Deklaracja zasaD juDaizmu post¢powego w polsce

Deklaracja zasad judaizmu post¢powego w Polsce
Judaizm post´powy, którego nastawienie charakteryzujà reforma i liberalizm, to najwi´kszy ruch w Êwiatowej ˝ydowskiej
wspólnocie religijnej. Wywodzi si´ on pierwotnie z XVIII-XIX-wiecznych koncepcji Mosesa Mendelssohna, Israela Jacobsohna,
Leopolda Zunza, Abrahama Geigera i Zachariasa Frankla. W tej perspektywie objawienia nie traktuje si´ jako jednorazowy
akt, w którym Moj˝esz dosłownie otrzymał Tor´ (czyli nauki pisemne) oraz wszelkie interpretacje (nauki ustne). Objawienie
traktuje si´ jako post´pujàcy proces, który wywodzi si´ od Boga i dalej przekazywany jest w sposób dynamiczny i post´powy.
Byç post´powym i religijnym ˚ydem, to znaczy, ˝e kierujemy si´ nie tylko naukami spisanymi w naszej tradycji, ale odpowiadamy
równie˝ na współczesne wyzwania społeczne, kulturalne i etyczne.
W czym stanowimy jednoÂå ze wszystkimi ˚ydami
I.
II.
J ednoczy nas ˝ydowska tradycja, kulturalne dziedzictwo narodu ˝ydowskiego i główne ich przesłanie, którym jest od czasów Abrahama wiara w jedynego Boga. Jednoczy nas przynale˝noÊç do am Jisrael, czyli narodu ˝ydowskiego, w którym ˝ywe sà ˝ydowskie religia i dziedzictwo kulturalne. Wszystkich ˚ydów
łàczy z Bogiem szczególny rodzaj przymierza zawartego na górze Synaj przez Boga z naszymi przodkami. Przyjmujàc Tor´ naród ˝ydowski podjàł raz na
zawsze szczególne zobowiàzanie: Êwiadczyç o Wiekuistym i ˝yç jako lud kapłanów b´dàcych „ÊwiatłoÊcià dla narodów”.
Jako cz´Êç ludu ˝ydowskiego (klal Jisrael) obowiàzani jesteÊmy wsz´dzie wyst´powaç o prawa wszystkich nale˝àcych do naszego ludu. Mobilizujemy si´
i działamy przeciwko dyskryminacji ˚ydów, anga˝ujàc si´ na rzecz ich dobra materialnego i duchowego.
III. Jednoczy nas popieranie paƒstwa Izrael. Staramy si´ wspólnie i osobiÊcie głosiç bezpieczeƒstwo i pokój dla wszystkich mieszkaƒców tego obszaru,
wspierajàc rozwój Izraela i jego mo˝liwoÊç przyjmowania imigrantów. Zgodnie z tradycjà proroków umacniamy przez to równoÊç i sprawiedliwoÊç
w paƒstwie ˝ydowskim.
IV. Jednoczà nas wspólne doÊwiadczenia historii ˝ydowskiej i pami´ç o nich, przekazywana od pokoleƒ. ˚ycie ˝ydowskie, od samego poczàtku, stanowi
wyjàtkowy przykład przetrwania, ludzkich osiàgni´ç i działaƒ Boskich. Twórczy charakter ˝ycia ˝ydowskiego jest widoczny w wielu krajach i w bardzo
rozmaitych okolicznoÊciach. Pami´ç tak o rozkwicie Diaspory, jak i o czasach przeraêliwie okrutnych doÊwiadczeƒ, umacnia nasze pragnienie, aby
przyczyniaç si´ do przetrwania narodu ˝ydowskiego, a tak˝e judaizmu jako takiego. V. Jednoczà nas ˝ydowskie nauki przekazywane w Torze. Naród Izraela dostàpił dzi´ki niej objawienia oraz inspiracji na Synaju, po czym przez długie wieki rozszerzał swe pojmowanie woli Bo˝ej za pomocà kontemplacji oraz dyskusji. Ten proces trwa nieustannie.
VI. Jednoczy nas ˝ydowskie nauczanie (talmud Tora). Formalne i nieformalne nauczanie dzieci i dorosłych w zakresie ˝ydowskiej historii, literatury, myÊli
i praktyki, jak równie˝ znajomoÊç j´zyka hebrajskiego, to podstawa prowadzenia ˝ycia na sposób ˝ydowski i zapewnienia, ˝e b´dzie to przekazywane
z pokolenia na pokolenie.
VII. Jednoczy nas ˝ydowskie postrzeganie człowieczeƒstwa. Ludzie sà stworzeni na obraz Boga, majà wolnà wol´ i zdolni sà czyniç bez koƒca dobro, jak te˝
i bezgraniczne zło. Sà Êmiertelni, a mimo to noszà w sobie wiecznoÊç. Ludzie majà do naszego stwórcy stosunek osobisty i niczym nie ograniczony, a je˝eli
si´ go zakłóci, potrafià odnowiç ten stosunek na drodze powrotu i skruchy (tszuwa).
VIII. Jednoczy nas wiele przykazaƒ (micwot). WinniÊmy przestrzegaç Êwi´tych obowiàzków, ich rytuałów i nakazów etycznych, które nieustannie przypominajà
nam o narodowej powinnoÊci ˚ydów, aby stanowiç wzór etycznego zachowywania si´ i wypełniaç nasze Êwi´te obowiàzki w praktyce i poprzez modlitw´.
Znaczy to, ˝e powinniÊmy te˝ uczyç si´, aby polepszaç społeczeƒstwo, jak równie˝ zachowywaç wszelkie stworzenie.
IX. Jednoczà nas wartoÊci etyczne judaizmu: poszanowanie ˝ycia, respektowanie ludzi oraz ich prawa do bezpieczeƒstwa osobistego i zabepieczenia ich
własnoÊci, obowiàzek troski o biednych i chorych, obowiàzek dà˝enia do pokoju (szalom), dobrej woli wobec innych (gmilut chasadim), dobrych
uczynków i sprawiedliwoÊci społecznej (cedaka). Ze wzgl´du na swoje miejsce w dziele stworzenia winniÊmy traktowaç wedłe tych zasad równie˝
Êrodowisko i wszelkie istoty.
X. Jednoczy nas ˝ydowski poglàd na dom rodzinny jako „małe sanktuarium” (mikdasz meat), wypełnione pi´knem Êwi´toÊci. Tu właÊnie najlepiej mo˝na
praktykowaç wartoÊci i tradycje judaizmu i przekazywaç je nast´pnemu pokoleniu.
XI. Jednoczy nas powinnoÊç nasza wobec synagogi (bet ha-kneset) i jej członków. Synagoga pełni trojakie funkcje: jako domostwo całej wspólnoty, jako dom
modlitwy i jako miejsce uczenia si´.
XII. Jednoczy nas znaczenie ˝ydowskiej modlitwy i ˝ydowskich nabo˝eƒstw. Sà to Êcie˝ki, po których jednostki i wspólnota odnawiajà swe poszukiwanie
obecnoÊci Bo˝ej, czerpanie siły duchowej z ˝ydowskich tradycji religijnych i uÊwiadamianie nam naszych powinnoÊci.
XIII. Jednoczy nas liturgia modłów ˝ydowskich. Podstawowe cz´Êci ˝ydowskiej modlitwy to Szma jako stwierdzenie, ˝e Bóg jest jeden, zbiorowe czytanie Tory
i Amida, główna modlitwa, w której chwalimy Boga i prosimy o Boskà pomoc. Znaczna rozmaitoÊç błogosławieƒstw, modlitw, pieÊni i hymnów, które
uło˝yli ˝ydowscy m´drcy, poeci i mistycy, przyczynia si´ do pełni nabo˝eƒstwa.
XIV. Jednoczy nas przestrzeganie Szabatu i Êwi´cenie go. MyÊlimy o siódmym dniu jako dniu wypoczynku, radoÊci, uczenia si´ i modlitwy. Âwi´cimy Szabat
nie podejmujàc pracy, uczestniczàc w nabo˝eƒstwach, zapalajàc Êwiece i dopełniajàc rytuałów Kiduszu i Hawdali.
XV. Jednoczy nas obchodzenie Êwiàt wedle ˝ydowskiego kalendarza. Podczas wielkich Êwiàt (jamim noraim) Rosz Haszana i Jom Kipur oddajemy si´
refleksji, etycznemu post´powaniu i odnowie duchowej. Podczas trzech Êwiàt pielgrzymich Pesach, Szawuot i Sukot Êwi´tujemy wolnoÊç i objawienie.
Na Simchat Tora dajemy wyraz naszej miłoÊci do Tory. Obchodzimy Chanuk´ oraz Purim i Tu Biszwat, jak równie˝ przestrzegamy postów, takich jak Tisza
Beaw. Obchodzimy te˝ nowsze Êwi´ta Jom ha-Acmaut i Jom ha-Szoa.
XVI. Jednoczà nas ˝ydowskie rytuały. Nale˝à do nich obrzezanie (brit mila) i nadanie imienia po urodzeniu, Bar Micwa i Bat Micwa jako przejÊcie w wiek
dorosły, zaÊlubiny pod chupà, poÊwi´canie domów, na koniec pogrzeb i ˝ałoba. XVII. Jednoczy nas równie˝ tradycyjna zasada, ˝e odmówiç ˚ydowi ˝ydostwa i wyłàczyç go ze wspólnoty wolno tylko w przypadku, gdy spełni obydwa
decydujàce o tym warunki: przejdzie formalnie w wieku dorosłym na innà religi´ ni˝ judaizm i dopuÊci si´ działania na szkod´ ˝ydostwa.
Deklaracja zasad judaizmu post¢powego w Polsce
Judaizm post´powy, którego nastawienie charakteryzujà reforma i liberalizm, to najwi´kszy ruch w Êwiatowej ˝ydowskiej
wspólnocie religijnej. Wywodzi si´ on pierwotnie z XVIII-XIX-wiecznych koncepcji Mosesa Mendelssohna, Israela Jacobsohna,
Leopolda Zunza, Abrahama Geigera i Zachariasa Frankla. W tej perspektywie objawienia nie traktuje si´ jako jednorazowy
akt, w którym Moj˝esz dosłownie otrzymał Tor´ (czyli nauki pisemne) oraz wszelkie interpretacje (nauki ustne). Objawienie
traktuje si´ jako post´pujàcy proces, który wywodzi si´ od Boga i dalej przekazywany jest w sposób dynamiczny i post´powy.
Byç post´powym i religijnym ˚ydem, to znaczy, ˝e kierujemy si´ nie tylko naukami spisanymi w naszej tradycji, ale odpowiadamy
równie˝ na współczesne wyzwania społeczne, kulturalne i etyczne.
Zasady wyró˚niajÑce judaizm post¢powy w Polsce
1. J udaizm nigdy nie przestał si´ przeobra˝aç, dokonujàc ciàgłego post´pu, który w ró˝nych okresach przebiegał szybciej lub wolniej. Historia ˝ydowska obfituje
zarówno w ciàgłoÊç, jak i w przeobra˝enia. Nawet i prawa skodyfikowane w biblijnym zapisie te˝ podlegały zmianom lub odrzuceniu w tradycji ustnej albo przez
miejscowy obyczaj (minhag). Do przykładów tego zaliczajà si´ np. składanie ofiar ze zwierzàt, kara Êmierci, wielo˝eƒstwo, niewolnictwo lub dokonywane co siedem
lat umorzenie długów.
Uznajemy dynamiczny, rozwojowy charakter naszej religii, utrwalony w naszej tradycji ˝ydowskiej. Chcemy ˝yç naszà ˝ydowskà tradycjà na sposób religijny i dlatego
nasza wersja judaizmu szeroko uwzgl´dnia równie˝ wyzwania współczesnoÊci.
2. Judaizm zawsze był wieloraki. Uznajemy rozmaitoÊç naszej tradycji. Dzisiejsze rozgał´zienie judaizmu na rozmaite nurty wywodzi si´ z rozwojowych procesów XVIII
wieku. ˚ycie ˝ydowskie bardzo si´ zmieniło w wyniku OÊwiecenia. W zakresie ˝ydowskich wierzeƒ i praktyk OÊwiecenie zadało podstawowe pytania. Na te pytania
˚ydzi ortodoksyjni i post´powi, nazywani te˝ reformowanymi, udzielali niejednakowych odpowiedzi. My opowiadamy si´ za wzajemnym szacunkiem i tolerancjà
wszystkich nurtów i ruchów ˝ydowskich.
3. Stanowimy cz´Êç post´powej wspólnoty ˝ydowskiej, jednoczàcej miliony ˚ydów z całego Êwiata, reprezentowanych przez Âwiatowà Uni´ Judaizmu Post´powego.
4. Tradycja ˝ydowska przechowuje w sobie rozległy zasób ró˝niàcych si´ myÊli i nauk, do których si´gamy dzisiaj dla wzbogacenia naszego ˝ycia religijnego. Do ludzi
poszukujàcych ˝ywego judaizmu i szerzàcych post´powe koncepcje ˝ydowskie nale˝eli Abraham Geiger, Israel Jacobson, Martin Buber i Leo Baeck, jak równie˝
post´powi myÊliciele i rabini z Polski, tacy jak Solomon Maimon, Marcus Jastrow, Ezekiel Lewin i Abraham Joshua Heschel. Studiujemy te˝ dzieła uczonych i myÊlàcych
kobiet ˝ydowskich, takich jak pierwsza rabinka Regina Jonas, Rachel Adler, Suzanna Heschel i Marsha Falk.
5. W judaizmie ortodoksyjnym Pismo Âwi´te traktuje si´ jako bezpoÊrednie objawienie, czyli dosłownie podyktowane przez Boga, niedwuznaczne i niezmienne.
Post´powy judaizm traktuje Pisma jako ludzki Êrodek wyrazu, wynikajàcy z ˝yciowego i religijnego doÊwiadczenia ˚ydów, przez które odkrywa si´ jedynego Boga.
Autorzy hebrajskiej Biblii przekazujà szczególny zasób wierzeƒ i Boskiej inspiracji. Dzisiaj podchodzimy do tych tekstów zarówno w tradycyjnych ramach wykładni
˝ydowskiej, jak i przy u˝yciu współczesnych metod analizy biblijnej i tekstowej.
6. Judaizm ortodoksyjny opiera si´ na wierze, i˝ pewnego dnia Mesjasz na powrót ustanowi tron królów z Dawidowego rodu i sprowadzi wszystkich ˚ydów z wygnania.
My natomiast polegamy na prorokach, wyra˝ajàcych nadziej´, ˝e powszechna era mesjanizmu wyniknie z tego, i˝ ludzkoÊç uzna wol´ Bo˝à.
7. Judaizm ortodoksyjny wierzy, i˝ po nadejÊciu Mesjasza odbudowana zostanie Âwiàtynia i ofiary znowu składane b´dà przez dziedzicznà klas´ kapłaƒskà, jak przepisano
w Biblii. Z powodu ˝aloby po zburzeniu Âwiàtyni ortodoksi zakazujà wykonywania w obrz´dach religijnych muzyki instrumentalnej. My uwa˝amy, ˝e Âwiàtyni´ i ofiary
zastàpiła synagoga. Nie rozró˝niamy wi´c osób kapłaƒskiego pochodzenia (kohanim) i innych ˚ydów, a tak˝e zach´camy do u˝ywania muzyki podczas nabo˝eƒstw.
8. W obrz´dach religijnych zalecamy skupienie i pobo˝noÊç (kawana). Z tego wzgl´du zachowaliÊmy wi´kszoÊç tradycyjnej liturgii ˝ydowskiej, adaptujàc jà przy pomocy
skrótów, zredagowania lub dodania w stosownych miejscach komentarzy. Mimo ˝e zach´camy do posługiwania si´ w nabo˝eƒstwach j´zykiem hebrajskim, który
je unifikuje, u˝ywamy te˝ j´zyków miejscowych, by umo˝liwiaç wszystkim ˚ydom czynne uczestnictwo w ˝ydowskich obrz´dach.
9. Obstajemy przy równoÊci kobiet i m´˝czyzn w ˝yciu synagogi. W naszych synagogach nie ma podziału według płci. Kobiety prowadzà nabo˝eƒstwa i sà wywoływane
do Tory, wyÊwi´cane na rabinów, wprowadzane w roli kantorów i mogà pełniç wszelkie funkcje w synagodze. Kładàc nacisk na ich równoÊç judaizm post´powy
przeciwstawia si´ dyskryminacji kobiet w Êwiecie ortodoksyjnym, takiej jak zakaz ich wyst´powania w sàdach rabinackich jako Êwiadków, odmawiania przez nie
kadyszu lub separowanie kobiet w czasie menstruacji. 10. Szanujemy równie prawa dziewczàt i chłopców w ich wychowaniu religijnym. Ceremonie Bat i Bar Micwa sà identyczne.
11. Uwa˝amy, ˝e m´˝czyêni i kobiety majà równe prawa tak w obrz´dzie zaÊlubin, jak i w uprawnieniach mał˝eƒskich. W obrz´dzie zaÊlubin zachowanie si´ oblubienicy
w ˝aden sposób nie wyra˝a jej stosunku podporzàdkowania oblubieƒcowi. Ta sama zasada dotyczy rozwodu: m´˝owi nie wolno jednostronnie „odprawiç” ˝ony.
12. Poniewa˝ Tora okreÊla to˝samoÊç ˝ydowskà po ojcu, a tradycja rabinacka po matce, nasza wspólnota postanowiła uznawaç zasad´ równoÊci pochodzenia, łàczàcà obie
tradycje ˝ydowskie.
13. Przestrzegamy zasady, ˝e dzieci nie mogà byç odpowiedzialne za post´pki swoich rodziców (Ezechiel 18). Zgodnie z tym odrzucamy prawnà kwalifikacj´ mamzer,
czyli nieÊlubnego dziecka, karzàcà potomstwo ze zwiàzków zakazanych przez Bibli´.
14. Przyjmujemy do naszej wspólnoty ka˝dego, kto szczerze pragnie si´ do niej przyłàczyç Konwersja dokonywana przed Bet Din, której towarzyszà brit mila (obrzezanie)
i mikwa (zanurzenie w mykwie), dost´pna jest po okresie nauki ˝ydostwa i czynnego uczestnictwa w ˝yciu wspólnoty.
15. Przyjmujemy wszystkich ˚ydów, niezale˝nie od ich rasy, narodowoÊci, stanu mał˝eƒskiego i orientacji seksualnej.
16. Czujemy si´ zobowiàzani do ˝ycia zgodnie z wieloma micwot (przykazaniami). Spodziewamy si´ wi´c ich przestrzegania w zgodzie z naszà osobistà wolnoÊcià
sumienia. Si´gamy po rad´ do tradycyjnych êródeł rabinackich, lecz nie obowiàzuje nas tradycyjna halacha. Uznajemy uniwersalne wezwania etyczne proroków. Tora
wzywa nas do post´powania w sposób odpowiedzialny i do tworzenia społeczeƒstwa, które przestrzega pokoju i sprawiedliwoÊci, obejmujàc wszystkich ludzi.
17. Ortodoksyjne prawa rabinackie nie zawsze dajà si´ pogodziç z dzisiejszà rzeczywistoÊcià społecznà i ze współczesnymi poglàdami etycznymi. Na przykład
Êwi´ta obchodzimy zgodnie z czasem ich trwania przepisanym w Torze bez dodatkowego dnia wprowadzonego w czasach pobiblijnych z przyczyn obecnie ju˝
nieaktualnych.
18. JesteÊmy w pełni zwiàzani z judaizmem i przekonani o jego wyjàtkowoÊci. Uznajemy jednak, ˝e najgł´bsze z prawd sà tajemnicze i zawiłe: inne religie i tradycje
dociekajà ich i znajdujà je same dla siebie. Głosimy wi´c powa˝anie i szacunek dla innych wierzeƒ i ch´tni jesteÊmy do nawiàzywania z nimi kontaktów i dialogu.