docV1002_Prawo_podatkowe
download 
Reklamacja Transkrypt
V1002_Prawo_podatkowe
PRAWO NA CO DZIEÑ Prawo podatkowe Wybrane podstawowe zagadnienia dotycz¹ce podatków Joanna Garczyñska, Grzegorz £enczyk ([email protected]) Benjamin Franklin powiedzia³ kiedy, ¿e: w wiecie nic nie jest pewne z wyj¹tkiem mierci i podatków. Czy to oznacza, ¿e ludzie tak samo jak mierci boj¹ siê podatków? Najczêciej jest tak, ¿e boimy siê tego co nieznane. Dlatego chcielibymy skupiæ Pañstwa uwagê na podstawowych pojêciach z zakresu prawa podatkowego, byæ mo¿e uporz¹dkuje to Pañstwa wiedzê i pozwoli ³atwiej poruszaæ siê wród tych pojêæ w ramach prowadzonej dzia³alnoci gospodarczej. Pojêcie podatku Podatki wykszta³ci³y siê z poprzedzaj¹cych je danin publicznych, jako ta ich czêæ, która przybra³a postaæ pieniê¿n¹. Podatek jest publicznoprawnym, nieodp³atnym, przymusowym oraz bezzwrotnym wiadczeniem na rzecz Skarbu Pañstwa, województwa, powiatu lub gminy, wynikaj¹cym z ustawy podatkowej. 1 W tym miejscu nale¿y powiêciæ kilka s³ów omówieniu poszczególnych przymiotników u¿ytych w zamieszczonej powy¿ej definicji podatku: · Nieodp³atnoæ podatków oznacza, ¿e w zamian za wniesienie podatków nie przys³uguje podatnikom ¿adne zaskar¿alne wiadczenie wzajemne ze strony pañstwa, ani innych zwi¹zków publicznoprawnych oznacza to, ¿e podatnikowi nie przys³uguje w stosunku do pañstwa ¿adne roszczenie z tytu³u spe³nienia obowi¹zku podatkowego, · Przymusowy charakter podatków wyra¿a siê w tym, ¿e s¹ one nak³adane i pobierane moc¹ uprawnieñ w³adczych (z regu³y okrelanych konstytucyjnie) okrelonych organów pañstwa i mog¹ w zwi¹zku z tym byæ egzekwowane z zastosowaniem przymusu przy u¿yciu rodków przewidzianych prawem. Zgodnie z Konstytucj¹ RP, nak³adanie podatków i danin publicznoprawnych, okrelenie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a tak¿e zasad przyznawania ulg oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków nastêpuje wy³¹cznie w drodze ustawy.2 Podstawa prawna - Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. (Dz. U. z 13.11.1997 r. nr 137, poz. 926). - Ustawa z dnia 10 wrzenia 1999 r. Kodeks karny skarbowy. (Dz. U. z 15.10.1999 r.) ze zmianami (Dz. U. z 1.10.1999r. nr 83 poz. 930). - Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. (Dz. U. z 1997 nr 78 poz. 483) tekst jednolity (Dz. U. z 1999 nr 83 poz. 930). - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 16.07.1997 r.) sprostowanie z dnia 4.04.2001 (Dz. U. z 2001 nr 28 poz.319). · Bezzwrotnoæ podatków oznacza, ¿e kwoty ju¿ pobranych podatków nie podlegaj¹ zwrotowi podatnikom, poza ewidentnymi przypadkami korekt i poprawek wymiaru podatku. Pobrane podatki stanowi¹ dochody publiczne, które bezzw³ocznie przeistaczaj¹ siê w wydatki publiczne i o ich zwrocie podatnikom nie mo¿e byæ mowy. Wydaje siê, ¿e przymiotniki okrelaj¹ce podatek doskonale wyra¿aj¹ charakter tego wiadczenia. Przyk³adowo przywo³amy w tym miejscu Ustawê o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wynika z niej, ¿e jeli znalelimy siê w uk³adzie obywatel Pañstwo, osi¹gamy dochód, to lepiej bêdzie je¿eli spe³nimy wiadczenie (zap³acimy podatek dochodowy), gdy¿ Pañstwo zawsze mo¿e uruchomiæ swoj¹ machinê i wyegzekwowaæ swoje nale¿noci. Mo¿e równie¿ umiechn¹æ siê do nas i og³osiæ np.: abolicjê podatkow¹. W ka¿dym razie Ordynacja stanowi, ¿e termin p³atnoci podatku wynosi 14 dni od dorêczenia decyzji ustalaj¹cej wysokoæ zobowi¹zania podatkowego, je¿eli podatnik zobowi¹zany jest sam obliczyæ i wp³aciæ podatek, za termin p³atnoci uwa¿a siê ostatni dzieñ, w którym zgodnie z przepisami prawa podatkowego powinna nast¹piæ wp³ata nale¿noci z tytu³u podatku3. Obowi¹zek podatkowy a zobowi¹zanie podatkowe Podstawowym pojêciem z obszaru prawa podatkowego jest obowi¹zek podatkowy. Ustawa definiuje obowi¹zek podatkowy jako nieskonkretyzowan¹ Art. 6 Ordynacji podatkowej z dnia 29.08.1997 r. (Dz. U. z 13.11.1997 r.) Art. 217 Konstytucja RP z dnia 2.04.1997 r. (Dz. U. z 16.07.1997 r.) 3 Art. 47 Ordynacji podatkowej (Dz. U. z 13.11.1997 r.) 1 2 Padziernik 2002 Vitamina C++ 17 PRAWO NA CO DZIEÑ powinnoæ ponoszenia przymusowego wiadczenia pieniê¿nego, w zwi¹zku z zaistnieniem zdarzenia okrelonego w ustawie.4 W ka¿dym przypadku zakres podmiotowy (czyli kto), zakres przedmiotowy (co), moment powstania obowi¹zku oraz stawki okrelaj¹ szczegó³owe przepisy konkretnej ustawy podatkowej. Jako przyk³ad ponownie przytoczymy ustawê o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z ni¹ (w najwiêkszym uproszczeniu), jeli jestemy obywatelami Rzeczpospolitej z miejscem zamieszkania na jej terytorium, osi¹gamy dochód, to zobowi¹zani jestemy do zap³acenia podatku dochodowego od ca³oci swoich dochodów bez wzglêdu na miejsce po³o¿enia róde³ przychodu (w kraju lub poza granicami).5 Na mocy tej ustawy obowi¹zek podatkowy ogólny i abstrakcyjny dotyczy ka¿dego podatnika spe³niaj¹cego opisane kryteria. cile zwi¹zane z obowi¹zkiem podatkowym jest zobowi¹zanie podatkowe. Z abstrakcyjnego obowi¹zku podatkowego wynika bowiem zobowi¹zanie do zap³aty na rzecz Skarbu Pañstwa, województwa, powiatu lub gminy podatku w wysokoci, w terminie oraz miejscu okrelonym w przepisach prawa podatkowego6. Powstanie i wyganiêcie zobowi¹zania podatkowego Zobowi¹zanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa wi¹¿e powstanie takiego zobowi¹zania lub z dniem dorêczenia decyzji organu okrelaj¹cej wysokoæ tego zobowi¹zania. Obowi¹zek podatkowy pozostaje tak d³ugo abstrakcyjnym zobowi¹zaniem do ponoszenia ciê¿aru podatkowego dopóki nie przekszta³ci siê w zobowi¹zanie podatkowe konkretnego podatnika. Upraszczaj¹c mo¿na powiedzieæ, ¿e zobowi¹zanie podatkowe powstaje wówczas, gdy skonkretyzowana zostanie kwota podatku nale¿nego od danego konkretnego podatnika wraz z terminem zap³aty i wskazaniem rachunku, na jaki ta zap³ata ma nast¹piæ. Teraz kilka s³ów o tym kiedy zobowi¹zanie wygasa. Po pierwsze, zobowi¹zanie wynagasa wtedy, gdy zap³acimy podatek. Taki sam skutek wywo³uje pobranie podatku przez p³atnika lub inkasenta. Zobowi¹zanie podatkowe wygasa tak¿e w przypadku przedawnienia. Szczególnym sposobem wyganiêcia zobowi¹zania jest przeniesienie na wniosek podatnika w³asnoci rzeczy lub praw maj¹tkowych na rzecz Skarbu Pañstwa w zamian za zaleg³oci z tytu³u podatków stanowi¹cych dochody bud¿etu pañstwa (podobnie je¿eli chodzi o zaleg³oci stanowi¹ce dochody gminy, powiatu, województwa). Zobowi¹zanie podatkowe przedawnia siê z up³ywem 5 lat od koñca roku kalendarzowego, w którym up³yn¹³ termin p³atnoci podatku. Biegu terminu przedawnienia nie rozpoczyna siê, a rozpoczêty ulega zawieszeniu: od dnia wydania decyzji o odroczeniu terminu p³atnoci (roz³o¿eniu na raty nale¿nego podatku) do dnia terminu p³atnoci odroczonego podatku oraz od dnia nabycia prawa do ulgi podatkowej do dnia wyganiêcia tego uprawnienia. Ponadto bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek pierwszej czynnoci egzekucyjnej, o której podatnik zosta³ zawiadomiony. Podatnik, p³atnik, inkasent Okrelenie konstrukcji podatku oraz ustalenie nale¿noci podatkowej wymaga znajomoci elementów budowy podatku, nazywanymi najczêciej elementami techniki podatkowej. S¹ to pojêcia, przy pomocy których mo¿emy dokonywaæ oceny poszczególnych podatków w oparciu o pewne wspólne kryteria. Do g³ównych elementów techniki podatkowej nale¿¹ podmiot podatku, przedmiot podatku, podstawa opodatkowania, stawki oraz ulgi. Rozpoczniemy od zdefiniowania podmiotu podatku. Rozró¿nia siê podmiot czynny i bierny. Podmiotem czynnym jest pañstwo lub inny podmiot publicznoprawny uprawniony do nak³adania podatku. Podmiotem biernym podatku jest podmiot, na który pañstwo nak³ada obowi¹zek podatkowy. Na obowi¹zek podatkowy sk³ada siê zarówno ponoszenie ciê¿arów, jak i obowi¹zki proceduralne wyra¿aj¹ce siê w czynnociach zwi¹zanych z zap³at¹ podatku. Pozwala to na wyró¿nienie podatnika i p³atnika. Podatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie posiadaj¹ca osobowoci prawnej, podlegaj¹ca na mocy ustawy podatkowej obowi¹zkowi podatkowemu. Ustawa podatkowa mo¿e stanowiæ, ¿e podatnikami mog¹ byæ inne ni¿ wymienione wy¿ej podmioty. Podatnik odpowiada ca³ym swoim maj¹tkiem za wynikaj¹ce ze zobowi¹zania podatkowego podatki. P³atnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie posiadaj¹ca osobowoci prawnej, obowi¹zana na podstawie przepisów prawa podatkowego do obliczania i pobierania od podatnika podatku i wp³acania go we w³aciwym terminie organowi podatkowemu. W przypadku podatku dochodowego od osób fizycznych p³atnikiem jest pracodawca, u którego podatnik jest zatrudniony. P³atnik odpowiada ca³ym swoim maj¹tkiem za nie pobranie podatku od podatnika lub pobranie w wysokoci wy¿szej lub ni¿szej. Reasumuj¹c podatnikiem jest podmiot, który ponosi ciê¿ar podatkowy, a p³atnikiem podmiot, który dokonuje zap³aty podatku. Art. 4 Ordynacji podatkowej (Dz. U. z 13.11.1997 r.) Art. 3 Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych z dnia 26 lipca 1991 r. 6 Art. 5 Ordynacji podatkowej (Dz. U. z 13.11. 1997 r.) 4 5 18 Padziernik 2002 Vitamina C++ PRAWO NA CO DZIEÑ Jeszcze s³ów kilka o inkasencie, którym jest osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna nie posiadaj¹ca osobowoci prawnej, obowi¹zana do pobrania od podatnika podatku i wp³acenia go we w³aciwym terminie organowi podatkowemu. P³atnicy i inkasenci zobowi¹zani s¹ do przechowywania dokumentów zwi¹zanych z poborem lub inkasem podatków przez 5 lat, od koñca roku kalendarzowego, w którym obowi¹zani byli do ich poboru lub inkasa. Na podatnikach, p³atnikach i inkasentach spoczywa obowi¹zek prowadzenia ksi¹g podatkowych. Ksiêgi podatkowe prowadzone rzetelnie i w sposób nie wadliwy stanowi¹ dowód tego co wynika z dokonanych w nich zapisach. Uwa¿a siê je za rzetelne, je¿eli dokonywane w nich zapisy odzwierciedlaj¹ stan rzeczywisty. Podatnicy, obowi¹zani do prowadzenia ksi¹g podatkowych, przechowuj¹ ksiêgi i zwi¹zane z ich prowadzeniem dokumenty przez 5 lat od koñca roku kalendarzowego, w którym ksiêgi by³y prowadzone7. Pozosta³e elementy techniki podatkowej Przybli¿ymy teraz kolejny element techniki podatkowej, jakim jest przedmiot podatku. S¹ nim rzeczy, zdarzenia lub zjawiska, z którymi wi¹¿e siê obowi¹zek podatkowy. Przyk³adowo przedmiotem podatku mo¿e byæ nieruchomoæ, otrzymanie spadku, osi¹gniêcie dochodu. Podstaw¹ opodatkowania jest ujêty wymiernie przedmiot podatku. Najczêciej podstaw¹ podatku jest, wyra¿ona w pieni¹dzu wartoæ przedmiotu opodatkowania. Wyj¹tkowo odstêpuje siê od precyzyjnego pomiaru podstawy opodatkowania, poprzestaj¹c na szacunkowej podstawie opodatkowania lub rycza³towo okrelaj¹c obci¹¿enie podatkowe. Stawka podatkowa wyra¿a stosunek wysokoci do danej podstawy opodatkowania. Stosowane s¹ stawki kwotowe i stawki procentowe. Stawki kwotowe stosowane s¹ na ogó³ gdy podstawa opodatkowania wyra¿a siê w jednostkach fizycznych, informuj¹ one, jak¹ kwotê stanowi podatek od danej podstawy opodatkowania. Stawki procentowe informuj¹, jak¹ czêæ podstawy opodatkowania stanowi nale¿ny podatek. Ustawodawca oprócz podatków przewidzia³ równie¿ instytucjê, która mo¿e trochê z³agodziæ uci¹¿liwoci zwi¹zane z p³aceniem podatków lub te¿ jak kto woli oddawaniem cesarzowi tego co cesarskie. Chodzi o zwolnienia i ulgi podatkowe. S¹ nimi przewidziane w przepisach prawa podatkowego, zwolnienia, odliczenia, obni¿ki albo zmniejszenia, których zastosowanie powoduje obni¿enie podstawy opodatkowania lub wysokoci podatku. Zwolnienia podatkowe ozna7 Przyk³adowe przestêpstwa i wykroczenia skarbowe Art. 54. § 1. Podatnik, który uchylaj¹c siê od opodatkowania, nie ujawnia w³aciwemu organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania lub nie sk³ada deklaracji, przez co nara¿a Skarb Pañstwa lub jednostkê samorz¹du terytorialnego na uszczuplenie podatku, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolnoci do lat 3, albo obu tym karom ³¹cznie. § 2. Je¿eli kwota podatku nara¿onego na uszczuplenie jest ma³ej wartoci, sprawca czynu zabronionego okrelonego w § 1 podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych. § 3. Je¿eli kwota podatku nara¿onego na uszczuplenie nie przekracza ustawowego progu, sprawca czynu zabronionego okrelonego w § 1 podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe. Art. 55. § 1. Podatnik, który w celu zatajenia prowadzenia dzia³alnoci gospodarczej na w³asny rachunek lub rzeczywistych rozmiarów tej dzia³alnoci pos³uguje siê imieniem i nazwiskiem, nazw¹ lub firm¹ innego podmiotu i przez to nara¿a Skarb Pañstwa lub jednostkê samorz¹du terytorialnego na uszczuplenie podatku, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolnoci do lat 2, albo obu tym karom ³¹cznie. § 2. Je¿eli kwota podatku nara¿onego na uszczuplenie jest ma³ej wartoci, sprawca czynu zabronionego okrelonego w § 1 podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych. § 3. Je¿eli kwota podatku nara¿onego na uszczuplenie nie przekracza ustawowego progu, sprawca czynu zabronionego okrelonego w § 1 podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe. Art. 56. § 1. Podatnik, który sk³adaj¹c organowi podatkowemu lub p³atnikowi deklaracjê lub owiadczenie, podaje nieprawdê lub zataja prawdê albo nie dope³nia obowi¹zku zawiadomienia o zmianie objêtych nimi danych, przez co nara¿a Skarb Pañstwa lub jednostkê samorz¹du terytorialnego na uszczuplenie podatku, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolnoci do lat 2, albo obu tym karom ³¹cznie. § 2. Je¿eli kwota podatku nara¿onego na uszczuplenie jest ma³ej wartoci, sprawca czynu zabronionego okrelonego w § 1 podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych. § 3. Je¿eli kwota podatku nara¿onego na uszczuplenie nie przekracza ustawowego progu, sprawca czynu zabronionego okrelonego w § 1 podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe. § 4. Karze okrelonej w § 3 podlega tak¿e ten podatnik, który mimo ujawnienia przedmiotu lub podstawy opodatkowania nie sk³ada w terminie organowi podatkowemu lub p³atnikowi deklaracji lub owiadczenia. Art. 57. § 1. Podatnik, który uporczywie nie wp³aca w terminie podatku, podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe. § 2. Wobec sprawcy czynu zabronionego okrelonego w § 1, który przed wszczêciem postêpowania w sprawie o wykroczenie skarbowe wp³aci³ w ca³oci nale¿ny podatek na rachunek w³aciwego organu, s¹d mo¿e odst¹piæ od wymierzenia kary. Art. 58. § 1. Kto uchyla siê od uiszczenia nale¿nej op³aty skarbowej od czynnoci cywilnoprawnej, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych. § 2. Kto uszczupla op³atê skarbow¹ przez u¿ycie skasowanego znaku op³aty skarbowej, podlega karze grzywny do 180 stawek dziennych. § 3. Karze okrelonej w § 2 podlega tak¿e ten, kto skasowany znak op³aty skarbowej puszcza w obieg albo go w takim celu przyjmuje, przechowuje, przewozi, przenosi, przesy³a, albo pomaga w jego zbyciu lub ukryciu. § 4. Je¿eli kwota uszczuplonej op³aty skarbowej albo wartoæ u¿ytego skasowanego znaku tej op³aty nie przekracza ustawowego Art. 193 Ordynacji podatkowej (Dz. U. z dnia 13.11.1997 r.) Padziernik 2002 Vitamina C++ 19 PRAWO NA CO DZIEÑ progu, sprawca czynu zabronionego okrelonego w § 1-3 podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe. Art. 59. § 1. Kto w celu u¿ycia w obrocie publicznym podrabia albo przerabia znak urzêdowy maj¹cy stwierdziæ uiszczenie op³aty skarbowej albo takiego znaku jako autentycznego u¿ywa, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolnoci do roku, albo obu tym karom ³¹cznie. § 2. Tej samej karze podlega ten, kto w obrocie publicznym u¿ywa dokumentu opatrzonego takim podrobionym lub przerobionym znakiem. § 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu zabronionego okrelonego w § 1 lub 2 podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe. Art. 60. § 1. Kto wbrew obowi¹zkowi nie prowadzi ksiêgi, podlega karze grzywny do 240 stawek dziennych. § 2. Kto wbrew obowi¹zkowi nie przechowuje ksiêgi, podlega karze grzywny do 240 stawek dziennych. § 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu zabronionego okrelonego w § 1 lub 2 podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe. § 4. Karze okrelonej w § 3 podlega tak¿e ten podatnik lub p³atnik, który nie zawiadamia w terminie w³aciwego organu o prowadzeniu ksiêgi przez doradcê podatkowego lub inny podmiot upowa¿niony do prowadzenia ksi¹g w jego imieniu i na jego rzecz. Art. 61. § 1. Kto nierzetelnie prowadzi ksiêgê, podlega karze grzywny do 240 stawek dziennych. § 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu zabronionego okrelonego w § 1 podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe. § 3. Karze okrelonej w § 2 podlega tak¿e ten, kto wadliwie prowadzi ksiêgê. Art. 62. § 1. Kto wbrew obowi¹zkowi nie wystawia faktury lub rachunku za wykonanie wiadczenia albo odmawia ich wydania, podlega karze grzywny do 180 stawek dziennych. § 2. Kto fakturê lub rachunek, okrelone w § 1, wystawia w sposób nierzetelny albo takim dokumentem pos³uguje siê, podlega karze grzywny do 240 stawek dziennych. § 3. Kto wbrew obowi¹zkowi nie przechowuje kopii wystawionej faktury lub rachunku, podlega karze grzywny do 180 stawek dziennych. § 4. Karze okrelonej w § 1 podlega tak¿e ten, kto wbrew przepisom ustawy dokona sprzeda¿y z pominiêciem kasy rejestruj¹cej albo nie wyda dokumentu z kasy rejestruj¹cej, stwierdzaj¹cego dokonanie sprzeda¿y. § 5. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu zabronionego okrelonego w § 1-4 podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe. czaj¹ ca³kowite wy³¹czenie podmiotu od poboru podatku, mog¹ mieæ charakter bezterminowy lub mog¹ byæ ustalone na cile ustalony okres czasu. Ulgi podatkowe polegaj¹ na zmniejszeniu wysokoci podatku, odroczeniu terminu zap³aty lub roz³o¿eniu podatku na raty. Przestêpstwa i wykroczenia skarbowe Wszystkim nam znane s¹ konsekwencje materialne zwi¹zane z niewykonaniem (lub niew³aciwym wykonaniem) obowi¹zku podatkowego. Istotne jest jednak, ¿e poza uiszczenia zani¿onego lub nieodprowadzonego podatku, podatnik lub cz³onek organów zarz¹dzaj¹cych osoby prawnej bêd¹cej podatnikiem mo¿e zostaæ obci¹¿ony dodatkowymi ciê¿arami bêd¹cymi karnymi konsekwencjami dzia³ania lub zaniechania podatnika. Podstawê prawn¹ odpowiedzialnoci podatnika w opisanych sytuacjach stanowi¹ przepisy ustawy z dnia 10 wrzenia 1999 r. Kodeks karny skarbowy8. Ustawa ta okrela zasady odpowiedzialnoci karnej za przestêpstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe9 w niej opisane. Typy poszczególnych czynów zagro¿onych kar¹ zosta³y wyliczone i opisane w Dziale II Kodeksu pk. Czêæ szczególna (art. 54-112 Kks). W zwi¹zku z faktem, ¿e podatnicy czêsto nie zdaj¹ sobie sprawy z karnego kontekstu niektórych swoich poczynañ w ramkach obok (strony 19 i 20) zamieszczamy kilka przyk³adowych typów czynów zabronionych (art. 54-62 Kks). Czynny ¿al W obrocie gospodarczym, przy mnogoci zdarzeñ prawnych, w warunkach ci¹gle zmieniaj¹cego siê ustawodawstwa podatkowego, przedsiêbiorcy czêsto popadaj¹ w problemy zwi¹zane ze stawianymi im zarzutami spe³nienia przes³anek, którego z opisanych wczeniej (ramki na stronie 19 i 20) czynów zabronionych przez Kodeks karny skarbowy. W tej sytuacji warto przypomnieæ naszym czytelnikom o istnieniu bardzo wa¿nego instrumentu, na mocy którego Ustawodawca stworzy³ podatnikowi (osobom odpowiedzialnym za przestêpstwo lub wykroczenie) szansê unikniêcia odpowiedzialnoci karnej w pewnych cile okrelonych przypadkach. Instrumentem, o którym tu mowa jest tzw. czynny ¿al. Zgodnie z treci¹ art. 16 Kodeksu (zob. ramka na str. 21), nie bêdzie podlega³a karze za przestêpstwo skarbowe osoba, która po pope³nieniu czyny zabronionego: 1) zawiadomi³a o tym fakcie organ cigania (organ podatkowy), 8 9 20 Ustawa z dnia 10 wrzenia 1999 r. Kodeks karny skarbowy. (Dz. U. z 15.10.1999 r.) Rozró¿nienie pojêæ przestêpstwa skarbowego i wykroczenia skarbowego zawarte zosta³o w art. 53 Kks: art. 53. § 1. Czyn zabroniony jest to zachowanie o znamionach okrelonych w kodeksie, chocia¿by nie stanowi³o ono przestêpstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego. § 2. Przestêpstwo skarbowe jest to czyn zabroniony przez kodeks pod grob¹ kary grzywny w stawkach dziennych, kary ograniczenia wolnoci lub kary pozbawienia wolnoci. § 3. Wykroczenie skarbowe jest to czyn zabroniony przez kodeks pod grob¹ kary grzywny okrelonej kwotowo, je¿eli kwota uszczuplonej lub nara¿onej na uszczuplenie nale¿noci publicznoprawnej albo wartoæ przedmiotu czynu nie przekracza piêciokrotnej wysokoci najni¿szego miesiêcznego wynagrodzenia w czasie jego pope³nienia. Wykroczeniem skarbowym jest tak¿e inny czyn zabroniony, je¿eli kodeks tak stanowi. § 4. Najni¿sze miesiêczne wynagrodzenie jest to najni¿sze wynagrodzenie pracowników okrelone na podstawie Kodeksu pracy oraz w wydanych na jego podstawie przepisach wykonawczych. Padziernik 2002 Vitamina C++ PRAWO NA CO DZIEÑ 2) ujawni³a organowi istotne okolicznoci tego czynu, w szczególnoci osoby wspó³dzia³aj¹ce w jego pope³nieniu. Zatem osoba, która sama stwierdzi³a, ¿e zagra¿a jej odpowiedzialnoæ karna na podstawie jednego z przepisów Kodeksu karnego skarbowego powinna niezw³ocznie z³o¿yæ zawiadomienie o pope³nieniu przestêpstwa (donos na siebie) i opisaæ wszelkie okolicznoci zgodnie z art. 16 Kks. Wa¿ne jest, ¿e akt czynnego ¿alu mo¿e byæ wziêty pod uwagê przez organ cigania wtedy, gdy w nastêpstwie tego aktu, w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ uiszczona zostanie w ca³oci nale¿noæ publicznoprawna (podatek, c³o, itd.), która zosta³a uszczuplona (art. 16 § 2). Ponadto na szczególne podkrelenie zas³uguje fakt, ¿e zawiadomienie o pope³nieniu przestêpstwa powinno zostaæ dokonane odrêbnym dokumentem przed ewentualnym z³o¿eniem zaleg³ych zeznañ podatkowych lub innych dokumentów tego typu. W przeciwnym bowiem razie organ cigania (organ podatkowy) bêdzie móg³ na podstawie art. 16 § 4 Kks stwierdziæ, ¿e zawiadomienie jest bezskuteczne albowiem zosta³o z³o¿one w czasie kiedy organ cigania mia³ ju¿ wyranie udokumentowan¹ wiadomoæ, o pope³nieniu przestêpstwa lub wykroczenia skarbowego. Jakkolwiek Kodeks w zakresie formy dopuszcza dokonanie (z³o¿enie) aktu czynnego ¿alu (zawiadomienie o pope³nieniu przestêpstwa lub wykroczenia) w formie pisemnej lub w formie ustnej do protoko³u, to z przyczyn czysto praktycznych zalecamy stosowanie wy³¹cznie tej pierwszej formy, a drugiej (ustnie do protoko³u) pod warunkiem, ¿e upewnimy siê, ¿e dane wpisano do protoko³u lub uzyskamy odpis takiego protoko³u. Uwagi ogólne Ze wzglêdu na ró¿norodne konsekwencje jakie mog¹ byæ wynikiem istnienia obowi¹zków podatkowych, pragniemy zaleciæ wszystkim czytelnikom przestrzeganie w podejmowanych czynnociach zasady ostro¿noci procesowej. W sytuacjach rodz¹cych w¹tpliwoci podatnika najlepiej jest skorzystaæ z pomocy udzielanej przez podmioty profesjonalnie do tego przygotowane, takie jak doradcy podatkowi, czy radcy prawni specjalizuj¹cy siê w prawie podatkowym. Nale¿y mieæ bowiem na uwadze, ¿e w sytuacji niew³aciwego postêpowania podatnika w wyniku dzia³añ profesjonalnych doradców mo¿na dochodziæ od nich odszkodowania. Na koniec powracamy do pytania, czy podatków nale¿y siê obawiaæ? Wydaje siê, ¿e na podatnika czekaj¹ same niebezpieczeñstwa - obszar prawa podatkowego jest rozleg³y, przepisy podlegaj¹ nieustannym Czynny ¿al Art. 16. § 1. Nie podlega karze za przestêpstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, kto po pope³nieniu czynu zabronionego zawiadomi³ o tym organ cigania, ujawniaj¹c istotne okolicznoci tego czynu, w szczególnoci osoby wspó³dzia³aj¹ce w jego pope³nieniu. § 2. Przepis § 1 stosuje siê tylko wtedy, gdy w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ sprawca uici w ca³oci nale¿noæ publicznoprawn¹ uszczuplon¹ lub nara¿on¹ na uszczuplenie pope³nionym czynem zabronionym. Je¿eli czyn zabroniony nie polega na uszczupleniu lub na nara¿eniu na uszczuplenie tej nale¿noci, natomiast orzeczenie przepadku przedmiotów jest obowi¹zkowe, sprawca powinien z³o¿yæ te przedmioty, a w razie niemo¿noci ich z³o¿enia - uiciæ ich równowartoæ pieniê¿n¹; nie nak³ada siê obowi¹zku uiszczenia równowartoci pieniê¿nej, je¿eli przepadek dotyczy przedmiotów okrelonych w art. 29 pkt 4. § 3. Je¿eli z³o¿one przez sprawcê przedmioty podlegaj¹ce przepadkowi mog¹ ulec szybkiemu zniszczeniu lub zepsuciu, ich przechowywanie by³oby po³¹czone z niewspó³miernymi kosztami lub nadmiernymi trudnociami albo powodowa³oby znaczne obni¿enie ich wartoci, organ dochodzenia nak³ada na sprawcê obowi¹zek uiszczenia ich równowartoci pieniê¿nej, chyba ¿e przepadek dotyczy przedmiotów okrelonych w art. 29 pkt 4. § 4. Zawiadomienie powinno byæ z³o¿one na pimie albo przekazane ustnie do protoko³u. § 5. Zawiadomienie jest bezskuteczne, je¿eli zosta³o z³o¿one: 1) w czasie, kiedy organ cigania mia³ ju¿ wyranie udokumentowan¹ wiadomoæ o pope³nieniu przestêpstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, 2) po rozpoczêciu przez organ cigania czynnoci s³u¿bowej, w szczególnoci przeszukania, czynnoci sprawdzaj¹cej lub kontroli zmierzaj¹cej do ujawnienia przestêpstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, chyba ¿e czynnoæ ta nie dostarczy³a podstaw do wszczêcia postêpowania o ten czyn zabroniony. § 6. Przepisu § 1 nie stosuje siê wobec sprawcy, który: 1) nak³oni³ inn¹ osobê do pope³nienia przestêpstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego w celu skierowania przeciwko niej postêpowania o ten czyn zabroniony, 2) zorganizowa³ grupê albo zwi¹zek maj¹cy na celu pope³nienie przestêpstwa skarbowego lub pope³nianie wykroczeñ skarbowych albo tak¹ grup¹ lub zwi¹zkiem kierowa³, chyba ¿e zawiadomienia, o którym mowa w § 1, dokona³ ze wszystkimi cz³onkami grupy lub zwi¹zku. modyfikacjom, a w myl prawniczej paremii, nieznajomoæ prawa szkodzi. Skoro jednak o czym przekona³ siê ju¿ niejeden podatnik obowi¹zku podatkowego nie sposób unikn¹æ, to uznaj¹c podatek za z³o konieczne, nale¿y podj¹æ wszelkie mo¿liwe dzia³ania dla wyeliminowania ryzyka niewiadomego naruszenia przepisów podatkowych. Najlepszym sposobem na unikniêcie b³êdów podatkowych jest sta³e podnoszenie kwalifikacji przedsiêbiorców oraz osób zajmuj¹cych siê w firmie rozliczeniami zobowi¹zañ podatkowych. Zak³adamy, ¿e przedstawiony powy¿ej podstawowy zakres pojêæ podatkowych oraz wybrane zagadnienia praktyczne przyczyni¹ siê do uporz¹dkowania Pañstwa wiedzy w tym zakresie i stan¹ siê zachêt¹ do dalszego samodzielnego poszerzania swojej wiedzy w tej dziedzinie. Padziernik 2002 Vitamina C++ 21
