazjalnych i wyższych do kontynuacji nauki
lub pozostania i podjęcia pracy na miejscu?
- jak zlikwidować problem bezrobocia a doraźnie przeciwdziałać jego wzrostowi?
- jak skutecznie wspierać rozwój małej przedsiębiorczości wśród mieszkańców powiatu?
- w jaki sposób przyciągnąć inwestorów zewnętrznych oraz wspomóc procesy restrukturyzacyjne największych zakładów pracy?
- jak skutecznie wpisać obszar powiatu w ofertę turystyczną województwa podkarpackiego?
Odpowiedź na tak sformułowane wyzwania rozwojowe wymaga połączenia działań władz
samorządowych powiatu z aktywnością środowisk społecznych i gospodarczych. Tworząc
wizję rozwoju powiatu, uznać należy, że głównymi uczestnikami i beneficjentami pożądanych zmian są:
- wykształceni, młodzi ludzie, których przedsiębiorczość i umiejętności zawodowe pozwolą uruchomić korzystne dla całego obszaru powiatu procesy rozwojowe,
- przedsiębiorcy i menedżerowie małego i średniego biznesu, zdolni produkować i korzystnie sprzedawać produkty swoich firm na lokalnym i ponadlokalnym rynku zbytu,
w szczególności produkty rolno – spożywcze, produkty i usługi przemysłowe, produkt
turystyczno – rekreacyjny,
- mieszkańcy wsi otwarci na zmiany i zdolni do szybkiego podnoszenia swoich kwalifikacji, przekwalifikowywania gospodarstw, podjęcia wysiłku inwestycyjnego, współdziałania w procesie zmian i nadrabiania zapóźnień cywilizacyjnych.
Partnerstwo władz samorządowych oraz wymienionych aktorów strategicznych na scenie powiatu rozstrzygnie o przyszłych warunkach życia mieszkańców całego powiatu i jego pozycji
w regionie podkarpackim.
3. STRATEGICZNE WARTOŚCI W ROZWOJU POWIATU
Podstawą wizji rozwoju powiatu strzyżowskiego jest specyficzna hierarchia strategicznych wartości, wynikająca z tożsamości i tradycji tego obszaru, z posiadanych potencjałów
rozwojowych, ujawniająca się również w obecnej sytuacji społeczno – ekonomicznej powiatu. Wśród wartości tych wymienić można:
- silne więzi społeczne, oparte na tradycyjnych wzorcach oraz przedsiębiorczość i zaradność życiową mieszkańców, w tym gospodarność i pomysłowość kadry zarządzającej
w różnego rodzaju dziedzinach życia społecznego, w przedsiębiorstwach i instytucjach,
które zadecydują o uruchomieniu mechanizmów rozwojowych powiatu, staną się podstawą współpracy władz samorządowych gmin i powiatu oraz wyzwolą różnorodne inicjatywy społeczno – gospodarcze oparte na lokalnych potencjałach,
- walory przyrodnicze obszarów chronionych: parku krajobrazowego, rezerwatów przyrody, obszarów chronionego krajobrazu które po odpowiednim zagospodarowaniu zostaną wykorzystane do zorganizowania tras rowerowych, ścieżek dydaktycznych i szla111
-
-
-
-
ków turystycznych ukazujących uroki przyrody i walory różnorodnych zabytków kultury materialnej rozsianych po wielu miejscowościach powiatu, a uzupełnione o obiekty
zaplecza noclegowo – gastronomicznego oraz urządzenia sportowo – rekreacyjne staną
się podstawą oferty powiatu dla mieszkańców pobliskich ośrodków przemysłowych, turystów i podróżnych przemierzających ten teren,
specjalistyczną wiedzę i umiejętności a także tradycje zawodowe obecne w coraz szerszych kręgach społeczności powiatu, umożliwiające zaangażowanie prężnego demograficznie potencjału ludzkiego do działania na rzecz rozwoju powiatu, do podejmowania
działalności na własny rachunek, do inicjowania różnorodnych przedsięwzięć zawodowych, gospodarczych i społecznych,
tereny inwestycyjne i infrastrukturę restrukturyzowanych lub likwidowanych przedsiębiorstw o dobrej dostępności komunikacyjnej i telekomunikacyjnej, które umożliwią
przyciągnięcie zewnętrznych inwestorów oraz rozwinięcie aktywności gospodarczej
przez miejscowych przedsiębiorców,
ugruntowane tradycje rolnicze, ze szczególnie interesującym i rozwojowym profilem
produkcji warzywno - owocowej, stanowiące podstawę do przekształcania produkcji
rolniczej i dostosowywania jej do współczesnych wymogów,
system edukacyjny, dobrze rozwinięty na poziomie podstawowym, absorbujący ok. 60 –
70 % absolwentów szkół podstawowych z terenu powiatu do powiatowych szkół średnich (Czudec, Strzyżów), oferujący także kształcenie dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej (Frysztak, Strzyżów), który w zakresie szkolnictwa ponadgimnazjalnego powinien być podstawą dalszych przekształceń w celu zaspokojenia potrzeb możliwie pełnej liczby absolwentów szkół niższego stopnia oraz dostosowania kształcenia do potrzeb
rynku pracy, w szkolnictwie specjalnym oferować kształcenie dla coraz większej liczby
uczniów, pochodzących z terenu całego województwa i spoza niego, w szkolnictwie
podstawowym przygotować zmiany związane ze znaczącym spadkiem liczby ludności
w najmłodszych rocznikach.
4. POLA STRATEGICZNE ROZWOJU POWIATU
Bilans strategiczny powiatu strzyżowskiego stanowi podstawę do wyróżnienia najważniejszych punktów, środków ciężkości, wokół których skupiał się będzie rozwój powiatu.
Punkty te nazwano polami strategicznymi i to w ich obrębie ogniskować się będzie działanie
aktorów strategicznych na rzecz przyszłej pozycji powiatu. Pola strategiczne służące budowaniu rozwoju powiatu, na których koncentruje się wizja jego rozwoju to:
• Rolnictwo, turystyka i agroturystyka,
• Gospodarka i przedsiębiorczość,
• Edukacja ogólna, zawodowa i menedżerska,
• Infrastruktura komunikacyjna i ochrona środowiska,
• Inicjatywy lokalne i współpraca regionalna,
Pożądane zmiany służące rozwojowi powiatu następować powinny w obrębie w/w.
pól strategicznych, angażując aktywność społeczności powiatu i władz lokalnych oraz kierowane środki finansowe z zasobów własnych a także ze źródeł zewnętrznych.
W ramach każdego z pól strategicznych sformułowano kierunki zmian oraz pożądane
przyszłe zmiany strukturalne, które składają się na osiągnięcie projektowanej przyszłej pozycji i wizerunku powiatu.
Omówione powyżej pola strategiczne rozwoju powiatu strzyżowskiego są współzależne ze sobą. Generowanie pożądanych zmian powinno więc równocześnie objąć każde z wyznaczonych pól strategicznych.
112
4.1. Kierunki zmian w obrębie pól strategicznych strategii rozwoju powiatu
4.1.1. Rolnictwo, turystyka i agroturystyka stanowi pole strategiczne przypisane
przede wszystkim dla rozwoju obszarów wiejskich. Działania dla rozwoju tych obszarów powinny wykorzystywać rolnicze tradycje regionu, ale jednocześnie kreować nowe dziedziny
aktywności społecznej na wsi, w których tkwią istotne potencjały rozwojowe. Rozwój turystyki i agroturystyki na obszarach wiejskich stanowi jeden z podstawowych trendów, który
stać się może ważnym źródłem dochodów ludności wiejskiej. W polu tym głównymi kierunkami zmian będą następujące zagadnienia:
- kształtowanie postaw przedsiębiorczych wśród rolników, umożliwiające wzrost
towarowości gospodarstw, jak również tendencje związane z dostosowywaniem produkcji rolnej do potrzeb rynku, z upowszechnieniem różnego rodzaju małych firm
funkcjonujących na wsi i różnorodnej działalności pozarolniczej oraz przejmowaniem
przez samych rolników kontroli nad zbytem produktów rolnych,
- podniesienie poziomu wykształcenia ludności wiejskiej, co skutkować będzie łatwiejszym i szybszym postępem cywilizacyjnym, kierunek ten oznacza dążenie do
rozbudzania aspiracji edukacyjnych młodzieży wiejskiej, upowszechnianie kształcenia
na poziomie średnim, wsparcie młodzieży wiejskiej kontynuującej naukę na różnych
poziomach,
- poprawę struktury obszarowej gospodarstw, tj. zwiększenie odsetka gospodarstw
o średniej i dużej powierzchni, produkcyjnych, nastawionych na sprzedaż wytworzonych produktów,
- poprawę jakości gleb i przeciwdziałanie ich erozji z wykorzystaniem środków
gminnych, powiatowych i wojewódzkich oraz wykorzystaniem zasobów własnych gospodarstw,
- rozwój rolnictwa ekologicznego, stanowiącego jeszcze niezagospodarowany potencjał rozwojowy rolnictwa na terenach czystych ekologicznie,
- stopniowe dostosowywanie produkcji rolnej do standardów Unii Europejskiej,
przez co należy rozumieć dążenie do ciągłej poprawy jakości produktów rolnych,
wzmocnienie ekonomiczne gospodarstw rolnych, powiązanie producentów rolnych
z odbiorcami ich produktów, upowszechnienie opłacalnych, dostosowanych do charakteru gospodarstw gałęzi produkcji rolnej,
- tworzenie powiązań pomiędzy rolnictwem i przetwórstwem, w tym działania na
rzecz stworzenia nowych zakładów przetwórczych, rozwój przetwórstwa owocowo –
warzywnego, dla którego obszar powiatu stanowi znaczące zaplecze surowcowe,
umacnianie rozwijającego się przetwórstwa mięsnego, stopniowe dążenie do powstania na obszarze powiatu zakładów przetwórstwa mlecznego,
- poprawa jakości i marketingu produktów rolnych, przede wszystkim oznaczająca
dążenie do upowszechnienia rozpoznawalnych i znanych na rynku produktów rolnych
pochodzących z terenu powiatu,
- rozwój bazy noclegowej, gastronomicznej i rekreacyjnej, która w przyszłości stanowić powinno zaplecze podstawowego źródła pozarolniczych dochodów ludności
wiejskiej; kierunek ten jest tym bardziej uzasadniony, że obszar powiatu w większości
objęty jest różnymi formami ochrony przyrody, a malowniczy krajobraz oraz wielość
i różnorodność zabytków kultury materialnej sprzyja atrakcyjności turystyczno – rekreacyjnej powiatu,
- działania promocyjne i marketingowe na rzecz zainteresowania produktem turystycznym i rekreacyjnym powiatu, co przyczyni się do wzrostu liczby osób odwiedzających powiat, wypoczywających na tym terenie,
113
-
-
stworzenie koncepcji turystycznego, rekreacyjnego i leczniczego wykorzystania
walorów powiatu, tj. obszarów leśnych i chronionych, zasobów geotermalnych
i leczniczych właściwości mikroklimatu, zabytków kultury materialnej, w tym
w szczególności fortyfikacji i zabytków architektury drewnianej,
zwiększenie liczby gospodarstw agroturystycznych, stanowiących podstawową
formę organizacyjną turystyki na obszarach wiejskich powiatu, ich przyrost widoczny
w ostatnich latach powinien zostać utrzymany, a w upowszechnieniu ich oferty
w większym niż dotychczas stopniu powinny uczestniczyć samorządy lokalne, stowarzyszenia, organizacje turystyczne.
4.1.2. Gospodarka i przedsiębiorczość. Liczba miejsc pracy uzależniona jest od rozwoju gospodarczego powiatu. Rozwój ten opiera się przede wszystkim na stałym generowaniu nowych podmiotów gospodarczych i miejsc pracy. W polu tym najważniejsze kierunki
zmian skoncentrowane będą wokół następujących zagadnień:
- stałe wspieranie powstawania i rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw, stanowiących podstawę rozwoju i sukcesu gospodarczego powiatu, firmy te powinny operować w różnych dziedzinach aktywności gospodarczej, to w nich powstawać powinno
najwięcej miejsc pracy, a jako firmy rodzinne będą one kreować tradycje przedsiębiorczości w powiecie,
- tworzenie zachęt i aktywne poszukiwanie inwestorów zewnętrznych, którzy, zagospodarowując wolne obiekty do działalności gospodarczej, wniosą jednocześnie nowe
technologie i dziedziny gospodarczej aktywności na obszar powiatu, tworząc także nowe miejsca pracy
- przygotowywanie terenów z pełną infrastrukturą, która stanowić będzie sprzyjające
otoczenie dla przedsięwzięć biznesowych,
- modernizacja i rozwój baz danych stanowiących podstawę procesu inwestycyjnego,
wykorzystywanych jako narzędzia aktywnej polityki gospodarczej,
- wspieranie osób rozpoczynających działalność gospodarczą poprzez różnorodne
programy oraz środki finansowe, co przyczyni się do stałego generowania nowych
podmiotów gospodarczych na terenie powiatu, umożliwi samozatrudnienie właścicieli,
w wielu przypadkach doprowadzi do powstania w pełni samowystarczalnych małych
firm,
- utworzenie w powiecie Inkubatora Przedsiębiorczości jako instytucji szkoleniowo –
doradczej, zajmującej się także bezpośrednią obsługą powstających firm, której zadaniem byłoby propagowanie przedsiębiorczości i działalności na własny rachunek wśród
mieszkańców powiatu.
4.1.3. Edukacja ogólna, zawodowa i menedżerska stanowi pole strategiczne
szczególnie istotne dla osiągnięcia założonych rezultatów rozwoju powiatu. Rozwój szkolnictwa na różnych poziomach, dostosowanie jego struktury i oferty do zachodzących zmian demograficznych i potrzeb rynku pracy, wzbogacenie oferty kształceniowej to podstawowe wyzwania, które wraz z unowocześnianiem bazy materialnej szkolnictwa należy stale realizować, zwracając przy tym uwagę na wzrost poziomu kształcenia a także unowocześnienie oferty placówek powiatowych kierowanej do różnych grup wiekowych. W polu tym realizowane
będą następujące kierunki zmian:
- stopniowe ograniczanie kształcenia w zasadniczych szkołach zawodowych, a w samym kształceniu zawodowym dostosowywanie jego oferty do potrzeb rynku, częste
zmiany profilów kształcenia pod kątem zapotrzebowania na rynku pracy, unowocześnienie i wzbogacenie laboratoriów kształcenia zawodowego, w tym stworzenie centrów
kształcenia praktycznego,
114
-
-
-
-
wzrost liczby uczniów w szkołach średnich ogólnokształcących oferujących kształcenie na coraz wyższym poziomie, rozszerzających kształcenie językowe, z dobrą bazą
i instrumentarium informatycznym,
rozwój szkolnictwa policealnego oraz średniego prozawodowego, którego kształt
uzależniony będzie od kierunku, jaki przybierze realizowana reforma oświaty, kierunek
ten oznacza tworzenie różnych typów szkół policealnych oraz średnich zawodowych,
oferujących kształcenie na poziomie średnim prozawodowym z możliwie szerokim wachlarzem zawodów, realizowany będzie również przez rozwój różnorodnej oferty
kształcenia dla dorosłych i pracujących z systemem kursowym,
rozwój szkolnictwa specjalnego dla dzieci i młodzieży specjalnej troski, szkolnictwo
dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej stanowi ważny element oferty edukacyjnej powiatu adresowany na obszar całego województwa a nawet poza jego granice, placówki
te powinny wzbogacać swoją ofertę a ich baza hotelowo – gastronomiczna powinna być
szerzej wykorzystywana (SOSW we Frysztaku i w Strzyżowie)
utworzenie szkoły oferującej kształcenie na poziomie wyższym lub licencjackim,
która będzie dopełnieniem systemu kształcenia w powiecie, przygotowując młodzież do
pełnienia funkcji menedżerskich.
4.1.4. Infrastruktura komunikacyjna i ochrona środowiska. Nowoczesny system komunikacji stanowi jeden z zasadniczych wyznaczników rozwoju cywilizacyjnego. System łączności telefonicznej, rozbudowa stacji telefonii cyfrowej oraz dostępu do przekazu
komputerowego to ważne zadania, dzięki którym społeczność powiatu włączona będzie do
systemu obiegu informacji wg współczesnych standardów światowych. W zakresie infrastruktury transportowej zasadniczym wyzwaniem jest poprawa i rozwój sieci drogowej, w tym
w szczególności sieci dróg powiatowych, co w znacznym stopniu przyczyni się do gospodarczego rozwoju całego terenu, zły stan dróg lokalnych, przede wszystkim dróg powiatowych
jest bowiem jedną z zasadniczych barier w rozwoju powiatu. W polu tym zasadniczymi kierunkami zmian są:
- szybka poprawa standardu dróg powiatowych mających kluczowe znaczenie dla
komunikacji wewnętrznej, oznaczająca w pierwszym rzędzie położenie nowych nawierzchni na wszystkich nieodnowionych odcinkach dróg powiatowych, utwardzenie
jezdni powiatowych dróg gruntowych oraz położenie nawierzchni bitumicznych na drogach powiatowych nieulepszonych, następnie poprawę oznakowania i stanu bezpieczeństwa, przebudowę mostów drewnianych na żelbetowo – bitumiczne, w dalszej kolejności poszerzenie jezdni drogowych oraz budowę nowych połączeń drogowych,
- wsparcie budowy obwodnicy Strzyżowa, jako podstawowego ciągu komunikacyjnego
o znaczeniu transportowym i gospodarczym dla powiatu i ośrodka stołecznego, jakim
jest miasto Strzyżów, a także innych nowych połączeń drogowych w zakresie dróg wojewódzkich i krajowych,
- rozwój nowoczesnej telefonii cyfrowej oraz dostępu do sieci teleinformatycznych,
co wpłynie na włączenie obszaru powiatu do nowoczesnych systemów obiegu informacji, likwidując istniejące zapóźnienia cywilizacyjne oraz tworząc sprzyjające warunki
dla rozwoju turystyki i gospodarki powiatu,
- wsparcie konkurencyjności w przewozach pasażerskich oraz szerszego wykorzystania transportu kolejowego jako alternatywy dla kołowego transportu osobowego
i towarowego,
- wspieranie i współpraca w zakresie inwestycji chroniących środowisko naturalne,
w szczególności rozbudowa oczyszczalni ścieków, sieci kanalizacyjnych, systemów
zbiórki i segregacji odpadów, ochrony gleb, wód i powietrza, z wykorzystaniem środków Powiatowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, funduszy wo115
jewódzkich i ogólnokrajowych, w realizacji tego zadania funkcję wiodącą pełnić będą
samorządy gminne, samorząd powiatowy pełnić będzie funkcję wspierającą i koordynującą.
4.1.5. Inicjatywy lokalne i współpraca regionalna to pole strategiczne odnoszące
się do istotnego w powiecie, jak i w całym województwie podkarpackim potencjału ludzkiego. W polu tym zasadniczym kierunkiem zmian będzie pobudzanie, wspieranie i zagospodarowywanie społecznej aktywności mieszkańców powiatu. Inicjatywy lokalne realizowane będą w różnych dziedzinach, m.in. w dziedzinie kultury, turystyki, edukacji i in., w wymiarze
wertykalnym i horyzontalnym, angażując wszystkie samorządy gminne z terenu powiatu, samorząd powiatowy, samorząd wojewódzki, administrację rządową, organizacje przedsiębiorców i in. organizacje pozarządowe. Za szczególnie ważne kierunki zmian w tym polu strategicznym uznano:
- wspólną realizację różnorodnych inicjatyw lokalnych przez samorządy i instytucje
pozarządowe na obszarze powiatu, w tym inicjatyw poprawiających stan bezpieczeństwa, wspierających rozwój gospodarczy, edukację, kulturę i in.
- intensyfikację współpracy z podmiotami zewnętrznymi, w tym w szczególności
z samorządem województwa jako podmiotem odpowiedzialnym za politykę rozwoju regionalnego, z instytucjami rządowymi i innymi instytucjami wspomagającymi rozwój
powiatu,
- inicjatywy w zakresie ochrony zdrowia oraz pomocy społecznej, w szczególności
związane z organizacją pomocy dla dzieci przebywających w domach dziecka i rodzinach zastępczych, osób chorych, w podeszłym wieku i niepełnosprawnych, w szczególności dążenie do zapewnienia właściwego poziomu oferowanych usług, współczesnych
standardów lokalowych i sprzętowych,
- wspieranie konkurencyjności w oferowaniu usług medycznych, powołanie jednostek świadczących nowe rodzaje usług w sferze ochrony zdrowia i pomocy społecznej (usługi pielęgniarskie, zakłady paliatywne i opiekuńczo – lecznicze, dom pomocy
społecznej dla osób w podeszłym wieku, rodzinne domy dziecka),
- inicjatywy związane z poprawą stanu bezpieczeństwa w powiecie, tj. m.in. wprowadzenie systemu zintegrowanego ratownictwa, współpracę w przeciwdziałaniu klęskom
żywiołowym i in.,
- wspieranie powstających inwestycji wykorzystujących odnawialne źródła energii
oraz rozwój świadomości i postaw proekologicznych wśród mieszkańców powiatu.
116
Schemat nr 2 – Pola strategiczne rozwoju Powiatu Strzyżowskiego
1
3
Rolnictwo, turystyka
i agroturystyka
Edukacja ogólna,
zawodowa i menedżerska
4
Infrastruktura komunikacyjna
i ochrona środowiska
5
Inicjatywy lokalne
i współpraca regionalna
2
Gospodarka
i przedsiębiorczość
5. POŻĄDANE PRZYSZŁE ZMIANY STRUKTURALNE
Wizja rozwoju powiatu strzyżowskiego, opierając się na strategicznych wartościach
w rozwoju powiatu, po wyznaczeniu pól strategicznych rozwoju powiatu oraz zawartych
w nich kierunków zmian, tworzy jednocześnie pożądany i oczekiwany przez społeczność
powiatową obraz przyszłych zmian strukturalnych, które składają się na przyszłą pozycję
i wizerunek powiatu. Pakiet pożądanych zmian strukturalnych zawiera się w wyznaczonych
polach strategicznych.
5.1. Rolnictwo, turystyka i agroturystyka
W polu strategicznym Rolnictwo, turystyka i agroturystyka przyszłe zmiany strukturalne polegać będą na:
- rozwoju produkcji i przetwórstwa owoców miękkich,
- utworzeniu a następnie upowszechnieniu wśród rolników grup producenckich wraz
z kanałami dystrybucyjno – handlowymi,
- realizacji programów przeciwdziałających erozji gleb wykorzystywanych na cele rolnicze, poprawiających ich jakość i możliwości gospodarczego wykorzystania,
117
-
-
przekształcenie niektórych gospodarstw w gospodarstwa prowadzące produkcję ekologiczną,
wzroście liczby gospodarstw oferujących usługi agroturystyczne,
dalszym umocnieniu i wzroście liczby gospodarstw specjalistycznych specjalizujących
się w produkcji mleka i wyrobów mlecznych, mięsa, materiału nasiennego i szkółkarskiego i in.,
wzroście liczby gospodarstw nastawionych na sprzedaż swoich produktów (towarowych),
zwiększeniu liczby podmiotów oferujących usługi gastronomiczne i hotelarskie na obszarach wiejskich powiatu,
wzroście liczby turystów co roku wypoczywających na terenie powiatu,
wzroście liczby obiektów i urządzeń infrastruktury turystycznej i rekreacyjnej, w tym
wyciągów narciarskich, szlaków turystycznych, ścieżek rowerowych, kąpielisk, i in.
oznakowaniu, przygotowaniu i udostępnieniu w celu wykorzystania turystyczno – rekreacyjnego zabytków kultury materialnej oraz innych atrakcji turystycznych.
5.2. Gospodarka i przedsiębiorczość
W polu strategicznym Gospodarka i przedsiębiorczość za pożądane zmiany uznano:
- wzrost liczby podmiotów gospodarczych na obszarze powiatu,
- wzrost liczby miejsc pracy,
- w pierwszym okresie zmniejszenie dynamiki wzrostu a następnie ograniczenie bezrobocia,
- przygotowanie terenów uzbrojonych pod prowadzenie działalności gospodarczej,
- utworzenie zmodernizowanych, cyfrowych baz danych (geodezyjnych, geologicznych,
gospodarczych, społecznych i in.) łatwo dostępnych dla inwestorów, zawierających
szczegółowe informacje, wykorzystywane w procesie inwestycyjnym i w strategicznym procesie zarządzania podmiotami gospodarczymi,
- przygotowanie i realizowanie różnorodnych programów szkoleniowych mających na
celu wzrost zainteresowania przedsiębiorczością wśród mieszkańców powiatu,
- realizowanie programów wspierających podmioty gospodarcze z terenu powiatu,
w szczególności wspierające wzrost zatrudnienia,
- powołanie Powiatowego Inkubatora Przedsiębiorczości jako instytucji prowadzącej
obsługę kilkunastu podmiotów rozpoczynających swoją działalność oraz realizującej
działania doradczo – szkoleniowe,
- stworzenie programu zachęt i aktywne poszukiwanie inwestorów zewnętrznych tworzących miejsca pracy na obszarze powiatu,
- współpracę administracji rządowej i samorządowej z poszczególnymi firmami, organizacjami i reprezentacjami pracodawców,
- zagospodarowanie wolnych obiektów znajdujących się na obszarze powiatu poprzez
znalezienie potencjalnych inwestorów, przygotowanie i przeznaczenie do prowadzenia
w nich działalności gospodarczej.
5.3. Edukacja ogólna, zawodowa i menedżerska
W polu strategicznym Edukacja ogólna, zawodowa i menedżerska efektem przeprowadzonych zmian będzie:
- wzrost liczby osób z wykształceniem wyższym i średnim w powiecie,
- utworzenie nowych kierunków i profili kształcenia w szkołach średnich i zawodowych, dostosowanych do potrzeb rynku pracy,
- utworzenie nowych typów szkół, w tym policealnych oraz szkoły oferującej kształcenie na poziomie licencjackim lub wyższym,
118
-
-
upowszechnienie oraz podniesienie poziomu kształcenia języków obcych i informatyki w szkołach powiatowych,
utworzenie szkół średnich w Niebylcu i we Frysztaku,
znaczący wzrost odsetka liczby absolwentów gimnazjów z terenu powiatu wybierających dalsze kształcenie na obszarze powiatu,
zmodernizowanie obiektów oświatowych, mające na celu oszczędności w ich bieżącym funkcjonowaniu (termomodernizacja) oraz dostosowanie do współczesnych wymogów,
wyposażenie placówek oświatowych w nowoczesny sprzęt i pomoce dydaktyczne,
przyjęcie przez Poradnię Psychologiczno – Pedagogiczną dodatkowej roli ośrodka badawczo – rozwojowego oświaty w powiecie,
wzrost liczby miejsc dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej w Specjalnych Ośrodkach Szkolno – Wychowawczych a także rozszerzenie adresowanej do nich oferty
kształcenia na różnych poziomach.
5.4. Infrastruktura komunikacyjna i ochrona środowiska
Pole strategiczne Infrastruktura komunikacyjna i ochrona środowiska wypełnione zostanie przez założone działania, których realizacja pozwoli na wykonanie następujących zadań:
- zmodernizowanie wszystkich ciągów dróg powiatowych na obszarze powiatu,
- przygotowania rozwiązań dotyczących budowy obwodnicy wokół Strzyżowa,
- modernizację mostów w ciągach dróg powiatowych,
- poprawę oznakowania, stanu bezpieczeństwa i odwodnienia na drogach powiatowych,
- wzrost liczby abonentów telefonii przewodowej, rozbudowę sieci przekaźnikowej telefonii bezprzewodowej, upowszechnienie dostępu do sieci teleinformatycznych,
- wzrost liczby przewoźników oferujących przewozy pasażerskie i towarowe, zagospodarowanie wspólnie z PKP dworców kolejowych oraz infrastruktury towarzyszącej
kolei, szersze wykorzystanie transportu kolejowego,
- utworzenie i ugruntowanie sprawnego systemu zbiórki i segregacji odpadów funkcjonującego we wszystkich miejscowościach powiatu, łatwo dostępnego dla każdego
mieszkańca,
- powstanie na obszarze powiatu kilku podmiotów wytwarzających energię ze źródeł
odnawialnych oraz zwiększenie długości sieci kanalizacyjnej i liczby gospodarstw do
niej podłączonych.
5.5. Inicjatywy lokalne i współpraca regionalna
W polu strategicznym Inicjatywy lokalne i współpraca regionalna za istotne zmiany strukturalne wypływające z realizowanych kierunków zmian uznano:
- stworzenie mechanizmów współpracy samorządów gminnych i samorządu powiatowego służących pozyskaniu zewnętrznych źródeł finansowania dla inwestycji na obszarze powiatu,
- wspólną realizację programów pobudzających aktywność mieszkańców powiatu
w różnych dziedzinach, w tym ugruntowujących poszanowanie dla środowiska naturalnego,
- realizację programów umacniających poczucie bezpieczeństwa wśród mieszkańców
powiatu, w tym podejmowanie działań na rzecz przeciwdziałania klęskom żywiołowym (osuwiska, powodzie),
- poprawę bazy lokalowej placówek pomocy społecznej i ochrony zdrowia, zapewniających minimalizację kosztów bieżących (termomodernizacja), dostosowanie do współ-
119
-
czesnych wymogów i obowiązujących standardów oraz wyposażenie w niezbędny
sprzęt i urządzenia,
wzmocnienie i reorganizację powiatowych publicznych placówek ochrony zdrowia
w celu poprawy ich sytuacji ekonomiczno – finansowej,
znaczny wzrost liczby podmiotów oferujących różnorodne usługi medyczne, w tym
w zakresie opieki paliatywnej i długoterminowej,
organizację ratownictwa medycznego opartego o wspólną pracę Państwowej Straży
Pożarnej i wydzielonych służb medycznych,
wzrost liczby oferowanych miejsc w placówkach pomocy społecznej,
6. PRZYSZŁA POZYCJA I WIZERUNEK POWIATU – W GRONIE
ŚREDNIO ROZWINIĘTYCH POWIATÓW WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO
Powiat strzyżowski w większości obszarów porównawczych zajmuje obecnie niską pozycję konkurencyjną wśród powiatów województwa podkarpackiego. Wyznaczenie pól strategicznych rozwoju powiatu, poprzez założone strategiczne wartości w rozwoju powiatu, realizowanie wyznaczonych kierunków zmian i przekształceń pozwoli w dłuższej perspektywie czasowej na osiągnięcie pożądanych zmian strukturalnych, które złożą się na założoną
przyszłą pozycję i wizerunek powiatu w gronie średnio rozwiniętych powiatów województwa podkarpackiego.
Uwzględniając założone pola strategiczne można w następujący sposób scharakteryzować
elementy składające się na przyszłą pozycję powiatu strzyżowskiego w województwie podkarpackim:
► Podstawowym czynnikiem sukcesu powiatu będą dynamicznie rozwijające się małe
i średnie przedsiębiorstwa działające w różnych dziedzinach. Rozwinięta będzie produkcja przemysłowa, w szczególności przemysł drzewny i metalowy, przetwórstwo rolno - spożywcze, firmy działające w branży cukierniczej, skórzanej i in., pojawią się
przedsiębiorstwa funkcjonujące w branżach informatycznej, telekomunikacyjnej i in.
wykorzystujące technologie wysokiej szansy, przede wszystkim gospodarka powiatu
będzie jednak oparta na dużej ilości małych firm działających w sektorze przetwórstwa
przemysłowego, w budownictwie, usługach rynkowych, spośród których znaczna część
kierować będzie swoje usługi i produkty poza rynek powiatu.
► Dobrze rozwinięta infrastruktura techniczna, przyjazny klimat dla inwestorów oraz aktywność władz samorządowych a także dobre przygotowanie procesów inwestycyjnych
oraz terenów pod inwestycje gospodarcze pozwoli na zagospodarowanie wszystkich
wolnych obiektów do działalności gospodarczej, spowoduje przyciągnięcie zewnętrznych inwestorów tworzących miejsca pracy na obszarze powiatu, a w połączeniu z pozostałymi działaniami w rezultacie przyczyni się do ograniczenia bezrobocia poprzez
rozwój rynku pracy.
► W rolnictwie wysoko rozwinięta zostanie produkcja owoców miękkich, która stanie się
podstawowym źródłem dochodów dla części gospodarstw rolnych, pojawią się zakłady
oferujące na terenie powiatu przetwórstwo owocowo - warzywne, nastąpi konsolidacja
producentów rolnych łączących się w spółdzielnie i grupy producenckie, część gospodarstw prowadzić będzie produkcję ekologiczną, oferując swoje produkty na rynku powiatowym i zewnętrznym, w tym szeroko znane i słynące z jakości i dobrego marketingu owoce i warzywa, dobrze rozwinięta na wsi będzie funkcja agroturystyczna gospodarstw rolnych, które zlokalizowane będą w każdej miejscowości powiatu i staną się
podstawową formą dochodów dla części rolników i ich rodzin, po przekształceniach
struktury agrarnej znaczna część gospodarstw prowadzić będzie produkcję towarową
120
►
►
►
►
►
►
owoców i warzyw, materiału nasiennego i szkółkarskiego, zboża, ziemniaków, mięsa,
mleka i in.
Nastąpi znaczne ożywienie ruchu turystycznego w powiecie, wzrost osób odwiedzających powiat spowodowany będzie:
- rozwinięciem bazy rekreacyjno – turystycznej, powstaniem nowych tras turystycznych, obiektów rekreacyjno - sportowych, takich jak m.in. kryte kąpielisko, hale
sportowe, wyciągi narciarskie, ośrodki lecznicze, i in.,
- zwiększeniem liczby miejsc hotelowych, przede wszystkim w gospodarstwach
agroturystycznych,
- udostępnieniem do turystycznej eksploatacji najważniejszych atrakcji przyrodniczych i zabytków kultury materialnej na obszarze powiatu,
- zwiększeniem liczby obiektów gastronomicznych.
Położenie powiatu w pobliżu aglomeracji rzeszowskiej sprzyjać będzie przyciąganiu turystów nastawionych na krótki wypoczynek, atrakcyjność produktu turystyczno – rekreacyjnego spowoduje, że obszar powiatu będzie wykorzystywany także jako naturalny
przystanek dla turystów i ludzi biznesu przemieszczających się w kierunku Bieszczadów
oraz na południe i wschód Europy.
Zmodernizowana sieć drogowa powiatu oparta na centralnie położonych drogach wojewódzkich i drodze krajowej, uzupełnionych następnie przez dobrze przygotowaną
i utrzymaną sieć dróg powiatowych o standardach dostosowanych do rozwiniętego ruchu turystycznego, przewozu towarów i osób stanowić będzie ważny atut w przyciąganiu inwestorów i turystów, dopełniony przez połączenia kolejowe ze zmodernizowaną
infrastrukturą towarzyszącą oraz wysokie standardy połączeń telefonicznych i teleinformatycznych pokrywających łącznością przewodową i bezprzewodową cały obszar
powiatu,
Wysoki stopień integracji społeczności powiatu oparty na ugruntowanej tradycji kulturowej upowszechnianej poprzez promocję zabytków kultury materialnej i atrakcji przyrodniczych oraz silnych więzach społecznych, wielowiekowy rozwój kultury duchowej
społeczności powiatu, objawiający się m.in. w wysoko rozwiniętym amatorskim i profesjonalnym ruchu artystycznym tworzyć będą wizytówkę kulturowej tożsamości powiatu. Pielęgnowane tradycje, znane osiągnięcia artystyczne oraz cykliczne imprezy o randze ponadlokalnej zapewnią powiatowi stałą obecność na mapie kulturalnej regionu
podkarpackiego.
Dobrze rozwinięty będzie system edukacyjny w powiecie, obejmując całość kształcenia
i wychowania – od kształcenia przedszkolnego, poprzez kształcenie w szkołach podstawowych, gimnazjach, szkołach średnich, zawodowych, policealnych i wyższych, z dobrze wyposażonymi placówkami, w nowoczesnych i zmodernizowanych budynkach,
zapewniających także właściwą bazę sportowo – rekreacyjną, atrakcyjne pomoce naukowe, nowoczesny sprzęt komputerowy. System edukacyjny powiatu będzie samowystarczalny, niewielka część absolwentów gimnazjów wybierać będzie szkoły poza powiatem, a część absolwentów szkół stopnia średniego i policealnego kontynuować będzie kształcenie na poziomie wyższym na terenie powiatu, zapewniając niezbędny dla
rozwoju powiatu potencjał intelektualny oraz wykwalifikowane kadry dla sfery gospodarczej na tym terenie,
Powiat znany będzie z różnorodnych inicjatyw społecznych, dobrze funkcjonować będzie sfera zarządzana przez administrację samorządową, co wpływać będzie pozytywnie
na jakość i poziom życia mieszkańców. Teren ten ze względu na walory przyrodnicze,
czyste i dobrze chronione środowisko, znaczną ilość obszarów o różnych formach
ochrony przyrody, urokliwość krajobrazów, wysoki poziom poczucia bezpieczeństwa,
estetykę zabudowy będzie często wybierany przez osoby poszukujące nowego miejsca
121
osiedlenia lub lokalizacji dla inwestycji związanych z wypoczynkiem letnim i zimowym
dla swoich rodzin. Dobrze zorganizowana sieć placówek pomocy społecznej, kształcenia i opieki nad osobami niepełnosprawnymi i starszymi, ochrony zdrowia, edukacji
wybierana będzie nie tylko przez mieszkańców powiatu, ale także przez osoby pochodzące z całego województwa podkarpackiego a nawet spoza jego granic.
► Wzrastający potencjał demograficzny, związany z wyższym niż przeciętnie w kraju
udziałem ludzi młodych w strukturze ludności wykorzystywany będzie do uruchamiania
procesów rozwojowych, sprzyjał będzie dynamice gospodarczej, do ludzi młodych
w pierwszej kolejności skierowane zostaną zachęty związane z podejmowaniem pracy
i działalności gospodarczej na miejscu, co wpłynie na zahamowanie odpływu ambitnych
i zdolnych jednostek do innych terenów województwa i kraju.
7. PROCES INTEGRACJI POWIATU STRZYŻOWSKIEGO
Społeczność powiatu strzyżowskiego cechuje stosunkowo silne poczucie tożsamości
kulturowej, ale w związku z tym, że powstanie powiatu w r. 1999 poprzedzone było stosunkowo długim okresem budowy i umacniania autonomiczności poszczególnych gmin zbiorowych wchodzących w jego skład (26 lat), konieczne jest podjęcie szeregu działań, których celem będzie wzmocnienie procesu integracji społeczności powiatu.
Charakter w większości wiejski i rolniczy tego terenu determinuje określone wartości
kulturowe i cechy socjologiczne powiatowej społeczności, do których należą m.in.:
- istnienie silnych więzi rodzinnych, wielopokoleniowość rodzin,
- utrzymywanie się, szczególnie na wsi mocnych więzi sąsiedzkich,
- kultywowanie lokalnych zwyczajów, obrzędów i tradycji,
- wysoki stopień identyfikacji z własnym środowiskiem (patriotyzm lokalny),
- wysoki autorytet społeczny Kościoła katolickiego.
Rozwój i proces integracji powiatu uwzględniać powinien powyższe wyznaczniki kulturowo – socjologiczne, sprzyjając ich zachowaniu, traktując jako atuty, pozytywnie wpływające na poczucie bezpieczeństwa mieszkańców, a nawet wykorzystywane w promocji powiatu
jako ostoi ważnych wartości kulturowo – etycznych.
Proces integracji wewnętrznej wymaga przede wszystkim dobrej współpracy wszystkich społeczności gminnych wchodzących w skład powiatu, wyrażonej m.in. poprzez harmonijne współdziałanie samorządów terytorialnych z jego terenu. Konkretnym wyrazem tej
współpracy stać się powinny różnorodne inicjatywy podejmowane wspólnie przez samorządy
gminne i samorząd powiatowy. Naturalną rolę koordynatora i inicjatora współpracy międzysamorządowej przyjąć na siebie powinien samorząd powiatowy.
Pierwszym krokiem w procesie integracji powiatu stać się powinny działania mające
na celu scalenie komunikacyjne obszaru całego powiatu. Działania te w części dotyczącej telekomunikacji zostały już zrealizowane, natomiast w zakresie połączeń drogowych, przewozów pasażerskich wymagają kontynuacji. W pierwszej kolejności powinien zostać poprawiony standard dróg powiatowych łączących poszczególne gminy między sobą, w tym przede
wszystkim dróg nr 589 i 590 Żarnowa – Niebylec oraz Glinik Charzewski – Połomia, które
scalają gminę Niebylec ze stolicą powiatu, tj. miastem Strzyżów. Należy dostosować strukturę przewozów pasażerskich do potrzeb mieszkańców, uwzględniając przede wszystkim konieczność zapewnienia dogodnych połączeń poszczególnych gmin ze Strzyżowem oraz sprzyjające warunki uczęszczania dzieci i młodzieży z całego obszaru powiatu do szkół prowadzonych przez samorząd powiatowy.
Proces integracji społeczności powiatu przebiegać powinien także na płaszczyźnie
ekonomicznej, oznaczając ukształtowanie takiego układu funkcjonalnego, w którym powstanie sieć wzajemnych powiązań łączących interesy poszczególnych środowisk lokalnych
122
i grup społecznych133. Na obszarze powiatu oznaczać to będzie połączenie centralnej roli miasta Strzyżowa jako stolicy powiatu, w największym stopniu organizującej rozwój powiatu,
z rolą uzupełniającą miejscowości będących stolicami gmin oraz z wielofunkcyjnym rozwojem obszarów wiejskich powiatu. W tym zakresie szczególną rolę na płaszczyźnie gospodarczej odegrać może przemysł przetwórczy oparty o surowce pochodzące z gospodarstw rolnych z terenu powiatu, łączący producentów rolnych z dystrybutorami i przetwórcami poprzez wytworzone na nowo kanały dystrybucyjno – produkcyjne oraz rozwój turystyki i rekreacji wykorzystujący istniejące i projektowane obiekty zaplecza turystycznego w różnych
miejscowościach w powiecie.
Jednym z istotnych zadań pozytywnie wpływających na proces integracji społeczności
powiatu jest również zapewnienie poczucia bezpieczeństwa w różnych wymiarach. Oznacza
to sprawne i obejmujące cały teren powiatu działanie służb, straży i inspekcji powiatowych,
sprawny system reagowania kryzysowego, pozwalający na przeciwdziałanie i likwidowanie
skutków klęsk żywiołowych oraz podejmowanie inicjatyw służących ochronie środowiska,
zabezpieczeniu przeciwpowodziowemu, przeciwpożarowemu i in. (rozbudowa sieci kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków, poprawa czystości wód i powietrza, wspólne systemy zbiórki
i utylizacji odpadów, budowa zbiorników retencyjnych). W tym zakresie ważną inicjatywą
jest stworzenie systemu zintegrowanego systemu ratownictwa medycznego angażującego
służby medyczne, straży pożarnej i policji oraz realizacja programu profilaktycznego „Bezpieczny powiat”.
Proces integracji społeczności powiatu powinien być wspierany przez inicjatywy bezpośrednie służące wzajemnym kontaktom społeczności gminnych. Ważną rolę mają tu do
odegrania różnorodne imprezy kulturalne, obchody świąt państwowych, uroczystości patriotyczno – religijne, których koordynatorem być powinien samorząd powiatowy. Na obszarze
całego powiatu powinien być zapewniony dostęp do przynajmniej jednego z mass – mediów o
charakterze powiatowym, które byłoby przekaźnikiem informacji, ale także forum wymiany
myśli i poglądów, otwartym i dostępnym dla całej społeczności. Rolę tę dobrze może spełnić
czasopismo o zasięgu powiatowym.
Proces integracji wewnętrznej powiatu oznacza również:
- upowszechnienie edukacji regionalnej w szkołach na terenie powiatu,
- podejmowanie inicjatyw promocyjnych ukazujących dokonania i atrakcje regionu,
- stworzenie powiatowego ośrodka wspierającego rozwój przedsiębiorczości na całym
obszarze i inne inicjatywy służące rozwojowi biznesu w powiecie,
- przygotowanie wspólnej oferty turystyczno – rekreacyjnej dla całego obszaru powiatu,
- rozwój sieci szkolnej i wzajemnych powiązań między różnymi placówkami oświatowymi,
- zapewnienie pomocy i opieki osobom i rodzinom pozostającym w niekorzystnej sytuacji społecznej.
Proces integracji wewnętrznej powiatu powinien współistnieć z procesem partnerskiej
współpracy powiatu z administracją rządową, samorządem województwa a także z innymi
powiatami województwa podkarpackiego. Współpraca ta w sposób naturalny powinna być
organizowana w ramach całego województwa podkarpackiego, ale w największym stopniu
powinna być realizowana z powiatami zlokalizowanymi w jego sąsiedztwie. Płaszczyzny tej
współpracy mogą być różnorodne, szczególnie jednak zadbać należy w dłuższym horyzoncie
czasowym o poprawę standardu dróg powiatowych stanowiących istotne połączenia z sąsiednimi powiatami, które stać się mogą, po modernizacji ich nawierzchni, ważnymi ciągami komunikacyjnymi ułatwiającymi i skracającymi tradycyjnie ukształtowane połączenia drogowe.
133
Por. Strategia rozwoju województwa podkarpackiego na lata 2000 – 2006. Rzeszów 2000, s. 81.
123
V. PRIORYTETY ROZWOJU, CELE STRATEGICZNE I KIERUNKI
DZIAŁAŃ
1. PODSTAWOWE ZAŁOŻENIA W KONSTRUOWANIU PRIORYTETÓW ROZWOJU, CELÓW STRATEGICZNYCH I KIERUNKÓW
DZIAŁAŃ
Podstawowym zadaniem Strategii rozwoju powiatu strzyżowskiego jest wyznaczenie najważniejszych celów strategicznych i dróg ich osiągnięcia, które stanowić będą realizację wyznaczonego celu głównego, jakim jest rozwój powiatu.
Przyjęte priorytety rozwoju, cele strategiczne i kierunki działań formułują podstawowe elementy składające się na drogę rozwoju powiatu strzyżowskiego. Strategia rozwoju powiatu jest modelem zintegrowanym, w którym wyznaczone 5 priorytetów rozwoju stanowi
współzależną i spójną całość – żadnego z nich nie można postrzegać ani realizować odrębnie.
Uzasadnieniem integracyjnego modelu strategii jest przekonanie, że sam powiat strzyżowski
i życie społeczne na tym obszarze tworzą specyficzną całość, a właściwa polityka rozwoju
musi mieć charakter holistyczny i komplementarny, prowadzony z punktu widzenia interesów całego powiatu134 Tak pojmowana strategia rozwoju zyskuje dodatkowy walor, jakim
jest jej integracyjny charakter.
Realizacja wyznaczonego programu musi przebiegać jednocześnie w każdym z wyznaczonych obszarów, angażując wszystkich strategicznych aktorów, dokonując się równocześnie na wyznaczonych polach strategicznych, obejmując wszystkie wyznaczone priorytety
rozwoju. W ten sposób pobudzone zostaną wszystkie potencjały rozwojowe powiatu, a dodatkowo wyzwolony efekt współdziałania różnych podmiotów umożliwi rzeczywistą realizację
strategii przyśpieszonego rozwoju.
Poszczególne priorytety rozwoju, nawiązując do wyznaczonych w wizji rozwoju powiatu pól strategicznych opartych na strategicznych wartościach i wyznaczonych kierunkach zmian i przekształceń, stanowią więc układ współzależny, spójny i komplementarny,
w ramach priorytetów sformułowane zostały cele strategiczne które stanowią uszczegółowienie priorytetów i poprzez wyznaczone kierunki działań przenoszą je w sferę konkretyzacji. Cele strategiczne formułują odpowiedź na pytanie: co chcemy osiągnąć, natomiast wyznaczone kierunki działań dostarczają odpowiedzi na pytanie jak chcemy to zrobić.
2. PRIORYTET, CELE I KIERUNKI DZIAŁAŃ W DZIEDZINIE ROLNICTWA, TURYSTYKI I AGROTURYSTYKI
2.1. PRIORYTET NR 1 STRATEGII ROZWOJU POWIATU STRZYŻOWSKIEGO
WYKORZYSTANIE WARUNKÓW GLEBOWO – KLIMATYCZNYCH I WALORÓW PRZYRODNICZO – KRAJOBRAZOWYCH OBSZARU POWIATU W CELU ROZWOJU OPŁACALNYCH GAŁĘZI PRODUKCJI ROLNICZEJ ORAZ RÓŻNYCH FORM REKREACJI I TURYSTYKI
Powiat strzyżowski ma charakter rolniczy. 86,2 % ludności powiatu mieszka na wsi,
a 67,7 % jego powierzchni ogólnej stanowią użytki rolne. Jednocześnie rolnictwo powiatu jest
rozdrobnione, w niewielkim stopniu towarowe, w gospodarstwach rolnych ok. 40 % ludności
134
124
stanowi nadwyżkę siły roboczej przebywającej w nich ze względu na brak pracy poza rolnictwem. Jak dotychczas tylko niewielka liczba gospodarstw podjęła trud przekształceń, dołączając do funkcji rolniczych funkcję agroturystyczną, zmieniając profil produkcji rolnej lub podejmując innego rodzaju działania zmierzające do wzrostu dochodowości gospodarstw. Model wielofunkcyjny rozwoju obszarów wiejskich zarysowany w narodowej strategii rozwoju,
obecny jako jeden z priorytetów w strategii rozwoju województwa podkarpackiego135 w pełni
przystaje także do wyzwań rozwojowych, jakie stoją przed rolnictwem i społecznościami
wiejskimi w powiecie strzyżowskim. Model ten oznacza wzmocnienie tendencji rozwojowych w rolnictwie, wzrost towarowości gospodarstw rolnych poprzez rozwój opłacalnych,
dostosowanych do warunków glebowo – klimatycznych oraz struktury gospodarstw gałęzi
produkcji rolnej, ale również rozwój pozarolniczych form aktywności na obszarach wiejskich,
takich jak działalność produkcyjna, usługi, w tym w szczególności różne formy turystyki i rekreacji.
W powiecie strzyżowskim, w związku z warunkami glebowo – klimatycznymi, strukturą
gospodarstw rolnych, których przeciętna wielkość wynosi 3, 0 ha, nadmiarem siły roboczej
szczególnie ważny wydaje się rozwój pracochłonnych form produkcji rolniczej, w tym
ogrodnictwa, sadownictwa, warzywnictwa, szkółkarstwa, rozwój rolnictwa ekologicznego, na
którego produkty ciągle wzrasta zapotrzebowanie.
Z kolei interesujące tereny, wielość atrakcji przyrodniczo – kulturowych: obszarów chronionych, rzadkich gatunków roślin i zwierząt, zabytków kultury w sposób szczególny predestynuje obszar powiatu do dołączenia funkcji turystycznej dla wielu gospodarstw nastawionych dotychczas tylko na produkcję rolną.
Aby te działania były możliwe, konieczne jest wyposażenie obszarów wiejskich w infrastrukturę sprzyjającą rozwojowi funkcji turystycznych i rekreacyjnych oraz wzmocnienie
przemysłu przetwórczego powiązanego z producentami rolnymi z terenu powiatu. Podmiotem
wiodącym w rozwoju infrastruktury być muszą samorządy terytorialne, natomiast rozwój
przemysłu w sektorze przetwórstwa rolno – spożywczego stanowić będzie domenę sektora
prywatnego, przy czym pożądane jest, by w jak największym stopniu działania te dotyczyły
samych rolników tworzących prywatne przedsiębiorstwa w tym sektorze lub zrzeszających
się w spółdzielnie, zespoły i grupy producenckie.
2.1.1. CEL STRATEGICZNY NR 1: Stworzenie i wypromowanie spójnego
produktu turystyczno – rekreacyjnego powiatu
79,68 % powierzchni powiatu zajmują obszary o różnym stopniu ochrony. Wielowiekowy
rozwój ziem tworzących powiat sprawił ponadto, że obecnie na jego obszarze znajduje się
wiele różnorodnych zabytków kultury materialnej. Zabytki te to m.in. dwory i zespoły pałacowo parkowe, budowle sakralne, w tym w szczególności unikalne kościoły i cerkwie drewniane, ciekawe obiekty archeologiczne, unikalne w skali europejskiej fortyfikacje niemieckie
z okresu II wojny światowej, zabytkowe układy urbanistyczne. Wiele z nich wymaga zabiegów konserwatorskich, a ich rewitalizacja jest niejednokrotnie podstawowym warunkiem jakiegokolwiek, w tym turystycznego wykorzystania. Dla każdego z obiektów zabytkowych
należy poszukiwać gospodarza, przy którego aktywnym współudziale powstać może
koncepcja wykorzystania, w tym udostępnienia do turystycznej eksploatacji.
Dla obszarów wiejskich powiatu z rozdrobnionym rolnictwem, nie dostarczającym wystarczających środków na utrzymanie rodzin rolników, rozwój turystyki i rekreacji stanowi
niewątpliwą szansę. Położenie obszaru powiatu w pobliżu dużych aglomeracji miejskich oraz
jego stosunkowo łatwa dostępność powodują ponadto, że jest on w sposób szczególny prede135
125
stynowany do rozwoju różnych form krótkiego wypoczynku, w tym różnych form rekreacji.
W związku z powyższym rozwój turystyki i rekreacji należy łącznie traktować jako całość
propozycji rozwoju obszarów wiejskich powiatu, w której ich podstawowa funkcja rolniczej
przestrzeni produkcyjnej rozszerzona zostanie o inne funkcje, przede wszystkim funkcję turystyczno - rekreacyjną wykorzystującą walory przyrodniczo – kulturowe obszaru powiatu.
Osobnym problemem jest baza turystyczna. Niewielka liczna miejsc noclegowych
a w niektórych gminach jej zupełny brak, zbyt mała w stosunku do potrzeb liczba miejsc gastronomicznych sprawiają, że obszar powiatu jest rzadko odwiedzany przez turystów na dłużej niż kilka godzin czy 1 dzień. Bazę tę niewątpliwie należy rozbudowywać, uzupełniając
istniejące szlaki turystyczne o nowe trasy, ścieżki, w tym ścieżki rowerowe i dydaktyczne
oraz zwiększając liczbę miejsc hotelowych i gastronomicznych. Najszybciej luki te wypełnić
mogą gospodarstwa agroturystyczne, zwłaszcza te, które są zlokalizowane w pobliżu atrakcyjnych miejsc i obiektów.
Nie istnieje również obecnie spójny produkt turystyczny powiatu, który byłby promowany
wśród jego potencjalnych konsumentów. Działania promocyjne i marketingowe w tym obszarze są niewystarczające, co powoduje, że atrakcje turystyczno – rekreacyjne powiatu są słabo
znane na zewnątrz. Przygotowanie obiektów atrakcyjnych do ich turystycznej eksploatacji, rozwój bazy turystyczno – rekreacyjnej, promocja powiatowego produktu turystycznego to podstawowe kierunki działań służące rozwojowi turystyki i rekreacji na obszarze powiatu, a przez to tworzeniu nowych miejsc pracy na obszarach wiejskich.
2.1.1.1 KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Przygotowanie obiektów i miejsc
atrakcyjnych do ich turystyczno – rekreacyjnej eksploatacji
Istnieją przykłady na terenie powiatu adaptacji obiektów zabytkowych, dzięki którym
mogły one przetrwać do czasów współczesnych, a ich eksploatacja nie kłóci się z udostępnianiem turystycznym. Przykłady te to m.in. budynki dawnych synagog w Niebylcu, Strzyżowie
i Czudcu, niektóre dwory (Żyznów, Strzyżów), zabytki architektury sakralnej i in.
Rewitalizacja wszystkich obiektów zabytkowych stanowić musi podstawowe zadanie,
łączące w sobie troskę o zachowanie cennych pamiątek po dokonaniach przeszłych pokoleń
z przygotowaniem ich do turystycznej eksploatacji. Zadania w tym zakresie powinny być podejmowane przez różne podmioty, w tym sektor prywatny, administrację samorządową, służby konserwatorskie. Ich podstawowym celem być powinno przygotowanie koncepcji zagospodarowania dla tych potrzeb każdego z obiektów oraz znalezienie dla każdego z nich gospodarza, który byłby zainteresowany ich restaurowaniem.
Atrakcje kulturowe znakomicie współgrać mogą w ofercie turystycznej powiatu z atrakcjami przyrodniczo – krajobrazowymi. Malownicze pejzaże o każdej porze roku, wielość
miejsc i obszarów chronionych, mnogość różnorodnych gatunków fauny i flory powodują, że
obszar powiatu, dodatkowo stosunkowo dobrze wyposażony w sieci łączności i położony
w pobliżu dużych aglomeracji stanowić może teren atrakcyjny dla każdego turysty i spragnionego wypoczynku mieszkańca miasta. Podstawową niedogodnością w tym zakresie jest
jednak słabe przygotowanie bazy turystyczno – rekreacyjnej. Obiektów infrastruktury turystycznej jest niewiele: zaledwie dwa czynne wyciągi narciarskie w Babicy i Strzyżowie, dwa
odkryte kąpieliska, niewielka liczba miejsc hotelowych (przy czym żadnych miejsc hotelowych nie oferuje miasto Strzyżów), kilka szlaków turystycznych, poprawiająca się, ale wciąż
niewystarczająca oferta gastronomiczna oraz kilkanaście gospodarstw agroturystycznych to
wciąż zbyt mało, by stworzyć atrakcyjną i pełną ofertę turystyczną. Działania wspierające
rozwój bazy turystycznej, w odniesieniu do przyrodniczych walorów tworzenie nowych
ścieżek i szlaków turystycznych, oznakowanie obiektów, przygotowanie tras rowero126
wych, parkingów, miejsc campingowych i in. obiektów infrastruktury turystyczno – rekreacyjnej stanowić powinno pierwszoplanowe działanie warunkujące przygotowanie
pełnego produktu turystyczno – rekreacyjnego powiatu.
W pierwszej kolejności do turystycznego wykorzystania powinny być przygotowane
obiekty i miejsca posiadające unikalne w skali wojewódzkiej walory. Są to na obszarze powiatu przede wszystkim: zespół poniemieckich schronów z okresu II wojny światowej w Stępinie i Strzyżowie, odkrycia archeologiczne w Czudcu i Strzyżowie, źródła wód geotermalnych w Wiśniowej, najciekawsze fragmenty Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego, zespół pałacowo parkowy Mycielskich w Wiśniowej wraz z zabytkowymi zabudowaniami gospodarczymi oraz drewniane budowle sakralne, które powinny zostać włączone do
regionalnego szlaku budownictwa drewnianego.
2.1.1.2 KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Promocja produktu turystyczno –
rekreacyjnego powiatu
Aby możliwy był rozwój turystyki i rekreacji, nie wystarczy tylko dobrze przygotować
poszczególne obiekty, rozwinąć bazę turystyczną. Konieczne są intensywne działania promocyjno – marketingowe, które zainteresują potencjalnych turystów obszarem powiatu. W działania te włączonych być powinno wiele podmiotów: samorządy gminne, samorząd powiatowy, samorząd wojewódzki, właściciele miejsc hotelowych i gastronomicznych, koła myśliwskie i in. Zmierzać się powinno do opracowania i realizacji strategii marketingowej
w dziedzinie turystyki i rekreacji, która stanowiłaby zestaw przemyślanych działań angażujących wszystkich aktorów strategicznych. Działania promocyjno - marketingowe
przyjąć mogą różnorodną formę. Bardzo ważne jest stałe podtrzymywanie zainteresowania
obszarem powiatu, na co najlepszy wpływ będzie miało organizowanie różnorodnych konferencji, imprez kulturalno – turystycznych adresowanych przede wszystkim na zewnątrz, takich, które służyłyby przyciągnięciu turystów na obszar powiatu. Promocja produktu turystyczno – rekreacyjnego powiatu oznacza również publikację różnorodnych materiałów, ukazujących walory powiatu, obecność tych wydawnictw na zewnątrz, dbałość o właściwy wizerunek powiatu na poziomie regionalnym i ogólnopolskim. Służyć temu powinna aktywna
obecność powiatu na różnorodnych targach, festiwalach i pokazach turystyczno – rekreacyjnych, wykorzystywanie przekazu medialnego do wzbudzania zainteresowania obszarem powiatu, kreowania jego pozytywnego wizerunku.
2.1.2. CEL STRATEGICZNY NR 2: Wzrost konkurencyjności i towarowości gospodarstw rolnych oraz rozwój opłacalnych gałęzi produkcji rolnej
Powiat strzyżowski ma charakter rolniczy 86,2 % ludności mieszka na wsi, użytki rolne stanowią 67,7 % powierzchni powiatu ogółem, a liczba gospodarstw rolnych w przeliczeniu na 1000 ludności stawia powiat na 3 miejscu w województwie. Jednocześnie gospodarstwa rolne są w większości małoobszarowe, aż 89% z nich nie przekracza powierzchni 5 ha,
tylko ok. 25,3 % gospodarstw sprzedaje część swojej produkcji zbożowej, 13,5 %, produkcji
ziemniaków, 24,4 %, produkcji żywca wołowego, 28,1 %, produkcji żywca wieprzowego, 9,8
%. produkcji mleka. Ogółem część swojej produkcji sprzedaje 80 % gospodarstw a wartość
sprzedaży przeciętnego gospodarstwa wynosiła w roku 1999 2701 zł, stawiając powiat na 12
miejscu w województwie.
Rolnictwo powiatu jest więc w większości nastawione na samozaopatrzenie rodzin, struktura produkcji rolnej, z dominacją upraw zbóż i ziemniaków nie jest dostosowana do wielkości gospodarstw i jakości gleb w powiecie. Należy więc dążyć do rozwoju takich gałęzi
produkcji rolnej, które będą dostosowane do wielkości gospodarstw, struktury gleb,
127
które przy tej wielkości gospodarstw przyniosą rolnikom większe niż do tej pory dochody. Ogrodnictwo i warzywnictwo oraz produkcja ekologiczna, dające stosunkowo duże dochody przy mniejszych areałach upraw, wymagające pracochłonnych metod produkcji są tymi
dziedzinami rolniczej działalności, które w sposób szczególny przystają do warunków rolnictwa w powiecie. Te dziedziny powinny być szczególnie wspierane, poprawy wymaga także
organizacja produkcji rolnej poprzez łączenie się rolników w różnego rodzaju kooperatywy:
grupy producenckie, spółdzielnie, w celu wspólnego inwestowania w park maszynowy, tworzenie wspólnych zespołów zajmujących się zbytem produktów rolnych a docelowo ich przetwarzaniem.
2.1.2.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Rozwój produkcji ogrodniczej, ze
szczególnym uwzględnieniem wzrostu produkcji owoców miękkich oraz
rolnictwa ekologicznego
Produkcja owoców miękkich, w szczególności truskawek, malin, porzeczek stanowi
ważną tradycję rolnictwa powiatu strzyżowskiego. Rynek powiatu w tej dziedzinie znany jest
w całym województwie i stanowi istotne zaplecze surowcowe dla największych firm z branży
przetwórstwa owocowo – warzywnego w regionie. Wielkość upraw malin, truskawek, porzeczek i innych owoców jest jednak zbyt mała. Pozytywne przykłady znacznego zwiększenia
areału tych upraw, przestawienia gospodarstwa na produkcję owoców miękkich wskazują, że
znacznie poprawia to ich dochodowość.
Niewątpliwie należy więc wspierać rozwój tej gałęzi produkcji rolnej, korzystając z istniejącej tradycji oraz dobrej marki tej produkcji w całym regionie. Pożądaną ze wszech miar tendencją byłoby także w tej dziedzinie przejmowanie zbytu produktów rolnych przez samych
rolników a docelowo tworzenie zakładów przetwórczych, na terenie powiatu korzystających
z tej bazy surowcowej.
Dla struktury gospodarstw istniejącej w powiecie nie tylko produkcja owoców miękkich, ale ogólnie produkcja ogrodnicza obejmująca sadownictwo, warzywnictwo czy
nawet kwiaciarstwo i szkółkarstwo stanowi jeden z najistotniejszych kierunków rozwoju. Jej pracochłonność oraz stosunkowo wysoka opłacalność sprawia, że szczególnie przystaje do warunków i struktury rolnictwa w powiecie strzyżowskim.
W związku z dobrym stanem środowiska, nadwyżką siły roboczej wskazanym kierunkiem produkcji rolniczej jest także rolnictwo ekologiczne, prowadzone przy użyciu naturalnych metod, z dużym zapotrzebowaniem na rynku wojewódzkim i krajowym na swoje
produkty. Należy dążyć do upowszechnienia tej formy rolnictwa, wspierać powstające gospodarstwa ekologiczne i rozwijać zainteresowanie tą formą produkcji wśród samych rolników.
Podmiotami kreującymi rozwój tych gałęzi produkcji rolnej muszą być sami rolnicy, zadaniem samorządu powiatowego, samorządów gminnych, instytucji otoczenia rolnictwa jest
poprzez różnorodne programy wspieranie jej rozwoju, propagowanie opłacalności tych gałęzi
produkcji rolnej, wspieranie organizowania się grup producenckich w tych dziedzinach rolnictwa.
2.1.2.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Wspieranie właściwej organizacji
i unowocześniania rolnictwa
Większość gospodarstw rolnych w powiecie nastawiona jest na samozaopatrzenie rodzin wiejskich. Funkcja ta, aczkolwiek ujawniająca anachroniczny w dużej mierze charakter
rolnictwa powiatu daje jednak poczucie bezpieczeństwa dla wielu osób, które nie mogą znaleźć zatrudnienia w dobie przekształceń strukturalnych gospodarki - stąd też wg danych spisu
128
rolnego z 1996 r. ogromna nadwyżka siły roboczej w gospodarstwach rolnych powiatu, sięgająca 40 %136. Przyszłość rolnictwa w powiecie oznaczać musi jednak przezwyciężenie jego
anachronicznej struktury poprzez zwiększanie towarowości gospodarstw, unowocześnianie metod produkcji, dostosowanie produkcji rolnej do struktury gospodarstw rolnych oraz warunków glebowo – klimatycznych. Ważnym zadaniem, które spoczywa
w głównej mierze na samych rolnikach oraz instytucjach otoczenia rolnictwa jest wprowadzanie postępu biologicznego, nowych odmian roślin i zwierząt, bardziej dostosowanych do oczekiwań odbiorców i współczesnych warunków upraw i hodowli.
Warunkiem pozytywnych zmian w rolnictwie jest także dobry system edukacji, oferujący atrakcyjne i nowoczesne kierunki kształcenia związane ze środowiskiem wiejskim i rolnictwem na poziomie zawodowym, średnim i ponadśrednim, takie jak m.in. agroturystyka
i różne formy turystyki i rekreacji, ogrodnictwo, sadownictwo, szkółkarstwo i kwiaciarstwo,
usługi na terenach wiejskich. Z kolei warunkiem sprzyjającym rozwojowi rolnictwa jest jego
dobra organizacja – współpraca rolników w ramach grup i zespołów producenckich, wzmocnienie i rozwinięcie tradycyjnych form organizowania się rolników w powiecie, jakimi są
spółdzielnie, kółka rolnicze, koła gospodyń wiejskich, w celu m.in. wspólnego zakupu i użytkowania maszyn i urządzeń. Działania integracyjne posłużą umocnieniu się producentów rolnych, a ich podstawowym zadaniem być powinno tworzenie ścisłych powiązań rolników poprzez grupy producenckie z zakładami przetwórczymi i zorganizowanymi rynkami towarowymi.
Unowocześnianie i rozwijanie rolnictwa powinno się odbywać przy zachowaniu dbałości o środowisko naturalne, w produkcji rolnej wykorzystywać należy nowoczesne metody,
dające gwarancję zdrowych produktów i ochronę środowiska naturalnego. Czysta, przyjazna
środowisku produkcja rolnicza prowadzona na czystych ekologicznie terenach jest szansą na stworzenie nowej marki rolnictwa powiatu identyfikowalnej w całym regionie
podkarpackim.
2.1.3. CEL STRATEGICZNY NR 3: Rozwój pozarolniczych form aktywności gospodarczej na obszarach wiejskich powiatu
W związku z nadmiarem siły roboczej tworzenie pozarolniczych miejsc pracy na obszarach wiejskich jest zadaniem pierwszoplanowym. Aby to osiągnąć, funkcje rolnicze tych
obszarów muszą zostać w znacznie większym stopniu niż dotychczas rozszerzone
o funkcje pozarolnicze, takie jak różne rodzaje usług, działalność przetwórcza i przemysłowa i in. Zjawiska te już zachodzą, należy je wzmocnić i przyśpieszyć. Szczególnie w tym
obszarze celowe będzie zaangażowanie różnorodnych form wsparcia, w tym wykorzystanie
funduszy pomocowych ze źródeł europejskich i światowych. Dla tego celu, w jeszcze większym stopniu niż dla pozostałych celów strategicznych zarysowanych w dziedzinie rozwoju
obszarów wiejskich niezbędny jest rozwój infrastruktury na tych obszarach. Dobra łączność
telefoniczna, właściwy standard dróg, sieci wodociągowe i kanalizacyjne, oczyszczalnie
ścieków stworzą właściwe warunki dla rozwoju różnych form pozarolniczej działalności
na obszarach wiejskich powiatu.
2.1.3.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Wzrost liczby gospodarstw agroturystycznych
Gospodarstwa agroturystyczne stanowią najbardziej naturalną formę usług turystycznych na obszarach wiejskich. Oferowanie miejsc hotelowych oraz usług gastronomicznych
136
Por. r.2.1.3.w I cz. niniejszego opracowania.
129
nie wymaga wysokich nakładów finansowych, gdyż gospodarstwa w większości prowadzą
produkcję żywności, a standardy budownictwa w ostatnich latach powodują, że zaoferowanie
wolnych pokoi w budynkach mieszkalnych, dobrze wyposażonych, z dostępem do urządzeń
socjalno – bytowych jest możliwe. Z możliwości tej korzysta już kilkanaście gospodarstw na
obszarze powiatu, oferując różne formy dodatkowych atrakcji, m.in. jazdę konną, wyprawy
samochodami terenowymi, wędkarstwo, myślistwo itp.
Prowadzenie gospodarstw agroturystycznych dostarczy dodatkowych dochodów dla
rodzin rolników, a ze względu na atrakcyjny turystycznie obszar może być rozwijane we
wszystkich miejscowościach. Agroturystyka stanowi najłatwiejszą i najszybszą, nie wymagającą wysokich nakładów finansowych i wysiłków organizacyjnych formę turystyki,
w związku z czym jej rozwijanie na obszarze powiatu powinno być pierwszoplanowym
działaniem związanym m.in. z rozwijaniem bazy turystycznej oraz wzrostem dochodowości gospodarstw rolnych.
Wspieranie rozwoju gospodarstw agroturystycznych, popularyzacja tej formy turystyki stanowi ważne zadanie dla władz samorządowych powiatu, stowarzyszeń i związków rolników, instytucji doradczych, organizacji turystycznych i in. podmiotów. Realizacja tego kierunku rozwoju wymaga dobrej współpracy samych rolników z podmiotami, które mogą
w tym zakresie zaoferować różnorodne wsparcie.
2.1.3.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Wsparcie rozwoju działalności
przemysłowej oraz usług na obszarach wiejskich
Sięgająca 40 % nadwyżka siły roboczej na obszarach wiejskich powiatu powoduje konieczności wielokierunkowych działań związanych z rozwojem pozarolniczej działalności.
Przez ostatnie dziesięciolecie działania te były podejmowane, co spowodowało m.in. rozwój
handlu, drobnych usług rynkowych, budownictwa i innych sektorów. Ten kierunek zmian
powinien być utrzymany i rozwijany. Na całym obszarze powiatu należy dążyć do rozwijania
sektora pozarolniczego w gospodarce. Przemysł, w tym szczególnie przetwórstwo rolno –
spożywcze, działalność gospodarcza korzystająca z naturalnych zasobów (produkcja
wód mineralnych, przetwórstwo drewna, przemysł wydobywczy i in.) oraz różne formy
działalności usługowej powinny być rozwijane równomiernie na obszarze całego powiatu. Należy przy tym pamiętać, by aktywność gospodarcza w jak najmniejszym stopniu oddziaływała niekorzystnie na środowisko naturalne, lokować inwestycje nie zagrażające naturalnym ekosystemom, zachowywać w stopniu maksymalnym wymogi i standardy ochrony
środowiska.
Ważnym zadaniem związanym z rozwojem działalności gospodarczej powinno być
zagospodarowanie wolnych obiektów na obszarach wiejskich, służących wcześniej do prowadzenia takiej działalności.
Zadania w tym zakresie spoczywają na samorządach, których celem będzie poszukiwanie inwestorów, wspieranie powstawania pozarolniczych miejsc pracy m.in. poprzez promocję przedsiębiorczości wśród samych rolników oraz stworzenie systemu zachęt dla inwestujących w tym terenie.
2.1.3.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Poprawa stanu infrastruktury na
obszarach wiejskich
Warunkiem rozwoju obszarów wiejskich powiatu jest poprawa stanu infrastruktury.
Rozwój turystyki i rekreacji, różnych form pozarolniczej aktywności gospodarczej
a nawet samego rolnictwa nie będzie możliwy bez dobrego stanu dróg, łączności telefonicznej, dostępu do sieci wodociągowych i kanalizacyjnych, a harmonię ze środowiskiem
130
będzie można osiągnąć przez właściwą gospodarkę wodno – ściekową (czego warunkiem
będzie dostępność oczyszczalni ścieków) oraz właściwą gospodarkę odpadami. Obszar
powiatu jest obecnie stelefonizowany, poprawy wymaga dostępność niektórych terenów dla
łączności telefonicznej bezprzewodowej, sieć energetyczna wymaga modernizacji w niektórych miejscowościach, znacznej rozbudowie ulec powinna infrastruktura chroniąca środowisko naturalne.
Dla samorządu powiatowego najistotniejszym zadaniem jest poprawa standardu dróg
powiatowych, stanowiących najważniejszą sieć komunikacyjną dla obszarów wiejskich powiatu, warunkujących ich dostępność. Wobec wieloletnich zaniedbań ich stan wymaga szybkiej interwencji, a po jej przeprowadzeniu zaowocuje zwiększeniem liczby podmiotów gospodarczych, miejsc pracy, rozwojem turystyki i rekreacji.
3. PRIORYTET, CELE I KIERUNKI DZIAŁAŃ W DZIEDZINIE GOSPODARKI I PRZEDSIĘBIORCZOŚCI ZE SZCZEGÓLNYM
UWZGLĘDNIENIEM SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW
TWORZENIE WARUNKÓW ORAZ WSPIERANIE ROZWOJU GOSPODARKI I
PRZEDSIĘBIORCZOŚCI ZE SZCZEGÓLNYM UWZGLĘDNIENIEM SEKTORA
MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW JAKO PODSTAWOWE DZIAŁANIE
W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU NA TERENIE POWIATU
STRZYŻOWSKIEGO
Tradycyjny rolniczy charakter powiatu strzyżowskiego, uzupełniony o funkcje przemysłowe w okresie powojennym sprawia, że poziom rozwoju gospodarczego tego obszaru
jest stosunkowo niski na tle innych powiatów województwa podkarpackiego. Liczba zakładów osób fizycznych na 1000 mieszkańców plasuje powiat na 18 miejscu w województwie,
podobną pozycję powiat zajmuje pod względem nakładów inwestycyjnych w jednostkach na
rozrachunku gospodarczym. Rodzi to określone negatywne konsekwencje dla tego terenu, objawiające się m.in. słabo rozwiniętym rynkiem pracy, a przez to stałym, wysokim poziomem
bezrobocia, niską konkurencyjnością podmiotów gospodarczych, niskimi dochodami ludności. Te niekorzystne tendencje wzmacniane są dodatkowo przez fakt, że powstałe na tym terenie w latach siedemdziesiątych XX w. duże przedsiębiorstwa od początku poprzedniej dekady
przeżywają poważne trudności związane m.in. z załamaniem tradycyjnych rynków zbytu w
Europie Wschodniej. Pozytywną tendencją w powiecie, podobnie jak w całej Polsce i województwie podkarpackim jest rokroczny stały przyrost liczby małych i średnich przedsiębiorstw, dzięki którym te negatywne zjawiska są w znacznym stopniu łagodzone.
Harmonijny proces rozwoju gospodarczego wymaga współistnienia na jednym terenie
przedsiębiorstw różnej wielkości, tworzących komplementarną i współzależną całość. Przedsiębiorstwa duże są katalizatorem postępu technologicznego i innowacyjności, ogniskują
wokół siebie znaczną liczbę podmiotów zależnych powiązanych siecią kooperacji137.
Z kolei małe i średnie przedsiębiorstwa są bardziej elastyczne, mniej podatne na rynkowe
fluktuacje i załamania, łatwiej mogą przystosować się do nowych warunków. Dla tradycyjnie
137
Zjawiska te szeroko omówiono w strategii rozwoju województwa podkarpackiego. Por. Strategia rozwoju
województwa podkarpackiego na lata 2000 – 2006, Rzeszów 2000, s. 95.
131
rolniczego obszaru powiatu strzyżowskiego niezwykle ważna jest również promocja przedsiębiorczości wśród mieszkańców, ułatwienia i preferencje w podejmowaniu działalności gospodarczej w różnych dziedzinach. Należy również wspomagać pozytywne przekształcenia
w największych przedsiębiorstwach powiatu, wzmacniając ich konkurencyjność, tworząc pozytywny klimat dla ich dalszego rozwoju. Istotnym kierunkiem działania powinno być także
pozyskiwanie zewnętrznych inwestorów i aktywna promocja gospodarki powiatu i jej produktów na zewnątrz, realizowana we współpracy pomiędzy podmiotami gospodarczymi a samorządami i instytucjami pozarządowymi. Niezwykle ważnym działaniem powinno być także
o wiele większe niż do tej pory zaangażowanie przedsiębiorstw z terenu powiatu w korzystanie z zewnętrznej pomocy finansowej. Do tej pory bowiem poza zakładami pracy chronionej
korzystającymi ze środków PFRON lub pomocy ze środków Funduszu Pracy pomoc ta praktycznie nie funkcjonowała na tym terenie.
Niewątpliwie dla osiągnięcia założonych efektów Strategii rozwoju kluczowe znaczenie będzie miała realizacja wyznaczonego priorytetu, celów strategicznych i kierunków działań w dziedzinie gospodarki. Poziom rozwoju gospodarczego każdego obszaru
wyznacza bowiem możliwości działania w pozostałych sferach życia społecznego; tworząc miejsca pracy, wpływa na rozwój obszarów wiejskich, wyzwala pozytywne przemiany w dziedzinie oświaty, ochrony zdrowia, skutkuje pozytywnymi przekształceniami
w całej sferze społecznej.
Dla społeczności powiatu strzyżowskiego podstawowym pytaniem jest jak te pozytywne przemiany przyspieszyć, jak wzmocnić tendencje rozwojowe w sferze gospodarki,
w jaki sposób wykorzystać istniejące i stworzyć nowe impulsy rozwojowe na tym terenie.
W pewnym sensie na te pytania odpowiadają wszystkie założone w niniejszej strategii priorytety, cele strategiczne i kierunki działań, każdy z nich bowiem jest impulsem wzmacniającym
procesy rozwojowe, w tym pośrednio wyzwalającym tendencje rozwojowe w sferze gospodarki. Niemniej jednak dopiero pełna realizacja założonych działań w sferze gospodarczej
spowodować może pełną realizację przyjętej wizji rozwoju.
3.1.1. CEL STRATEGICZNY NR 1: PODNOSZENIE KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW W POWIECIE
Podmioty gospodarcze w powiecie funkcjonują w różnych sektorach działalności gospodarczej. Wg stanu za rok 2000 przetwórstwem przemysłowym na obszarze powiatu strzyżowskiego zajmowały się 362 podmioty, co stanowiło 13,21 % wszystkich podmiotów gospodarczych zarejestrowanych w rejestrze REGON. Najliczniejszą grupę stanowiły podmioty
działające w sektorze handlu i napraw – 33,86 % ogółu oraz budownictwa 15,91 % całości.
Pod względem liczby pracujących najwięcej osób - 28 % ogółu - w tym roku skupionych było
w działalności produkcyjnej, w handlu i naprawach 20 % ogółu a w sektorze budownictwa 6
%. W tym roku przeciętny podmiot gospodarczy na obszarze powiatu zatrudniał 3,67 pracowników, a w roku 1999 aż 92,2 % podmiotów na obszarze powiatu zatrudniało 5 i mniej
pracowników, zaledwie 10 podmiotów zaś 101 i więcej pracowników. Duże przedsiębiorstwa
na terenie powiatu mają najczęściej kilkudziesięcioletnią tradycję a ich kondycja ekonomiczna jest zróżnicowana. Największym przedsiębiorstwem powiatu jest Produkcyjno – Usługowa
Spółdzielnia Pracy „Auto – Service” w Strzyżowie, będąca w dobrej kondycji finansowej,
która w trzech zakładach produkcyjnych zatrudnia przeszło 500 pracowników, opierając swoją działalność niemal w 100 % na eksporcie na rynki zachodnioeuropejskie. Pozostałe duże
firmy produkcyjne wymagają w większości działań restrukturyzacyjnych.
Kondycja ekonomiczna małych i średnich przedsiębiorstw w powiecie jest zróżnicowana. Ich dynamiczny przyrost obserwowany jest od początku poprzedniej dekady – liczba
podmiotów gospodarczych zarejestrowanych w Urzędach Gmin zwiększyła się z 883 w roku
132
1990 do 2502 w roku 2000. Część tych przedsiębiorstw ma obecnie ustaloną mocną pozycję
rynkową, wiele wymaga wzmocnienia kapitałowego i technologicznego. Działania strategiczne w obszarze małych i średnich przedsiębiorstw służyć powinny wzmocnieniu ich kondycji
ekonomicznej i wzrostowi ich konkurencyjności.
3.1.1.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Tworzenie sprzyjających warunków i wspomaganie procesów restrukturyzacyjnych w dużych przedsiębiorstwach na obszarze powiatu w celu umocnienia ich pozycji konkurencyjnej
w województwie podkarpackim
Największe przedsiębiorstwa obecnego powiatu strzyżowskiego takie jak Cukiernicza
Spółdzielnia Inwalidów „Roksana” w Strzyżowie, Wytwórnia Sprzętu Sportowego „Polsport”
w Strzyżowie, Strzyżowska Fabryka Mebli, Fabryka Maszyn w Strzyżowie produkująca
agregaty sprężonego powietrza, przedsiębiorstwo „Instal” w Czudcu w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych stanowiły wizytówkę gospodarczą tego terenu. Ich produkty znane
były i są nadal szeroko na terenie całego kraju, stanowiły ważną część produkcji całego regionu. Do dzisiaj produkcja np. piłek do gier sportowych i wiader ocynkowanych stanowi 100
% produkcji całego województwa podkarpackiego a cukierków nieczekoladowych 36 % całości produkcji w województwie138. Mimo że obecnie przedsiębiorstwa te w różny sposób przechodzą procesy restrukturyzacyjne, to ich kilkudziesięcioletnie oddziaływanie wpłynęło na
stworzenie określonych tradycji wytwórczości w poszczególnych branżach na tym terenie,
przyczyniając się w znacznym stopniu do wykreowania wielu nowych podmiotów gospodarczych korzystających z tych tradycji. W kategorii dużych przedsiębiorstw osobnym przykładem jest Produkcyjno – Usługowa Spółdzielnia Pracy „Auto – Service” w Strzyżowie z zakładami w Czudcu i we Frysztaku, która legitymując się pięćdziesięcioletnią tradycją działalności dynamiczny rozwój przeżywa od początku lat dziewięćdziesiątych, opierając się na
eksporcie niemal całości produkcji na rynki zachodnioeuropejskie.
Największe, tradycyjne przedsiębiorstwa wytwórcze na terenie powiatu znajdują się
obecnie w różnej kondycji ekonomicznej. Ich funkcjonowanie jednak ma zasadnicze znaczenie dla gospodarki powiatu, dlatego należy wspierać proces ich przekształceń, dążąc do
wzmocnienia ich konkurencyjności, pozyskania nowych rynków zbytu, tworzenia sieci
kooperacyjnych i wspierania postępu technologicznego. W realizacji tego kierunku działania istotnym będzie nawiązanie do dobrej marki poszczególnych przedsiębiorstw i produktów
z tego terenu w całej Polsce i podejmowanie działań na rzecz ich aktywnej promocji.
Warto przy tym zaznaczyć, że doświadczenia gospodarcze na terenie powiatu wskazują, że dobre wyniki ekonomiczne mogą osiągać nie tylko przedsiębiorstwa prywatne, Dwie
duże firmy o ustalonej pozycji rynkowej, tj. Cukiernicza Spółdzielnia Inwalidów „Roksana”
oraz Produkcyjno – Usługowa Spółdzielnia Pracy „Auto – Service” działając jako spółdzielnie, przeszły pozytywnie procesy przekształceń a obecnie stanowią ważne punkty na gospodarczej mapie powiatu.
3.1.1.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Wzmocnienie konkurencyjności
małych i średnich przedsiębiorstw na obszarze powiatu
Aktualnie małe i średnie przedsiębiorstwa stanowią podstawową tkankę tworzącą gospodarczy organizm powiatu strzyżowskiego. Są to przede wszystkim przedsiębiorstwa prywatne, a większość z nich zatrudnia 5 i mniej osób. Są wśród nich przedsiębiorstwa działające
138
Por. r. 2.2.1. niniejszego opracowania.
133
m.in. w branżach takich jak budownictwo, przetwórstwo drzewne, przetwórstwo rolno - spożywcze, cukiernictwo, handel hurtowy i in., które zdobyły już istotną pozycję konkurencyjną
w regionie. Wsparcie małych i średnich przedsiębiorstw jest szczególnie ważne również z tego powodu, że obecnie to one koncentrują największą liczbę pracujących na tym terenie a ich
dynamika pozwala na łatwiejsze dostosowanie się do zmiennej sytuacji gospodarczej. Wsparcie to powinno dotyczyć ich umocnienia kapitałowego, pomocy finansowej w tworzeniu nowych miejsc pracy, szeroko pojętej pomocy szkoleniowej i doradczej, dostępu do nowoczesnych technologii.
Dla tej części gospodarki powiatu szczególnie znaczenie mieć będzie uczestnictwo
w różnorodnych programach ogólnokrajowych, angażowanie środków z programów
pomocowych krajowych i zagranicznych skierowanych do sektora MŚP także na teren
powiatu strzyżowskiego. Działaniem tym na terenie powiatu powinny się zajmować wyspecjalizowane instytucje poszukujące tego typu możliwości i koordynujące działania w tej dziedzinie. Jest to naturalnym zadaniem samorządów, wyspecjalizowanych instytucji, takich jak
przede wszystkim Powiatowy Urząd Pracy oraz takich, które powinny powstać dla ich realizacji, a które działałyby na wzór istniejących obecnie poza terenem powiatu agencji rozwoju
regionalnego, inkubatorów przedsiębiorczości, specjalnych stref ekonomicznych czy też centrów transferu technologii.
3.1.2. CEL STRATEGICZNY NR 2: ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI
NA TERENIE POWIATU STRZYŻOWSKIEGO
Jednym z zasadniczych zadań mogących wpłynąć na przyśpieszenie procesów rozwojowych w gospodarce powiatu jest rozwój przedsiębiorczości. Już obecnie obserwujemy dynamiczny przyrost podmiotów gospodarczych oraz wysoką, wyższą niż średnio w województwie aktywność zawodową mieszkańców. Bliskość dużych ośrodków miejskich, mobilność
wielu, głównie młodych ludzi powoduje niekorzystne zjawisko odpływu najbardziej przedsiębiorczych jednostek, które swoje firmy zakładają w większych ośrodkach poza obszarem
powiatu, przede wszystkim w stolicy regionu Rzeszowie. Ale ludzie ci stanowią także ważny
kapitał dla gospodarki powiatu – rzadko bowiem zrywają więzi z tym terenem, decydując się
po jakimś czasie na przeniesienie części działalności gospodarczej a nieraz nawet powrót
w rodzinne strony. Podobne zjawisko od lat towarzyszy licznej rzeszy okresowych i stałych
emigrantów, którzy zdobyty kapitał inwestują nierzadko w rozwinięcie działalności gospodarczej na tym terenie. Tego typu tendencje należy wspierać, tworzyć sprzyjające warunki,
zachęty dla tych, którzy chcieć będą inwestować w działalność gospodarczą na obszarze
powiatu.
Równie istotnym działaniem w rozwijaniu przedsiębiorczości na obszarze powiatu
powinno stać się dążenie do rozwijania tradycyjnych i ugruntowanych na tym terenie sektorów działalności gospodarczej, które całkowicie zanikły lub też uległy radykalnemu ograniczeniu na początku lat dziewięćdziesiątych lub w poprzednich dekadach, opartych niejednokrotnie na wykorzystaniu miejscowych zasobów surowcowych. Są to takie gałęzie działalności gospodarczej jak przemysł skórzany, przetwórstwo rolno – spożywcze (przetwórstwo
owoców i warzyw, mleka), gorzelnictwo i in.
Podstawowym problemem dla gospodarki powiatu jest bowiem to, że poziom przedsiębiorczości na tym terenie jest zbyt mały w stosunku do potrzeb. Skutkiem tego m.in. jest
trudny rynek pracy z niewielką ilością ofert, bezrobocie z dominującym udziałem ludzi młodych oraz niski poziom dochodów ludności.
Rozwój przedsiębiorczości, zmiany w świadomości społecznej powodujące, że coraz większa liczba młodych ludzi poszukiwać będzie nie tylko pracy, ale też możliwości
założenia własnej firmy stanowią warunek pozytywnych przemian w gospodarce powia134
tu. Można je będzie osiągnąć poprzez tworzenie coraz bardziej sprzyjających warunków dla
podejmowania działalności gospodarczej, dobry, prorynkowy system kształcenia młodzieży,
propagujący postawy menedżerskie, bezpośredni system wsparcia powstających podmiotów
gospodarczych oraz upowszechnianie postaw przedsiębiorczych wśród mieszkańców powiatu.
3.1.2.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Utworzenie Powiatowego Inkubatora Przedsiębiorczości
Wśród podmiotów okołobiznesowych na terenie powiatu strzyżowskiego zauważalny
i odczuwalny jest brak instytucji profesjonalnie zajmującej się wsparciem sfery gospodarczej,
rozwojem przedsiębiorczości czy nawet doradztwem i szkoleniami dla firm. Rolę tę próbują
wypełniać instytucje samorządowe, ale wobec coraz większych wyzwań w tej dziedzinie koniecznym jest utworzenie instytucji wspierającej przedsiębiorczość, zajmującej się poszukiwaniem możliwości pomocy dla firm, wspierającej pozytywne przemiany w gospodarce powiatu. Rolę taką spełni Powiatowy Inkubator Przedsiębiorczości, który powinien zostać utworzony i funkcjonować we współpracy instytucji lokalnych i wyspecjalizowanych, doświadczonych instytucji zewnętrznych, zapewniających profesjonalizm jego działania. Zadaniem
inkubatora będzie wspieranie procesów rozwojowych w gospodarce, bezpośrednie generowanie nowych miejsc pracy na obszarze powiatu, poszukiwanie możliwości zewnętrznego wsparcia firm z tego terenu, prowadzenie działalności doradczej i szkoleniowej. Jego funkcjonowanie powinno się opierać na współpracy samorządów z terenu powiatu, wyspecjalizowanych zewnętrznych instytucji oraz podmiotów gospodarczych. Dla utworzenia inkubatora a następnie rozwijania jego działalności konieczne jest pozyskanie zewnętrznych środków finansowych, dzięki którym będzie możliwe realizowanie różnorodnych projektów
w sferze gospodarki.
3.1.2.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Promocja przedsiębiorczości i postaw menedżerskich w społeczności powiatu strzyżowskiego
Dla osiągnięcia zamierzonych celów konieczne jest większe niż do tej pory zaangażowanie mieszkańców w sferę biznesu, upowszechnienie wzorów menedżerskich. Wzorzec pracownika dominujący do tej pory wśród osób poszukujących swojego miejsca na powiatowym
rynku pracy powinien zostać w znacznie większym stopniu niż obecnie uzupełniony o wzorzec przedsiębiorcy, chcącego zakładać własną firmę i tworzyć miejsca pracy.
Wbrew pozorom ten kierunek działania dobrze przystaje do tradycyjnych form rolnictwa w powiecie. W indywidualnych gospodarstwach rolnych funkcjonują od dawna prywatni
właściciele, którzy jednak nie zajmują się zbytem swoich produktów. Przejmowanie przez
nich kontroli nad zbytem, funkcjonowanie gospodarstw jak małych przedsiębiorstw z rachunkiem ekonomicznym pozwoli nie tylko ożywić rolnictwo, ale także poszerzy sferę
biznesu na tym terenie i przyczyni się do zwiększenia dochodów rodzin wiejskich. Dla
osiągnięcia tego celu jednak potrzeba zmian świadomościowych, lepszego wykształcenia
właścicieli gospodarstw rolnych, zapewnienia im możliwości inwestowania w rozwój gospodarstw oraz opłacalności produkcji rolnej.
W tym działaniu szczególną rolę do spełnienia ma także system oświatowy, którego
celem powinno być upowszechnieni postaw przedsiębiorczych. Można to osiągnąć przez
m.in. stałe upowszechnianie wiedzy ekonomicznej wśród wszystkich uczniów, szczególnie
szkół średnich powiatu, odpowiedni model wychowawczy kreujący pozytywne wzorce
osobowe w dziedzinie gospodarki i działalności ekonomicznej.
135
Temu kierunkowi działania służyć powinna także działalność samorządów i instytucji
samorządowych, których rolą stać się powinno propagowanie pozytywnych wzorców w sferze gospodarki i przedsiębiorczości, realizowanie różnorodnych programów służących temu
celowi oraz tworzenie sprzyjających uwarunkowań dla podejmowania działalności gospodarczej.
3.1.2.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Tworzenie sprzyjających warunków dla podejmowania działalności gospodarczej na obszarze powiatu
strzyżowskiego
Jednym z podstawowych zadań dla samorządów lokalnych na terenie powiatu strzyżowskiego we wspieraniu rozwoju gospodarczego będzie tworzenie sprzyjających warunków
dla podejmowania działalności gospodarczej na tym terenie. Przeprowadzona już telefonizacja powiatu, która umożliwiła łatwą dostępność telefoniczną do praktycznie każdego jego zakątka, rozszerzany zasięg telefonii bezprzewodowej, modernizacja połączeń drogowych, rozbudowa sieci kanalizacyjnych, budowa oczyszczalni ścieków czy też tworzenie systemu zagospodarowywania odpadów to działania, które realizują założony kierunek zmian i wpływają
pośrednio na coraz większe możliwości podejmowania działalności gospodarczej na tym terenie. Działania w tej sferze - rozbudowa i modernizacja infrastruktury - wymagają utrzymania i wzmocnienia tempa ich realizacji. Ze względu na wysoką kosztochłonność inwestycji
w tej dziedzinie dla osiągnięcia założonych celów niezbędne jest rokroczne pozyskiwanie
na teren powiatu zewnętrznych środków finansowych w wysokości umożliwiającej ich
skuteczną realizację. Środki te powinny pochodzić z dotacji budżetu państwa przekazywanej
dla województwa podkarpackiego na realizację programów wspierających jego rozwój, z zagranicznych środków pomocowych oraz innych źródeł, w tym krajowych funduszy celowych.
Tworzenie sprzyjających warunków dla podejmowania działalności gospodarczej
oznacza także dostępność środków kredytowych i pożyczkowych, wsparcia kapitałowego
dla tych, którzy będą decydować się na założenie własnej firmy. Obecnie bowiem brak
kapitału stanowi niejednokrotnie podstawową przeszkodę w rozwijaniu działalności gospodarczej. Środki dla realizacji tego celu powinny pochodzić z funduszy celowych, środków
budżetowych i pozabudżetowych. Ich dystrybucją zajmować się powinny wyspecjalizowane
instytucje zlokalizowane na obszarze powiatu, a podstawą dystrybucji powinny być zasady
jawności i powszechności dostępu.
W zakresie możliwości podejmowania i kontynuowania działalności gospodarczej
podstawowe znaczenie mają także rozwiązania ogólnokrajowe. Obciążenia podatkowe, wysokie koszty pracy, inne obciążenia fiskalne, rozbudowany system sprawozdawczości wpływają hamująco na kreowanie nowych podmiotów gospodarczych. Ułatwienia w tych dziedzinach skutkować będą pozytywnie także dla rozwoju przedsiębiorczości na obszarze powiatu
strzyżowskiego.
Samorządy terytorialne z terenu powiatu mogą z kolei tworzyć bezpośrednio sprzyjające warunki dla tworzenia nowych podmiotów gospodarczych poprzez przyjmowanie odpowiednio skonstruowanych systemów ulg, zachęt i preferencji dla rozpoczynających
działalność gospodarczą oraz maksymalne upraszczanie procedur formalnych a także
realizację różnorodnych inicjatyw sprzyjających rozwojowi małej przedsiębiorczości..
3.1.2.4. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 4: Cykliczne organizowanie targów
promujących rodzime produkty oraz działalność szkoleniowa, doradcza
i promocyjna adresowana do rozpoczynających działalność gospodarczą
136
Dla osiągnięcia założonych celów strategicznych, w tym dotyczących rozwoju gospodarki i przedsiębiorczości konieczne jest wspólne działanie wielu podmiotów. Rolę inicjatora
wielu zmian przyjąć musi na siebie samorząd terytorialny, działający we współpracy z przedsiębiorcami, sferą otoczenia biznesu i innymi podmiotami. Partnerstwo w realizacji założonych celów jest niezwykle istotnym czynnikiem sukcesu. Partnerstwo to powinno przejawiać
się w relacjach pomiędzy poszczególnymi przedsiębiorcami i podmiotami gospodarczymi,
pomiędzy samorządami a sferą gospodarki, angażować też powinno inne podmioty. Namacalnym i konkretnym wyrazem tego partnerstwa będzie realizacja różnorodnych inicjatyw
nakierowanych na wspieranie gospodarki i promocję produktów wytwarzanych na terenie powiatu. Zadanie to dobrze wypełnią cyklicznie organizowane targi promujące
rodzime, powiatowe produkty, ukazujące możliwości powiatowego rolnictwa, oferty turystyczne i in. W ich przygotowaniu, finansowaniu i realizacji uczestniczyć powinny samorządy z terenu powiatu, przedsiębiorcy i inne podmioty. Imprezy tego typu powinny być realizowane na terenie powiatu, ale adresowana na zewnątrz, ich zadaniem powinno być zainteresowanie otoczenia terenem powiatu, ukazaniem jego atrakcyjności, osiągnięć itp.
Zadanie współpracy w podejmowaniu wyzwań rozwojowych w gospodarce powiatu dobrze wypełni także działalność szkoleniowa, doradcza i wszelkiego rodzaju pomoc o podobnym charakterze adresowana do podmiotów gospodarczych funkcjonujących na terenie powiatu, a przede wszystkim do rozpoczynających działalność gospodarczą. Samorządy mogą pełnić rolę pośrednika czy też katalizatora tych działań, ich realizacja będzie jednak pozostawać w gestii wyspecjalizowanych instytucji takich jak Powiatowy
Urząd Pracy czy też Powiatowy Inkubator Przedsiębiorczości.
3.1.3. CEL STRATEGICZNY NR 3: ZAANGAŻOWANIE ŚRODKÓW
PUBLICZNYCH I POMOCOWYCH W CELU TWORZENIA NOWYCH
MIEJSC PRACY NA OBSZARZE POWIATU
Tendencje demograficzne na terenie powiatu wskazują, że w najbliższych 10 latach
będziemy mieć do czynienia z wyżem demograficznym wchodzącym na rynek pracy. W roku
2000 w przedziale wiekowym 20 –24 lata na terenie powiatu było 5024 ludności, natomiast
w przedziale wiekowym 15 – 19 lat 5225 ludności a w przedziale 10 - 14 lat 5182 ludności
i są to najliczniejsze roczniki spośród wszystkich grup wiekowych na tym terenie. W następnych dziesięcioleciach na rynek pracy będą wchodzić już roczniki pochodzące z niżu demograficznego139. Ta sytuacja będzie mieć określone konsekwencje dla rynku pracy – brak przygotowania nowych miejsc pracy skutkował będzie zwiększającym się poziomem bezrobocia.
Tworzenie nowych miejsc pracy jest więc najistotniejszym kierunkiem działania bezpośrednio przyczyniającym się do ograniczania i likwidacji bezrobocia, tym bardziej koniecznym, że na rynek pracy od kilku lat wchodzą najliczniejsze roczniki młodzieży urodzonej
w latach wyżu demograficznego. Dlatego też pomoc finansowa kierowana do sfery gospodarki poza kreowaniem nowych podmiotów gospodarczych powinna przede wszystkim wspierać
tworzenie nowych miejsc pracy w przedsiębiorstwach na tym terenie. Dostępne środki finansowe z krajowych funduszy celowych takich jak Fundusz Pracy czy Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych służyć powinny temu celowi, wypełniając jednocześnie
statutowe dla tych funduszy zadania.
Polityka gospodarcza samorządów na terenie powiatu, poprzez przede wszystkim
działania w sferze podatków powinna także realizować ten kierunek działania. Można to osiągnąć poprzez m.in. system ulg i preferencji podatkowych dla podmiotów gospodarczych tworzących nowe miejsca pracy. Pośrednio na ich tworzenie wpływa rozbudowa i unowocześnia139
Por. Tabela nr 23 z niniejszego opracowania.
137
nie infrastruktury, tworzącej sprzyjające warunki dla rozwoju przedsiębiorczości i napływu
inwestycji zewnętrznych mających istotne znaczenie dla rozwoju rynku pracy na obszarze
powiatu, a tym samym dla tworzenia nowych miejsc pracy.
3.1.3.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: System ulg i preferencji dla tworzących nowe miejsca pracy na obszarze powiatu strzyżowskiego
W obecnym systemie podatkowym i fiskalnym działalność samorządów terytorialnych
stanowi tylko niewielką część możliwości stymulujących rozwój gospodarczy na danym obszarze. Podstawowe znaczenie mają obecnie rozwiązania ogólnopaństwowe – wysokość podatków i kosztów pracy, rozbudowany system sprawozdawczości, nieelastyczne przepisy zatrudnieniowe wpływają hamująco na rozwój rynku pracy.
Niemniej jednak w ramach posiadanych kompetencji samorządy mogą podejmować
działania wspierające powstawanie nowych miejsc pracy na swoim terenie, m.in. poprzez stosowanie ulg i preferencji dla podmiotów gospodarczych w ramach obciążeń, na które mają
wpływ. W obecnych rozwiązaniach prawnych dotyczy to tylko samorządów gminnych, decydujących o niewielkiej części obciążeń podatkowych. W tym obszarze na terenie powiatu
powinien zostać stworzony jednolity system ulg i preferencji, jawny i powszechnie dostępny, którego celem będzie zachęcanie przedsiębiorców do zwiększania zatrudnienia.
W miarę zwiększania kompetencji samorządów system ten powinien być uzupełniany i poszerzany.
3.1.3.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Wykorzystanie dostępnych środków z funduszy krajowych i zagranicznych do stałego generowania nowych
miejsc pracy na terenie powiatu
Samorząd powiatowy z kolei powinien odgrywać rolę wiodącą w poszukiwaniu możliwości wspierania podmiotów gospodarczych zewnętrznymi środkami pomocowymi.
W obecnym systemie w jego dyspozycji pozostają środki przekazywane w ramach krajowych
wydzielonych funduszy celowych, tj. Funduszu Pracy i PFRON na aktywizację zawodową
bezrobotnych i rehabilitację zawodową osób niepełnosprawnych. Środki te stanowią rokrocznie istotny instrument wsparcia podmiotów gospodarczych z terenu powiatu, służąc zwiększaniu zatrudnienia. Istniejące bariery prawne uniemożliwiają zaangażowanie środków Funduszu Pracy przychodzących na teren powiatu w adekwatne do potrzeb i możliwości przedsiębiorstw wspieranie powstawania nowych miejsc pracy. Ograniczenia te powinny zostać
zniesione – może jednak to się stać tylko poprzez rozwiązania na poziomie ogólnokrajowym.
Do tej pory w znikomym stopniu na obszarze powiatu wykorzystywane były pochodzące z zagranicznych źródeł środki wspierające przedsiębiorstwa i przedsiębiorczość. Obecnie i w przyszłości środki te powinny stanowić stały i znaczący element wspierania wzrostu
zatrudnienia na terenie powiatu. Pochodzące z Unii Europejskiej, Banku Światowego i innych instytucji międzynarodowych środki finansowe powinny być wykorzystywane dla
tworzenia funduszy pożyczkowych, funduszy poręczeń kredytowych, bezpośrednie dotacje nie tylko dla podejmujących działalność gospodarczą, ale także dla istniejących
przedsiębiorstw na tworzenie w nich nowych miejsc pracy. Zadanie to powinien także wypełniać powołany a następnie dobrze funkcjonujący Powiatowy Inkubator Przedsiębiorczości,
który docelowo powinien przejąć rolę koordynatora pomocy zewnętrznej kierowanej do sfery
gospodarki na obszarze powiatu.
138
3.1.3.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Rozbudowa infrastruktury przyczyniająca się do tworzenia pośrednich i bezpośrednich miejsc pracy
Generowaniu nowych miejsc pracy służy także rozwój infrastruktury. Budowa dróg,
rozszerzanie sieci telekomunikacyjnej, dostęp do oczyszczalni ścieków, modernizacja sieci
elektroenergetycznych czy gazowych tworzy sprzyjające warunki dla rozwoju przedsiębiorczości a tym samym rozwoju rynku pracy i wzrostu zatrudnienia. Działania w tym obszarze
w sposób szczególny powinny być rokrocznie objęte zewnętrznym dofinansowaniem, gdyż
samorządy nie są w stanie angażować środków w wystarczającej do ich realizacji wysokości.
Już sama realizacja przedsięwzięć infrastrukturalnych wpływa ożywiająco na gospodarkę, tworząc zamówienia dla firm, angażując podmioty gospodarcze z różnych branż przyczynia do tworzenia nowych miejsc pracy. W tym zakresie konieczne jest lepsze przygotowanie firm z terenu powiatu do ubiegania się o zamówienia w systemie zamówień publicznych,
często bowiem braki w tej dziedzinie powodują znaczące bariery nie tylko w ubieganiu się o
konkretne zamówienia, ale nawet w rozwoju samych firm. Dotyczy to firm budowlanych, ale
także transportowych, handlowych, rolno – spożywczych i in.
Rozwinięta infrastruktura powoduje nie tylko poprawę warunków życia ludności, ale przede wszystkim ułatwia dostępność gospodarczą, turystyczną, transportową
poszczególnych obszarów, a przez to pośrednio przyczynia się do tworzenia nowych
miejsc pracy. Działania w tej dziedzinie stanowić powinny priorytetowe zadanie dla wszystkich struktur samorządowych a ich wsparcie zewnętrznymi środkami finansowymi jest warunkiem przyśpieszenia rozwoju gospodarczego.
3.1.4. CEL STRATEGICZNY NR 4: AKTYWNE POSZUKIWANIE INWESTORÓW I TWORZENIE SPRZYJAJĄCYCH WARUNKÓW DLA
NAPŁYWU INWESTYCJI ZEWNĘTRZNYCH NA TEREN POWIATU
Jednym z czynników mogących w znaczny sposób przyśpieszyć rozwój gospodarczy
powiatu są inwestycje zewnętrzne. Inwestycje te pożądane byłyby we wszystkich dziedzinach
gospodarki, szczególnie jednak w działalności produkcyjnej oraz usługach gastronomicznych
i turystycznych. Pozyskiwanie zewnętrznych inwestorów łączyć się powinno z zagospodarowywaniem nieczynnych obiektów przystosowanych do prowadzenia działalności gospodarczej, których niemała liczba występuje na tym terenie oraz z inwestycjami typu green fields,
tj. budową nowych obiektów od podstaw.
Zewnętrzne inwestycje w działalność produkcyjną pozwolą na tworzenie miejsc pracy
nie tylko w firmach powstających w ten sposób, ale także w firmach kooperujących, stąd też
inwestycje te byłyby najbardziej wskazane w branżach, w których działalność podmiotów gospodarczych na tym terenie jest najbardziej rozwinięta, m.in. w przemyśle drzewnym i meblarskim, przetwórstwie rolno – przemysłowym i przemyśle spożywczym i in. Odrębnym zagadnieniem jest poszukiwanie dużych inwestorów tworzących zakłady produkcyjne w branżach innowacyjnych i wysokich technologii, których pozyskanie pozwoliłoby osiągnąć gospodarce powiatu nowy poziom i impuls rozwoju a także inwestycji w branżach nie funkcjonujących do tej pory na terenie powiatu. Działania te będą możliwe jako wynik aktywności
podmiotów i środowisk gospodarczych z terenu powiatu oraz aktywnie działających środowisk samorządowych i wiązać się będą z tendencjami i poziomem rozwoju całego Podkarpacia.
Inwestycje zewnętrzne w sferze turystyki i rekreacji przyczynią się z kolei do poszerzenia słabo obecnie rozwiniętej bazy turystyczno – rekreacyjnej. Inwestycje te dotyczyć powinny tworzenia miejsc hotelowo – gastronomicznych, obiektów infrastruktury turystyczno –
139
rekreacyjnej takich jak wyciągi narciarskie, ścieżki rowerowe, kąpieliska, hale sportowe i in.
W tym zakresie znaczny udział mogą też wnieść samorządy terytorialne inwestujące w tę sferę na swoim terenie. Tego typu inwestycje pozwolą na zwiększenie dostępności i atrakcyjności turystyczno – rekreacyjnej terytorium powiatu, a przez to przyczynią się do powstania
nowych miejsc pracy w tej dziedzinie.
Poszukując zewnętrznych inwestorów, zadbać należy o lokalizację na obszarze powiatu inwestycji, które nie będą zagrażać naturalnemu środowisku. Wobec znacznego udziału
w powierzchni powiatu cennych obszarów chronionych o wysokiej wartości przyrodniczej ma
to szczególne znaczenie.
3.1.4.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Tworzenie sprzyjających warunków dla napływu inwestycji zewnętrznych na teren powiatu, w tym przygotowywanie infrastruktury na odpowiednim poziomie oraz objęcie zewnętrznych inwestorów systemem ulg i preferencji
Dla rzeczywistego zaangażowania zewnętrznych inwestorów w tworzenie miejsc pracy na obszarze powiatu podstawowe znaczenie miało będzie stworzenie sprzyjających warunków dla tego rodzaju działań. Łatwa dostępność sfery otoczenia biznesu, tj. banków, instytucji wspierających, dobre wyposażenie w sieci infrastrukturalne, przychylne nastawienie samorządów podnosi wartość konkurencyjną danego terenu w procesie pozyskiwania inwestycji
gospodarczych. Niezbędne jest w realizacji tego zadania wydzielanie i przygotowywanie
odpowiednio uzbrojonych terenów w poszczególnych gminach, które w każdej chwili
mogłyby zostać przeznaczone pod działalność gospodarczą. Ma to znaczenie także w tym
kontekście, że obecnie w wielu miejscowościach powiatu nie jest dostępna sieć elektroenergetyczna o wystarczających parametrach, brakuje uzbrojonych terenów, barierę stanowią niskiej
jakości drogi, nie istnieje już zaś bariera telekomunikacyjna, która do 1999 r. praktycznie
uniemożliwiała inwestycje w wielu obszarach powiatu - obecnie podstawowe potrzeby w tym
zakresie są zaspokojone, dążyć zaś należy do zwiększenia zasięgu poszczególnych operatorów telefonii bezprzewodowej oraz do modernizacji sieci przewodowej w celu umożliwienia
dostępu do nowoczesnych usług związanych z transmisją danych, przekazem internetowym
na całym terenie powiatu.
Napływowi zewnętrznych inwestycji sprzyjać będzie rozwój sfery otoczenia biznesu
rozwój usług bankowych, powstanie instytucji takich jak inkubator przedsiębiorczości czy
różnego rodzaju stowarzyszenia i organizacje gospodarcze. Ich działalność pozwoli na tworzenie i rozwój środowiska gospodarczego, a przez to wewnętrzny i zewnętrzny lobbing na
rzecz rozwoju gospodarczego powiatu.
3.1.4.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Aktywne poszukiwanie zewnętrznych inwestorów, szczególnie w sektorach produkcyjnych, usług turystyczno – rekreacyjnych oraz w innowacyjnych dziedzinach gospodarki
Dla przyśpieszenia napływu inwestycji zewnętrznych nie wystarczy samo przygotowywanie odpowiednich terenów i sprzyjanie pozytywnym zmianom na obszarze powiatu.
Niezbędne jest także zaangażowanie zewnętrzne, które oznaczać będzie aktywną działalność na rzecz kreowania pozytywnego wizerunku powiatu w sferze gospodarki oraz
poszukiwanie inwestorów gotowych realizować przedsięwzięcia gospodarcze na terenie
powiatu. W działalności promocyjnej wykorzystywać należy nowoczesne środki przekazu,
ukierunkowując je m.in. na osiąganie założonych celów gospodarczych. W serwisie internetowym powiatu powinna być stale obecna baza danych dotycząca wolnych obiektów do pro140
wadzenia działalności gospodarczej na obszarze powiatu oraz oferty inwestycyjne z tego terenu. W pozyskiwanie zewnętrznych inwestorów włączyć się powinny samorządy terytorialne
oraz środowiska gospodarcze. Ten kierunek działania może być realizowany poprzez osobiste inicjatywy i kontakty interpersonalne poszczególnych przedsiębiorców, czy samorządowców a także poprzez przemyślane i przygotowane kampanie informacyjno –
promocyjne realizowane i współfinansowane przez wszystkie samorządy z terenu powiatu. Ich efektem powinien być wzrost zainteresowania obszarem powiatu sfer gospodarczych i konkretne inwestycje tworzące miejsca pracy na tym terenie.
Dla rozwoju powiatu cenne są wszelkiego rodzaju inwestycje gospodarcze pod warunkiem, że nie będą wpływać degradująco na środowisko naturalne - z punktu widzenia
obecnych strategicznych wyzwań powiatu najbardziej wskazane byłyby zaś inwestycje w sektorach produkcyjnych oraz w dziedzinach związanych z rozwojem turystyki i rekreacji, co
zwiększyłoby dostępność i atrakcyjność obszaru powiatu pod tym względem. Z kolei najbardziej pożądanymi z punktu widzenia poziomu gospodarczego będą inwestycje w sektorach innowacyjnych, związane z pozyskiwaniem nowoczesnych technologii, nowoczesnymi metodami produkcji czy też rozwojem tzw. dziedzin wysokiej szansy w gospodarce. Dla rozwoju powiatu pożądane jest pozyskiwanie inwestycji o różnej wielkości, szczególnie jednak cenne byłoby pozyskiwanie dużych inwestorów przemysłowych, tworzących bezpośrednie miejsca pracy w swoich zakładach, ale także wpływających pośrednio na tworzenie
nowych miejsc pracy poprzez rozwój sieci kooperacyjnych.
3.1.4.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Prowadzenie ujednoliconej bazy
danych oraz powiatowej oferty dla inwestorów zewnętrznych
Projektowane ożywienie gospodarcze terenu powiatu strzyżowskiego wymaga podejmowania wielokierunkowych działań w celu tworzenia sprzyjających warunków dla rozwoju
gospodarczego w powiecie oraz pozyskiwania zewnętrznych inwestorów. Jednym z podstawowych elementów służących realizacji tego zadania będzie utworzenie bazy danych obejmującej wolne obiekty do prowadzenia działalności gospodarczej, tereny przygotowane pod
inwestycje gospodarcze, inne oferty i informacje dla zewnętrznych inwestorów. Tego typu
baza danych służyć będzie realizacji zadań przez poszczególne urzędy samorządowe związanych z rozwojem gospodarczym oraz powinna stanowić stały element wykorzystywany
w różnorodnej działalności promocyjnej. Celem tworzenia bazy danych będzie powstanie
jednolitego i pełnego – obejmującego cały powiat - zestawu informacji o charakterze gospodarczo - inwestycyjnym, który stanowić będzie podstawę działań promocyjnych i marketingowych mających na celu m.in. zagospodarowanie wolnych obiektów do prowadzenia działalności gospodarczej na terenie powiatu, podjęcie inwestycji od podstaw na terenach do tego
przygotowanych czy też pozyskanie inwestorów i partnerów gospodarczych dla zainteresowanych firm. Realizacja tego zadania będzie możliwa we współpracy samorządów gminnych
i samorządu powiatowego.
141
4. PRIORYTET, CELE I KIERUNKI DZIAŁAŃ W DZIEDZINIE EDUKACJI OGÓLNEJ, ZAWODOWEJ I MENEDŻERSKIEJ
DOSTOSOWANIE SYSTEMU KSZTAŁCENIA DO POTRZEB RYNKU PRACY
Dobrze zorganizowany, funkcjonalny, przystający do współczesnych wyzwań i lokalnych potrzeb system edukacyjny stanowi jeden z najistotniejszych czynników warunkujących
rozwój każdego regionu. Szczególnie istotne jest przy tym, aby system ten nie pozostawał
w próżni – musi on być mocno powiązany z aktualnymi uwarunkowaniami rynku pracy, zakorzeniony w lokalnej społeczności, dobrze reagujący na jej potrzeby. Sprawny system edukacyjny cechować się powinien:
- drożnością, tzn. oferować kształcenie na różnych poziomach umożliwiające absolwentom różnych stopni kontynuację nauki w wybranych przez siebie kierunkach,
- elastycznością oznaczającą szybkie reagowanie na zmieniającą się sytuację społeczną
i zawodową, tworzenie kierunków kształcenia dostosowanych do uwarunkowań rynku
pracy i tendencji demograficznych,
- progresywnością, która oznacza, że system edukacyjny powinien być tak skonstruowany, by w maksymalnym stopniu realizować wyzwania rozwojowe stojące przed lokalną
społecznością.
Dla szkolnictwa w powiecie strzyżowskim wyzwania rozwojowe dotyczą m.in. poprawy bazy lokalowej szkół, zwłaszcza na poziomie szkół gimnazjalnych i średnich, uzupełnienia oferty edukacyjnej o nowe profile i kierunki kształcenia, dostosowania przestrzennego
rozmieszczenia placówek oświatowych do aktualnych tendencji demograficznych i zasady
równego dostępu dzieci młodzieży do oświaty całym obszarze.
W szkołach prowadzonych przez gminy w ciągu ostatniego dziesięciolecia zrealizowano wiele zadań związanych z poprawą i rozbudową bazy oświatowej. Powstały nowe budynki szkół, sal gimnastycznych, przeprowadzono gruntowne remonty obiektów zbudowanych we wcześniejszych dekadach, zastosowano nowoczesne rozwiązania techniczne ograniczające koszty ich funkcjonowania. Podstawowym problemem dla samorządów gminnych
jest dostosowanie sieci szkolnej do obecnych tendencji demograficznych związanych m.in. z
malejącą liczbą urodzeń oraz przygotowanie pełnego funkcjonowania nowego typu szkoły
wprowadzonego przez reformę systemu edukacji w 1999 r., tj. szkoły gimnazjalnej. Samorząd
powiatowy powinien podjąć szereg działań związanych z poprawą bazy materialnej szkół
średnich i zawodowych, szkół specjalnych oraz modyfikacją przestrzennego rozmieszczenia
placówek oświatowych a także tworzeniem nowych kierunków kształcenia i nowych typów
szkół.
4.1.1. CEL STRATEGICZNY NR 1: LEPSZE PRZYGOTOWANIE ABSOLWENTÓW DO FUNKCJONOWANIA NA RYNKU PRACY
Podstawowym zadaniem sprawnego systemu edukacji powinno być dobre przygotowanie młodzieży do funkcjonowania na współczesnym rynku pracy. Poszczególne kierunki
i profile kształcenia powinny być tak skonstruowane, by oferować wiedzę i umiejętności dające perspektywę zatrudnienia dla absolwentów, a wobec niewielkiej liczby podmiotów gospodarczych na terenie powiatu szczególnie istotne jest kształcenie menedżerskie, dzięki
142
któremu w postawach absolwentów powinny być rozbudzane i kształtowane trwałe zasady
przedsiębiorczości. System kształcenia w związku z charakterem lokalnego rynku pracy, który uzupełniany jest przez miejsca pracy poza obszarem powiatu, powinien także uwzględniać
zewnętrzne, regionalne a nawet ponadregionalne tendencje w kształtowaniu polityki zatrudnienia i pod tym kątem tworzyć i zmieniać swoją ofertę.
4.1.1.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Wzrost odsetka młodzieży uczęszczającej do szkół dających wykształcenie średnie
Spośród 2565 uczniów uczęszczających do szkół ponadpodstawowych powiatu strzyżowskiego w 1999 r. 699 uczęszczało do zasadniczych szkół zawodowych. Jednocześnie aż
48,9 % bezrobotnych stanowią absolwenci szkół zawodowych. Wzrost liczby uczniów
w szkołach średnich powoduje, że większy odsetek młodzieży wybiera dalsze kształcenie,
dłuższy okres nauki z kolei wpływa na opóźnienie w popycie na pracę, a jednocześnie absolwenci tych szkół po uzyskaniu specjalizacji zawodowej są lepiej przygotowani do funkcjonowania na rynku pracy. Dlatego też wzrost odsetka młodzieży realizującej kształcenie w
szkołach średnich powinien być jednym z głównych działań rozwojowych. Aby to osiągnąć,
konieczne jest dobre przygotowanie oferty szkół realizujących tego typu kształcenie, odpowiedni poziom nauczania w szkołach podstawowych i gimnazjalnych, działania promocyjne
służące wzrostowi zainteresowania młodzieży tymi szkołami. Ważne jest także, by młodzież
uczęszczająca do szkół średnich mogła w nich realizować swoje oczekiwania, by kształcona
była na odpowiednim poziomie, by oferowały one dobre przygotowanie językowe, uczyły
sprawnego posługiwania się narzędziami informatycznymi. Jednocześnie jak największy odsetek młodzieży powinien podejmować dalsze kształcenie po ukończeniu szkół średnich w
różnych formach – od kursów przygotowujących do zawodu poprzez szkoły policealne i pomaturalne, szkoły licencjackie, aż po wyższe studia magisterskie. Propagowanie dokształcania się, osiągania nowych kwalifikacji, w tym szczególnie pożądany wzrost liczby absolwentów szkół wyższych pochodzących z terenu powiatu stanowić powinien jedno
z głównych zadań dla samorządów i środowisk opiniotwórczych w powiecie. Zadania
związane ze wzrostem liczby młodzieży w szkołach średnich, rozwojem oferty oświatowej na
tym poziomie inicjować powinny same placówki oświatowe, wspierać poszczególne samorządy, w tym samorządy gminne i przede wszystkim samorząd powiatowy.
4.1.1.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Tworzenie nowych, dostosowanych do potrzeb rynku pracy kierunków kształcenia zawodowego
Mimo tendencji dążących do wzrostu liczby uczniów wybierających różne formy
kształcenia na poziomie średnim, kształcenia zawodowe stanowi wciąż aktualną ofertę edukacyjną, popularną wśród wielu młodych ludzi. Tego potencjału nie powinno się degradować,
ale raczej zmierzać do jego przekształcenia, dostosowywać do współczesnych wymagań
i tendencji. Dla wielu uczniów podstawowymi zaletami szkół zawodowych są: krótki okres
kształcenia oraz możliwość uzyskania konkretnego zawodu po ich ukończeniu. Dlatego też
przekształcając i rozwijając szkolnictwo zawodowe należałoby utrzymać te atrybuty, zmieniając jednak samą formułę kształcenia i rozszerzając o różnorodne możliwości kontynuowania
nauki dla absolwentów.
Szkolnictwo zawodowe powinno dysponować rzeczywistą i nowoczesną bazą dla
prowadzenia zajęć praktycznych. Pozytywnym kierunkiem działania będzie tu tworzenie
dobrze wyposażonych w nowoczesne urządzenia techniczne centrów kształcenia praktycznego oraz rozwijanie mającego długą tradycję w powiecie związku poszczególnych
143
szkół z zakładami pracy, w których uczniowie szkół zawodowych realizują kształcenie
praktyczne.
Przede wszystkim jednak dążyć należy do uelastycznienia kształcenia zawodowego,
oferowania kształcenia w takich zawodach, które stworzą dla ich absolwentów możliwość zatrudnienia po ukończeniu szkół, proponować kształcenie w kilku zawodach pokrewnych, czy
nawet wielozawodowe. Obserwując zjawiska zachodzące na rynku pracy, nawet powiatowym, widzimy, że z jednej strony mamy do czynienia z wysoką podażą pracowników wykształconych w minimalnym zakresie, z drugiej strony zaś często poszukuje się pracowników
o specjalistycznej wiedzy i umiejętnościach. Stąd też także szkolnictwo zawodowe powinno
oferować możliwości szybkiego przekwalifikowania, reagowania na zapotrzebowania
rynku pracy, oferować wielostronne przygotowanie absolwentów do zmieniającej się
rzeczywistości.
4.1.1.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Współpraca szkół ponadgimnazjalnych z innymi podmiotami, w tym samorządami gminnymi, samorządem powiatowym, Powiatową Radą Zatrudnienia, Powiatowym Urzędem
Pracy w ustalaniu kierunków kształcenia i zmian w ofercie oświatowej
Dobrze przygotowana oferta oświatowa nie powinna powstawać w próżni. Jej kreatorzy uwzględniać powinni różnorodne uwarunkowania wpływające na kształt każdej dziedziny
życia społecznego, w tym rzeczywistości edukacyjnej. Stąd też przygotowując każde konkretne rozwiązania szczególnie ważne jest, by powstawało ono w atmosferze współpracy różnych podmiotów. Tworząc nowe kierunki kształcenia, nowe typy szkół, czy kreując politykę oświatową, należy przede wszystkim przewidywać skutki tych działań pod kątem
oddziaływania na lokalny i ponadlokalny rynek pracy. Pomocne w tym względzie będą
konsultacje z Powiatowym i Wojewódzkim Urzędem Pracy, Powiatową Radą Zatrudnienia,
zrzeszeniami przedsiębiorców, urzędami statystycznymi i innymi podmiotami prowadzącymi
monitoring rynku pracy.
Jednocześnie polityka oświatowa powinna uwzględniać oczekiwania i aspiracje
samej młodzieży oraz lokalnych społeczności. Dlatego też ważna jest dobra współpraca
szkół podstawowych, gimnazjów, szkół średnich i szkół specjalnych realizowana pod kątem
oczekiwań przyszłych absolwentów, współpraca placówek oświatowych ze społecznościami
lokalnymi i rodzinami uczniów, współpraca poszczególnych szczebli samorządu oraz monitorowanie aspiracji uczniów i zjawisk w sferze oświaty przez instytucje wspierające jej rozwój.
W ostatnim z wyszczególnionych zadań szczególnie istotna rola przypaść powinna Poradni
Psychologiczno – Pedagogicznej w Strzyżowie, której zadaniem być powinno w stopniu
znacznie większym niż do tej pory działanie na rzecz rozwoju oświaty w powiecie.
4.1.1.4. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 4: Partnerstwo szkół prowadzonych
przez Powiat Strzyżowski z podmiotami zewnętrznymi, tj. uczelniami
i szkołami wyższymi, ośrodkami badawczymi, podmiotami gospodarczymi
w celu lepszego przygotowania młodzieży do funkcjonowania na rynku
pracy i kontynuacji kształcenia
Każdy szczebel kształcenia stanowi jeden z elementów systemu edukacji, którego
efektem jest przygotowanie młodych ludzi do samodzielnego funkcjonowania na rynku pracy.
Niezwykle istotne jest, by szkoły i placówki oświatowe nie pozostawały w próżni, by ich
działalność odpowiadała na aktualne potrzeby i oczekiwania mieszkańców danego terenu.
W związku z tym należy wzmocnić powiązania poszczególnych placówek oświatowych z
144
podmiotami zewnętrznymi oferującymi kontynuację kształcenia na atrakcyjnych kierunkach,
współpracę w działalności badawczo – dydaktycznej czy też zatrudnienie przyszłych absolwentów. Dyrektorzy oświatowych placówek powiatu powinni dążyć do współpracy z firmami, ośrodkami badawczymi i innymi instytucjami w celu umożliwienia uczniom nabywania
w szkole potwierdzonych przez te podmioty umiejętności przydatnych na współczesnym rynku pracy. Współpraca w tym zakresie powinna w pierwszej kolejności objąć dziedziny takie
jak: kształcenie informatyczne, językowe, menedżerskie, wyspecjalizowane umiejętności
techniczne, agrobiznes czy też turystykę.
Podobnym działaniem będzie nawiązywanie współpracy z uczelniami i szkołami wyższymi w celu umożliwienia dalszego kształcenia przez absolwentów poszczególnych typów
szkół. W tym zakresie należy rozwijać system łączonego egzaminu dojrzałości, który zarazem
będzie wypełniał funkcję egzaminu wstępnego do szkoły wyższego stopnia. Współpraca
z uczelniami i szkołami wyższymi może być realizowana także w innych formach: praktyk
studenckich, wspólnych przedsięwzięć naukowo – dydaktycznych i in.
Do współpracy w wymienionych wyżej obszarach należy pozyskiwać podmioty
o ustalonej renomie, solidnych partnerów liczących się w sferze gospodarki i edukacji. Dążyć
należy także do pozyskiwania partnerów oferujących miejsca pracy dla absolwentów określonych kierunków kształcenia.
4.1.1.5. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 5: Utworzenie nowych kierunków
kształcenia zawodowego dla młodzieży niepełnosprawnej
Na tle powiatów województwa podkarpackiego powiat strzyżowski dysponuje stosunkowo bogatą ofertą kształcenia dzieci i młodzieży niepełnosprawnej. Dwa ośrodki szkolno –
wychowawcze w Strzyżowie i we Frysztaku skupiają dzieci i młodzież nie tylko z powiatu
strzyżowskiego, ale także z innych powiatów województwa. Ze względu na duże zapotrzebowanie na tego typu kształcenie należy rozwijać tę ofertę oświatową, kontynuując rozpoczęte
w roku 2000 działania zmierzające do zaoferowania młodzieży niepełnosprawnej nauki
w szkołach zawodowych. W ten sposób stworzona została pełna oferta kształcenia młodzieży
niepełnosprawnej obejmująca szkołę podstawową, gimnazjum oraz szkołę zawodową, po której ukończeniu młodzież może trafić bezpośrednio na rynek pracy. W kształceniu zawodowym młodzieży niepełnosprawnej należy dążyć do tworzenia nowych kierunków, umożliwiających przygotowanie młodzieży do pracy w nowych zawodach, rozwijając je we
współpracy z zakładami pracy, w których młodzież realizować będzie kształcenie praktyczne. Kształcenie zawodowe ponadgimnazjalne powinno zostać także zaoferowane przez
Specjalny Ośrodek Szkolno – Wychowawczy w Strzyżowie. Warunkiem rozwoju kształcenia
zawodowego młodzieży niepełnosprawnej jest poprawa warunków lokalowych Specjalnych
Ośrodków Szkolno – Wychowawczych, w tym zwiększenie liczby miejsc w internatach,
przygotowanie nowych pomieszczeń dydaktycznych, utworzenie nowych rodzajów klasopracowni. Przy tworzeniu kierunków kształcenia, rozwoju tej formy edukacji ważna jest także
współpraca z Poradnią Psychologiczno – Pedagogiczną w Strzyżowie, która zapewnić powinna merytoryczną pomoc w wyborze tego typu szkół przez młodzież.
4.1.1.6. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 6: Stworzenie systemu stypendialnego, którego podstawowym zadaniem będzie wspieranie najzdolniejszych
uczniów i absolwentów w celu umożliwienia im kontynuowania nauki
Rolą samorządów terytorialnych, w tym samorządu powiatowego być powinno kreowanie pozytywnych zmian w systemie oświaty oraz wspieranie tych tendencji, które te zmia-
145
ny zapewniają. Jednym z działań mieszczących się w tym obszarze będzie wspieranie uzdolnionych uczniów i studentów w celu przede wszystkim umożliwienia im kontynuowania nauki. Służyć temu powinien przemyślany system stypendiów, kierowany przede wszystkim
do uczniów i studentów pochodzących ze wsi, z rodzin o trudnych warunkach finansowych, promujący wybieranie kształcenia na poziomie średnim i wyższym. Aby ten cel
osiągnąć, konieczne jest zniesienie ograniczeń prawnych, które obecnie uniemożliwiają m.in.
wspieranie przez samorządy stypendiami studentów szkół wyższych, swobodne dysponowanie przyznanymi środkami na realizację tego zadania itp. Pożądaną byłaby współpraca samorządów terytorialnych z terenu powiatu - samorządów gminnych z samorządem powiatowym
- by stworzony system stypendiów obejmował cały powiat, opierał się na podobnych założeniach i był czynnikiem wspierającym pozytywne tendencje zmian w kształceniu na różnych
poziomach.
4.1.2. CEL STRATEGICZNY NR 2: POPRAWA ORGANIZACJI
I OFERTY OŚWIATOWEJ PLACÓWEK PROWADZONYCH PRZEZ
POWIAT STRZYŻOWSKI
Realizacja wyznaczonego priorytetu, jakim jest dostosowanie systemu kształcenia do
potrzeb rynku pracy, może się dokonać poprzez działania wielotorowe, obejmujące zmiany
w systemie kształcenia, w treściach i sposobie nauczania, polityce oświatowej i sposobach
kreowania powiązań pomiędzy jednostkami oświatowymi a otoczeniem społecznym i rynkowym. Spośród tych działań szczególnie ważne będzie wzmocnienie istniejących placówek
oświatowych, poprzez m.in. tworzenie nowych typów i profili kształcenia, unowocześnienie
bazy dydaktycznej, podniesienie poziomu nauczania, modyfikację treści nauczania i wychowania pod kątem potrzeb i oczekiwań lokalnej społeczności. Wyznaczony cel strategiczny
obejmuje działania ofensywne i defensywne, a jego realizacja możliwa będzie w większości
dzięki zaangażowaniu samych placówek i organów samorządu powiatowego, przy współpracy innych podmiotów, angażując przy tym zewnętrzne środki finansowe konieczne dla osiągnięcia założonych efektów działań.
4.1.2.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Rozwój nauczania informatyki,
języków obcych oraz upowszechnienie kształcenia przedsiębiorczości wśród
uczniów szkół średnich i zawodowych
Współczesny model edukacji zakłada ścisły związek pomiędzy szkołą a społeczeństwem, treściami i kierunkami kształcenia a rzeczywistością społeczną i rynkową czy też wyzwaniami rozwojowymi. Stąd też w powiatowym systemie oświatowym zachodzić powinny
przemiany sprzyjające rozwojowi powiatu – dobór typów i profili kształcenia, rola poszczególnych przedmiotów w programie nauczania, rozwijanie pracowni przedmiotowych łączyć
się powinny z realizacją wizji rozwoju całej oświaty w powiecie pod kątem realizacji wyznaczonego priorytetu, jakim jest dostosowanie systemu kształcenia do potrzeb rynku pracy. Dla
wszystkich typów szkół i profili kształcenia ważny jest rozwój nauczania informatyki
jako umiejętności stanowiącej podstawowe narzędzie współczesnego rynku pracy. Ważnym kierunkiem działania byłoby w tym zakresie nawiązanie współpracy z firmami informatycznymi i ośrodkami badawczymi, certyfikowanie uzyskiwanych przez uczniów i absolwentów umiejętności, co stworzyłoby dla nich dodatkową szansę na uzyskanie przyszłej pracy.
Również nauczanie języków obcych na dobrym poziomie, potwierdzone powszechnie
uznawanymi egzaminami dostarczy umiejętności cennych na współczesnym rynku pracy,
stwarzając dodatkowe atuty w podejmowaniu dalszego kształcenia. Oferta nauczania języ146
ków obcych powinna być stale udoskonalana i poszerzana o nauczanie większej niż dotychczas liczby języków zachodnioeuropejskich powszechnie używanych we współczesnym świecie.
Z kolei kształcenie ekonomiczne, upowszechnianie przedsiębiorczości i zaradności
wśród uczniów, dostarczenie im wiedzy o współczesnych mechanizmach gospodarczych
i praktyczne wpojenie zasad działalności gospodarczej spełni ważną rolę, stwarzając
sprzyjające warunki dla rozwoju ekonomicznego powiatu, przygotowując ich zarazem do
działalności menedżerskiej, pełnienia samodzielnych ról kreatorów rynku pracy.
4.1.2.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2 Poprawa konkurencyjności szkół
i placówek oświatowych w zakresie oferty kształcenia i poziomu nauczania
Konkurencja jako podstawowy mechanizm rynkowy odnosi się także coraz powszechniej do zjawisk zachodzących w oświacie. Absolwenci poszczególnych typów szkół
mają prawo wyboru placówki, w której będą kontynuować kształcenie. W powiecie strzyżowskim dotyczy to przede wszystkim absolwentów szkół podstawowych a obecnie gimnazjów,
którzy wybierają dalsze kształcenie w szkołach na terenie powiatu lub poza powiatem. Wg
badań Starostwa Powiatowego w latach 1995 – 2000 66,35 % absolwentów wybrało szkoły
ponadpodstawowe w powiecie a 33,65 % wybrało szkoły poza powiatem. Tak duża liczba absolwentów wybierających szkoły poza powiatem (w gminie Niebylec jest to średnio 70- 80 %
absolwentów) stanowi poważne wyzwanie dla oświaty powiatowej. Ich odejście rodzi bowiem określone skutki finansowe dla powiatu, jest też swoistym miernikiem kompletności
oświatowej oferty powiatu. Aby przeciwdziałać temu zjawisku a zarazem rozwijać oświatę
powiatową, należy dążyć do podnoszenia poziomu nauczania w szkołach powiatowych,
udoskonalać ofertę kształcenia, oferować kierunki i profile kształcenia atrakcyjne dla
młodzieży, w tym na poziomie ponadśrednim. Swoistym wyznacznikiem poziomu nauczania szkół jest udział uczniów oraz rezultaty osiągane w różnego rodzaju olimpiadach i konkursach przedmiotowych. Wyniki placówek oświatowych powiatu w tym zakresie powinny
zostać poprawione m.in. poprzez stworzenie systemu motywacyjnego dla nauczycieli
|i uczniów promującego tego typu aktywność.
Potwierdzeniem dobrej pracy szkół powinien stać się obiektywny, zewnętrzny system
pomiaru dydaktycznego, ukazujący rzeczywiste efekty pracy dydaktycznej szkół i nauczycieli. W szkołach średnich funkcję tę przede wszystkim powinien wypełniać dobrze przygotowany i dostosowany do współczesnych wymagań egzamin maturalny, oparty na obiektywnych kryteriach. Również w zakresie doboru kadry pedagogicznej powinno się stosować wysokie i obiektywne kryteria umożliwiające podejmowanie pracy w szkołach powiatowych
przez najlepiej przygotowanych kandydatów, posiadających pełne kwalifikacje. Kryteria
awansu zawodowego nauczycieli powinny być tak skonstruowane, by premiować nauczycieli
osiągających najlepsze wyniki w pracy dydaktycznej i wychowawczej.
Osobnym zagadnieniem będzie sukcesywne wyposażanie szkół i placówek oświatowych w nowoczesne pomoce dydaktyczne, w tym w specjalistyczne pracownie. W tym
działaniu na pierwszy plan wysuwają się pracownie komputerowe we wszystkich placówkach, spełniające współczesne wymagania, z możliwością dostępu do sieci teleinformatycznych, w których uczniowie będą mogli także rozwijać umiejętności związane z zarządzaniem
sieciami komputerowymi. Należy także wyposażyć jednostki oświatowe w nowoczesne pomoce dydaktyczne służące nauczaniu języków obcych i innych przedmiotów, w tym w spełniający współczesne standardy sprzęt audiowizualny. Podstawą nauczania powinno być dobre
wyposażenie i dostępność bibliotek, zawierających możliwie pełny księgozbiór dostosowany
do potrzeb naukowych, dydaktycznych i czytelniczych dzieci i młodzieży, ale także pozostałych mieszkańców powiatu. Celem działań samorządu powiatowego powinno być także
147
wyposażenie szkół w nowoczesne pracownie zawodowe, stworzenie dostępu dla młodzieży przygotowującej się do zawodu do nowoczesnych pracowni technicznych – drogą do
tego celu będzie utworzenie w powiecie centrum kształcenia praktycznego.
4.1.2.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Modernizacja bazy lokalowej
szkół i placówek oświatowych pod kątem dostosowania do współczesnych
standardów oraz obniżenia kosztów ich funkcjonowania
Jedną z barier rozwoju oświaty w powiecie jest stan bazy lokalowej szkół i placówek
oświatowych. Działania remontowe i modernizacyjne konieczne są praktycznie we wszystkich jednostkach, gdyż korzystają one w większości z budynków nie remontowanych przez
ostatnie dziesięciolecia. Modernizując obiekty oświatowe powiatu należy w pierwszej kolejności mieć na uwadze obniżenie kosztów funkcjonowania jednostek, co można osiągnąć m.in. poprzez wyminę lub budowę nowoczesnych i oszczędnych kotłowni centralnego ogrzewania w tych placówkach, w których jeszcze nie funkcjonują, docieplenie budynków, wymianę stolarki okiennej i inne tego typu działania. Osobnym problemem jest
rozbudowa bazy dydaktycznej, która prowadzona być powinna w sposób przemyślany, tworzący nowe pomieszczenia dydaktyczne tam, gdzie jest to konieczne w perspektywie kilku lub
kilkunastu lat i sprzyja rozwojowi powiatu.
Wśród działań inwestycyjnych w oświacie ważną rolę powinny odegrać inwestycje
w dziedzinie sportu i rekreacji, polegające na budowie obiektów rekreacyjnych służących nie
tylko poszczególnym jednostkom, ale także społecznościom lokalnym. W tych działaniach na
pierwszy plan wysuwa się budowa krytej pływalni w Strzyżowie - w mieście stanowiącym
m.in. centrum edukacyjne powiatu, służącej dzieciom i młodzieży nie tylko Zespołu Szkół
w Strzyżowie, ale także miasta, gminy i powiatu, spełniającej funkcje związane z rozwojem
rekreacji i sportu w powiecie, a więc służącej całej społeczności. Innym ważnym zadaniem
będzie modernizacja, rozbudowa lub tam, gdzie to konieczne, budowa hal sportowych
oraz podnoszenie standardu i wyposażenia istniejących obiektów sportowo - rekreacyjnych.
4.1.2.4. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 4: Zwiększenie roli wychowania
w szkołach i placówkach oświatowych, opartego na tradycyjnych wzorcach,
realizowanego we współpracy z rodziną, Kościołem i lokalnymi społecznościami
Działalność placówek oświatowych nie może ograniczyć się tylko do kształcenia
i rozwijania poszczególnych umiejętności. Jednym z zasadniczych zadań szkoły powinno być
realizowane we współpracy z rodziną wychowanie młodego pokolenia. Działania poszczególnych placówek i nauczycieli w tym kierunku powinny realizować obecne w społeczności
powiatu wzorce wychowawcze oparte na zasadach nauczania Kościoła katolickiego. Dążyć
się powinno do wychowywania młodych ludzi wszechstronnie przygotowanych do funkcjonowania we współczesnym społeczeństwie, otwartych na najnowocześniejsze osiągnięcia nauki i techniki, ale jednocześnie mocno zakorzenionych w tradycyjnej polskiej
kulturze. W młodych ludziach kształtowane być powinny postawy patriotyczne, ugruntowywana pozycja rodziny jako podstawowej komórki społecznej, więź z lokalną społecznością.
Realizacja tych zadań następować powinna w ścisłej współpracy szkoły, rodziny, Kościoła
oraz instytucji państwowych i samorządowych. Szkoły i placówki oświatowe nie powinny
być wyobcowane ze środowiska, ale powinny stanowić jedno z zasadniczych ogniw służących zaspokajaniu potrzeb społeczności powiatu.
148
4.1.2.5. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 5 Rozwój edukacji regionalnej w
szkołach i placówkach oświatowych
Rola szkoły jako ważnego ogniwa w życiu społeczności powiatu oznacza m.in. realizację ważnego z punktu widzenia lokalnej społeczności celu, jakim będzie edukacja regionalna. Poprzez ten rodzaj działalności wychowawczej powinno się podjąć zadania kultywowania wśród młodych ludzi lokalnej kultury, tradycji, obyczajowości, ucząc nade wszystko
umiłowania ziemi i kultury ojczystej, ale także możliwości wykorzystania we współczesnych czasach kapitału, jakim jest bogactwo lokalnej kultury i tradycji. Zadaniem samorządu powinno stać się promowanie tego kierunku nauczania i wychowania, co można między
innymi osiągnąć poprzez organizowanie różnego rodzaju konkursów kierowanych do
uczniów i nauczycieli, stałych działań wychowawczych i edukacyjnych o różnym charakterze
realizowanych przez szkoły i placówki oświatowe, w tym szkoły średnie, policealne, zasadnicze zawodowe a także szkolnictwo specjalne. Ważną rolę w edukacji regionalnej mają do
odegrania placówki kultury, w tym biblioteki i ośrodki kultury. Z ich doświadczenia, bogatej
działalności i zasobów w większym niż dotychczas stopniu powinny korzystać placówki
oświatowe.
4.1.3. CEL STRATEGICZNY NR 3: UTWORZENIE NOWYCH TYPÓW
SZKÓŁ I KIERUNKÓW KSZTAŁCENIA, W TYM SZKÓŁ POMATURALNYCH I SZKOŁY OFERUJĄCEJ KSZTAŁCENIE NA POZIOMIE
LICENCJACKIM
Podstawą realizacji wyznaczonych zadań będą zmiany organizacyjne w systemie
oświaty, polegające przede wszystkim na tworzeniu nowych typów szkół i kierunków kształcenia stanowiących reakcję na przemiany zachodzące na rynku pracy oraz realizację wyzwań
rozwojowych stojących przed Powiatem Strzyżowskim. Nowe kierunki i typy szkół powinny
uzupełniać i uaktualniać ofertę edukacyjną powiatu, w maksymalnym stopniu zaspokajając
potrzeby edukacyjne młodych ludzi na tym terenie. Stąd płynie potrzeba stworzenia oferty
oświatowej na wszystkich poziomach nauczania – od przedszkola poprzez szkołę podstawową, gimnazjum, szkoły średnie i zawodowe, szkoły ponadśrednie, aż po szkołę wyższą i różne
formy kształcenia uzupełniającego.
4.1.3.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Tworzenie nowych typów szkół i
kierunków kształcenia w istniejących Zespołach Szkół i Specjalnych
Ośrodkach Szkolno - Wychowawczych
Podstawą oferty oświatowej Powiatu Strzyżowskiego są i pozostaną Zespoły Szkół
w Czudcu i Strzyżowie oraz Specjalne Ośrodki Szkolno – Wychowawcze we Frysztaku i
Strzyżowie. Ze względu na wysokie koszty funkcjonowanie SOSW uzależnione jest od poziomu finansowania tego typu placówek. Przy zachowaniu obecnego poziomu ich finansowania przez budżet centralny należy placówki te wspierać i rozwijać, zwłaszcza że realizują one
w dobry sposób kształcenie dzieci i młodzieży niepełnosprawnej, adresując swoją ofertę nie
tylko na obszar powiatu, ale także do innych powiatów województwa podkarpackiego. Rozwój Ośrodków oznaczać będzie poszerzenie ich oferty edukacyjnej o nauczanie przedszkolne oraz tworzenie nowych kierunków kształcenia zawodowego a także ewentualnie
inne propozycje związane z kształceniem i wychowywaniem dzieci i młodzieży niepełnosprawnej.
149
Z kolei w Zespołach Szkół w Czudcu i Strzyżowie ważnym działaniem będzie przygotowanie i wdrożenie możliwie pełnej oferty kształcenia w zmienionych warunkach wprowadzonych reformą oświatową z 1999 r. Utworzenie jak najpełniejszej oferty liceów profilowanych, szkół zawodowych, liceów uzupełniających i poszerzenie jej o szkoły policealne
to jedno z najpilniejszych zadań do realizacji przez te jednostki we współpracy z organem założycielskim. Preferencje absolwentów szkół podstawowych wskazują także, że popularnym typem szkoły są szkoły zawodowe kształcące na poziomie średnim, jak różnego rodzaju technika i licea zawodowe, licea techniczne, ekonomiczne i in. Kształcenie na tym poziomie powinno obejmować przygotowanie zawodowe w dziedzinach takich jak informatyka i techniki teleinformatyczne, agrobiznes, w tym sadownictwo, ogrodnictwo i warzywnictwo, kierunki budowlane i okołoinwestycyjne, tj. m.in. budownictwo, w tym budownictwo drogowe, geodezja, ochrona środowiska, kierunki ekonomiczne, różne rodzaje usług (w tym turystycznych i rekreacyjnych) i rzemiosła, nowoczesne kierunki kształcenia w różnych dziedzinach public relations. W tych dziedzinach należy także oferować
kontynuację nauki dla absolwentów szkół na poziomie zawodowym i średnim, co pozwoli
młodzieży w jak największym stopniu uzyskiwać pełne przygotowanie do funkcjonowania na
rynku pracy.
Przy realizacji tych zadań należy przyjąć zasadę, by poszczególne placówki
oświatowe Powiatu w jak najmniejszym stopniu konkurowały ze sobą w pozyskiwaniu
tych samych uczniów, ale by ich oferta była zdywersyfikowana, adresowana do różnych
grup młodzieży, tworząc wspólnie komplementarną całość.
4.1.3.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Działania na rzecz wzrostu odsetka młodzieży wybierającej kształcenie w szkołach średnich na terenie powiatu poprzez m.in. utworzenie nowych szkół oferujących kształcenie na
poziomie ponadgimnazjalnym w Niebylcu i we Frysztaku
W każdym z ostatnich pięciu lat średnio 30 – 40 % absolwentów szkół podstawowych
z terenu powiatu wybrało szkoły ponadpodstawowe poza powiatem. Jednocześnie poszerzanie oferty kształcenia w placówkach powiatowych w latach 1999 – 2000 spowodowało wzrost
odsetka młodzieży wybierającej szkoły powiatowe. Wybory szkół do dalszego kształcenia
przez absolwentów są zróżnicowane w poszczególnych gminach. W gminach Strzyżów i Wiśniowa blisko 100 % młodzieży wybiera szkoły powiatowe, natomiast w gminach Czudec
i Frysztak ok. 50 – 60 % absolwentów szkół niższego szczebla wybiera szkoły powiatowe.
W gminie Niebylec aż 70 – 80 % młodzieży wybiera szkoły poza powiatem, głównie w Rzeszowie.
W takiej sytuacji wydaje się konieczne podjecie działań zapobiegających temu zjawisku. Dla gmin najbardziej oddalonych, a więc Niebylca i Frysztaka celowym będzie utworzenie w tych gminach szkół oferujących kształcenie ponadgimnazjalne. Ten kierunek działania
potwierdzają badania przeprowadzone przez Poradnię Psychologiczno – Pedagogiczną
w Strzyżowie w 2001 r.140 dowodząc, że utworzenie nowych szkół średnich we Frysztaku i
Niebylcu zwiększyłoby odsetek młodzieży wybierającej szkoły ponadgimnazjalne na terenie
powiatu.
Utworzenie nowych szkół średnich w Niebylcu i we Frysztaku w znaczący sposób
poszerzyłoby ofertę edukacyjną Powiatu Strzyżowskiego. Będzie to jednak możliwe tylko przy ścisłej współpracy z samorządami gminnymi, które muszą wziąć na siebie obo140
Badania wskazują, że utworzenie nowych szkół we Frysztaku i Niebylcu spotka się z przychylnością dzieci i
rodziców z tych gmin i pozwoli na utworzenie co najmniej jednej klasy szkoły średniej w każdej z gmin. Badania przeprowadzono wśród uczniów drugich klas gimnazjów.
150
wiązki związane z przygotowaniem odpowiedniej bazy lokalowej. Wskazane byłoby przy
tym, by usamodzielnianie nowoutworzonych szkół przebiegało etapowo, na początku w ścisłej łączności z Zespołami Szkół w Czudcu i Strzyżowie.
Utworzenie omówionych wyżej szkół nie powinno być jedynym kierunkiem działania
na rzecz zahamowania odpływu uczniów z powiatu. Dla wielu z nich przy wyborze dalszego
kształcenia ważne są dobre połączenia komunikacyjne, oferowane kierunki nauczania, wyposażenie szkół w nowoczesne pomoce dydaktyczne, w związku z czym należy zabiegać o jak
najlepsze pod kątem potrzeb uczniów połączenia komunikacyjne szkół w Czudcu i Strzyżowie z Frysztakiem i Niebylcem. Poszerzenie i uatrakcyjnienie oferty kształcenia również
stwarza sprzyjające warunki dla tego kierunku działania, niebagatelną rolę mogą też odegrać
działania promocyjne szkół, realizowane we współpracy ze społecznościami szkolnymi z poszczególnych miejscowości.
4.1.3.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Utworzenie szkół oferujących
kształcenie na poziomie policealnym i pomaturalnym oraz kształcenie dla
osób dorosłych, pracujących i różne formy dokształcania i doskonalenia
zawodowego
Dla rozwoju oświaty w powiecie strzyżowskim szczególnie istotne jest utworzenie
szkół oferujących kształcenie na poziomie ponadśrednim. W pierwszej kolejności należy
zadbać o zaoferowanie młodzieży kształcenia w szkołach policealnych i pomaturalnych,
które mogą powstać przy istniejących Zespołach Szkół, opierając swoje funkcjonowanie
na istniejącej bazie i kadrze dydaktycznej. Szkolnictwo na tym poziomie powinno być
rozwijane i przekształcane pod kątem potrzeb rynkowych, oferując absolwentom szkół średnich w stosunkowo krótkim czasie dobre przygotowanie zawodowe i menedżerskie.
Innym stałym działaniem powinno być tworzenie i poszerzanie oferty kształcenia
uzupełniającego oferowanej w placówkach oświatowych dla osób dorosłych, pracujących, wykorzystujące istniejącą bazę i kadrę dydaktyczną w czasie wolnym od zajęć
szkolnych. Szkoły bardziej niż dotychczas powinny tworzyć ofertę różnorodnych usług: kursów, szkoleń, konferencji, pokazów, spotkań i in. tego typu działań kierowaną do społeczności powiatu i na zewnątrz. W sposób szczególny tego typu oferta powinna być adresowana do
osób bezrobotnych, w ścisłej współpracy z Powiatowym Urzędem Pracy w Strzyżowie.
4.1.3.4. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 4: Utworzenie szkoły oferującej
kształcenie na poziomie licencjackim
Ukoronowaniem pozytywnych zmian w oświacie powiatowej będzie utworzenie w
Strzyżowie szkoły oferującej kształcenie na poziomie wyższym licencjackim. Realizacja
tego kierunku działania będzie możliwa przy współpracy ze szkołami wyższymi spoza powiatu oraz zaangażowaniu samorządu powiatowego i samorządu gminy i miasta Strzyżów. Utworzenie tego typu szkoły nie może bowiem oprzeć się na istniejącej kadrze dydaktycznej, wymaga także przygotowania odpowiedniej bazy lokalowej. Szkoła tego rodzaju mogłaby oferować kształcenie menedżerskie, językowe lub politechniczne. Przyszłe kierunki kształcenia
zostaną jednak określone we współpracy z partnerem zewnętrznym, którym będzie wyższa
uczelnia, zapewniająca zaplecze merytoryczne, wykwalifikowaną kadrę do realizacji tego kierunku działania oraz uzupełnianie wykształcenia na poziomie magisterskim.
151
5. PRIORYTET, CELE I KIERUNKI DZIAŁAŃ W DZIEDZINIE INFRASTRUKTURY KOMUNIKACYJNEJ I OCHRONY ŚRODOWISKA
ROZWÓJ SYSTEMU KOMUNIKACJI ORAZ DZIAŁANIA SŁUŻĄCE OCHRONIE
ŚRODOWISKA NATURALNEGO
Poziom rozwoju gospodarczego danego regionu w dużej mierze związany jest ze stanem infrastruktury technicznej warunkującej nie tylko poziom i jakość życia mieszkańców,
ale przede wszystkim prowadzenie każdej działalności gospodarczej. Stąd też jednym z podstawowych zadań w działalności samorządów powinny być działania inicjujące i sprzyjające
rozwojowi zbiorczej infrastruktury technicznej w różnych dziedzinach.
Na obszarze powiatu stosunkowo wysoko rozwinięta jest infrastruktura gazowa, która
po uzupełnieniach w roku 2001 na terenie gminy Niebylec praktycznie w całości zaspokaja
potrzeby występujące w powiecie poprzez sieć gazu ziemnego dostępną w każdej miejscowości. W zakresie sieci elektroenergetycznej również potrzeby zaspokojone są praktycznie w całości, jedynie w kilkunastu miejscowościach wskazana byłaby jej modernizacja pod kątem
potrzeb gospodarczych i zwiększonego zapotrzebowania na energię elektryczną.
Także w zakresie zaopatrzenia w wodę na obszarze powiatu tylko sporadycznie,
w niektórych miejscowościach występują problemy, związane z okresowymi niedoborami
wody, niemal wszystkie gospodarstwa domowe oraz budynki użyteczności publicznej w powiecie są bowiem wyposażone w podłączenia wody bieżącej z ujęć zbiorczych bądź gospodarczych.
W roku 1999 w związku z przeprowadzonymi inwestycjami na terenie powiatu przez
firmę Telekomunikacja Polska S.A. oraz niezależnych operatorów telekomunikacyjnych radykalnej poprawie uległo wyposażenie obszaru powiatu w sieć i urządzenia telefoniczne.
Obecnie we wszystkich gminach istnieją nowoczesne, automatyczne centrale telefoniczne,
sieć połączeń przewodowych w miejscach bardziej niedostępnych uzupełniona jest przez połączenia radiowe, łączność telefoniczna w pełni zaspokaja popyt na usługi tego rodzaju. Rozbudowywana jest również sieć telefonii komórkowej, obejmując w roku 2001 swoim zasięgiem 70 – 80 % powierzchni powiatu.
Dla rozwoju gospodarczego, likwidacji luki infrastrukturalnej niezbędne działania
w zakresie infrastruktury na obszarze powiatu strzyżowskiego dotyczyć muszą obecnie
dwóch podstawowych obszarów: układu komunikacyjnego ze szczególnym naciskiem na połączenia drogowe oraz infrastruktury technicznej służącej ochronie środowiska i właściwej
gospodarce wodnej.
Dobrze rozwinięty, drożny układ komunikacyjny ma podstawowe znaczenie dla
rozwoju gospodarczego każdego regionu. Obecny poziom potrzeb społeczeństwa, mobilność jednostek, ekspansja podmiotów gospodarczych, wykorzystujących głównie transport
kołowy sprawiają, że niezbędne jest podjęcie radykalnych działań likwidujących bariery komunikacyjne, a przez to budowa dróg, modernizacja istniejących układów komunikacyjnych staje się jednym z najważniejszych wyzwań strategicznych. Również w zakresie
ochrony środowiska niezbędne jest podjęcie szeregu działań, które sprawią, że rozwój
gospodarczy i cywilizacyjny nie wpłynie negatywnie na środowisko naturalne. Jest to
szczególnie istotne na terenie powiatu strzyżowskiego, który w 79,68 % objęty jest różnymi
formami ochrony przyrody, a rozwój turystyki i rekreacji stanowi dla tego obszaru jedną z zasadniczych funkcji progresywnych.
152
Z kolei dla sprawnego funkcjonowania współczesnego społeczeństwa niezwykle istotny jest przekaz informacji, dostęp do szybkich łączy teleinformatycznych umożliwiających
nieskrępowaną komunikację z globalną siecią internetową kolejnych generacji. Konieczność zapewnienia tego dostępu rozpatrywać można obecnie nie tylko
w kategoriach podniesienia standardu życia mieszkańców, ale także jako czynnik coraz częściej warunkujący przyśpieszenie rozwoju gospodarczego, umożliwiający wzrost przedsiębiorstw, całych branż i sektorów gospodarki. Dlatego też sprawa budowy społeczeństwa informacyjnego również na obszarze powiatu strzyżowskiego jest ważną częścią tworzenia
pełnego i drożnego systemu komunikacji na tym terenie.
5.1.1. CEL STRATEGICZNY NR 1: MODERNIZACJA DRÓG POWIATOWYCH POD KĄTEM ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I TURYSTYKI W OBSZARZE ŚRODKOWO – ZACHODNIM WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO
Tranzytowy ruch kołowy w powiecie odbywa się w największym zakresie podstawowymi dla tego obszaru ciągami drogowymi, jakimi są: droga krajowa nr 9 Radom – Barwinek
oraz droga wojewódzka nr 988 Babica – Warzyce z rozwidleniem w miejscowości Twierdza
w kierunku Krosna, tj drogą wojewódzką nr 990. Droga krajowa nr 9 stanowi ważny korytarz
komunikacyjno – transportowy łączący centralną Polskę z krajami środkowej i południowej
Europy przez przejście graniczne polsko – słowackie w Barwinku, natomiast droga wojewódzka nr 988 z odcinkiem drogi nr 990 stanowi korytarz transportowo – komunikacyjny
o znaczeniu regionalnym łączący ośrodki miejskie z południowego – zachodu województwa
z ośrodkiem centralnym, jakim jest miasto Rzeszów. Pozostałe drogi wojewódzkie na terenie
powiatu oraz drogi powiatowe stanowią sieć uzupełniającą, zapewniającą spójność i drożność
układu komunikacji drogowej, a w niektórych przypadkach ułatwiając komunikację z sąsiednimi systemami komunikacyjnymi (droga nr 515 Frysztak – Gogołów – Klecie, łącząca regionalne korytarze transportowo – tranzytowe nr 988 i nr 73). Drogi powiatowe, łącząc poszczególne gminy i miejscowości między sobą, „wpinając” niejako dany obszar do wskazanych wyżej tranzytowych korytarzy tranzytowo - transportowych, stanowią najważniejsze ciągi komunikacyjne o znaczeniu lokalnym. Stąd też w zależności od ich stanu bądź
jakości stanowią one jedną z zasadniczych barier ograniczających lub też ważny czynnik
sprzyjający rozwojowi danego obszaru.
Sieć dróg powiatowych stanowi ukształtowany historycznie system połączeń, dostosowany do struktury osiedleńczej i w najbliższych latach nie wymaga tworzenia dodatkowych
ciągów drogowych. Drogi te jednak, budowane nierzadko najtańszą technologią, 30 – 40
lat temu, niedoinwestowane przez kilka dziesięcioleci stanowią obecnie dla powiatu jedną z zasadniczych barier rozwoju. 12,4 km dróg powiatowych ma jeszcze nawierzchnie
gruntowe nieutwardzone, 13,3 km nawierzchnie twarde nieulepszone, a 176,4 km nawierzchnie twarde ulepszone, przy czym wg stanu z r. 1999 ok. 68 % nawierzchni było w znacznym
stopniu zniszczonych. Działań modernizacyjnych wymagają też mosty zlokalizowane w ciągach dróg powiatowych, głównie na rzece Wisłok, a niezbędnym warunkiem poprawy standardu dróg jest ich właściwe odwodnienie, poprawa oznakowania i stanu bezpieczeństwa.
Zadanie to jest tym bardziej istotne, że niemal cały obszar powiatu jest intensywnie
zabudowany, gęstość zaludnienia jest tutaj wyższa niż średnio w województwie, a projektowana funkcja turystyczno – rekreacyjna tego obszaru powoduje pilną konieczność poprawy
dostępności, a więc w pierwszej kolejności modernizacji połączeń pomiędzy drogami o znaczeniu tranzytowym a różnymi obszarami o znaczeniu turystycznym i rekreacyjnym. Drogi
powiatowe w wielu przypadkach wypełniają także funkcję alternatywnych ciągów drogowych
wobec drogi krajowej nr 9 oraz dróg wojewódzkich. W dłuższej perspektywie należy także
153
podjąć działania, których celem będzie przedłużenie niektórych odcinków dróg powiatowych
do granicy powiatu w celu ich połączenia z odcinkami drogowymi z sąsiednich powiatów stanowiącymi połączenia z korytarzami transportowo – tranzytowymi na ich obszarach.
Realizacja tego zadania oznacza także uporządkowanie stanu własności na drogach
powiatowych w celu doprowadzenia do sytuacji, w której właścicielem całego pasa drogowego, wpisanym w stosownych rejestrach będzie Powiat Strzyżowski. Braki właściwych uregulowań, poprzez zaniedbania przeprowadzenia procedur formalnych już w momencie budowy
dróg, stanowić bowiem mogą poważny problem w realizacji inwestycji drogowych.
Również dla wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich, a więc rozwoju pozarolniczych form aktywności gospodarczej ważna jest łatwa dostępność mieszkańców do połączeń drogowych o charakterze tranzytowym, którą można osiągnąć poprzez modernizację
dróg powiatowych. O znaczeniu dróg powiatowych dla społeczności lokalnych świadczy zaangażowanie samorządów gminnych od początku lat dziewięćdziesiątych, kontynuowane także po powstaniu samorządu powiatowego, w finansowanie ich modernizacji, mimo że drogi te
nie stanowiły i nie stanowią zadań gminnych.
Zaniedbania i stopień zniszczenia dróg powiatowych oraz ilość koniecznych szybkich
interwencji na tych drogach są tak znaczne, że nie jest możliwe zaspokojenie tych potrzeb poprzez finansowanie tylko z budżetu powiatu. Drogi powiatowe stanowią więc obszar,
w którym przede wszystkim należy poszukiwać zewnętrznych w stosunku do budżetu
powiatu źródeł finansowania i w który w pierwszej kolejności powinny być angażowane
środki pomocowe. Dopiero montaż różnych źródeł finansowania zapewnić może rzeczywistą
likwidację występujących w tym obszarze barier rozwojowych.
5.1.1.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Przebudowa i modernizacja dróg
powiatowych
Działania na rzecz poprawy jakości i standardu dróg powiatowych muszą w pierwszej
kolejności oznaczać modernizację ich nawierzchni. Celem prowadzonych działań powinna
być odbudowa zniszczonych nawierzchni, wzmocnienie podbudowy dróg, w celu poprawy
ich nośności oraz poszerzenie jezdni. Wobec stopnia zniszczenia nawierzchni dróg powiatowych w najbliższych latach należy się skupić na ich odbudowie, w pierwszej kolejności tam,
gdzie stanowią one istotną barierę w dostępności danych obszarów powiatu, gdzie ich stan
powoduje utrudniony dostęp do najważniejszych ciągów transportowych i tranzytowych.
Realizując działania modernizacyjne w tym kierunku, zadbać należy o właściwe parametry techniczne wykonywanych nawierzchni, zwracając uwagę na ich trwałość i wytrzymałość, gdyż po zmodernizowaniu można się spodziewać znacznego wzrostu obciążeń i ilości
przewozów w związku z potrzebami komunikacyjnymi i transportowymi.
Dla sprawnej realizacji wyznaczonego kierunku działania niezbędne jest pozyskanie
dodatkowych środków finansowych. Ze względu na wysoką kosztochłonność budowy nawierzchni drogowych oraz pilność tego zadania niezbędne jest zaangażowanie środków finansowych z budżetu powiatu, budżetów gminnych, środków pozabudżetowych i in. Odbudowa
nawierzchni dróg powiatowych ma podstawowe znaczenie dla rozwoju gospodarczego
regionu, toteż dla tego kierunku działania niezbędne jest zaangażowanie środków pochodzących z programów rozwoju regionalnego, w tym dotacji przekazywanych z budżetu państwa dla województwa podkarpackiego w ramach kontraktu regionalnego,
środków pomocowych z Unii Europejskiej, Banku Światowego i in. Realizacja tego kierunku działania stanowi bowiem jeden z najistotniejszych czynników warunkujących
spełnienie założonej wizji rozwoju powiatu i wyznaczonych celów strategicznych. Niemożliwe jest osiągnięcie właściwej dynamiki zmian, wykreowanie tendencji progresywnych
bez szybkiej realizacji tego kierunku działania.
154
5.1.1.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Przebudowa mostów w ciągach
dróg powiatowych
W rozwoju układu komunikacyjnego na terenie powiatu szczególne znaczenie mają
mosty, które zlokalizowane są w ciągach dróg powiatowych, wojewódzkich i drogi krajowej
nr 9. Mosty na drogach powiatowych, umożliwiające przeprawę głównie przez rzekę Wisłok,
nierzadko stanowiły wieloletni przedmiot starań wiejskich społeczności, ich budowa realizowana była przy zaangażowaniu mieszkańców danych miejscowości, zastępując istniejące
wcześniej przeprawy promowe141. W latach dziewięćdziesiątych zmodernizowane zostały
mosty i wiadukt kolejowy na drodze krajowej nr 9 oraz wojewódzkiej nr 988, przez co ich
standard nie budzi zastrzeżeń z punktu widzenia obecnych potrzeb.
Mosty na drogach powiatowych zbudowane przed drugą wojną światową lub w okresie powojennym zachowały tradycyjną konstrukcję – są to w większości mosty o nawierzchni
drewnianej wspartej na stalowych dźwigarach ułożonych na betonowych filarach. Docelowo
mosty te należy przebudować na mosty w całości żelbetonowe, wzmacniając ich nośność,
która ograniczona obecnie w większości do 10 ton, stanowi istotną barierę w przewozach
transportowych. Ze względu na wysokie koszty tego kierunku działania jego realizacja będzie możliwa po uzyskaniu zewnętrznych środków finansowych w wysokości co najmniej 70
–80 % wartości inwestycji. W innym przypadku przebudowa mostów powiatowych, wymiana
nawierzchni drewnianej na żelbetonową możliwa będzie dopiero po zakończeniu modernizacji nawierzchni drogowych, a w najbliższych latach należy skupić się na wymianie nawierzchni drewnianych na mostach powiatowych w celu zapewnienia ich przejezdności, zadbać o właściwy stan pozostałych elementów konstrukcji, co wpłynie na utrzymanie drożności ruchu w poszczególnych ciągach drogowych.
5.1.1.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Zabezpieczenie przed osuwiskami,
poprawa odwodnień, oznakowania, ustawianie barier energochłonnych
i inne działania zmierzające do poprawy stanu bezpieczeństwa na drogach
powiatowych
Podstawowym zadaniem powiatowych służb drogowych oraz działań modernizacyjnych na drogach powiatowych powinno być utrzymanie przejezdności wszystkich odcinków dróg a także poprawa stanu bezpieczeństwa na tych drogach. Zadanie to można
osiągnąć przez sukcesywne inwestowanie w poprawę ich nawierzchni, w tym rokroczne przeprowadzanie remontów cząstkowych nawierzchni, niwelujące zniszczenia po okresie zimowym, oznakowanie dróg oraz ustawienie stosownych zabezpieczeń na niebezpiecznych odcinkach.
Właściwy standard dróg może zostać utrzymany poprzez stałe działania na rzecz odwodnienia korpusu drogowego, utrzymanie drożności rowów i przepustów, co spowoduje ich
mniejszą degradację. Ze względu na słabą podbudowę dróg w okresie przełomów wiosennych
należy utrzymać wprowadzanie okresowych ograniczeń nośności, dążąc jednak do wyznaczenia objazdów po wydzielonych odcinkach o lepszej podbudowie.
Osobnym problemem są zniszczenia obiektów mostowych i przepustów na drogach
powiatowych wskutek powtarzających się klęsk powodzi, ulewnych deszczy i osuwisk.
Odbudowy wymagają obiekty tego typu na całym obszarze powiatu (m.in. most w Gwoźnicy,
uszkodzone przepusty w Oparówce, Stepinie i innych miejscowościach). Likwidacja znisz-
141
Por. m. in: Gazeta Frysztacka nr 4 (6) kwiecień 2000 r. s. 5-6.
155
czeń powodziowych i osuwiskowych powinna się odbywać przy zaangażowaniu środków
z budżetu państwa przeznaczonych na ten cel.
Trudnym do rozwiązania problemem na drogach powiatowych są liczne osuwiska występujące na tym terenie ze względu na specyficzną budowę geologiczną. Osuwiska te zlokalizowane są zarówno w pobliżu cieków wodnych, m.in. w Gliniku Zaborowskim przy Wisłoku, ale też na wzniesieniach. Ich likwidacja jest niezwykle kosztowna, a zastosowane rozwiązania techniczne nie dają gwarancji całkowitego zabezpieczenia. Podstawowym działaniem
w likwidacji osuwisk powinno stać się odwodnienie terenu, system drenażowy odprowadzający nadmiar wody. Należy też zadbać o profesjonalną dokumentację techniczną, zawierającą dokładne badania geologiczne, które sprawią, że zastosowane rozwiązania techniczne
zostaną dopasowane do struktury geologicznej terenu. W podejmowaniu tego typu działań
niezbędne jest pozyskanie środków finansowych spoza budżetu powiatu, w innym przypadku
bowiem wysokie koszty likwidacji osuwisk uniemożliwiłyby realizację innych zadań na drogach powiatowych.
5.1.2. CEL STRATEGICZNY NR 2: WSPARCIE BUDOWY NOWYCH
POŁĄCZEŃ DROGOWYCH NA OBSZARZE POWIATU STRZYŻOWSKIEGO A TAKŻE MODERNIZACJI LINII KOLEJOWEJ RZESZÓW –
JASŁO
Coraz poważniejszym wyzwaniem dla zarządzających życiem społecznym i gospodarczym stają się obecnie wzrastające potrzeby w zakresie transportu towarowego i osobowego.
Lawinowy wzrost liczby pojazdów powoduje przepełnienia dróg, pogarsza stan bezpieczeństwa, przewozy towarów zaś wpływają degradująco na ich nawierzchnie. W związku z tym
na terenie powiatu nie wystarczy skupić się na modernizacji dróg powiatowych, ale
trzeba również przygotować rozwiązania perspektywiczne, których realizacja sprzyjać
będzie rozwojowi regionu, a jednocześnie pozwoli przygotować docelowe rozwiązania
w zakresie ruchu transportowego i tranzytowego na obszarze powiatu. Działania te to
budowa nowych szlaków i odcinków drogowych oraz intensywniejsze niż do tej pory wykorzystanie linii kolejowej Rzeszów – Jasło.
5.1.2.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Wsparcie budowy drogi ekspresowej – Rzeszów – Barwinek – granica państwa142
W strategii rozwoju województwa podkarpackiego droga ekspresowa stanowiąca nowe połączenie centrum i wschodniej części Polski z przejściem granicznym w Barwinku i dalej przez Słowację z południem Europy stanowi drugi po autostradzie A4 punkt w kierunku
działania określonym jako „modernizacja istniejącego układu drogowego” w ramach celu
strategicznego nr 1 „zwiększenie dostępności komunikacyjnej regionu jako czynnik wzmocnienia atrakcyjności inwestycyjnej i turystycznej” umieszczonego w priorytecie strategii rozwoju pod nazwą „Modernizacja podstawowego układu komunikacyjnego województwa oraz
rozwój infrastruktury technicznej w zakresie gospodarki wodnej i ochrony środowiska”. Projektowany szlak komunikacyjno – transportowy miał będzie znaczenie ponadregionalne, a jego przebieg przez teren powiatu stanowić będzie ważny czynnik wyzwalający tendencje rozwojowe zarówno w fazie realizacji, poprzez m.in. zamówienia w firmach powiatowych, jak
142
W Strategii rozwoju województwa podkarpackiego mówi się o drodze ekspresowej nr S 74 Piotrków Trybunalski – Stalowa Wola – Rzeszów – Barwinek – Bukareszt ale w opracowanym w r. 2001 projekcie Planu zagospodarowania przestrzennego województwa podkarpackiego mówi się już o drodze nr S 19 relacji: Kuźnica Białostocka – Białystok - Lublin – Rzeszów – Barwinek – Koszyce - Bukareszt.
156
i po uruchomieniu, kiedy to droga ta dzięki zwiększonemu ruchowi transportowemu stanowić
będzie element aktywizujący rozwój gospodarczy tego obszaru.
Dlatego też działania samorządów gminnych i samorządu powiatowego powinny
wspierać tę inicjatywę, poszukując zarazem najwłaściwszych rozwiązań przestrzennych,
by przebieg projektowanego szlaku drogowego w jak najmniejszym stopniu oznaczał
zaburzenie ukształtowanej struktury osiedleńczej oraz nie powodował degradacji obszarów o wyjątkowych walorach przyrodniczych.
Budowa drogi ekspresowej stanowić powinna w najbliższych latach najważniejszą
obok obwodnicy wokół Strzyżowa inwestycję na terenie powiatu realizowaną przez zewnętrzne podmioty. Rolą środowisk samorządowych powiatu powinno być jej przyśpieszenie,
które można będzie osiągnąć dzięki skutecznym działaniom lobbingowym oraz przygotowanie akceptowalnych społecznie rozwiązań przestrzennych.
5.1.2.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Modernizacja ciągu drogowego nr
988, w tym budowa obwodnicy drogowej wokół Strzyżowa
Droga wojewódzka nr 988, której nawierzchnia bitumiczna została położona w latach
1960 - 1964 wymaga obecnie modernizacji na wielu odcinkach. W ciągu ostatniego dziesięciolecia zbudowano w jej ciągu nowy most w Żarnowej oraz nowy wiadukt w Zaborowie, co
znacznie ułatwiło płynność ruchu. Wzrastająca ilość pojazdów korzystających z tego szlaku
drogowego powoduje pilną konieczność kontynuowania i zintensyfikowania działań inwestycyjnych polegających na modernizacji i poszerzeniu jezdni, budowie chodników dla pieszych,
lepszym oznakowaniu miejsc niebezpiecznych.
W związku z przebiegiem tego ważnego szlaku drogowego przez centrum Strzyżowa ważne jest podjęcie działań mających na celu wyprowadzenie ruchu przede
wszystkim ciężarowego i tranzytowego poza obręb miasta. Zadanie to będzie można zrealizować poprzez budowę obwodnicy omijającej miasto. Dla realizacji tego celu konieczne
jest zaangażowanie nie tylko zarządcy drogi, jakim jest samorząd województwa i działający
w jego imieniu Podkarpacki Zarząd Dróg Wojewódzkich, ale także samorządu gminy i miasta
Strzyżów oraz samorządu powiatowego w Strzyżowie. Działania samorządów powinny skupić się przede wszystkim na przygotowaniu przestrzennym inwestycji oraz lobbingu na rzecz
jej przyśpieszenia. Budowa obwodnicy wokół Strzyżowa wpłynęłaby na podniesienie atrakcyjności tego szlaku komunikacyjnego, zwiększenie jego gospodarczego znaczenia a także
znacznie poprawiłaby stan bezpieczeństwa. Upłynnienia ruchu wymagają też odcinki drogi
988 w Czudcu, Zaborowie, Wiśniowej i w innych miejscach, w których należy zastosować
rozwiązania techniczne wypełniające ten cel i dostosowane do miejscowych uwarunkowań.
Pełnej modernizacji i przebudowy wymaga ten szlak drogowy na odcinku od
Twierdzy do Warzyc, gdyż w chwili obecnej nie spełnia on podstawowych parametrów
drogi o znaczeniu regionalnym. Powyżej naszkicowane zadania powinny być przede
wszystkim pilnie podjęte przez zarządcę drogi, jakim jest samorząd województwa i działający
w jego imieniu Podkarpacki Zarząd Dróg Wojewódzkich.
5.1.2.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Działania na rzecz zagospodarowania mienia Polskich Kolei Państwowych oraz pełniejszego wykorzystania
linii kolejowej Rzeszów – Jasło, w tym dążenie do elektryfikacji tego połączenia kolejowego
Powstanie powiatu strzyżowskiego, ożywienie gospodarcze terenu, który zajmuje
związane było z uruchomieniem linii kolejowej Rzeszów – Jasło w 1895 r. Obecnie linia ta
157
ma drugoplanowe znaczenie, a wobec rozwiniętego transportu kołowego jej wykorzystanie
jest niewielkie. Również infrastruktura kolejowa, przede wszystkim dworce i przystanki kolejowe i inne nieruchomości, w tym place, nierzadko posiadające walory zabytkowe, jest obecnie wykorzystywana w stopniu znacznie odbiegającym od realnych możliwości. Budynki
dworców kolejowych i towarzysząca im infrastruktura w niektórych przypadkach popadają
w ruinę, we wszystkich wymagają generalnych remontów i dostosowania do potrzeb współczesnych użytkowników. Podmiot zarządzający tym mieniem, czyli Polskie Koleje Państwowe nie przejawia nim zainteresowania, skupiając się na utrzymaniu bezpośrednio pasa torowiska, w związku z czym zadania w tym zakresie powinny przejąć samorządy lokalne. Właściwym działaniem powinno być przejmowanie mienia PKP przez samorządy i poszukiwanie możliwości zagospodarowania przejmowanych obiektów i nieruchomości, wykorzystujących niewątpliwy atut, jakim jest dostępność linii kolejowej.
Ożywienie gospodarczego wykorzystania transportu kolejowego będzie możliwe pod
warunkiem wzmocnienia konkurencyjności kolei, a to z kolei uzależnia sytuację komunikacji
kolejowej w powiecie strzyżowskim od sytuacji transportu kolejowego w całym kraju. Niezbędne przekształcenia PKP, zmierzające do obniżenia kosztów kolejowego transportu osobowego i towarowego mogą spowodować wzrost zainteresowania tym rodzajem komunikacji,
a tym samym szersze wykorzystanie linii kolejowej Rzeszów – Jasło. W perspektywie, wraz
ze wzrastającym zapotrzebowaniem na transport kolejowy należałoby przeprowadzić elektryfikację tej linii kolejowej, co spowoduje jej dostosowanie do współczesnych potrzeb i standardów.
5.1.3. CEL STRATEGICZNY NR 3: DZIAŁANIA NA RZECZ WŁAŚCIWEJ GOSPODARKI ODPADAMI ORAZ ROZBUDOWY INFRASTRUKTURY TECHNICZNEJ GOSPODARKI WODNEJ I ŚCIEKOWEJ
W zakresie infrastruktury, z punktu widzenia zrównoważonego rozwoju powiatu poza
inwestycjami drogowymi najważniejszym kierunkiem inwestycji powinny być działania dotyczące ochrony środowiska. Środowisko naturalne stanowi jeden z najistotniejszych potencjałów rozwojowych powiatu, stąd też jego ochrona wiąże się nie tylko z efektem ekologicznym, ale także z tworzeniem szerszych możliwości uprawiania działalności turystycznej, rekreacyjnej, a nawet z tworzeniem sprzyjających warunków dla rozwoju gospodarki. Zadania w tym zakresie obejmują ochronę czystości powietrza, wód, stworzenie
pełnego systemu gospodarki odpadami i gospodarki wodno – ściekowej. Należy też zwrócić
uwagę na właściwą gospodarkę zasobami wodnymi i tworzenie rozwiązań przeciwdziałających zagrożeniom powodowanym przez osuwiska i powodzie.
5.1.3.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Stworzenie jednolitego systemu
gospodarki odpadami na obszarze powiatu strzyżowskiego
Wg danych szacunkowych na terenie powiatu strzyżowskiego wytwarzanych jest
rocznie ok.18 tys. ton odpadów, z czego wywożonych jest ok. 4 tys. ton. Ilość ta w kolejnych
latach będzie wzrastać, w związku z tym koniecznym się staje przygotowanie rozwiązań, które pozwolą prowadzić racjonalną i skuteczną gospodarkę odpadami. Obecny stan w tym zakresie to 3 czynne składowiska odpadów w gminach Czudec, Niebylec i Strzyżów, na których
składowane są odpady pochodzące z tych gmin, przy czym w Strzyżowie także z gminy
Frysztak, dzięki wspólnemu inwestowaniu z gminą i miastem Strzyżów w budowę składowiska. Gmina Wiśniowa wywozi odpady ze swojego terenu na składowiska w gminach poza
158
powiatem. W gospodarce odpadami podstawowym problemem są odpady bytowe, ilość odpadów przemysłowych i niebezpiecznych jest bowiem obecnie niewielka, co nie oznacza, że
nie należy im poświęcać szczególnej uwagi poprzez działania administracyjne a także koncepcje obejmujące ich utylizację. Pierwszoplanowym działaniem w każdej koncepcji gospodarki odpadami powinna być ich wstępna segregacja w celu maksymalnego zmniejszenia masy trafiającej na składowisko oraz poddania jak największej ilości procesowi powtórnego
przetworzenia. Proces recyklingu i odzysku surowców wtórnych powinien objąć w pierwszej
kolejności odpady takie jak: złom, makulatura, szkło, opakowania PET, guma i wyroby ropopochodne, tekstylia i in. Z kolei odpady organiczne powinny być w jak największym stopniu
kompostowane, a następnie przetwarzane na nawóz organiczny. Aby osiągnąć te cele, konieczne jest prowadzenie zbiórki odpadów obejmującej wszystkie gospodarstwa domowe
w powiecie, z możliwością ich segregacji już u źródła ich powstawania.
Pożądanym kierunkiem działania w zakresie gospodarki odpadami na obszarze
powiatu byłoby stworzenie systemu wykorzystującego istniejące składowiska, na które
wywożone byłyby odpady z całego terenu powiatu, a jednocześnie jak największa ich
część poddana byłaby procesowi segregacji, utylizacji i odzysku surowców wtórnych.
Dopiero wyczerpanie możliwości składowania na istniejących składowiskach stanowiłoby
merytoryczne uzasadnienia dla budowy nowych składowisk, wcześniej jednak należałoby realizować szereg działań, w tym inwestycyjnych, których efektem będzie maksymalne wydłużenie żywotności istniejących składowisk.
W dziedzinie gospodarki odpadami szczególnie konieczna jest ścisła współpraca międzygminna, z możliwością jej rozszerzenie o gminy spoza powiatu, aby inwestycje w systemy
i urządzenia utylizacyjne były opłacalne, do czego konieczna jest odpowiednia ilość odpadów. Samorząd powiatowy spełniać powinien rolę inicjatora i koordynatora tych działań, angażując dla ich realizacji środki Powiatowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki
Wodnej. Mając na uwadze ochronę szczególnych walorów środowiska naturalnego w powiecie, należy w zakresie gospodarki i utylizacji odpadów korzystać z rozwiązań chroniących
środowisko, dających najwyższe efekty ekologiczne.
5.1.3.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Rozbudowa kanalizacji sanitarnej
we wszystkich gminach na terenie powiatu
Obecnie praktycznie wszystkie gospodarstwa domowe w powiecie wyposażone są
w instalacje wody bieżącej, pochodzące z ujęć grawitacyjnych, ze studni głębinowych bądź
też ze studni przydomowych. W ślad za rozbudowaną siecią wodociągową nie idzie jednak
wystarczającej długości sieć kanalizacyjna. Dopiero od 2001 r. po uruchomieniu gminnych
oczyszczalni ścieków we Frysztaku i Niebylcu wszystkie gminy powiatu dysponują nowoczesnymi biologiczno – mechanicznymi systemami oczyszczania ścieków. Z kolei najlepiej rozwiniętą siecią kanalizacyjną, obejmującą ok. 80 % gospodarstw domowych posiada miasto
Strzyżów, obszary wiejskie powiatu dopiero zaczynają być wyposażane w systemy kanalizacyjne. Budowa oczyszczalni ścieków była podstawowym warunkiem realizacji inwestycji, jakimi są systemy kanalizacyjne – obecnie działania te mogą więc ulec przyśpieszeniu.
Brak sieci kanalizacyjnej i rozwiązań systemowych dotyczących odprowadzania ścieków skutkuje zanieczyszczeniami wód powierzchniowych, niską czystością wód w rzekach,
pośrednio powodując liczne zagrożenia dla środowiska naturalnego. Zanieczyszczenia rzek na
terenie powiatu powodowane są głównie przez nieoczyszczone ścieki socjalno – bytowe, inwestycje w tym obszarze, rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej, podłączanie nowych gospodarstw spowoduje więc poprawę czystości wód, a przez to poprawi stan czystości środowiska
na terenie powiatu i terenach sąsiednich. Również w sferze gospodarczej poszczególne pod-
159
mioty odprowadzające ścieki do środowiska powinny w szybkim tempie podjąć budowę systemów ich oczyszczania, aby ich funkcjonowanie nie wpływało negatywnie na środowisko.
Rozbudowa sieci kanalizacyjnej w najbliższych latach stanowić powinna dla samorządów jedną z priorytetowych inwestycji. Jej wysokie koszty sprawiają, że dla realizacji tego typu zadań konieczne jest pozyskiwanie zewnętrznych źródeł finansowania,
środków przeznaczanych na rozwój regionalny, pochodzących z funduszy zagranicznych, z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i in. Efekt realizacji systemów kanalizacyjnych, jego pozytywne działanie na środowisko ma zasięg szerszy niż teren jednej gminy czy nawet powiatu, powoduje bowiem m.in. poprawę czystości wód odczuwalną dla całego dorzecza. Dzięki temu efektowi inwestycje w sieci kanalizacyjne, oczyszczalnie ścieków,
choć stanowią zadanie gmin, powinny być traktowane jako zadania o znaczeniu regionalnym.
Ich wsparcie powinno być ważnym wyznacznikiem działań dla samorządu powiatowego
i samorządu województwa.
5.1.3.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Prowadzenie prac melioracyjnych
pod kątem ochrony gruntów rolnych, zabudowań i infrastruktury technicznej przed degradacją wskutek niewłaściwych stosunków wodnych, w tym
przed skutkami powodzi i osuwisk
W ostatnich latach obszar powiatu corocznie nawiedzany jest przez klęski żywiołowe
powodujące zagrożenia dla życia i zdrowia ludzi oraz zniszczenia w infrastrukturze. Zmienność wielkości przepływów rzecznych uzależniona od warunków atmosferycznych powoduje
zagrożenie powodziowe występujące na obszarze powiatu głównie w miesiącach wiosennych
oraz lipcu i sierpniu. Budowa geologiczna terenu powiatu powoduje zaś powtarzające się zagrożenie osuwiskami, które w r. 2000 objęło na tym terenie kilkadziesiąt odcinków dróg, ok.
70 obiektów budowlanych i in. obiekty infrastrukturalne. Jednocześnie na obszarze powiatu
występują deficyty wody, ujawniające się szczególnie w suchych miesiącach letnich.
Stąd też konieczne jest prowadzenie racjonalnej gospodarki wodnej, w tym działania
na rzecz ochrony przed zagrożeniami wynikającymi z niewłaściwych stosunków wodnych.
Szczególną uwagę należałoby zwrócić na realizację melioracji szczegółowych. Udrożnione rowy melioracyjne, prawidłowo wykonane systemy drenaży mogą w znacznym stopniu przyczynić się do ochrony gruntów i obiektów infrastruktury przed zagrożeniami
osuwiskowymi i powodziowymi, wpływając na zachowanie przydatności gruntów do
wykorzystania rolniczego i inwestycyjnego. Należy jednak pamiętać, by tam, gdzie jest to
możliwe niezwłocznie, a w innych wypadkach stopniowo wyłączać z działalności inwestycyjnej tereny szczególnie narażone na wystąpienie osuwisk i powodzi.
Równie ważnym zadaniem jest ochrona gruntów i infrastruktury przed degradacją
spowodowaną niekorzystnym oddziaływaniem rzek i potoków. Działania w tym kierunku
powinny obejmować zabezpieczanie brzegów, udrożnienia, regulacje biegu cieków wodnych
w pierwszej kolejności tam, gdzie zagrażają budynkom mieszkalnym i infrastrukturze.
W związku z podziałem kompetencji w tym zakresie wymagana jest ścisła współpraca samorządów z terenu powiatu z samorządem województwa i administracją rządową, zarządzającymi większością cieków wodnych na obszarze powiatu.
5.1.3.4. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 4: Wsparcie budowy zbiornika retencyjnego w Wiśniowej
W Strategii rozwoju województwa podkarpackiego na lata 2000 – 2006 oraz w Planie
zagospodarowania przestrzennego województwa przewiduje się jako jedno z istotnych zadań
160
służących właściwej gospodarce wodnej w skali regionu budowę zbiorników małej i dużej retencji143. W planach tych ujęta jest m.in. budowa zbiornika retencyjnego w gminie Wiśniowa.
Już sama budowa zbiornika, a w konsekwencji jego funkcjonowanie przyczyniłyby się do gospodarczego ożywienia regionu, powodując wzrost zamówień i obrotów firm budowlanych,
handlowych, gastronomicznych i in. Przy projektowaniu tej inwestycji, ważnej dla rozwoju
gminy i powiatu, istotnej pod względem bezpieczeństwa przeciwpowodziowego dla całego
regionu pamiętać należy, by w jak najmniejszym stopniu oznaczała ona ingerencję w ukształtowana strukturę osiedleńczą i nie wpłynęła degradująco na środowisko naturalne.
5.1.3.5. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 5: Działania na rzecz racjonalnego
wykorzystania zasobów wodnych
W stosunku do potrzeb ludności i gospodarki na terenie całego kraju, w tym w regionie podkarpackim i powiecie strzyżowskim występuje deficyt wody, ujawniający się szczególnie w okresach suchych. W związku z tym zjawiskiem konieczne jest prowadzenie racjonalnej gospodarki wodno – wodociągowej polegającej m.in. na wykorzystywaniu różnych
źródeł ujęć wodnych do zasilania sieci wodociągowych, uszczelnianiu sieci wodociągowych
i in. Niezwykle istotna jest ochrona ujęć wodnych przed zanieczyszczeniami, na co wpływ
pośredni ma także zanieczyszczania wód powierzchniowych przez nieoczyszczone ścieki
z gospodarstw domowych i zakładów produkcyjnych. W działaniach na rzecz racjonalizacji
gospodarki wodno – wodociągowej należy zadbać o poprawę jakości wody pitnej, co można
osiągnąć m.in. poprzez stały nadzór sanitarny, usuwanie zanieczyszczeń i inne podobne działania.
5.1.4. CEL STRATEGICZNY NR 4: BUDOWA SPOŁECZEŃSTWA INFORMACYJNEGO NA OBSZARZE POWIATU STRZYŻOWSKIEGO
Jednym z głównych wyzwań, także dla lokalnych społeczności staje się obecnie tworzenie sprzyjających warunków dla rozwoju komunikacji elektronicznej i technik informatycznych określanych umownie jako budowa społeczeństwa informacyjnego144. Obszar powiatu strzyżowskiego jest aktualnie niezbyt dobrze wyposażony w instrumenty i cechy związane z uczestnictwem w tworzeniu globalnej sieci społeczeństwa informacyjnego.
W badaniach prowadzonych w 2007 r. podczas prac nad przygotowaniem strategii informatyzacji województwa podkarpackiego teren ten zaliczony został do obszarów
o stosunkowo niskim potencjale IT145.
143
Por. Strategia rozwoju województwa podkarpackiego na lata 2000 – 2006, Rzeszów 2000, s. 115 a także Plan
zagospodarowania przestrzennego województwa podkarpackiego (projekt) Rzeszów 2001 r. s. 224.
144
Terminem tym określa się nowoczesny model funkcjonowania społeczeństwa, w którym podstawowym towarem, wokół którego skupia się aktywność ekonomiczna jest informacja i szerzej: wiedza. Termin został wprowadzony w Japonii w 1963 r. przez T. Umesao, w Europie za datę początkową tworzenia społeczeństwa informacyjnego przyjmuje się rok 1994, w którym opublikowano tzw. Raport Bangemana „Europa
i Społeczeństwo Globalnej Informacji. Zalecenia dla Rady Europy”, w wyniku którego zaproponowano rozwinięcie na kontynencie europejskim 10 inicjatyw w celu rozwoju nowoczesnych technik teleinformacyjnych,
przeniesionych następnie w 2000 r. do tzw. Strategii lizbońskiej – planu działań Unii Europejskiej mających na
celu przyśpieszenie rozwoju gospodarczego i kolejnych dokumentów UE. [inf. na podstawie: wikipedia.org.pl]
145
Ang. Information Technology. Dziedzina wiedzy i gospodarki obejmująca całość zagadnień informatycznych,
telekomunikację, łącznie z internetem, ogólnie: sektor związany z wytwarzaniem, przetwarzaniem
i przesyłaniem informacji opartych o przekaz elektroniczny i sprzęt komputerowy.
161
Mapa nr 11 - E-potencjał powiatów województwa podkarpackiego146
Niezbędność tych działań wynika z wielu uwarunkowań. Coraz trudniej obecnie wyobrazić sobie rozwój chociażby usług turystycznych na danym obszarze bez obecności tego
terenu w internecie. To poprzez internet sprawdzana jest najczęściej oferta turystyczna, dokonywane są rezerwacje, płatności itp. Dla przyjmowanej jako jedna z głównych funkcji rozwojowych powiatu strzyżowskiego, jaką jest funkcja turystyczna i rekreacyjna rozwój komunikacji elektronicznej w różnych wymiarach jest więc konieczny.
Dlatego też niezbędne są na terenie powiatu strzyżowskiego działania na rzecz budowy społeczeństwa informacyjnego. Dotyczy to zwłaszcza upowszechnienia dostępu do sieci
szerokopasmowych, wdrożenia nowych usług świadczonych za pośrednictwem internetu,
modernizacji sieci teletechnicznych i in.
5.1.4.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Rozbudowa i modernizacja istniejącej oraz budowa nowej infrastruktury teleinformatycznej, w tym sieci
szerokopasmowego dostępu do internetu
Sieć łączności w powiecie strzyżowskim jest oparta na łączach analogowych
i w części cyfrowych, uzupełnianych łącznością radiową. Dostęp do telefonu nie stanowi aktualnie problemu w praktycznie żadnym miejscu na terenie powiatu. Sieć łączności przewodowej uzupełniona czy nawet zdublowana jest obecnie siecią telefonii mobilnej, co pozwala
146
Mapa przygotowana przez Stowarzyszenie Miasta w Internecie w ramach prac nad Strategią informatyzacji
Województwa Podkarpackiego w 2007 r.
162
na swobodny dostęp do tej dziedziny komunikacji. Inaczej wygląda sprawa dostępu do internetu, który jest najważniejszym medium dla rozwoju społeczeństwa informacyjnego W tej
dziedzinie nadal ocenić można obszar powiatu strzyżowskiego jako poddany w znacznej części procesowi, który przyjęło się określać jako tzw. „wykluczenie cyfrowe”147. Poza czynnikami ekonomicznymi i społecznymi, główną tego przyczyną jest stan sieci telekomunikacyjnej, która nie zapewnia łączy o dostatecznie wysokiej przepustowości. I tak - sama dostępność
internetu na terenie powiatu zapewniona jest w przeważającej części poprzez analogową łączność przewodową (w niewielkiej tylko części z wykorzystaniem łączy światłowodowych),
w części poprzez łączność bezprzewodową. Internet oparty na sieci przewodowej oferuje
przede wszystkim największy polski operator telekomunikacyjny Telekomunikacja Polska
S.A. Sieć ta nie zapewnia jednak pokrycia całości obszaru powiatu dostępem do internetu o
wymaganych parametrach, głównie ze względu na występujące ograniczenia techniczne. Tę
lukę zagospodarowują małe firmy lokalne oferujące dostęp oparty na technologii radiowej
WiFi148. W sumie jednak dostęp do internetu na obszarze powiatu strzyżowskiego jest znacznie ograniczony, zarówno co do zasięgu terytorialnego, jak również ze względu na oferowane
parametry techniczne.
Dlatego niezbędne staje się przeprowadzenie inwestycji, polegających na modernizacji
istniejących i budowie nowych cyfrowych sieci teleinformatycznych, opartych zarówno na łączach przewodowych, szczególnie światłowodowych, jak i radiowych, które pozwolą udostępnić internet mobilny i nomadyczny, ma to bowiem istotne znaczenie dla rozwoju funkcji
turystycznych oraz w terenach o rozproszonej zabudowie. Pamiętać przy tym należy, że budowane sieci powinny cechować się łatwą modyfikowalnością, ze względu na konieczność
zwiększenia przepustowości czy też zastosowania nowych typów usług. W celu rozwoju sieci
teleinformatycznej na obszarze powiatu niezbędne staje się zaangażowanie podmiotów publicznych – podmioty prywatne stają bowiem niejednokrotnie przed barierą opłacalności inwestycji, mają też utrudniony dostęp do programów wspomagających tę dziedzinę usług.
Z kolei samorządy bez wsparcia środkami zewnętrznymi nie są w stanie zrealizować tego zadania. W tym obszarze działań konieczna jest więc współpraca wielu podmiotów i zaangażowanie środków zewnętrznych, które umożliwią pokrycie większości wydatków związanych
z rozwojem i modernizacją sieci teleinformatycznej na terenie powiatu.
5.1.4.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Działania na rzecz poszerzenia
możliwości elektronicznego dostępu do usług publicznych
Poziom rozwoju komunikacji elektronicznej staje się obecnie wyznacznikiem uczestnictwa każdego społeczeństwa we współczesnej cywilizacji coraz bardziej opartej na przekazie informacji i wiedzy. Internet otwiera też nowe możliwości komunikacji w różnych wymiarach bez konieczności fizycznego przemieszczania się: umożliwia m.in. dokonywanie zakupów, rezerwację miejsc hotelowych, komunikację głosową i wizualną, przesyłanie obrazu telewizyjnego i wiele innych form aktywności. Dzięki wykorzystaniu tej formy komunikacji
rozwijać można także cały sektor usług publicznych – poczynając od załatwiania spraw administracyjnych, prowadzenie dokumentacji oświatowej do telemedycyny czy wykorzystania
zbiorów bibliotecznych. Dostęp do zasobów sieci z każdego praktycznie miejsca ma też istotny walor dla osób mających trudności w poruszaniu się, jak np. niektóre osoby z niepełno147
Ang. digital divide termin określający obszary i grupy społeczne nie uczestniczące w dobrodziejstwach związanych z rozwojem społeczeństwa informacyjnego ze względu na przyczyny technologiczne, społeczne, gospodarcze i in.
148
Ang. Wireless Fidelity: termin określający standard budowy lokalnych sieci komputerowych opartych na
bezprzewodowym dostępie do internetu z wykorzystaniem komunikacji radiowej, czyli WLAN (ang. wireless
local area network).
163
sprawnością ruchową, przed którymi staja liczne bariery w załatwianiu różnych spraw poza
miejscem zamieszkania.
Konieczne jest więc także w społeczności powiatu strzyżowskiego wdrożenie nowoczesnego systemu elektronicznej komunikacji. Sprzyjać temu będą przyjmowane kolejne
ogólnopaństwowe regulacje prawne, zwłaszcza te, które upowszechnią zastosowanie podpisu
elektronicznego niezbędnego m.in. dla szerszego wykorzystania usług administracji publicznej w internecie. Potrzebą chwili jest obecnie nie tylko stworzenie nowoczesnych internetowych serwisów informacyjnych przez podmioty publiczne, ale też zastosowanie oprogramowania umożliwiającego elektroniczny obieg dokumentów, nastawionego na komunikację drogą elektroniczną z interesantem. Niezbędne jest także zapewnienie jak najliczniejszych publicznych punktów dostępu do internetu z wykorzystaniem stacjonarnych infomatów czy też
tzw. hot spotów – wydzielonych obszarów, na których możliwe jest bezprzewodowe nawiązanie łączności internetowej. Rozwiązania oparte na cyfrowym przekazie informacji powinny
być także wdrażane w kolejnych segmentach krajowych, regionalnych i lokalnych usług publicznych, w tym w ochronie zdrowia, oświacie, pomocy społecznej i in. Stosowanie tego
nowoczesnego typu przekazu informacji ma bowiem także tę zaletę, że jest tańsze dla wszystkich użytkowników, może też powodować obniżenie kosztów funkcjonowania instytucji publicznych – jak chociażby zastosowanie technologii VoiP w połączeniach telefonicznych.
Warunkiem szerokiego udostępnienia cyfrowych usług administracji publicznej jest jednak
także digitalizacja administrowanych baz danych, w tym funkcjonujących w systemach krajowych, jak system PESEL czy KIEROWCA. W tym zakresie działania władz samorządowych muszą zostać wpisane w szersze przedsięwzięcia o charakterze ogólnokrajowym.
Rozwój łączności elektronicznej ma także szczególnie istotne zadanie w budowaniu
systemu zbiorowego bezpieczeństwa w powiecie. Oparty na tej łączności dostęp do telefonu
alarmowego 112 w ramach programu ogólnoeuropejskiego zapewni standardowy i szybki
model reagowania służb ratowniczych. Z kolei zastosowanie rozwiązań opartych na monitoringu miejsc potencjalnych zagrożeń poprzez odpowiednie służby wpłynie na poprawę bezpieczeństwa mieszkańców, zarówno w zakresie przestępczości, jak i zapobiegania skutkom
klęsk żywiołowych.
5.1.4.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Upowszechnienie dostępu do internetu, w tym przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu
Umiejętność posługiwania się komputerem i poruszania w sieci internetowej staje się
obecnie jedną z podstawowych umiejętności cywilizacyjnych. Dlatego też nie wystarczy sama
edukacja pod tym kątem młodego pokolenia w ramach szkolnego programu nauczania na kolejnych poziomach. Dla harmonijnego włączenia całej społeczności w uczestnictwo we
współczesnej kulturze konieczne jest upowszechnienie umiejętności posługiwania się komputerem i używania sieci internetowej we wszystkich grupach wiekowych mieszkańców powiatu i na całym jego terenie. Pomoc instytucji publicznych poprzez realizowane projekty
i programy powinna być także adresowana do grup narażonych na tzw. „wykluczenie cyfrowe” jako forma działań socjalnych – w tym poprzez tzw. „internet socjalny”. Pożądane byłyby w tym zakresie projekty wspierające dostęp do internetu dla uboższej części mieszkańców,
szkoleniowe, projekty udostępnienia internetu w miejscach trudno dostępnych, a z drugiej
strony w publicznych punktach dostępu do internetu, w tym w bibliotekach
i świetlicach wiejskich. Szansą dla lokalnych społeczności jest możliwość łatwego i taniego
kontaktu z wykorzystaniem łączności elektronicznej, co posłużyć może budowaniu sprawnych kanałów kontaktu i systemów zbiorowego bezpieczeństwa. Rozwój komunikacji cyfrowej umożliwi z kolei rozwój firm działających w tym sektorze, co wpłynie na podniesienie
poziomu rozwoju gospodarczego powiatu.
164
6. PRIORYTET, CELE I KIERUNKI DZIAŁAŃ W DZIEDZINIE INICJATYW LOKALNYCH I WSPÓŁPRACY REGIONALNEJ
AKTYWIZACJA I INTEGRACJA SPOŁECZNOŚCI POWIATU STRZYŻOWSKIEGO WOKÓŁ PROGRAMÓW WSPIERAJĄCYCH JEGO ROZWÓJ
Jednym z zasadniczych warunków w realizacji strategii rozwoju jest aktywizacja lokalnej społeczności. Rozwój gospodarki, turystyki, ochrona dóbr kultury, tworzenie sprzyjających warunków dla inwestycji zewnętrznych nie będzie możliwe bez społecznego zaangażowania, współdziałania władz samorządowych ze społecznościami wiejskimi, gminnymi,
z różnymi środowiskami powiatu. Inicjatywy prorozwojowe obejmować powinny także działania na rzecz poprawy organizacji i standardu świadczonych usług wpływających na poziom
i jakość życia mieszkańców.
Zadaniem samorządów będzie wspieranie rozwoju organizacji pozarządowych, tworzenie warunków dla rozwoju różnorodnych inicjatyw społecznych, inspirowanie działań
w zakresie kultury, turystyki i rekreacji. Stałym przedmiotem troski władz samorządowych
gmin i powiatu powinna być popularyzacja osiągnięć społeczności powiatu w różnych dziedzinach. Szczególnie działalność kulturalną i artystyczną, sport, turystykę i rekreację wykorzystywać należy do realizacji różnych działań promocyjnych w celu tworzenia pozytywnego
wizerunku powiatu.
Dla harmonijnej realizacji założonych priorytetów i celów strategicznych niezbędne są
także inicjatywy podejmowane w obszarach takich jak: bezpieczeństwo publiczne, ochrona
zdrowia, pomoc społeczna, które, choć nie wpływają bezpośrednio na rozwój ekonomiczny
powiatu, to jednak w znacznym stopniu przyczyniają się do tworzenia pozytywnego klimatu
w jego realizacji.
Współpraca regionalna Powiatu Strzyżowskiego powinna też zostać uzupełniona
o inicjatywy i projekty o wymiarze międzynarodowym. Nowe możliwości w tym zakresie pojawiły się wraz z wstąpieniem Polski do Unii Europejskiej i związane są z wdrażanymi w kolejnych perspektywach finansowych programach wspierających współpracę transgraniczną
i transnarodową. Podejmowane inicjatywy w tej dziedzinie powinny zmierzać do nawiązania
partnerstwa z władzami lokalnymi w różnych krajach a następnie poprzez realizowane projekty i nawiązywane kontakty przenosić tę współpracę na poziom szkół, instytucji kultury, sportu
i innych dziedzin społecznej aktywności.
6.1.1. CEL STRATEGICZNY NR 1: REALIZACJA PRZEDSIĘWZIĘĆ
PROMOCYJNYCH W DZIEDZINIE KULTURY, SZTUKI, SPORTU
TURYSTYKI I GOSPODARKI
Na terenie powiatu strzyżowskiego znajduje się wiele materialnych dóbr kultury obrazujących wielowiekową historię ziem wchodzących w jego skład. Zabytkowe budowle sakralne, zespoły dworskie, zabytki techniki i przemysłu, wykopaliska i fortyfikacje są znakomitym materiałem do wykorzystania w działalności promocyjnej mającej na celu przyciągnięcie turystów, rozwój różnych form turystyki i rekreacji. Aspekt ten dodatkowo wzmacniają atrakcyjne przyrodniczo i krajobrazowo tereny Pogórza z parkiem krajobrazowym, rezer-
165
watami przyrody, obszarami chronionego krajobrazu149. Dla właściwego zagospodarowania
tych walorów konieczne jest podejmowanie różnorodnych inicjatyw, których celem będzie
ich popularyzacja w zewnętrznym otoczeniu, zachęcenie do przyjazdów na teren powiatu,
tworzenie sprzyjających warunków dla rozwoju bazy turystycznej i rekreacyjnej.
6.1.1.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Wydawanie czasopisma powiatowego oraz inne działania wykorzystujące przekaz medialny dla tworzenia
pozytywnego wizerunku powiatu
Działania promocyjne kierowane mogą być nie tylko na zewnątrz, ale także wykorzystywać zapotrzebowanie wewnętrzne, w samej powiatowej społeczności. Ważną tradycją
w tym zakresie w powiecie jest działalność czasopiśmiennicza – pisma lokalne od początku
lat dziewięćdziesiątych ukazują się praktycznie w każdej gminie. Tradycję tę należy kontynuować poprzez wydawanie czasopisma powiatowego, którego zadaniem będzie nie tylko
popularyzacja osiągnięć i walorów powiatu, ale także wzmacnianie integracji społeczności
powiatu, tworzenie więzi wewnętrznych obejmujących cały obszar. Zadanie to dobrze wypełnia ukazujący się obecnie miesięcznik Powiatu Strzyżowskiego „Bardo”, którego wydawanie
powinno stanowić stałe zadanie dla samorządu powiatowego.
Działania promocyjne w tym obszarze można będzie w perspektywie rozszerzyć o internetową wersję czasopisma powiatowego, przygotowanie możliwości powstania lokalnej
rozgłośni radiowej czy stacji telewizji kablowej. Dopóki te zadania nie będą możliwe, do tworzenia pozytywnego wizerunku powiatu należy wykorzystywać istniejące stacje radiowe i telewizyjne, czasopisma regionalne i inne oddziaływania w sferze przekazu medialnego.
6.1.1.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Organizacja imprez i konkursów
promujących walory kulturalne, turystyczne i gospodarcze powiatu
Ważnym i stałym elementem działalności promocyjnej nakierowanej na propagowanie
walorów i osiągnięć powiatu w różnych dziedzinach powinny stanowić podejmowane działania w formie sympozjów, konferencji, imprez kulturalnych, turystycznych, konkursów promujących osiągnięcia w różnych dziedzinach. Tradycyjnie organizowane imprezy kulturalne
w każdej gminie, w tym kilka o zasięgu ponadpowiatowym, takie jak Przegląd Kapel Ludowych w Wiśniowej, Niebyleckie Kabaretowisko, Festiwal Teatrów Dziecięcych w Strzyżowie
powinny zostać uzupełnione o wydarzenia nakierowane na zewnątrz, promujące walory turystyczne i rekreacyjne powiatu lub też osiągnięcia gospodarcze. W większym niż do tej pory
zakresie należy organizować różnego rodzaju konferencje poświęcone sprawom kultury, m.in.
dziedzictwu kulturowemu, koncepcjom zagospodarowania poszczególnych obiektów, ale też
imprezy o charakterze turystycznym i rekreacyjnym, a także promujące osiągnięcia powiatowego rolnictwa czy gospodarki.
Działania w tych obszarach powinny być podejmowane przez różne podmioty: stowarzyszenia, instytucje kultury, nawet przez przedsiębiorstwa działające w sektorze prywatnym,
ale przede wszystkim przez samorządy i ich jednostki organizacyjne. Dla samorządu powiatowego szczególnie istotne jest działanie mające na celu organizację cyklicznych imprez propagujących walory i osiągnięcia powiatu w różnych dziedzinach, których celem będzie zainteresowanie otoczenia terenem powiatu, przyciągnięcie na ten teren turystów i inwestorów.
Rolę tę dobrze wypełniają Podkarpackie Prezentacje „Agromania”, których rokroczna organizacja zainicjowana została w 2000 r. Należy także dążyć do ukazywania osiągnięć firm powiatowych, samorządów, ludzi kultury i sztuki i in., tworząc w ten sposób pozytywny wize149
Por. rozdz. 1.2. cz. II w niniejszym opracowaniu.
166
runek powiatu,. Zadanie to można realizować poprzez organizację różnorodnych konkursów,
przyznawanie nagród i wyróżnień w tych dziedzinach.
6.1.1.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Kreowanie pozytywnego wizerunku powiatu m.in. poprzez wykorzystanie nowoczesnych środków przekazu
Powiat strzyżowski utworzony na nowo w 1999 r. po 25 latach od likwidacji w r. 1974
potrzebuje działań służących procesowi wewnętrznej integracji. Działania te mogą mieć wielokierunkowy charakter, o czym napisano w rozdz. 7 cz. IV niniejszego opracowania, a wśród
nich szczególną rolę mogą odegrać działania skierowane do młodzieży, czy też podejmowane
na niwie kultury, promujące powiat na zewnątrz, ukazujące dorobek wszystkich społeczności
gminnych. Znakomitym obszarem do osiągnięcia tego typu celów jest także sport; poprzez
cykliczne organizowanie współzawodnictwa sportowego dzieci i młodzieży, różnych imprez
sportowych osiągnąć można zamierzony efekt integracyjny, kreując jednocześnie pozytywny
wizerunek powiatu, realizując skutecznie przedsięwzięcia promocyjne. Dlatego też utrzymania i rozwinięcia wymagają cykliczne igrzyska młodzieży szkolnej z terenu powiatu organizowane we współpracy ze Szkolnym Związkiem Sportowym, różne zawody i turnieje sportowe. Także cyklicznie przygotowywane w różnych gminach uroczystości patriotyczne i religijne o randze powiatowej, z udziałem przedstawicieli wszystkich gmin z terenu powiatu
spełniają ważną rolę integracyjną i promocyjną.
Istotnym zadaniem w tym kierunku działania będzie również podejmowanie inicjatyw
wykorzystujących najbardziej nowoczesne środki przekazu. Zaistnienie powiatu strzyżowskiego oraz poszczególnych gmin w sieci internetowej, wykorzystanie jej do realizacji przedsięwzięć promocyjnych czy też tworzenie odpowiedniej jakości materiałów promocyjnych
w formie folderów, filmów, płyt CD i DVD to aktualnie i w przyszłości standardowe narzędzia do osiągania założonych celów. Kreowanie pozytywnego wizerunku powiatu, z wykorzystaniem tych narzędzi powinno w perspektywie objąć działania zewnętrzne, wykorzystujące istniejące targi, przeglądy, festiwale i in. wydarzenia o charakterze kulturalnym, turystycznym czy gospodarczym. Obecne być powinny na nich firmy, zespoły, działacze czy też artyści z terenu powiatu, a ich obecność łączyć się powinna z realizacją zadań promocyjnych przy
wykorzystaniu materiałów przygotowywanych cyklicznie dla tego celu.
6.1.2. CEL STRATEGICZNY NR 2: WSPÓŁDZIAŁANIE SPOŁECZNOŚCI LOKALNYCH, SAMORZĄDÓW I INNYCH PODMIOTÓW W REALIZACJI RÓŻNORODNYCH PROGRAMÓW O ZNACZENIU LOKALNYM
Przyśpieszenie rozwoju powiatu wiąże się z wyzwoleniem różnorodnych inicjatyw
społecznych oraz współdziałaniem różnych środowisk w ich realizacji. Działania indywidualne stanowią niewątpliwie podstawę sukcesu gospodarczego, tworzą osiągnięcia w dziedzinie
prywatnej przedsiębiorczości, przyczyniają się do sukcesów w kulturze, sztuce, dostarczają
pozytywnych przykładów przekształceń w rolnictwie. Działania zespołowe pozwalają skuteczniej poszukiwać różnych form wsparcia w tych sferach, upowszechniają pozytywne przykłady, w niektórych przypadkach potaniają koszty inwestycji, przedsięwzięć promocyjnych
itp. Rolą samorządów, liderów lokalnych jest inicjowanie i tworzenie sprzyjających warunków dla podejmowania działań zespołowych, angażujących od kilku do kilkudziesięciu podmiotów, a ich najlepszą formą będą wspólnie realizowane programy wykorzystujące także
zewnętrzne środki finansowe.
167
6.1.2.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Wspólna realizacja różnych programów przez samorządy terytorialne z terenu powiatu
Samorządy terytorialne są zasadniczymi podmiotami kreującymi rozwój powiatu. Dlatego też ich współdziałanie w realizacji wyznaczonych priorytetów, celów strategicznych
i kierunków działań ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia założonych efektów. Współpraca międzysamorządowa na terenie powiatu powinna się odbywać na bieżąco a docelowo
oznaczać realizację programów współfinansowanych przez poszczególne samorządy. Programy te powinny obejmować m.in. zadania takie jak: rozwój turystyki i rekreacji, pozyskiwanie zewnętrznych inwestorów, modernizację układu komunikacyjnego, przekształcenia
w rolnictwie i in. W celu skutecznej realizacji tego kierunku działania powinno zostać stworzone stowarzyszenie obejmujące samorządy terytorialne z terenu powiatu, mogą też być tworzone inne formy zrzeszania się ułatwiające osiąganie założonych celów.
6.1.2.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Współdziałanie w pozyskiwaniu
zewnętrznych środków finansowych służących rozwojowi powiatu
Wspólne działanie jest szczególnie istotne w poszukiwaniu na zewnątrz możliwości
finansowania działań prorozwojowych. Przygotowywanie projektów przez kilka podmiotów
jest łatwiejsze, angażuje bowiem większe środowiska, ułatwia zabezpieczenie wymaganego
finansowego udziału własnego, zwiększa też szanse na uzyskanie dofinansowania. Działania
w tym kierunku powinny dotyczyć samorządów, które wspólnie mogą występować w ubieganiu się o środki w ramach programów rozwoju regionalnego, programów instytucji europejskich i światowych, ale także mogą obejmować sferę gospodarki, organizacje pozarządowe
i inne podmioty. W związku z poszerzającymi się możliwościami zewnętrznego finansowania programów lokalnych, wzrastającą konkurencją w ubieganiu się o te środki oraz
coraz trudniejszymi wymaganiami stawianymi przed beneficjentami konieczne jest stałe
wdrażanie osób i zespołów odpowiedzialnych za tę sferę w istniejące i tworzone procedury, przygotowywanie wniosków do kolejnych edycji programów i in. tego rodzaju
działania przygotowujące samorządy i inne środowiska do korzystania z zewnętrznych
źródeł pomocowych.
6.1.2.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3 Wspieranie różnorodnych inicjatyw społecznych, popieranie rozwoju stowarzyszeń i grup samopomocowych
Aktywność społeczna jest tradycją społeczności powiatu od wielu dziesięcioleci. Budowa kościołów, szkół, ośrodków zdrowia, domów ludowych, dróg, sieci wodociągowych
i gazowych, telefonizacja to działania, które wielokrotnie odbywały się poprzez inicjatywę
i zaangażowanie lokalnych liderów i całych społeczności. W ostatnich dziesięcioleciach tradycja ta została wzmocniona przez istniejące stowarzyszenia i organizacje pozarządowe działające na obszarze powiatu (patrz r. 6.3. cz. II niniejszego opracowania).
Ten niewątpliwy potencjał społeczny powinien być umiejętnie i stale wspierany m.in.
poprzez opiekę i mecenat samorządów i instytucji samorządowych. Tradycyjna aktywność
społeczna w dziedzinie kultury stanowi ważny czynnik umacniający poczucie kulturowej tożsamości, wzmacniający więzi wewnętrzne, wspomagający proces wewnętrznej integracji społeczności powiatu, działalność społeczna na niwie gospodarczej, tradycyjne zrzeszenia i spółdzielnie funkcjonujące na obszarach wiejskich, zrzeszenia przedsiębiorców i producentów,
grupy samopomocowe tworzą sprzyjający klimat dla rozwoju przedsiębiorczości – jednego
168
z najważniejszych wyzwań stojących współcześnie przed powiatową społecznością. Z kolei
inicjatywy obejmujące różnorodną działalność społeczną i charytatywną wpływają na kreowanie pozytywnego wizerunku powiatu, przyczyniają się do wzrostu poziomu i jakości życia,
a niejednokrotnie nawet do tworzenia pośrednich i bezpośrednich miejsc pracy.
Działalność organizacji pozarządowych w tych obszarach, pojawiające się inicjatywy
zyskać powinny wsparcie ze strony samorządów, ważne też jest, aby w działalności struktur
samorządowych tworzyć partnerski klimat współpracy z organizacjami pozarządowymi, różnorodnymi stowarzyszeniami i środowiskami społecznymi, by niejednokrotnie inicjować powstawanie tego typu struktur opartych o społeczną inwencję i zaangażowanie. Stosunkowo
wysoko na terenie powiatu rozwinięte są grupy i stowarzyszenia charytatywne, religijne,
stowarzyszenia i organizacje działające w sferze kultury, tradycyjne organizacje rolnicze.
Szczególnego wsparcia wymaga rozwój nowoczesnych grup samopomocowych w dziedzinie
rolnictwa i gospodarki, nakierowanych na popularyzację i rozwój przedsiębiorczości, gdyż
w tych obszarach udział organizacji i struktur pozarządowych jest najmniejszy.
6.1.3. CEL STRATEGICZNY NR 3: REALIZACJA PROGRAMÓW DOTYCZĄCYCH STANU BEZPIECZEŃSTWA NA OBSZARZE POWIATU
Stan bezpieczeństwa stanowi ważny element w działalności władz samorządowych
i wielu instytucji na obszarze powiatu. W sposób bezpośredni zadania w tym obszarze realizują powiatowe służby inspekcje i straże, w tym przede wszystkim Policja, Państwowa
i Ochotnicze Straże Pożarne, wyspecjalizowane inspekcje i służby medyczne. W zadaniach
Starosty i samorządu powiatowego został umieszczony stały nadzór nad stanem bezpieczeństwa w powiecie, nawiązujący zresztą do kompetencji powiatu w poprzednich okresach jego
funkcjonowania150. W ten sposób zadania ważne dla społeczności powiatu, podejmowane
wielokrotnie przez inicjatywy samorządów gminnych zyskały istotne dopełnienie, a społeczność powiatowa realny wpływ na działania dotyczące różnych wymiarów bezpieczeństwa na
tym terenie.
Istniejące więzi społeczne w powiecie, działalność prewencyjna i wykrywcza sprawiają, że poziom bezpieczeństwa na obszarze powiatu w porównaniu do innych obszarów województwa i Polski jest stosunkowo wysoki. Największy wzrost zagrożeń w ostatnich latach
związany jest z występującymi kataklizmami i klęskami żywiołowymi, wzrostem zagrożeń na
drogach powiatowych, wzrastającą przestępczością nieletnich, znaczna ilość przestępstw na
obszarze powiatu popełniana jest też przez zewnętrzne grupy przestępcze.
Istniejące zagrożenia wymagają stałej sprawności służb oraz adekwatnych do zagrożeń
przedsięwzięć w różnych dziedzinach, polegających zarówno na podejmowaniu działań prewencyjnych, jak i na realizacji inicjatyw dostosowanych do współczesnych wyzwań.
150
Na podobny zakres zadań administracji powiatowej w latach 1896 – 1932 oraz 1954 – 1975 wskazuje m.in.
Z. Irzyk w opracowaniu Zarys historii powiatu strzyżowskiego sporządzonym w Archiwum Państwowym w
Rzeszowie. Z. Irzyk, Zarys historii powiatu strzyżowskiego, materiał roboczy Archiwum Państwowego w Rzeszowie.
169
Tabela nr 37 - Zdarzenia związane z zagrożeniem bezpieczeństwa w powiecie strzyżowskim w latach 1990
– 2000151
Rok
1996
1997
1998
1999
2000
Liczba
pożarów
77
77
56
83
59
Liczba zagrożeń
miejscowych
usuwanych
przez jednostki
Straży Pożarnej
138
184
230
286
292
Liczba przestępstw kryminalnych
248
368
307
471
593
Liczba
Stwierdzone
Liczba
przestępstw przypadki przestępstw
nieletnich narkomanii drogowych
13
52
22
58
58
25
18
11
4
5
38
40
43
28
32
Kradzieże
z włamaniem
70
143
111
126
142
6.1.3.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Stworzenie systemu zintegrowanego ratownictwa w powiecie
Jednym z najważniejszych działań w obszarze zbiorowego bezpieczeństwa jest sprawny, dobrze funkcjonujący system ratownictwa. Dla obszaru powiatu niezwykle istotne jest
zorganizowanie systemu zintegrowanego ratownictwa łączącego działania różnych służb,
przede wszystkim w obszarze ratownictwa drogowego. Dla stworzenia tego systemu konieczne jest powołanie Powiatowego Centrum Powiadamiania Ratunkowego z całodobowymi
dyżurami służb ratowniczych opartych na funkcjonariuszach państwowej straży pożarnej i ratownikach medycznych, wyposażenie służb ratowniczych w odpowiedni, specjalistyczny sprzęt oraz ich fachowe przygotowanie. W celu jak najszybszej pomocy ofiarom
wypadków należy stworzyć w szpitalu powiatowym pododdział ratowniczy przygotowany do
realizacji tego typu działań. Docelowo system ten powinien być wkomponowany w regionalny i krajowy system ratowniczy, w którym, dzięki nowoczesnym metodom powiadamiania
i reagowania, do maksimum zostanie skrócony czas dotarcia do ofiar wypadków.
6.1.3.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Realizacja programu „Bezpieczny
powiat” angażującego różne środowiska w powiecie w działalności prewencyjnej na rzecz poprawy stanu bezpieczeństwa
W obszarze bezpieczeństwa publicznego, podobnie jak w pozostałych obszarach istotne jest współdziałanie różnych podmiotów na obszarze powiatu, które jest tym bardziej konieczne, że działania w tym obszarze odpowiadają na ważne społeczne zapotrzebowanie.
Gmina i Miasto Strzyżów prowadzi od kilku lat działalność angażującą samorząd gminny
w poprawę stanu bezpieczeństwa na jej obszarze, poprzez współdziałanie z policją i innymi
podmiotami pod nazwą „Bezpieczna gmina i miasto Strzyżów”. Program ten powinien stać
się wzorem do upowszechnienia na terenie całego powiatu, angażując środki z budżetów samorządowych w działania prewencyjne na rzecz wzrostu poziomu bezpieczeństwa i likwidację potencjalnych i istniejących zagrożeń. W działania w tym obszarze angażowane będą różne podmioty, z wiodącą rolą służb profesjonalnych wykorzystywaną w działaniach prowadzonych w lokalnych społecznościach, środowiskach gospodarczych, instytucjach oświatowych i in. środowiskach społecznych.
151
Na podstawie danych własnych Komendy Powiatowej Policji i Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Strzyżowie.
170
6.1.3.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Stworzenie sprawnego systemu
zbiorowego bezpieczeństwa umożliwiającego skuteczne reagowanie na klęski żywiołowe i inne zagrożenia zbiorowego bezpieczeństwa w powiecie
Sprawnie i skutecznie funkcjonujący system reagowania kryzysowego w powiecie,
pozwalający na szybkie reagowanie na zaistniałe zagrożenia, na ich rozpoznanie, przeciwdziałanie a następnie likwidację skutków to jedno z podstawowych zadań samorządu powiatowego. Dla jego realizacji samorząd tego szczebla wyposażony został w możliwość nadzorowania i wpływania na działalność służb takich jak policja, straż pożarna, inspekcja budowlana, sanitarno – epidemiologiczna, weterynaryjna.
Dla osiągnięcia tego celu konieczna jest pełna współpraca pomiędzy poszczególnymi
organami administracji państwowej oraz jasny podział kompetencji, uwzględniający lokalne
uwarunkowania. Z kolei sprawność reagowania związana jest z rozwiniętym systemem przeciwdziałania zagrożeniom w tym obszarze opartym na współdziałaniu państwowej i ochotniczych straży pożarnych w celu przeciwdziałania pojawiającym się zagrożeniom spowodowanym przez pożary, osuwiska, ulewne deszcze i powodzie. Realizując ten kierunek działania,
należy wyposażać jednostkę ratowniczą PSP w Strzyżowie, jednostki ochotnicze w odpowiedni sprzęt, prowadzić stałe szkolenie strażaków, rozwijać sprawność bojową i koordynację
działań na obszarze powiatu, przygotowywać kolejne jednostki OSP do funkcjonowanie
w ramach Krajowego Systemu Ratowniczo – Gaśniczego oraz upowszechniać działalność
w ramach ochotniczych straży pożarnych we wszystkich miejscowościach powiatu.
6.1.4. CEL STRATEGICZNY NR 4: PRZEDSIĘWZIĘCIA DOTYCZĄCE
ROZWOJU USŁUG ZDROWOTNYCH I OPIEKI SPOŁECZNEJ NA
TERENIE POWIATU
Dla właściwego funkcjonowania poszczególnych sfer życia społecznego istotny
wpływ ma jakość i standard oferowanych usług zdrowotnych oraz możliwość udzielania pomocy poprzez różnego rodzaju placówki pomocy społecznej. Toteż poziom rozwoju tych
dziedzin łączy się bezpośrednio z rozwojem cywilizacyjnym, wpływając w pewnym sensie na
poczucie bezpieczeństwa w danej społeczności.
Na terenie powiatu strzyżowskiego dziedzina pomocy społecznej jest dobrze rozwinięta. Funkcjonują tu placówki pomocy społecznej prowadzone przez gminy, przez samorząd
powiatowy, oferujące szeroki zakres różnego rodzaju świadczeń i usług. Placówki te to
Gminne Ośrodki Pomocy Społecznej, Domy Pomocy Społecznej dla mężczyzn, Domy
Dziecka, Środowiskowy Dom Samopomocy w Strzyżowie, Specjalne Ośrodki Szkolno – Wychowawcze kształcące dzieci i młodzież niepełnosprawną, Powiatowy Urząd Pracy i Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie. W perspektywie placówki te wymagają uzupełnienia o Dom
Pomocy Społecznej dla osób w podeszłym wieku, najpierw jednak należy podjąć działania w
celu poprawy standardów obecnie funkcjonujących stacjonarnych placówek pomocy społecznej, przede wszystkim Domu Pomocy Społecznej w Gliniku Dolnym. W sferze pomocy społecznej dążyć należy także do rozwijania usług w tej dziedzinie przez organizacje pozarządowe, stowarzyszenia i inne instytucje spoza sfery budżetowej.
W zakresie służby zdrowia w związku z realizowaną reformą w ciągu ostatnich lat na
obszarze powiatu zachodzą daleko idące zmiany. Dotyczą one przede wszystkim tworzenia
niepublicznych podmiotów świadczących obecnie usługi w zakresie podstawowej opieki
zdrowotnej, stomatologii oraz specjalistycznej opieki zdrowotnej. Od roku 1999 powstają na
obszarze powiatu w ramach publicznej służby zdrowia podmioty świadczące usługi zdrowot-
171
ne w ramach opieki długoterminowej, uzupełniając w ten sposób działalność szpitala powiatowego.
Ten kierunek działania powinien nadal być rozwijany, a celem władz samorządowych
i podmiotów zarządzających ochroną zdrowia powinno być dążenie do wzrostu konkurencyjności pomiędzy poszczególnymi podmiotami. Szczególnej uwagi wymaga sytuacja SP ZOZ
w Strzyżowie jako podstawowej placówki świadczącej usługi w tym obszarze. Jednostka
ta powinna być przekształcana i rozwijana, a najistotniejszym zadaniem na najbliższe
lata jest poprawa jej kondycji ekonomicznej oraz bazy lokalowej, głównie w szpitalu
powiatowym, przychodni i in. obiektach.
Rozwój publicznej służby zdrowia powinien przede wszystkim obejmować rozwój
Szpitala Powiatowego, którego działalność powinna być rozszerzana o nowe dziedziny, dostosowane do potrzeb i zagrożeń zdrowotnych mieszkańców powiatu. W najbliższych latach
należałoby szczególnie zwrócić uwagę na rozwój takich dziedzin jak kardiologia, opieka paliatywna i długoterminowa, ratownictwo medyczne, ginekologia oraz pediatria i chirurgia.
Przy tym należy pamiętać, że rozwój szpitala m.in. obejmujący te kierunki będzie możliwy
pod warunkiem unowocześnienia i powiększenia bazy lokalowej oraz wyposażenia tej jednostki w nowoczesny sprzęt. Także pozostałe dziedziny usług medycznych wymagają podobnych działań, ważna też jest współpraca pomiędzy różnymi podmiotami w zakresie rozwoju
i dążenia do wyższego poziomu opieki i usług zdrowotnych, w tym także pomiędzy podmiotami oferującymi różne rodzaje usług zdrowotnych.
6.1.4.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Rozwój Szpitala Powiatowego
w Strzyżowie
W dziedzinie ochrony zdrowia na terenie powiatu strzyżowskiego najważniejszą placówką jest Szpital Powiatowy w Strzyżowie działający w ramach Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Strzyżowie. Działalność i rozwój środowiska medycznego
w powiecie, znaczna część działalności pozostałych podmiotów ochrony zdrowia koncentruje
się wokół centrum, jakim jest szpital powiatowy. Dlatego też jego umocnienie, doposażenie
w odpowiedni sprzęt, poprawa standardu lokalowego, dążenie do jak najwyższego poziomu świadczonych usług powinno być najważniejszym zadaniem dla samorządu powiatowego w dziedzinie ochrony zdrowia. Zadanie to jest tym bardziej istotne, że w otoczeniu powiatu funkcjonuje kilka szpitali o wzrastającej pozycji konkurencyjnej, co, bez odpowiednich działań naprawczych, powodować może odpływ pacjentów poza teren powiatu.
Działalność szpitala powiatowego powinna być rozwijana poprzez tworzenie nowych
oddziałów i pododdziałów dostosowanych do aktualnych potrzeb i zagrożeń bezpieczeństwa
zdrowotnego ludności powiatu i okolic w dziedzinach takich jak: kardiologia, pediatria, chirurgia, rehabilitacja, neurologia i psychiatria czy ginekologia. Absolutnym warunkiem pomyślnej realizacji założonych w tym kierunku działania celów jest jednak przede wszystkim
zapewnienie odpowiednich warunków lokalowych dla szpitala, co w wielu przypadkach
oznacza zwiększenie liczby łóżek, tworzenie nowych pomieszczeń, zakup nowoczesnego
sprzętu dla prowadzenia badań diagnostycznych i terapii. W realizacji tego kierunku działania
szczególnie ważne jest pozyskiwanie środków spoza budżetu powiatu, działania te bowiem
wymagają znacznych nakładów finansowych w kolejnych latach.
6.1.4.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Poprawa standardu lokalowego
i sprzętowego powiatowych placówek ochrony zdrowia
Rozwój usług medycznych na terenie powiatu nie będzie możliwy bez poprawy standardu budynków i lokali, w których usługi te są realizowane oraz wyposażenia poszczegól172
nych podmiotów tworzących powiatową służbę zdrowia w nowoczesny sprzęt. Działania te
przyśpiesza wzrastająca konkurencyjność w tym obszarze, powoduje bowiem tworzenie nowych źródeł finansowania koniecznych zmian. Baza lokalowa poszczególnych obiektów
służby zdrowia na terenie powiatu wymaga szybkiego dostosowania do współczesnych standardów. Obiekty ośrodków zdrowia, przychodni i szpitala powiatowego zbudowane kilkadziesiąt lat temu wymagają gruntownych remontów i modernizacji. Również w zakresie wyposażenia sprzętowego konieczne jest przygotowanie nowych rozwiązań, doposażenie poszczególnych podmiotów w nowoczesny sprzęt, który umożliwi diagnozowanie i terapię na
poziomie dostosowanym do współczesnych wymagań.
W obecnych warunkach finansowania służby zdrowia działania te będą możliwe przede wszystkim poprzez zaangażowanie środków pochodzących z rezerw budżetu państwa
przeznaczonych na restrukturyzację ochrony zdrowia, środków z kontraktu regionalnego oraz
przekazywanych poszczególnym podmiotom przez Kasy Chorych a także ze źródeł pozabudżetowych, do których uzupełnieniem będą środki budżetu powiatu i samorządów gminnych.
Rolą zarządzających będzie tworzenie odpowiednich programów, które pozwolą środki te pozyskać.
6.1.4.3. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 3: Poprawa standardu świadczonych
usług w placówkach stałych pomocy społecznej na obszarze powiatu strzyżowskiego
Podobne jak w obszarze ochrony zdrowia działania dotyczyć będą stacjonarnych placówek pomocy społecznej na obszarze powiatu, którymi są: Dom Dziecka w Strzyżowie,
Dom Dziecka w Żyznowie, Dom Pomocy Społecznej w Babicy, Dom Pomocy Społecznej
w Gliniku Dolnym. Spośród nich zwłaszcza Dom Pomocy Społecznej w Gliniku Dolnym
wymaga gruntownej przebudowy i modernizacji, wszystkie placówki zaś dostosowania do
standardów wyznaczonych przez stosowne akty prawne.
Osobnym problemem jest to, że Domy Dziecka czy jednostki administracyjne pomocy
społecznej takie jak Powiatowy Urząd Pracy i Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie zlokalizowane są w obiektach, które albo nie stanowią własności powiatu strzyżowskiego, albo też
mogą podlegać procesowi reprywatyzacji. W związku z tym w różnego rodzaju działaniach
związanych z zagospodarowywaniem mienia powiatu należy dążyć do rozwiązania tego problemu.
6.1.4.4. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 4: Rozwój usług pomocy społecznej
świadczonych przez podmioty spoza sfery budżetowej
W sferze pomocy społecznej ważnym kierunkiem działania będzie wspieranie rozwoju
usług i realizacji zadań w tym obszarze przez podmioty spoza sfery budżetowej. W ramach
zadań leżących w kompetencji powiatu mogą to być m.in. rodziny zastępcze dla dzieci wymagających opieki, organizacje pozarządowe świadczące usługi pomocy społecznej, w tym
m.in. realizujące zadania związane z prowadzeniem placówek pomocy społecznej dla osób
niepełnosprawnych i in. Ten kierunek ważny będzie m.in. przy tworzeniu koncepcji rewitalizacji wolnych obiektów budowlanych na terenie powiatu, które mogą być zagospodarowywane dzięki współpracy z organizacjami pozarządowymi na cele pomocy społecznej oraz
w rozwijaniu różnych form opieki nad dzieckiem, w tym poprzez wzrost liczby rodzin zastępczych na terenie powiatu, tworzenie rodzinnych domów dziecka i tym podobne działania.
173
6.1.4.5. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 5: Wzrost konkurencyjności w oferowaniu usług medycznych oraz tworzenie nowych placówek świadczących
usługi w dziedzinie ochrony zdrowia i pomocy społecznej
Poprawa standardu i jakości świadczonych usług w dziedzinie ochrony zdrowia będzie
możliwa przede wszystkim dzięki tworzeniu i wzmacnianiu zasady konkurencyjności pomiędzy różnymi podmiotami świadczącymi te usługi, co jest szczególnie istotne przede wszystkim w zakresie lecznictwa otwartego. Zasada konkurencyjności służyć także powinna jak najszerszej dostępności pacjentów do usług medycznych na obszarze całego powiatu.
Przekształcenia w powiatowej służbie zdrowia powinny dotyczyć zarówno lecznictwa
otwartego jak i lecznictwa zamkniętego, tworzone powinny być nowe rodzaje usług medycznych w zakresie m.in. ratownictwa medycznego i opieki długoterminowej. W związku m.in.
z istniejącymi tendencjami demograficznymi, procesem starzenia się społeczeństwa co roku
na terenie powiatu powinna wzrastać liczba łóżek długoterminowych oferowanych przez
podmioty zarówno z publicznej jak i niepublicznej służby zdrowia a nawet przez organizacje
pozarządowe. Tendencje te powodują także konieczność podjęcia działań skutkujących powstaniem nowych placówek pomocy społecznej przeznaczonych m.in. dla osób w podeszłym
wieku. Również te placówki mogłyby działać jako placówki prowadzone przez samorządy
lub organizacje pozarządowe.
6.1.5. CEL STRATEGICZNY NR 5: INICJATYWY NA RZECZ WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ I TRANSNARODOWEJ POWIATU
STRZYŻOWSKIEGO
Konieczność współpracy na poziomie lokalnym i regionalnym dotyczy nie tylko podmiotów krajowych. W zjednoczonej Europie współpraca międzynarodowa władz
i społeczności lokalnych i regionalnych jest istotnym czynnikiem stabilizacji i wzajemnego
poznawania różnych narodów, kultur i tradycji. Podejmowanie tego typu działań przez lokalne władze i społeczności jest znakomitym uzupełnieniem polityki państwowej nakierowanej
na przyjazne współistnienie z innymi narodami. Dlatego też działania zmierzające do nawiązania partnerskich kontaktów z samorządami z zagranicy powinny być jednym z zadań stawianych w ramach wizji lokalnego rozwoju poszczególnych społeczności. Kontakty te mogą
mieć różny wymiar – od płaszczyzny kulturalnej czy sportowej po działania edukacyjne
i współpracę gospodarczą. Położenie powiatu strzyżowskiego w regionie przygranicznym
sprzyjać powinno nawiązaniu partnerskich kontaktów w pierwszej kolejności z lokalnymi
społecznościami z Ukrainy i Słowacji, tym bardziej, że powiat położony jest w obszarze
wsparcia dla programów współpracy terytorialnej Polska – Słowacja i Polska – Białoruś –
Ukraina. Podejmować jednak należy także inicjatywy służące nawiązaniu kontaktów z lokalnymi społecznościami innych państw.
6.1.5.1. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 1: Nawiązanie i rozwinięcie partnerskich kontaktów ze społecznościami lokalnymi Słowacji, Ukrainy i innych
państw
Pierwszym krokiem podejmowanych działań będzie znalezienie odpowiednich partnerów na poziomie lokalnym w poszczególnych państwach i podpisanie stosownych porozumień określających ogólne ramy i płaszczyzny współpracy. W dążeniu do realizacji tego kieuczestnictwo
Powiatu
Strzyżowskiego
runku
działania
pomocne
będzie
w organizacjach i stowarzyszeniach, stawiających sobie za cel tego typu działania – jednym
174
z nich jest stowarzyszenie Euroregion Karpacki. Podpisane porozumienia o współpracy stać
się powinny początkiem działań mających na celu przygotowanie odpowiednich projektów
szczegółowych w poszczególnych dziedzinach, zwłaszcza wykorzystujących środki
z dostępnych programów pomocowych, w tym programów Unii Europejskiej. Podjęte kontakty owocować powinny przygotowaniem różnych inicjatyw w dziedzinie kultury, sportu, edukacji, gospodarki i in.
6.1.5.2. KIERUNEK DZIAŁANIA NR 2: Rewitalizacja zdegradowanych
obiektów na terenie powiatu strzyżowskiego w celu powołania instytucji
nakierowanych na współpracę transgraniczną i transnarodową
Poszukiwanie partnerów zagranicznych na poziomie lokalnym i regionalnym zaowocować powinno w konsekwencji stworzeniem na terenie powiatu strzyżowskiego niezwykle
potrzebnej bazy publicznych obiektów, która - właściwie zarządzana - byłaby podstawą do intensyfikacji działań mających na celu współpracę międzynarodową. Dla realizacji tego kierunku działania właściwym będzie przeznaczenie na ten cel zdegradowanych obecnie i nieczynnych obiektów budowlanych, takich jak przejęte przez samorząd powiatowy w 2005 r. od
Skarbu Państwa zabudowania dworskie i folwarczne w Wiśniowej. Ich rewitalizacja pozwoliłaby na stworzenie bazy lokalowej a w konsekwencji instytucji w formie np. jednostki organizacyjnej Powiatu Strzyżowskiego, która nakierowana byłaby na działania związane ze współpracą międzynarodową. Zakres działalności takiej instytucji powinien być szerszy niż powiatowy i dlatego należy podjąć ścisłą współpracę z takimi podmiotami jak stowarzyszenie Euroregion Karpacki w celu właściwego wykorzystania przygotowanych, odrestaurowanych
obiektów.
VI. MECHANIZMY I INSTRUMENTY FINANSOWE W REALIZACJI
STRATEGII ROZWOJU POWIATU
Dokument, jakim jest Strategia rozwoju powiatu, stanie się rzeczywistym planem
rozwoju pod warunkiem, że wyznaczone priorytety, cele i kierunki działań oparte będą o rzeczywiste zaangażowanie instrumentów finansowych w postaci budżetów samorządowych, finansowych środków zewnętrznych, w tym kierowanych na rozwój regionalny i pochodzących
z funduszy zagranicznych oraz środków z innych źródeł.
Podstawowym źródłem finansowania realizacji strategii rozwoju będą budżety samorządów terytorialnych, które zapewnić muszą co najmniej minimalny wkład w realizację
przyjętych priorytetów, celów strategicznych i kierunków działania. Podział kompetencji pomiędzy samorządy gminne, samorząd powiatowy i samorząd województwa wskazuje, które
zadania wyznaczone w strategii będą realizowane przez samorządy z jakiego poziomu. Pełna
realizacja strategii rozwoju nie będzie jednak możliwa bez znacznego zaangażowania środków zewnętrznych, które w wielu przypadkach stanowić powinny 50 – 100 % nakładów na
realizację wyznaczonych zadań. Optymalny poziom realizacji wyznaczonych zadań strategicznych zakłada 70 % udział środków zewnętrznych, pochodzących z kontraktu regionalnego i środków zagranicznych.
Konieczność tak wysokiego zaangażowania środków zewnętrznych wynika z niskiego
poziomu dochodów samorządów, mieszkańców i przedsiębiorstw z terenu powiatu, na co
wpływa słaby poziom rozwoju gospodarczego oraz zbyt małe w stosunku do potrzeb angażowanie środków wyrównujących różnicę pomiędzy dochodami w tym terenie a dochodami
jednostek samorządu terytorialnego w innych regionach Polski. Trudności w tym zakresie pogłębia niedoskonały, daleki od oczekiwań lokalnych społeczności, obłożony wieloma barie-
175
rami wewnętrznymi system finansowania samorządów, którego tymczasowość152 praktycznie
uniemożliwia planowanie rozwoju w dłuższym horyzoncie czasowym a istniejące bariery
w sposób istotny ograniczają możliwości finansowania zadań prorozwojowych. Ograniczenia
te oraz brak wystarczających środków na realizację zadań są szczególnie dotkliwie odczuwane przez samorząd powiatowy.
Dla sprawnego realizowania zadań prorozwojowych przez samorządy lokalne konieczne jest przede wszystkim zapewnienie stabilności dochodów samorządowych i rzeczywiste stworzenie warunków umożliwiających kreowanie rozwoju regionalnego poprzez zapewnienie możliwości decydowania o wydatkowaniu środków zawartych w budżetach samorządów terytorialnych oraz środków pozostających w dyspozycji samorządów, ale przechodzących poza budżetem, jak np. różnego rodzaju fundusze celowe.
Dobrze skonstruowany, prorozwojowy system finansów samorządowych charakteryzować się powinien następującymi cechami:
- stabilnością, co oznacza, że podmiot samorządowy mieć powinien możliwość planowania wydatków w dłuższej perspektywie czasowej, na podstawie stałych, przewidywalnych źródeł dochodów, których poziom powinien być uzależniony tylko od koniunktury gospodarczej a tym samym od poziomu dochodów państwa, ich wewnętrzna struktura powinna zaś być niezmienna,
- dyspozycyjnością, oznaczającą, że kierowane do samorządów środki finansowe powinny być w jak najmniejszym stopniu obłożone barierami wewnętrznymi ograniczającymi
możliwości ich wydatkowania, a przez to uniemożliwiającymi ich angażowanie wg potrzeb widzianych z perspektywy lokalnej społeczności,
- całościowością, tj. zawierać powinien możliwie pełny zestaw środków kierowanych na
dany teren – jak najmniej z nich powinno pozostawać i przechodzić poza budżetami
jednostek samorządowych, a przez to poza kontrolą społeczną a z drugiej strony jak
najwięcej środków przekazywanych na dany teren powinno być kierowane poprzez budżety samorządowe,
- progresywnością oznaczającą zdolność jednostek samorządowych do podejmowania
działań prorozwojowych, dzięki przede wszystkim wystarczająco wysokiemu poziomowi dochodów samorządów, m.in. poprzez zapewnienie odpowiednio mocnych instrumentów wyrównujących różnice w dochodach pomiędzy poszczególnymi regionami.
Właściwe skonstruowanie systemu finansów samorządowych jest niezwykle istotne także
z tego powodu, że łączy się z przygotowywaniem możliwości absorpcyjnych Polski w kontekście zbliżającego się wejścia do Unii Europejskiej. W wyścigu konkurencyjnym pomiędzy
poszczególnymi krajami, regionami i subregionami podmioty słabsze mogą zniwelować dzielący je dystans do podmiotów silniejszych tylko poprzez mocniejsze wsparcie w realizacji
wyznaczonych zadań rozwojowych. Na tej zasadzie opiera się polityka regionalna Unii Europejskiej i przygotowujące do członkostwa programy przedakcesyjne w krajach partnerskich,
w tym w Polsce153. Wykorzystanie kierowanych na różne cele środków pomocowych, jak
wynika także z niniejszego dokumentu niezbędnych dla prawidłowej realizacji wyznaczonych
priorytetów, celów strategicznych i kierunków działania, wymaga niemal w każdym przypadku zaangażowania środków własnych, pochodzących najczęściej z budżetów samorządowych.
Zasada ta dotyczy nie tylko środków zagranicznych, ale także środków krajowych dostępnych
w różnorodnych funduszach, agencjach oraz przede wszystkim obejmuje środki kierowane na
152
Ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 – 2001
(Dz. U. Nr 150, poz. 983 z późn zm.) obowiązująca w pierwotnej wersji przez dwa lata jest przez kolejne lata
przedłużana o rok, do 31 grudnia 2001 r. nie przyjęto docelowej ustawy regulującej dochody samorządów.
153
Por. m.in. Strategia rozwoju województwa podkarpackiego na lata 2000 – 2006, Rzeszów 2000, s. 128 – 139.
176
rozwój regionalny w ramach kontraktu regionalnego154. Stąd też samorządy muszą dysponować takimi instrumentami finansowymi, które pozwolą im te środki skutecznie wykorzystać, a może się to dokonać poprzez dobrze skonstruowany system finansów samorządowych.
W realizacji działań strategicznych stosowane będą mechanizmy ich finansowania pozwalające na skuteczne i jak najpełniejsze wykonanie założonych zadań. Mechanizmy te to przede wszystkim:
1. Montaż finansowy pozwalający na angażowanie środków pochodzących z różnych
źródeł dla realizacji zadań strategicznych. Mechanizm ten pozwalał będzie zarówno na
skuteczne ubieganie się o środki pozabudżetowe, jak i na konkretną, partnerską współpracę pomiędzy poszczególnymi podmiotami na terenie powiatu w obszarach stanowiących wspólne zadania dla poszczególnych partnerów. Montaż finansowy jest szczególnie przydatny w ubieganiu się o zewnętrzne środki finansowe, pozwala bowiem na
ograniczanie udziału własnego poszczególnych podmiotów, a przez to powoduje możliwość większego i szerszego zaangażowania zewnętrznych środków. Naturalnymi partnerami do udziału w montażu finansowym są jednostki samorządu terytorialnego, ich
jednostki organizacyjne, ale także podmioty z sektora prywatnego, jednostki administracji rządowej i in.
2. Wieloletnie programy inwestycyjne, dzięki którym projekty strategiczne będą mogły
być objęte zewnętrzną pomocą finansową w horyzoncie czasowym dłuższym niż rok
budżetowy. Mechanizm ten pozwala w pewnym stopniu ograniczyć negatywne konsekwencje rocznego planowania funkcjonującego w sferze budżetowej, dlatego powinien
być dobrze przygotowywany i wykorzystywany. Przeszkodą, zwłaszcza dla samorządu
powiatowego i samorządu województwa, których system dochodów jest w największym
stopniu niestabilny, w stosowaniu tego instrumentu finansowego jest tymczasowość
obecnego systemu dochodów samorządowych, utrudniająca planowanie budżetowe
w dłuższym niż rok horyzoncie czasowym.
3. Bezpośrednie projekty strategiczne przygotowywane i podejmowane przez poszczególne jednostki samorządowe jako konsekwencja przyjętej strategii rozwoju, oparte
w największym stopniu na środkach pochodzących głównie z budżetów tych jednostek.
Ze względu na niski poziom dochodów samorządów na terenie powiatu mechanizm ten
może być stosowany tylko w ograniczonym zakresie, ze względu na to, że większość
założonych zadań strategicznych może zostać zrealizowana w pełni tylko poprzez zaangażowanie środków zewnętrznych.
4. Pozabudżetowe działania strategiczne realizowane przez inne niż samorządowe podmioty działające przede wszystkim w sferze gospodarki, rolnictwa, oświaty, ochrony
zdrowia i in. dziedzinach, głownie w sektorze prywatnym na terenie powiatu. Działalność tego sektora w równej mierze jak działalność samorządów terytorialnych przez
ostatnie dziesięciolecie przyczyniła się do rozwoju powiatu, to w tej sferze znajduje się
największa liczba miejsc pracy, w niej zachodzą najbardziej dynamiczne procesy rozwojowe, dlatego też sektor prywatny odgrywać będzie coraz istotniejszą rolę w realizacji działań strategicznych.
Niedoskonałość i tymczasowość dochodów samorządowych uniemożliwia skonstruowanie nawet przybliżonej prognozy nakładów finansowych na realizację Strategii rozwoju powiatu strzyżowskiego na lata 2002 –2016, w kolejnych latach z ukazaniem udziału własnego i
zaangażowanych środków zewnętrznych. Pewną próbą tego typu prognozy jest zawarta w
Strategii rozwoju województwa podkarpackiego na lata 2000 –2006 prognoza finansowa
dotycząca środków zagranicznych i udziału krajowego w ich wykorzystaniu. Ze względu na
154
Pierwszy kontrakt zawarty pomiędzy rządem RP a Województwem Podkarpackim obejmuje lata 2001 –
2002, został zawarty w Warszawie w dn. 19 czerwca 2001 r., opublikowany w Dzienniku Ustaw z tego roku nr
39, poz. 460.
177
występujące potrzeby oraz skalę wyznaczonych zadań obszar powiatu strzyżowskiego poprzez reprezentujące go podmioty, przede wszystkim jednostki samorządu terytorialnego powinien być jednym z najbardziej aktywnych obszarów poszukujących możliwości wykorzystania różnego rodzaju środków finansujących jego rozwój, dostępnych dla województwa
podkarpackiego.
Tabela nr 38. - Prognoza środków zagranicznych dla województwa podkarpackiego (2000 – 2006) w mln
EURO155
Priorytety/ źródła finansowania
2000
Obszary wiejskie
Przedsiębiorczość
Turystyka i kultura
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Współpraca międzynarodowa
RAZEM
2001
Obszary wiejskie
Turystyka i kultura
Kapitał ludzki
Infrastruktura
RAZEM
2002
Obszary wiejskie
Turystyka i kultura
Kapitał ludzki
Infrastruktura
RAZEM
2003
Obszary wiejskie
Turystyka i kultura
Kapitał ludzki
Infrastruktura
RAZEM
2004
Obszary wiejskie
Turystyka i kultura
Kapitał ludzki
Infrastruktura
RAZEM
2005
Obszary wiejskie
Turystyka i kultura
Kapitał ludzki
Infrastruktura
RAZEM
2006
Obszary wiejskie
Turystyka i kultu155
Bank Światowy
SAPARD
1,6
Phare
99
Phare
2000
3
3
1
5,12
2,2
3,7
4
4,5
4
15,38
7,5
10
5,5
24,5
Phare
CBC
budżet
państwa
budżety
lokalne
0,5
1
0,3
0,7
1,2
0,14
0,6
1,3
0,4
1,3
1
6,8
33,78
1,8
1,34
3,8
3,3
55,94
0,5
1
0,3
0,7
3,8
4,7
0
3
3
FEOGA
ESF
ERDF
CF
RAZEM
5,4
10,82
0
4
1,2
0,14
0,6
1,3
0,4
1,3
1
0,6
10,2
1,8
10
1,34
3,8
3,3
18,44
0,5
1
0,3
0,7
3,8
4,7
0
3
3
4
1,2
0,14
0,6
1,3
0,4
1,3
1
0,6
10,2
1,8
10
1,34
3,8
3,3
18,44
2,3
3,4
2,3
2,2
2
6,3
0,9
b.d.
b.d.
b.d.
10
6,3
2,2
14,9
13
b.d.
10
3
4,5
3
3
b.d.
b.d.
b.d.
2,6
8,5
1,2
b.d.
b.d.
b.d.
13
8,5
2,9
19,8
17,4
b.d.
13
3,9
5,7
3,9
3,8
b.d.
b.d.
b.d.
3,3
10,7
1,5
b.d.
b.d.
b.d.
17
10,7
3,7
25,1
22,1
b.d.
17
4,7
6,9
4,7
4,6
b.d.
b.d.
b.d.
b.d.
b.d.
b.d.
10
11
b.d.
b.d.
b.d.
14,6
16,6
0
30
5
b.d.
b.d.
b.d.
12
42,6
8,1
56
b.d.
93,9
13
15
b.d.
b.d.
b.d.
19
22,5
0
39
7
b.d.
b.d.
b.d.
15,6
56
11,1
74
b.d.
124,2
17
19
b.d.
b.d.
b.d.
24,8
28,5
0
50
9
b.d.
b.d.
b.d.
20,3
71,4
14,2
95
b.d.
159,2
20
23
b.d.
b.d.
b.d.
29,4
34,5
0
178
ra
Kapitał ludzki
Infrastruktura
RAZEM
4,1
13
1,8
b.d.
b.d.
b.d.
20
13
4,5
61
11
b.d.
b.d.
b.d.
24,1
87
17,3
30,5
26,8
b.d.
20
115
b.d.
192,3
OGÓŁEM 2000 - 2006
Priorytety/ źródła finansowania
Bank Światowy
SAPARD
Phare
99
Phare
2000
Phare
CBC
budżet
państwa
budżety
lokalne
FEOGA
ESF
ERDF
CF
RAZEM
Obszary wiejskie
Turystyka i kultura
Kapitał ludzki
Infrastruktura
RAZEM
1,6
0
0
9
9
0
0
1
0
0
5,12
0
0
0
0
15,4
23,5
0
14,8
15,7
0
b.d.
b.d.
b.d.
0
0
0
60
68
0
b.d.
b.d.
b.d.
100,8
122,32
0
2,2
3,7
0
0
12
0
0
4,5
0
4
15,4
0
0
3,6
0,42
13,8
42,4
6,6
0
42,4
16,3
b.d.
b.d.
b.d.
60
0
0
0
180
32
b.d.
b.d.
b.d.
80
311,18
56,1
7,5
30
5,5
24,52
4,02
101,7
89,2
b.d.
60
340
b.d.
662,42
VII. MONITORING I OCENA REALIZACJI STRATEGII ROZWOJU
POWIATU STRZYŻOWSKIEGO
Proces realizacji Strategii rozwoju powiatu wymaga zastosowania procedur ocennych
i monitorujących jej efektywność oraz stopień wdrożenia poszczególnych priorytetów, celów
strategicznych i kierunków działań. Strategia ma charakter otwarty i elastyczny co oznacza,
że poszczególne jej elementy w trakcie realizacji mogą być modyfikowane pod kątem dostosowywania do zmiennej sytuacji społecznej, gospodarczej, demograficznej i in. – w tym celu
także niezbędne są działania monitorujące.
Celem stosowanych procedur monitorujących powinno być przede wszystkim ocenianie efektywności realizacji założonych działań strategicznych i osiągania założonych w Strategii rozwoju efektów. Niezbędna jest więc ocena okresowa realizacji założonych zadań oraz
coraz szersze zaangażowanie społeczne w proces wdrażania i monitorowania Strategii rozwoju powiatu. Dobrze stosowane, stałe, poddane szerokiemu uczestnictwu społecznemu mechanizmy monitorujące zapewnić powinny skuteczne osiąganie celów strategicznych, elastyczne
reagowanie na zmiany oraz oszczędne i efektywne wydatkowanie środków publicznych.
W proces monitoringu Strategii zaangażowane będą instytucje dysponujące wyspecjalizowanymi narzędziami do jego prowadzenia, takie jak Urząd Statystyczny, Urząd Skarbowy, Powiatowy Urząd Pracy, poszczególne Urzędy Gmin, Starostwo Powiatowe i jednostki
organizacyjne Powiatu i in. Podstawą dokonywanych ocen powinien być obowiązujący oraz
dodatkowo stworzony dla celów Strategii system sprawozdawczy oparty o przejrzyste, a zarazem mierzalne kryteria i dane, takie jak np. liczba utworzonych miejsc pracy, liczba bezrobotnych, tendencje demograficzne, liczba miejsc noclegowych, liczba powstałych podmiotów
gospodarczych w poszczególnych sektorach i in. Stosowanie tego mechanizmu opartego na
w/w. elementach pozwoli na okresowe porównywanie rzeczywistych efektów realizowanej
Strategii rozwoju z planami, określi stopień zaangażowania poszczególnych inwestycji, poziom rozwoju gospodarczego, tendencje progresywne i regresywne na danym etapie, tworząc
podstawę do aktualizacji założonej wizji rozwoju i działań strategicznych.
Strategia rozwoju powiatu strzyżowskiego poprzez wyznaczone priorytety, cele strategiczne i kierunki działań nawiązuje do Strategii rozwoju województwa podkarpackiego wpisując się w ten sposób w regionalny proces rozwoju, którego głównym koordynatorem jest
samorząd województwa. Proces jej wdrażania wpisany być musi także w regionalne mechanizmy monitorujące, których celem będzie ukazanie realizacji zadań wyznaczonych w wojewódzkiej strategii rozwoju. Poprzez koherentność ze Strategią rozwoju województwa podkarpackiego niniejszy dokument zapewnia spójność wyznaczonych działań rozwojowych z Narodową Strategią Rozwoju Regionalnego i Narodowym Planem Rozwoju – dokumentami rzą179
dowymi wyznaczającymi w średniookresowym horyzoncie czasowym rozwojowe priorytety
Państwa. Wyznaczona w tych dokumentach polityka rozwoju regionalnego osiągana będzie
m.in. poprzez kontrakty wojewódzkie, stanowiące umowę pomiędzy rządem a samorządem
wojewódzkim dotyczącą finansowania poszczególnych działań rozwojowych. Po stronie województwa przeprowadzenie założonych działań rozwojowych dotyczyć będzie różnych podmiotów, w tym samorządów powiatowych w zakresie zadań pozostających w ich kompetencji.
Realizacja wyznaczonych w Strategii rozwoju powiatu strzyżowskiego działań strategicznych będzie więc także wypełnieniem zadań rozwoju regionalnego na obszarze powiatu,
a zarazem spełnieniem wizji rozwoju zawartej w dokumentach ogólnopaństwowych, w szczególności dotyczących rozwoju obszarów wiejskich.
180
VIII. ANEKS STATYSTYCZNY
POWIAT STRZYŻOWSKI WŚRÓD POWIATÓW WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO W LATACH 1999 I 2000
Wykres nr 62 - Powiat Strzyżowski na tle województwa i kraju w latach 1999 i 2000 wg wybranych danych porównawczych
160
140
120
A
100
G
80
B
60
40
20
0
F
C
E
D
Polska = 100
Województwo
Powiat
A. Liczba podmiotów gospodarczych zarejestrowanych w rejestrze REGON w przeliczeniu na 1000 mieszkańców
B. Udział użytków rolnych w powierzchni ogółem
C. Telefoniczne łącza główne w przeliczeniu na 1000 mieszkańców
D. Stopa bezrobocia rejestrowanego wg stanu na dzień 31.12
E. Liczba pracujących poza rolnictwem indywidualnym w podmiotach gospodarczych
zatrudniających powyżej 9 osób
F. Udział powierzchni o szczególnych walorach przyrodniczych prawnie chronionej
w powierzchni ogółem
G. Produkcja sprzedana przemysłu w przeliczeniu na 1 mieszkańca
181
ROK 1999:156
1. POZIOM URBANIZACJI - % LUDNOŚCI ZAMIESZKAŁEJ W MIASTACH W STOSUNKU DO
LUDNOŚCI OGÓŁEM
LP
POWIAT
%
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
STALOWOWOLSKI
TARNOBRZESKI
RZESZOWSKI
MIELECKI
PRZEMYSKI
SANOCKI
DĘBICKI
KROŚNIEŃSKI
JAROSŁAWSKI
NIŻAŃSKI
LUBACZOWSKI
BIESZCZADZKI
JASIELSKI
LEŻAJSKI
PRZEWORSKI
ŁAŃCUCKI
KOLBUSZOWSKI
STRZYŻOWSKI
BRZOZOWSKI
62,34
60,72∗
55,25*
49,56
48,63*
48,44
40,10
39,75*
38,48
35,75
34,92
33,83
31,28
31,19
31,18
16.
17.
18.
19.
27,10
23,42
14,81
13,81
12,04
2. POZIOM PRZEDSIĘBIORCZOŚCI - LICZBA ZAKŁADÓW OSÓB FIZYCZNYCH NA 1000 MIESZKAŃCÓW
LP
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
MIASTO / POWIAT
MIASTO KROSNO
MIASTO PRZEMYŚL
MIASTO RZESZÓW
MIASTO TARNOBRZEG
POW. BIESZCZADZKI
POW. SANOCKI
POW. JASIELSKI
POW. ŁAŃCUCKI
POW. JAROSŁAWSKI
POW. STALOWOWOLSKI
POW. KROŚNIEŃSKI
POW. MIELECKI
POW. BRZOZOWSKI
POW. TARNOBRZESKI
POW. DĘBICKI
POW. RZESZOWSKI
POW. STRZYŻOWSKI
POW. NIŻAŃSKI
83,82
81,12
74,38
72,04
68,14
51,29
49,18
47,08
46,87
46,47
45,66
44,71
41,72
39,72
39,15
38,92
38,85
34,24
34,00
156
Dane na podstawie: Rocznik statystyczny województwa podkarpackiego, Rzeszów 2000.
∗
ŁĄCZNIE Z MIASTEM NA PRAWACH POWIATU
20.
21.
22.
23.
24.
POW. PRZEMYSKI
POW. LEŻAJSKI
POW. LUBACZOWSKI
POW. KOLBUSZOWSKI
POW. PRZEWORSKI
33,41
33,04
31,09
30,66
29,60
3. KORZYSTAJĄCY Z NOCLEGÓW NA TERENIE
POWIATU / 1000 MIESZKAŃCÓW W CIĄGU ROKU
LP.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
MIASTO / POWIAT
POW. BIESZCZADZKI
MIASTO RZESZÓW
MIASTO PRZEMYŚL
POW. KROŚNIEŃSKI
POW. SANOCKI
POW. PRZEMYSKI
POW. ŁAŃCUCKI
POW. STRZYŻOWSKI
POW. JASIELSKI
POW.
ROPCZYCKOSĘDZISZOWSKI
POW. JAROSŁAWSKI
POW. NIŻAŃSKI
POW. TARNOBRZESKI
POW.PRZEWORSKI
POW. DĘBICKI
MIASTO TARNOBRZEG
POW. MIELECKI
POW. STALOWOWOLSKI
POW. LEŻAJSKI
MIASTO KROSNO
POW. KOLBUSZOWSKI
POW. RZESZOWSKI
POW.BRZOZOWSKI
POW. LUBACZEWSKI
OS.
2.528
546
518
279
241
239
233
218
180
167
152
129
116
105
93
93
84
80
79
69
60
55
37
33
4. % UŻYTKÓW ROLNYCH W POWIERZCHNI POWIATU OGÓŁEM w 1999 r
LP.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
POWIAT
RZESZOWSKI
ŁAŃCUCKI
PRZEWORSKI
JAROSŁAWSKI
STRZYŻOWSKI
MIELECKI
DĘBICKI
BRZOZOWSKI
LEŻAJSKI
JASIELSKI
KOLBUSZOWSKI
KROŚNIEŃSKI
PRZEMYSKI
NIŻAŃSKI
TARNOBRZESKI
LUBACZOWSKI
%
68,56
68,33
68,26
68,25
67,70
66,48
65,80
64,07
62,41
59,48
55,94
55,38
54,27
52,60
50,46
48,83
47,49
182
18.
19.
20.
SANOCKI
STALOWOWOLSKI
BIESZCZADZKI
40,37
34,86
20,28
5. UDZIAŁ POWIERZCHNI O SZCZEGÓLNYCH
WALORACH
PRZYRODNICZYCH
PRAWNIE
CHRONIONEJ W POWIERZCHNI OGÓŁEM W %
LP.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
POWIAT
BIESZCZADZKI
SANOCKI
PRZEMYSKI
KROŚNIEŃSKI
DĘBICKI
KOLBUSZOWSKI
LUBACZOWSKI
BRZOZOWSKI
STRZYŻOWSKI
PRZEWORSKI
LEZAJSKI
JASIELSKI
RZESZOWSKI
JAROSŁAWSKI
ŁAŃCUCKI
MIELECKI
STALOWOWOLSKI
NIŻAŃSKI
TARNOBRZESKI
„%”
98,7
82,8
71,1
69,4
67,3
48,3
48,1
47,7
45,5 *
45,1
44,9
37,8
34,1
32,0
21.
22.
23.
24.
111
111
98
91
7. POWIATY WOJ. PODKARPACKIEGO WG POWIERZCHNI W KM2
LP.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
25,1
24,2
23,3
5,5
-
POW. NIŻAŃSKI
POW. STRZYŻOWSKI
POW. PRZEMYSKI
POW. RZESZOWSKI
17.
18.
19.
20.
POWIAT
BIESZCZADZKI
LUBACZOWSKI
SANOCKI
RZESZOWSKI
PRZEMYSKI
JAROSŁAWSKI
KROŚNIEŃSKI
JASIELSKI
MIELECKI
STALOWOWOLSKI
NIŻAŃSKI
DĘBICKI
KOLBUSZOWSKI
PRZEWORSKI
LEŻAJSKI
BRZOZOWSKI
TARNOBRZESKI
STRZYŻOWSKI
ŁAŃCUCKI
KM2
1.973
1.308
1.225
1.219
1.214
1.029
924
913
880
833
786
776
774
698
583
549
540
520
503
452
6. PRACUJĄCY NA 1000 MIESZKAŃCÓW **
LP.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
*
MIASTO / POWIAT
MIASTO KROSNO
MIASTO RZESZÓW
MIASTO PRZEMYŚL
MIASTO TARNOBRZEG
POW. STALOWOWOLSKI
POW. DEBICKI
POW. MIELECKI
POW. SANOCKI
POW. TARNOBRZESKI
POW. JASIELSKI
POW. LEŻAJSKI
POW. JAROSŁAWSKI
POW. BIESZCZADZKI
POW. PRZEWORSKI
POW. ŁAŃCUCKI
POW. ROPCZYCKO-SĘDZISZOWSKI
POW. LUBACZOWSKI
POW. KOLBUSZOWSKI
POW. BRZOZOWSKI
POW. KROŚNIEŃSKI
8. POWIATY WOJ. PODKARPACKIEGO WG LUDNOŚCI W ROKU 1999.
541
473
315
294
263
211
205
205
191
187
174
165
165
160
160
156
131
115
115
113
BEZ OTULINY CZARNORZECKO – STRZYŻOWSKIEGO
PARKU KRAJOBRAZOWEGO
**
DANE NIE OBEJMUJĄCE ROLNICTWA INDYWIDUALNEGO ORAZ OSÓB FIZYCZNYCH O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB
LP.
MIASTO / POWIAT
LICZBA
LUDNOŚCI
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
POW. RZESZOWSKI
MIASTO RZESZÓW
POW. MIELECKI
POW. DĘBICKI
POW. JASIELSKI
POW. JAROSŁAWSKI
POW. STALOWOWOLSKI
POW.KROŚNIEŃSKI
POW.SANOCKI
POW. PRZEWORSKI
POW. ŁANCUCKI
POW. PRZEMYSKI
POW.
POW. LEŻAJSKI
MIASTO PRZEMYŚL
POW. NIŻANSKI
POW. BRZOZOWSKI
POW. STRZYŻOWSKI
POW. KOLBUSZOWSKI
POW. LUBACZOWSKI
POW. TARNOBRZESKI
MIASTO TARNOBRZEG
167.046
162.323
135.109
133.210
124.368
123.695
115.176
109.491
95.925
79.654
77.730
72.185
71.032
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
69.900
68.345
67.187
65.793
62.389
60526
58.093
55.680
51.291
183
23.
24.
POW. BIESZCZADZKI
MIASTO KROSNO
50.658
49.195
24.
POW. LUBACZOWSKI
- 5,3
11. PRZYROST NATURALNY NA 1.000 LUDNOŚCI
9. LUDNOŚĆ NA 1 KM2
LP.
MIASTO / POWIAT
LUDNOŚĆ
NA 1 KM2
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
MIASTO RZESZÓW
MIASTO PRZEMYŚL
MIASTO KROSNO
MIASTO TARNOBRZEG
POWI. ŁAŃCUCKI
POW. DĘBICKI
POW. MIELECKI
POW. STALOWOWOLSKI
POW. RZESZOWSKI
POW. JASIELSKI
POW.
POW. STRZYŻOWSKI
POW. BRZOZOWSKI
POW. JAROSŁAWSKI
POW. LEŻAJSKI
POW. KROŚNIEŃSKI
POW. PRZEWORSKI
POW. TARNOBRZESKI
POW. NIŻAŃSKI
POW. KOLBUSZOWSKI
POW. SANOCKI
POW. PRZEWORSKI
POW. LUBACZOWSKI
POW. BIESZCZADZKI
3.023
1.565
1.131
598
172
172
153
138
137
136
129
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
124
122
120
120
119
114
107
86
78
78
59
44
26
10. SALDO MIGRACJI NA 1000 MIESZKAŃCÓW
LP.
MIASTO / POWIAT
SALDO
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
POW. RZESZOWSKI
POW. KROŚNIEŃSKI
POW. ŁAŃCUCKI
POW. JAROSŁAWSKI
MIASTO RZESZÓW
POW. DĘBICKI
POW. NIŻAŃSKI
MIASTO TARNOBRZEG
POW. LEŻAJSKI
POW. TARNOBRZESKI
POW. STRZYŻOWSKI
POW. JASIELSKI
POW. BRZOZOWSKI
POW. KOLBUSZOWSKI
POW.
POW. PRZEWORSKI
POW. STALOWOWOLSKI
POW. SANOCKI
POW. PRZEMYSKI
MISTO PRZEMYŚL
POW. MIELECKI
MIASTO KROSNO
POW. BIESZCZADZKI
3,3
1,5
0,8
- 0,3
- 0,3
- 0,4
- 0,7
- 0,7
- 0,8
- 0,9
- 1,0
- 1,0
- 1,2
- 1,2
- 1,4
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
- 1,4
- 1,5
- 1,6
- 1,8
- 1,8
- 2,3
- 2,5
- 2,6
LP. MIASTO / POWIAT
PRZYROST
1.
2.
5,2
4,3
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
POW. KOLBUSZOWSKI
POW. DĘBICKI
POW. LEŻAJSKI
POW. BIESZCZADZKI
MIASTO TARNOBRZEG
POW. MIELECKI
POW. SANOCKI
POW. TARNOBRZESKI
POW. BRZOZOWSKI
POW. JAROSŁAWSKI
POW. LUBACZOWSKI
POW. PRZEMYSKI
POW. RZESZOWSKI
POW. JASIELSKI
POW. STALOWOWOLSKI
MIASTO RZESZÓW
POW. KROŚNIEŃSKI
MIASTO KROSNO
POW. STRZYŻOWSKI
POW. NIŻAŃSKI
POW. ŁAŃCUCKI
POW. PRZEWORSKI
MIASTO PRZEMYŚL
4,0
3,7
3,7
3,4
2,9
2,9
2,8
2,7
2,7
2,5
2,5
2,4
2,4
2,1
2,1
2,0
1,5
1,4
1,4
1,4
0,9
0,3
12. STOPA BEZROBOCIA
LP.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
POWIAT
BRZOZOWSKI
BIESZCZADZKI
NIZAŃSKI
KOLBUSZOWSKI
LEŻAJSKI
STRZYŻOWSKI
JASIELSKI
LUBACZOWSKI
SANOCKI
ŁAŃCUCKI
JAROSŁAWSI
TARNOBRZESKI
MIELECKI
STALOWOWOLSKI
PRZEMYSKI
DĘBICKI
PRZEWORSKI
KROŚNIEŃSKI
RZESZOWSKI
%
20,1
19,8
18,8
17,3
17,2
17,2
16,6
16,6
16,5
15,7
15,3
14,8
14,4
14,0
13,8
13,7
13,6
13,4
12,8
10,0
184
13. PRZECIĘTNE MIESIĘCZNE WYNAGRODZENIE BRUTTO W ZŁ
23.
24.
LP.
MIASTO / POWIAT
ZŁ
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
MIASTO RZESZÓW
POW. STALOWOWOLSKI
POW. DĘBICKI
POW. LEŻAJSKI
POW. TARNOBRZESKI
POW. MIELECKI
POW. PRZEWORSKI
MIASTO TARNOBRZEG
MIASTO KROSNO
POW. JASIELSKI
MIASTO PRZEMYŚL
POW. KROŚNIEŃSKI
POW. JAROSŁAWSKI
POW. SANOCKI
POW. ŁAŃCUCKI
POW. RZESZOWSKI
POW. BIESZCZADZKI
POW. KOLBUSZOWSKI
POW. PRZEMYSKI
POW. BRZOZOWSKI
POW. NIŻAŃSKI
POW. STRZYŻOWSK
POW. LUBACZOWSKI I
1.688
1.680
1.592
1.582
1.524
1.485
1.480
1.475
1.465
1.456
1.454
1.452
1.450
1.418
15. ODBIORCY GAZU W SIECI GAZOWEJ W
PRZELICZENIU NA 1.000 MIESZKAŃCÓW
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
1.416
1.395
1.385
1.374
1.374
1.335
1.298
1.297
1.288
1.285
14. ABONENCI TELEFONII PRZEWODOWEJ NA
1.000 MIESZKAŃCÓW
LP.
MIASTO / POWIAT
LICZBA ABONENTÓW
1.
2.
3.
4.
5.
MIASTO RZESZÓW
MIASTO PRZEMYŚL
MIASTO TARNOBRZEG
MIASTO KROSNO
POW. STALOWOWOLSKI
POW. MIELECKI
POW. DĘBICKI
POW. TARNOBRZESKI
POW. SANOCKI
POW. ROPCZYCKO –
SĘDZISZOWSKI
POW. STRZYŻOWSKI
POW. KOLBUSZOWSKI
POW. BIESZCZADZKI
POW. RZESZOWSKI
POW. ŁAŃCUCKI
POW. NIŻAŃSKI
POW. KROŚNIENSKI
POW. JASIELSKI
POW. JAROSŁAESKI
POW. PRZEWORSKI
POW. LUBACZOWSKI
POW. LEŻAJSKI
336,9
313,8
312,4
311,0
249,3
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
240,7
238,4
219,0
192,2
191,5
186,3
181,3
180,5
178,8
176,5
171,2
160,9
159,0
145,6
139,9
139,3
138,4
POW. PRZEMYSKI
POW. BRZOZOWSKI
115,6
97,4
LP.
MIASTO / POWIAT
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
MIASTO KROSNO
MIASTO RZESZÓW
MIASTO TARNOBRZEG
MIASTO PRZEMYŚL
POW. KROŚNIEŃSKI
POW. JASIELSKI
POW. SANOCKI
POW. STALOWOWOLSKI
POW. DĘBICKI
POW. BRZOZOWSK
POW. JAROSŁAWSKI
POW. ŁAŃCUCKI
POW. MIELECKI
POW. PRZEWORSKI
POW. STRZYŻOWSKI
POW. TARNOBRZESKI
POW. LEŻAJSKI
POW. KOLBUSZOWSKI
POW. RZESZOWSKI
POW. NIŻAŃSKI
POW. PRZEMYSKI
POW. LUBACZOWSKI
POW. BIESZCZADZKI
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
361,58
295,18
287,92
233,92
232,65
232,06
223,43
213,83
209,02
204,60
198,10
197,12
178,53
168,26
160,78
159,79
158,60
155,45
140,19
135,93
119,17
110,87
93,71
12,80
16. POWIERZCHNIA LASÓW I GRUNTÓW LEŚNYCH W POWIERZCHNI OGÓŁEM
LP.
POWIAT
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
BIESZCZADZKI
STALOWOWOLSKI
SANOCKI
LUBACZOWSKI
NIŻAŃSKI
PRZEMYSKI
JASIELSKI
KROŚNIEŃSKI
KOLBUSZOWSKI
TARNOBRZESKI
LEŻAJSKI
BRZOZOWSKI
DĘBICKI
STRZYŻOWSKI
ROPCZYCKO
SĘDZISZOWSKI
PRZEWORSKI
MIELECKI
JAROSŁAWSKI
RZESZOWSKI
ŁAŃCUCKI
16.
17.
18.
19.
20.
%
68,52
52,97
49,30
45,14
40,00
38,06
35,43
34,94
34,46
31,50
30,07
28,39
24,54
24,23
– 23,53
22,03
22,00
21,90
20,91
20,34
185
17. GRUNTÓW POZOSTAŁYCH WG POWIATÓW
LP.
POWIAT
%
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
TARNOBRZESKI
MIELECKI
STALOWOWOLSKI
BIESZCZADZKI
DĘBICKI
KROŚNIEŃSKI
ŁAŃCUCKI
RZESZOWSKI
LEŻAJSKI
JAROSŁAWSKI
ROPCZYCKO – SĘDZISZOWSKI
KOLBUSZOWSKI
PRZEWORSKI
SANOCKI
NIŻAŃSKI
PRZEMYSKI
BRZOZOWSKI
JASIELSKI
STRZYŻOWSKI
LUBACZOWSKI
19,26
12,22
12,14
11,92
11,60
11,53
11,37
10,63
10,56
10,28
10,04
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
10,02
9,79
9,62
9,51
9,25
8,98
8,73
8,54
6,97
LP. POWIAT
PRZEMYSKI
KOLBUSZOWSKI
STRZYŻOWSKI
BRZOZOWSKI
PRZEWORSKI
RZESZOWSKI
LUBACZOWSKI
NIŻAŃSKI
KROŚNIEŃSKI
ŁAŃCUCKI
LEŻAJSKI
JASIELSKI
TARNOBRZESKI
JAROSŁAWSKI
DĘBICKI
MIELECKI
BIESZCZADZKI
SANOCKI
STALOWOWOLSKI
145,36
144,90
144,78
139,51
138,13
134,04
131,24
127,60
123,86
121,98
117,56
116,24
114,75
112,23
98,67
91,70
90,55
89,24
78,81
63,86
19. LICZBA GOSPODARSTW INDYWIDUALNYCH
*
OGÓŁEM
LP. POWIAT
ILOŚĆ
GOSP.
1.
21924
*
RZESZOWSKI
JASIELSKI
KROŚNIEŃSKI
MIELECKI
DĘBICKI
JAROSŁAWSKI
PRZEWORSKI
PRZEMYSKI
BRZOZOWSKI
ŁAŃCUCKI
STRZYŻOWSKI
KOLBUSZOWSKI
NIŻAŃSKI
LEŻAJSKI
SANOCKI
LUBACZOWSKI
STALOWOWOLSKI
TARNOBRZESKI
BIESZCZADZKI
14271
13356
12234
12216
12205
10677
10493
9812
9179
9138
9033
8771
8322
8125
7560
7413
7355
6249
4521
20. INDYWIDUALNE GOSPODARSTWA ROLNE O
POWIERZCHNI 10 HA I POWYŻEJ
18. INDYWIDUALNE GOSPODARSTWA ROLNE
OGÓŁEM W PRZELICZENIU NA 1.000 MIESZKAŃCÓW
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
DANE WG POWSZECHNEGO SPISU ROLNEGO W 1996 R
LP. POWIAT
ILOŚĆ
GOSP.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
507
463
390
392
386
279
245
210
209
191
183
169
123
120
114
77
76
65
52
48
BIESZCZADZKI
LUBACZOWSKI
JAROSŁAWSKI
SANOCKI
MIELECKI
PRZEMYSKI
KOLBUSZOWSKI
NIŻAŃSKI
PRZEWORSKI
DĘBICKI
KROŚNIEŃSKI
RZESZOWSKI
JASIELSKI
LEŻAJSKI
STRZYŻOWSKI
STALOWOWOLSKI
ŁAŃCUCKI
BRZOZOWSKI
TARNOBRZESKI
21. INDYWIDUALNE GOSPODARSTWA ROLNE 10
HA I POWYŻEJ W PRZELICZENIU NA 1000
MIESZKAŃCÓW
LP. POWIAT
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
BIESZCZADZKI
LUBACZOWSKI
SANOCKI
KOLBUSZOWSKI
PRZEMYSKI
NIŻAŃSKI
JAROSŁAWSKI
MIELECKI
10
7,69
4,08
4,04
3,86
3,15
3,12
2,86
186
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
PRZEWORSKI
KROŚNIEŃSKI
LEŻAJSKI
DĘBICKI
STRZYŻOWSKI
RZESZOWSKI
JASIELSKI
TARNOBRZESKI
ŁAŃCUCKI
BRZOZOWSKI
STALOWOWOLSKI
2,62
1,73
1,67
1,63
1,43
1,23
1,01
0,96
0,86
0,84
0,79
0,66
22. DROGI POWIATOWE – OGÓŁEM W KM
LP.
POWIAT
KM
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
RZESZOWSKI
PRZEMYSKI
JASIELSKI
JAROSŁAWSKI
MIELECKI
LUBACZOWSKI
DĘBICKI
KROŚNIEŃSKI
BIESZCZADZKI
KOLBUSZOWSKI
PRZEWORSKI
NIŻAŃSKI
SANOCKI
LEŻAJSKI
BRZOZOWSKI
ŁAŃCUCKI
STRZYŻOWSKI
STALOWOWOLSKI
TARNOBRZESKI
596
483
467
421
420
389
382
364
349
323
320
291
274
262
247
16.
17.
18.
19.
20.
245
215
203
193
169
23. DROGI POWIATOWE NA 100 KM2 POWIERZCHNI OGÓLNEJ
LP.
POWIAT
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
JASIELSKI
51,2
DĘBICKI
49,2
RZESZOWSKI
48,9
MIELECKI
47,7
ŁAŃCUCKI
47,6
PRZEWORSKI
45,8
BRZOZOWSKI
45,4
ROPCZYCKO – SĘDZI- 45,0
SZOWSKI
LEŻAJSKI
44,9
KOLBUSZOWSKI
41,7
JAROSŁAWSKI
40,9
STRZYŻOWSKI
40,4
PRZEMYSKI
39,8
KROŚNIEŃSKI
39,4
NIŻAŃSKI
37,0
TARNOBRZESKI
32,5
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
LUBACZOWSKI
STALOWOWOLSKI
SANOCKI
BIESZCZADZKI
29,7
23,2
22,4
17,7
24. DOCHODY BUDŻETÓW POWIATÓW W 1999 R.
OGÓŁEM.
LP. POWIAT
W TYŚ. ZŁ
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
59.680,4
51.883,8
45.894,2
43.890,0
38.415,1
37.970,9
35.381,3
29.275,2
27.806,8
26.613,2
26.390,8
24.270,2
24.027,1
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
MIELECKI
JAROSŁAWSKI
JASIELSKI
DĘBICKI
SANOCKI
STALOWOWOLSKI
LUBACZOWSKI
RZESZOWSKI
ŁAŃCUCKI
LEŻAJSKI
BIESZCZADZKI
PRZEWORSKI
KROŚNIEŃSKI
STRZYŻOWSKI
BRZOZOWSKI
NIŻAŃSKI
KOLBUSZOWSKI
TARNOBRZESKI
PRZEMYSKI
23.245,8
21.927,5
20.436,5
19.836,3
15.653,3
15.520,7
11.657,6
25. DOCHODY WŁASNE NA 1 MIESZKAŃCA W 1999
R.
LP. POWIAT
ZŁ
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
28
23
22
20
20
18
18
17
16
16
15
15
14
14
13
13
12
11
9
8
JAROSŁAWSKI
JASIELSKI
LUBACZOWSKI
STRZYŻOWSKI
DĘBICKI
BIESZCZADZKI
BRZOZOWSKI
PRZEMYSKI
RZESZOWSKI
ŁAŃCUCKI
PZREWORSKI
TARNOBRZESKI
LEŻAJSKI
SANOCKI
STALOWOWOLSKI
KROŚNIEŃSKI
MIELECKI
NIŻAŃSKI
KOLBUSZOWSKI
187
26. DOCHODY BUDŻETÓW POWIATÓW W 1999 R.
W PRZELICZENIU NA 1 MIESZKAŃCA.
28. WARTOŚĆ BRUTTO ŚRODKÓW TRWAŁYCH - W
SEKTORZE PRYWATNYM
LP. POWIAT
ZŁ
LP. MIASTO / POWIAT
MLN. ZŁ
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
609
522
443
420
400
381
369
359
352
339
330
330
311
304
295
279
259
213
176
162
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
1854,6
1539,8
1452,2,
994,0
761,0
707,8
640,7
593,4
414,0
357,9
333,8
261,2
LUBACZOWSKI
BIESZCZADZKI
MIELECKI
JAROSŁAWSKI
SANOCKI
LEŻAJSKI
JASIELSKI
ŁAŃCUCKI
STRZYŻOWSKI
DĘBICKI
STALOWOWOLSKI
BRZOZOWSKI
PRZEWORSKI
NIŻAŃSKI
TARNOBRZESKI
KOLBUSZOWSKI
KROŚNIEŃSKI
RZESZOWSKI
PRZEMYSKI
27. WARTOŚĆ BRUTTO ŚRODKÓW TRWAŁYCH W
JEDN. NA ROZRACH. GOSPODARCZYM
LP. MIASTO / POWIAT
MLN. ZŁ
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
4099,4
2945,1
2402,8
2082,3
1759,8
1743,9
1551,6
1527,8
1361,5
1085,0
673,3
546,5
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
MIASTO RZESZÓW
POW. STALOWOWOLSKI
POW. SANOCKI
POW. MIELECKI
POW. DĘBICKI
POW.JASIELSKI
MIASTO KROSNO
POW. JAROSŁAWSKI
MIASTO TARNOBRZEG
MIASTO PRZEMYŚL
POW. LEŻAJSKI
POW. TARNOBRZESKI
POW. RZESZOWSKI
POW. KROŚNIEŃSKI
POW. PRZEWORSKI
POW. ŁAŃCUCKI
POW. BIESZCZADZKI
POW. KOLBUSZOWSKI
POW.LUBACZOWSKI
POW. NIŻAŃSKI
POW. STRZYŻOWSKI
POW. BRZOZOWSKI
POW. PRZEMYSKI
528,4
499,6
494,4
483,7
468,3
345,5
247,8
211,5
175,8
151,7
136,8
101,6
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
MIASTO RZESZÓW
POW. MIELECKI
POW. DĘBICKI
POW. JAROSŁWASKI
MIASTO KROSNO
POW. SANOCKI
MIASTO PRZEMYŚL
POW. STALOWOWOLSKI
MIASTO TARNOBRZEG
POW. ŁAŃCUCKI
POW. RZESZOWSKI
POW. JASIELSKI
POW. PRZEWORSKI
POW. LEŻAJSKI
POW. KOLBUSZOWSKI
POW. TARNOBRZERSKI
POW. BIESZCZADZKI
POW. NIŻAŃSKI
POW. STRZYŻOWSKI
POW. KOLBUSZOWSKI
POW. BRZOZOWSKI
POW. KROŚNIEŃSKI
POW. PRZEMYSKI
252,5
252,2
248,8
151,4
146,6
126,5
118,7
106,8
95,6
85,9
76,8
41,7
29. NAKŁADY INWESTYCYJNE W JEDN. NA ROZRACHUNKU GOSPODARCZYM OGÓŁEM W POSZCZEGÓLNYCH POWIATACH W 1999 R.
LP. MIASTO / POWIAT
TYŚ. ZŁ
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
523.793,6
328.534,2
303.262,3
169.233,7
154.455,1
140.168,4
138.735,3
127.603,4
102.967,4
100.332,4
97.315,0
86.706,2
70.844,8
51.953,7
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
MIASTO RZESZÓW
POW. LEŻAJSKI
POW. MIELECKI
MIASTO KROSNO
MIASTO PRZEMYŚL
POW. STALOWOWOLSKI
POW. DĘBICKI
POW. JAROSŁAWSKI
POW. JASIELSKI
POW. SANOCKI
POW. ŁAŃCUCKI
MIASTO TARNOBRZEG
POW. RZESZOWSKI
POW. TARNOBRZESKI
POW. LUBACZOWSKI
POW. PRZEWORSKI
POW. STRZYŻOWSKI
POW. KOLBUSZOWSKI
POW. PRZEMYSKI
POW. BIESZCZADZKI
POW. KROŚNIEŃSKI
POW. BRZOZOWSKI
43.344,5
36.710,6
35.663,4
35.012,7
34.563,8
28.888,5
25.399,0
24.484,0
22.770,8
188
24. POW. NIŻAŃSKI
17.937,4
30. W TYM W PRZEMYŚLE
LP.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
MIASTO / POWIAT
POW. LEŻAJSKI
POW. MIELECKI
MIASTO RZESZÓW
MIASTO KROSNO
POW. DĘBICKI
POW. JAROSŁWASKI
POW. STALOWOWOLSKI
POW. ŁAŃCUCK
POW. SANOCKI
MIASTO PRZEMYŚL
POW. JASIELSKI
POW. RZESZOWSKI
POW. TARNOBRZESKI
POW. PRZEWORSKI
POW. KOLBUSZOWSKI
MIASTO TARNOBRZEG
POW. PRZEMYSKI
POW. BIESZCZADZKI
POW. KROŚNIEŃSKI
POW. STRZYŻOWSKI
POW. BRZOZOWSKI
POW. NIŻAŃSKI
POW. LUBACZOWSKI
TYŚ ZŁ
309.551,2
214.702,9
135.968,0
99.693,1
98.847,3
89.420,3
87.393,6
80.329,1
69.728,9
50.012,4
40.368,8
32.704,1
32.342,4
20.123,2
16.242,0
15.560,7
14.706,1
13.187,7
11.230,7
9.970,7
7.508,0
6.058,1
6.013,6
3.878,8
ROK 2000: 157:
31. PRACUJĄCY a b W LICZBACH BEZWZGLĘDNYCH
LP.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
157157
POWIATY / MIASTA
MIASTO RZESZÓW
POWIAT RZESZOWSKI
POWIAT MIELECKI
POWIAT DĘBICKI
POWIAT JASIELSKI
POWIAT JAROSŁAWSKI
POWIAT STALOWOWOLSKI
POWIAT KROŚNIEŃSKI
POWIAT SANOCKI
POWIAT PRZEWORSKI
POWIAT ŁAŃCUCKI
POWIAT ROPCZYCKO - SĘDZISZOWSKI
POWIAT PRZEMYSKI
POWIAT LEŻAJSKI
MIASTO KROSNO
POWIAT BRZOZOWSKI
OSOBY
89059
68871
59959
58178
57602
53519
46978
41522
39520
37130
34532
33713
32324
31268
30202
28515
Dane na podstawie: Powiaty w Polsce, Warszawa 2001.
a
stan w dniu 31 XII, łącznie z pracującymi w rolnictwie indywidualnym.
b
według faktycznego miejsca pracy.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
POWIAT STRZYŻOWSKI
POWIAT LUBACZOWSKI
POWIAT KOLBUSZOWSKI
MIASTO PRZEMYŚL
POWIAT NIŻAŃSKI
POWIAT TARNOBRZESKI
MIASTO TARNOBRZEG
POWIAT BIESZCZADZKI
28344
28288
28225
27142
25529
24671
20490
19972
32. PRACUJĄCY(ŁĄCZNIE Z PRACUJĄCYMI W
ROLNICTWIE INDYWIDUALNYM) NA 1000 LUDNOŚCI
LP.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
POWIATY / MIASTA
MIASTO KROSNO
MIASTO RZESZÓW
POWIAT LUBACZOWSKI
POWIAT PRZEWORSKI
POWIAT KOLBUSZOWSKI
POWIAT JASIELSKI
POWIAT STRZYŻOWSKI
POWIAT PRZEMYSKI
POWIAT LEŻAJSKI
POWIAT MIELECKI
POWIAT ŁAŃCUCKI
POWIAT TARNOBRZESKI
POWIAT DĘBICKI
POWIAT JAROSŁWAKI
POWIAT BRZOZOWSKI
POWIAT SANOCKI
POWIAT RZESZOWSKI
MIASTO TARNOBRZEG
MIAST PRZEMYŚL
POWIAT BIESZCZADZKI
POWIAT NIŻAŃSKI
OSOBY
617,8
548,1
488,3
472,9
465,4
463,7
462,4
453,9
447,6
446,6
443,6
443,4
442,8
435,9
432,1
431,6
412,5
410,1
407,5
400,4
399,1
394,5
379,1
378,3
33. NAKŁADY INWESTYCYJNE W PRZEDSIĘBIORSTWACH c WG LOKALIZACJI INWESTYCJI
NA 1 MIESZKAŃCA
LP.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
POWIATY / MIASTA
MIASTO RZESZÓW
POWIAT MIELECKI
MIASTO KROSNO
POWIAT LEŻAJSKI
MIASTO TARNOBRZEG
POWIAT JASIELSKI
MIASTO PRZEMYŚL
POWIAT ŁAŃCUCKI
POWIAT KOLBUSZOWSKI
POWIAT DĘBICKI
ZŁ
3589
2203
1885
1783
1669
1615
1485
1472
1423
959
938
c
dane dotyczą podmiotów gospodarczych, w których liczba pracujących przekracza 9 osób.
189
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
POWIAT SANOCKI
POWIAT JAROSŁWAKI
POWIAT PRZEWORSKI
POWIAT TARNOBRZESKI
POWIAT LUBACZOWSKI
POWIAT BIESZCZADZKI
POWIAT RZESZOWSKI
POWIAT PRZEMYSKI
POWIAT STRZYŻOWSKI
POWIAT BRZOZOWSKI
POWIAT NIŻAŃSKI
907
795
743
614
522
497
482
449
306
259
221
191
147
34. WARTOŚĆ BRUTTO ŚRODKÓW TRWAŁYCH W
PRZEDSIĘBIORSTWACH a c NA 1 MIESZKAŃCA
LP.
POWIATY / MIASTA
ZŁ
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
MIASTO KROSNO
MIASTO RZESZÓW
POWIAT SANOCKI
MIASTO TARNOBRZEG
POWIAT LEŻAJSKI
MIASTO PRZEMYŚL
POWIAT MIELECKI
POWIAT JASIELSKI
POWIAT DĘBICKI
POWIAT JAROSŁAWSKI
POWIAT TARNOBRZESKI
POWIAT BIESZCZADZKI
POWIAT ŁAŃCUCKI
POWIAT PRZEWORSKI
POWIAT KOLBUSZOWSKI
POWIAT LUBACZOWSKI
POWIAT RZESZOWSKI
POWIAT NIŻAŃSKI
POWIAT STRZYŻOWSKI
POWIAT BRZOZOWSKI
POWIAT PRZEMYSKI
31751
27229
26757
25905
23050
17637
16886
16414
14158
13925
11818
9885
7951
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
6926
6616
6522
4703
4366
3502
3145
2554
2461
2181
1336
35. PRODUKCJA SPRZEDANA PRZEMYSŁU c
LP.
1.
2.
3.
4.
POWIATY / MIASTA
MIASTO RZESZÓW
POWIAT MIELECKI
POWIAT DĘBICKI
MLN ZŁ
2199,2
2412,2
1947,2
1611,0
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
POWIAT JASIELSKI
MIASTO KROSNO
POWIAT SANOCKI
POWIAT JAROSŁWAKI
POWIAT LEŻAJSKI
POWIAT PRZEWORSKI
POWIAT RZESZOWSKI
MIASTO TARNOBRZEG
POWIAT TARNOBRZESKI
POWIAT ŁAŃCUCKI
MIASTO PRZEMYŚL
POWIAT KOLBUSZOWSKI
POWIAT BIESZCZADZKI
POWIAT STRZYŻOWSKI
POWIAT BRZOZOWSKI
POWIAT NIŻAŃSKI
POWIAT PRZEMYSKI
POWIAT LUBACZOWSKI
1452,6
1022,4
820,7
733,3
639,7
627,2
392,8
374,4
354,2
351,8
310,8
275,5
257,1
149,9
138,7
90,5
84,8
42,8
X
X
36. PRODUKCJA SPRZEDANA PRZEMYSŁU c NA 1
MIESZKAŃCA
LP.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
POWIATY / MIASTA
ZŁ
MIASTO KROSNO
20785
POWIAT MIELECKI
17837
POWIAT DĘBICKI
14602
POWIAT STALOWOWOL13978
SKI
MIASTO RZESZÓW
13539
POWIAT JASIELSKI
11674
POWIAT LEŻAJSKI
9142
POWIAT ROPCZYCKO 8816
SĘDZISZOWSKI
POWIAT SANOCKI
8553
MIASTO TARNOBRZEG
6900
POWIAT TARNOBRZESKI
6315
POWIAT JAROSŁWAKI
5927
POWIAT PRZEWORSKI
4927
POWIAT KOLBUSZOWSKI
4237
MIASTO PRZEMYŚL
4031
POWIAT ŁAŃCUCKI
3991
POWIAT BIESZCZADZKI
2958
POWIAT RZESZOWSKI
2235
POWIAT STRZYŻOWSKI
2224
POWIAT BRZOZOWSKI
1375
POWIAT NIŻAŃSKI
1262
POWIAT PRZEMYSKI
593
POWIAT LUBACZOWSKI
X
X
a
stan w dniu 31 XII.
c
c
c
190
IX. ZESPÓŁ PROGRAMUJĄCY – UCZESTNICY WARSZTATÓW
STRATEGICZNYCH W 2000 R.
1. Kazimierz Banaś - Radny Rady Powiatu w Strzyżowie,
2. Marek Banaś - Przewodniczący Komisji Zdrowia, Rodziny i Spraw Społecznych Rady
Powiatu w Strzyżowie,
3. Wiktor Bochenek - Dyrektor Gminnego Ośrodka Kultury w Niebylcu,
4. Jacek Boho - Sekretarz Powiatu Strzyżowskiego,
5. Celina Bałchan - pracownik Starostwa Powiatowego w Strzyżowie,
6. Henryk Borowski - Radny Rady Powiatu w Strzyżowie,
7. Bogusław Broda - Komendant Powiatowy Państwowej Straży Pożarnej w Strzyżowie,
8. Joanna Czekajowska - Dyrektor Gminnego Ośrodka Kultury we Frysztaku,
9. Alina Dudzińska - Skarbnik Powiatu Strzyżowskiego,
10. ks. Bronisław Domino - Proboszcz Parafii Rzymskokatolickiej w Szufnarowej,
11. Józef Dzindzio - Przewodniczący Komisji Porządku Publicznego i Bezpieczeństwa
Obywateli Rady Powiatu w Strzyżowie,
12. Robert Godek - Starosta Strzyżowski,
13. Ewa Iskra - Przewodnicząca Komisji Rewizyjnej Rady Powiatu w Strzyżowie,
14. Marek Jurzysta - właściciel Firmy „MARMAX” w Czudcu,
15. Adam Kluska - Dyrektor Miejsko - Gminnej Biblioteki Publicznej im. J. Przybosia
w Strzyżowie,
16. Tadeusz Kulik - Prezes Przedsiębiorstwa Produkcyjno - Handlowego „Polsport”
w Strzyżowie,
17. Barbara Kulpińska - pracownik Samodzielnego Publicznego Zespołu Opieki Zdrowotnej w Strzyżowie,
18. Jan Lubaś - Prezes Cukierniczej Spółdzielni Inwalidów „Roksana” w Strzyżowie,
19. Tadeusz Marek - Burmistrz Gminy i Miasta Strzyżów,
20. Jerzy Moskwa - Prezes Produkcyjno – Usługowej Spółdzielni Pracy „AUTO - SERVICE” w Strzyżowie,
21. Józef Nowakowski - profesor doktor habilitowany – działacz społeczny,
22. Lech Orłowski - Kierownik Zespołu Terenowego Ośrodka Doradztwa Rolniczego
w Boguchwale,
23. Ewa Pilch - Radna Rady Powiatu w Strzyżowie,
24. Monika Proksa - uczennica Zespołu Szkół w Czudcu,
25. ks. Marian Raźnikiewicz - Proboszcz Parafii Rzymskokatolickiej w Wysokiej Strzyżowskiej,
26. Maria Rzeźnikiewicz - Przewodnicząca MKK NSZZ „Solidarność” w Strzyżowie,
27. Sławomir Stec - Radny Rady Powiatu w Strzyżowie,
28. Jan Stodolak - Wicestarosta Strzyżowski,
29. Barbara Szczygielska - Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Strzyżowie,
30. Ryszard Szeniak - Kierownik Wydziału Ochrony Środowiska, Rolnictwa i Leśnictwa
Starostwa Powiatowego w Strzyżowie,
31. Dariusz Szlachta - pracownik Domu Kultury „Sokół” w Strzyżowie,
32. Wiesław Sypień - funkcjonariusz Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej
w Strzyżowie,
33. Andrzej Twardowski - Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Nieruchomości
Starostwa Powiatowego w Strzyżowie,
34. Michał Wojtyna - współwłaściciel Firmy „Rembud” w Strzyżowie,
191
35. Andrzej Wójcik - Dyrektor Fabryki Maszyn w Strzyżowie,
36. Józef Wójcik - Wójt Gminy Czudec,
37. Witold Wójcik - właściciel firmy„WITMAR” s. c. w Wiśniowej,
38. Marian Wójtowicz - Przewodniczący Komisji Rozwoju Gospodarczego Rady Gminy
Wiśniowa,
39. Maria Zamorska - Prezes Zarządu Powiatowego Związku Nauczycielstwa Polskiego
w Strzyżowie,
40. Janusz Zarszyński - Komendant hufca Związku Harcerstwa Polskiego,
41. Jan Ziarnik - Wójt Gminy Frysztak,
42. Janusz Ziobro - Komendant Powiatowy Policji w Strzyżowie,
43. Edward Żybura - Dyrektor Zespołu Szkół w Czudcu.
192
X. BIBLIOGRAFIA:
1. Agroturystyka – wieś podkarpacka zaprasza – przewodnik po gospodarstwach agroturystycznych, Boguchwała 2001.
2. Analiza sytuacji na rynku pracy województwa podkarpackiego w 2000 r. Wojewódzki
Urząd Pracy w Rzeszowie, Rzeszów 2001.
3. Błachut B., Sytuacja demograficzna w województwie podkarpackim w 2000 r. Urząd
Statystyczny w Rzeszowie – informacja sygnalna, 2001 r.
4. Docelowa sieć rezerwatów przyrody na gruntach lasów państwowych – opracowanie
dla Ministerstwa Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, Warszawa
1995
5. Dokumentacja do utworzenia Czarnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego,
Przemyśl 1990.
6. Gorczak W., Sapeta A., Tondos B., Tur J., Studium ochrony wartości kulturowych i
krajobrazu do studium uwarunkowań zagospodarowania przestrzennego gminy Frysztak, Rzeszów 1997 – 1998.
7. Irzyk Z., Zarys historii powiatu strzyżowskiego, materiał roboczy Archiwum Państwowego w Rzeszowie.
8. Kruczek J. Geologiczny przekrój poprzeczny IX jednostki śląskiej i depresji strzyżowskiej jednostki skolskiej. Kraków 1992 (maszynopis).
9. Lubojemska B., Frysztak – zarys monograficzny, Krosno 2001.
10. Ludność i aktywność ekonomiczna ludności związanej z rolnictwem w województwie
rzeszowskim. Rzeszów 1998.
11. Malczewski J., Studium ochrony wartości kulturowych i krajobrazu dla gminy Czudec,
Rzeszów 1999.
12. Malczewski J., Studium ochrony wartości kulturowych i krajobrazu dla gminy Niebylec, Rzeszów 1997.
13. Malczewski J., Studium wartości kulturowych i ochrony krajobrazu wraz z wytycznymi
konserwatorskimi dla gminy Strzyżów do studium uwarunkowań i miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, Rzeszów 1995.
14. Malczewski J. , Studium ochrony wartości kulturowych i krajobrazu dla gminy Wiśniowa, Rzeszów 1999.
15. Mały rocznik statystyczny województwa rzeszowskiego, Rzeszów 1958.
16. Mały rocznik statystyczny województwa rzeszowskiego, Rzeszów 1961.
17. Plan ochrony rezerwatu przyrody ”Góra Chełm”, oprac. Biuro Urządzania Lasu i
Geodezji Leśnej w Przemyślu, Przemyśl 2001.
18. Plan ochrony rezerwatu przyrody ”Wielki Las”, oprac. Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej Oddział w Przemyślu, Przemyśl 2001.
19. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa podkarpackiego (projekt), Rzeszów 2001.
20. Podstawowe dane statystyczne wg miast i gmin za 1985 r., Rzeszów 1986.
21. Podstawowe dane statystyczne wg miast i gmin za 1990 r., Rzeszów 1991.
22. Podstawowe uwarunkowania przestrzenne rozwoju – potencjał gospodarczy, oprac.
Podkarpackiego Biura Planowania Przestrzennego w Rzeszowie, Rzeszów 1999.
23. Powiat strzyżowski w liczbach, Rzeszów 2001.
24. Powiaty województwa podkarpackiego 2001 – wybrane dane statystyczne, Rzeszów
2001.
25. Powiaty w Polsce, Warszawa 2001.
26. Protokół ze spotkania w dn. 18.04.2001 z prof. J. Sokołowskim twórcą zakładów geotermalnych w Polsce (maszynopis).
193
27. Rocznik statystyczny województwa rzeszowskiego, Rzeszów 1966.
30. Rocznik statystyczny województwa podkarpackiego, Rzeszów 2000.
31. Rocznik statystyczny województwa podkarpackiego, Rzeszów 2001.
32. Rolnictwo województwa podkarpackiego – powiaty, Rzeszów 1999.
33. Seminarium: Ochrona i zagospodarowanie zabytkowych zespołów obronnych –
schrony kolejowe Stępina – Cieszyna, Strzyżów (materiały pokonferencyjne), Warszawa 2000.
34. Studia nad dziejami Strzyżowa i okolic, red. S. Cynarski, Rzeszów 1980.
35. Sprawozdanie z działalności Powiatowego Urzędu Pracy w Strzyżowie za 2000 rok,
Strzyżów 2001.
36. Szetela – Zauchowa T., Barbizon wiśniowski, Rzeszów 1997.
37. Stan środowiska w województwie podkarpackim w 1999 r., Rzeszów 2000.
38. Stan środowiska w województwie podkarpackim w 1999 r., Rzeszów 2001.
39. Strategia rozwoju województwa podkarpackiego na lata 2000 – 2006, Rzeszów 2000.
40. Strategia rozwoju gminy Czudec na lata 2000 – 2010, Czudec 1999.
41. Strategia rozwoju gminy Frysztak opracowana na zlecenie Zarządu Gminy Frysztak,
Rzeszów – Frysztak 2000.
42. Strategia rozwoju gminy Niebylec, Rzeszów – Niebylec 1999.
43. Strategia rozwoju gminy i miasta Strzyżów, Rzeszów – Strzyżów 1998.
44. Strategia rozwoju gminy Wiśniowa, Rzeszów – Wiśniowa 1999.
45. Szkolnictwo ponadpodstawowe w powiecie strzyżowskim w świetle migracji absolwentów szkół podstawowych z terenu powiatu (lata 1995 – 2000), Strzyżów 2000.
46. Ważniejsze informacje statystyczne o gminach, wyd.: Powiatowy Inspektorat Statystyczny w Strzyżowie, Strzyżów 1972.
47. XX lat Powiatu Strzyżowskiego, Strzyżów 1974.
48. 50 lat Spółdzielni Pracy Auto – Service w Strzyżowie, Strzyżów 2000.
194
XI. SAMORZĄD POWIATOWY W STRZYŻOWIE W LATACH
1999 - 2008
RADA POWIATU W STRZYŻOWIE
Rada i Zarząd Powiatu w Strzyżowie I, II i III kadencji
Kadencja I 1998-2002
Rada Powiatu:
Przewodniczący Rady Powiatu - Marian Pyra– radny z gminy Strzyżów (AWS),
Wiceprzewodniczący Rady Powiatu - Tadeusz Gruba– radny z gminy Niebylec (AWS),
Wiceprzewodniczący Rady Powiatu - Stanisław Cynarski– radny z gminy Wiśniowa (PSL);
Radni z gminy Czudec:
1.
Adam Budzyń (AWS),
2.
Józef Pszonka (AWS) – Przewodniczący Komisji Rozwoju Gospodarczego i Promocji,
3.
Sławomir Stec (AWS),
4.
Ewa Iskra (AWS) – Przewodnicząca Komisji Rewizyjnej,
5.
Janusz Kruczek (AWS),
6.
Kazimierz Banaś (PSL);
Radni z gminy Frysztak:
7.
Robert Godek (AWS),
8.
Janusz Kućma (AWS),
9.
Mieczysław Wrona (AWS) – do 17.10.2001 r. – Przewodniczący Komisji Budżetowo - Finansowej,
10.
Wiesław Bliźniak - od 28.11.2001 r. (AWS),
11.
Krzysztof Niekowal (AWS) – Przewodniczący Komisji Edukacji, Kultury i Sportu,
12.
Feliks Musiał (PSL);
Radni z gminy Niebylec:
13.
Roman Paweł Pryć (AWS),
14.
Jan Wojtaszek (AWS),
15.
Wiesław Bobek (PSL),
16.
Józef Dzindzio (PSL) – Przewodniczący Komisji Porządku Publicznego
i Bezpieczeństwa Obywateli;
Radni z gminy Strzyżów:
17.
†Henryk Borowski (SLD),
18.
Leszek Majewski (AWS),
19.
Marek Banaś (AWS) – Przewodniczący Komisji Zdrowia, Rodziny i Spraw Społecznych,
20.
Wiesław Złotek (AWS),
21.
Ewa Pilch (AWS),
22.
Władysław Pelewicz (AWS),
23.
Marek Śliwiński (PSL) – Przewodniczący Komisji Budżetowo – Finansowej
(od 09.2001),
24.
Adam Chowaniec – do 31.07.2002 r. (PSL),
25.
Marek Leśniak (PSL);
Radni z gminy Wiśniowa:
26.
Andrzej Winiarski (AWS),
27.
Tadeusz Przywara (PSL) – Przewodniczący Komisji Rolnictwa, Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska,
195
28.
29.
† Robert Urban– do 09.02.2000 r. (AWS)
Kazimierz Grzebień. – od 15.03.2000 r. (AWS).
Zarząd Powiatu:
Starosta Strzyżowski - Robert Godek,
Wicestarosta Strzyżowski - Władysław Pelewicz - do 20.01.1999 r. ,
Wicestarosta Strzyżowski – Jan Stodolak - od 28.04.1999 r.,
Członek - Andrzej Winiarski,
Członek - Józef Pszonka,
Członek - Mieczysław Wrona ( do 17.10.2001 r.),
Członek - Zbigniew Korab.
Kadencja II 2002-2006
Rada Powiatu:
Przewodniczący Rady Powiatu - Marek Banaś – radny z gminy Strzyżów (KWW Nadzieja),
Wiceprzewodniczący Rady Powiatu - Tadeusz Gruba – radny z gminy Niebylec (KWW
Wspólnota Samorządowa);
Wiceprzewodniczący Rady Powiatu - Feliks Musiał– radny z gminy Frysztak (PSL),
1.
Marek Jurzysta (KWW Nadzieja) – Przewodniczący Komisji
Budżetowo - Finansowej,
2.
Paweł Szafrański (LPR),
3.
Stanisław Wałach (PSL),
4.
Marian Złotek (PSL) – Przewodniczący Komisji Edukacji, Kultury i Sportu,
5.
Marcin Pieczka – do 11 grudnia 2002 r. (SLD),
6.
Ewa Biernikowicz – od 30.12.2002 r. (SLD),
7.
Robert Godek – do 08.12.2005 r. (KWW Wspólnota Samorządowa),
8.
Janusz Kućma – od 28.12.2005 r.(KWW Wspólnota Samorządowa),
Radni z gminy Niebylec:
9.
Józef Dzindzio (PSL) – Przewodniczący Komisji Infrastruktury, Rolnictwa i Bezpieczeństwa Publicznego,
10.
Roman Paweł Pryć (KWW Wspólnota Samorządowa) – Przewodniczący Komisji
Zdrowia, Rodziny i Ochrony Środowiska;
11.
Marek Leśniak (PSL),
12.
Leszek Majewski (KWW Wspólnota Samorządowa),
13.
Jan Stodolak (KWW Wspólnota Samorządowa),
14.
Marek Śliwiński – do 22.11.2002 r. (PSL),
15.
Emilia Tomkowicz - od 11.12.2002 r. (PSL),
16.
Tadeusz Mazur – do 22.11.2002 r. (SLD)
17.
Jacek Cynarski - od 11.12. 2002 r. do 06.11.2003 r. (SLD)
18.
Jan Zabrzycki – od 26.11.2003 r.(SLD);
19.
Robert Miazga – (KWW Wspólnota Samorządowa) – Przewodniczący Komisji
Rewizyjnej,
20.
Tadeusz Przywara – (PSL),
21.
Andrzej Winiarski – (KWW Wspólnota Samorządowa);
196
Zarządu Powiatu:
Starosta Strzyżowski - Robert Godek - do 08.12.2005 r.,
Starosta Strzyżowski - Jan Stodolak - od 08.12.2005 r.,
Wicestarosta Strzyżowski - Jan Stodolak – do 08.12.2005 r.,
Wicestarosta Strzyżowski - Zbigniew Korab – od. 08.12.2005 r.,
Członek - Andrzej Winiarski,
Członek - Paweł Szafrański,
Członek - Zbigniew Korab - do 08.12.2005 r.
Kadencja III 2006 – 2010
Rada Powiatu:
Przewodniczący Rady Powiatu – Marek Banaś – radny z gminy Strzyżów (KWW Jedność),
Wiceprzewodniczący Rady Powiatu – Wiesław Drąg – radny z gminy Czudec (KW Prawo i
Sprawiedliwość),
Wiceprzewodniczący Rady Powiatu – Antoni Ciepielowski – radny z gminy Niebylec (KW
Prawo i Sprawiedliwość);
1. Marek Jurzysta (KWW Gospodarni i Samorządni) - Przewodniczący Komisji Budżetowo – Finansowej
2. Marian Złotek (KWW Jedność)
3. Tomasz Garncarski (KWW Gospodarni i Samorządni)
4. Janusz Kućma (KWW Jedność) - Przewodniczący Komisji Zdrowia i Rodziny
5. Feliks Musiał (KW PSL) - Przewodniczący Komisji Edukacji, Kultury i Sportu
Radni z Gminy Niebylec:
6. Zofia Dzika (KWW Jedność)
7. Józef Dzindzio (KW PSL) - Przewodniczący Komisji Infrastruktury, Bezpieczeństwa
Publicznego i Ochrony Środowiska
8. Adam Chrzanowski (KWW Gospodarni i Samorządni)
9. Kazimierz Kania (KW PSL)
10. Tadeusz Niemiec (KW PSL)
11. Stanisław Stasiowski (KW PSL)
12. Stanisław Leszczak (KWW Jedność)
13. Wacław Szary (KW Prawo i Sprawiedliwość) – Przewodniczący Komisji Rewizyjnej
14. Małgorzata Książek (KW Liga Polskich Rodzin)
15. Piotr Myćka (KWW Jedność)
16. Marian Wójtowicz (KW Prawo i Sprawiedliwość)
Zarząd Powiatu:
Starosta Strzyżowski: Robert Godek
Wicestarosta Strzyżowski: Jan Stodolak
Członkowie:
Zofia Dzika
Marian Wójtowicz (do 30.05.2007 r.)
Piotr Myćka (od 30.05.2007 r.)
Marian Złotek
197
XII. JEDNOSTKI POWIATOWE
1. Starostwo Powiatowe w Strzyżowie - 38 – 100 Strzyżów, ul. Przecławczyka 15,
2. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Strzyżowie – 38-100 Strzyżów, ul Słowackiego 8, dyrektorzy: lek. med. Stanisław Gerlach do 31.06.1999 r., od 01.07.1999 r. lek. med.
Bolesław Rudnicki,
3. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Strzyżowie – 38-100 Strzyżów, ul. Łukasiewicza 33,
kierownik: - lek. wet. Wiesław Ziobro,
4. Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego w Strzyżowie – 38-100 Strzyżów, ul.
Przecławczyka 15, kierownik: mgr inż. Grzegorz Witek,
5. Komenda Powiatowa Policji w Strzyżowie – 38-100 Strzyżów, ul. Gen. Andersa 2,
komendant: mł. insp. mgr Janusz Ziobro,
6. Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Strzyżowie – 38-100 Strzyżów,
ul. Daszyńskiego 2, komendant: mł. bryg. mgr inż. Bogusław Broda,
7. Powiatowy Urząd Pracy w Strzyżowie – 38-100 Strzyżów, ul. Słowackiego 8, kierownik: mgr Czesław Furtek,
8. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Strzyżowie – 38-100 Strzyżów, ul. Przecławczyka 15, kierownik: mgr Barbara Szczygielska,
9. Powiatowy Zarząd Dróg w Strzyżowie – 38-100 Strzyżów, ul. Łukasiewicza 33, dyrektorzy: Teresa Wnęk do 20.01.2000 r., od 21.01.2000 r. mgr inż. Krzysztof Piękoś,
10. Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej w Strzyżowie – 38-100 Strzyżów,
ul. Dąbrowskiego 10, dyrektorzy: lek. med. Wacław Kruk do 30.09.2000 r., mgr Teresa Barbara Kopczyńska od 17.10.2000 r. do 30.09.2001 r., mgr inż. Mieczysław Wrona od 01.09.2001 r.,
11. Specjalny Ośrodek Szkolno – Wychowawczy we Frysztaku – 38-130 Frysztak, ul.
Piętniewicza 15, dyrektorzy: mgr Władysława Chmura do 31.08.1999 r., mgr Adam
Filip od 01.10.1999 r. do 31.08.2000 r., mgr Agata Wyciślak - od 01.09.2001 r.,
12. Specjalny Ośrodek Szkolno – Wychowawczy w Strzyżowie – 38-100 Strzyżów, ul.
Patryna 9, dyrektor: mgr Andrzej Cieślak,
13. Dom Dziecka w Strzyżowie – 38-100 Strzyżów, ul. Sobieskiego 7, dyrektor: mgr Marek Stodolak,
14. Dom Dziecka w Żyznowie – 38-111 Żyznów 137, dyrektor: Kazimierz Dudek,
15. Zespół Szkół w Strzyżowie – 38-100 Strzyżów, ul. Mickiewicza 11, dyrektorzy: p.o.
mgr Zofia Zając do 31.08.1999 r., mgr Andrzej Kruczek,
16. Zespół Szkół w Czudcu – 38-120 Czudec, ul. Parkowa 7, dyrektor: mgr Edward Żybura,
17. Poradnia Psychologiczno – Pedagogiczna w Strzyżowie – 38-100 Strzyżów, ul. Patryna 8, dyrektor: mgr Katarzyna Majewska-Żydzik
18. Dom Pomocy Społecznej w Gliniku Dolnym – 38-130 Frysztak, Glinik Dolny 230,
dyrektorzy: Zdzisław Brodowski - do 30.06.2001 r., mgr Anna Pasaman od
10.07.2001 r.,
19. Dom Pomocy Społecznej w Babicy - 38-119 Babica 2, dyrektor mgr Barbara Szczygielska do 31.05.1999 r., p.o. Marek Moskwa od 01.02.1999 r. do 31.08.1999 r. mgr
Maria Mańko od 01.09.1999 r.,
20. Powiatowy Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej – 38-100 Strzyżów,
ul. Parkowa 7, kierownik: mgr inż. Józef Rykała,
21. Zespół Uzgadniania Dokumentacji Projektowej w Strzyżowie – 38-100 Strzyżów, ul.
Przecławczyka 15, kierownik: Stanisław Rokosz.
198

Otwórz - Powiat Strzyżowski

Transkrypt

Podobne dokumenty

Sofia IV w.drewniana