docNieznajomość prawa szkodzi
download 
Reklamacja Transkrypt
Nieznajomość prawa szkodzi
Informator finansowany przez Urząd Miejski w Dąbrowie Górniczej. Zespół redakcyjny: NIEZNAJOMOŚĆ PRAWA - SZKODZI Informator przeznaczony jest dla młodzieży gimnazjalnej, szkół średnich, wychowawców i rodziców oraz może stanowić materiał pomocniczy w zajęciach lekcyjnych z zakresu edukacji prawnej. mgr inż. Jan Bogus - Naczelnik Centrum Zarządzania Kryzysowego mgr Lidia Kolasa - Kierownik Referatu Bezpieczeństwa i Ochrony Ludności (Centrum Zarządzania Kryzysowego) mgr Paweł Ujdak - Główny Specjalista Centrum Zarządzania Kryzysowego mgr Daniel Ujdak - Podinspektor Centrum Zarządzania Kryzysowego Materiały źródłowe i pomocnicze: 1. Kodeks Cywilny, Ustawa z dnia 06.06.1997 r. 2. Kodeks Karny, Ustawa z dnia 23.04.1964 r. 3. Kodeks Karny Wykonawczy z dnia 06.06.1997 r. 4. Kodeks Pracy, Ustawa z dnia 26.06.1974 r. 5. Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich z dnia 26.10.1982 r. 6. Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii z dnia 29.07.2005 r. 7. Ustawa Prawo prasowe z dnia 28.01.1984 r. 8. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 04.02.1994 r. 9. Ustawa o ochronie danych osobowych z dnia 27.08.1997 r. 10. Ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną z dnia 18.07.2002 r. 11. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z dnia 26.10.1982 r. 12. Kodeks Wykroczeń z dnia 20.05.1971 r. 13. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia 24.08.2001 r. 14. System Informacji Prawnej LEX – (licencja na 2009 Urząd Miejski Dąbrowa Górnicza) 15. System Informacji Prawnej LEGALIS – (licencja na 2009 Urząd Miejski Dąbrowa Górnicza) 16. T. Góralik, Nieznajomość prawa szkodzi, Kraków ISBN 838699526-2 Opracowanie: Pracownicy Urzędu Miejskiego w Dąbrowie Górniczej Centrum Zarządzania Kryzysowego Drodzy uczniowie, wychowawcy i rodzice! W naszym życiu codziennym, poza szkołą, a także w naszych szkołach coraz częściej uczniowie są ofiarami lub sami uczestniczą w różnego rodzaju wykroczeniach i przestępstwach. Nieznajomość norm prawnych skutkuje tym, że młodzi ludzie, jak i ich rodzice czy opiekunowie często nie uświadamiają sobie, iż padli ofiarą czynu zabronionego lub taki czyn sami popełnili. Już starożytni Rzymianie mówili „Ignorantia iuris nocet”, czyli „nieznajomość prawa szkodzi” i nie zwalnia z przestrzegania go. Zgodnie z tą maksymą nie można powoływać się na nieznajomość prawa w ochronie przed odpowiedzialnością prawną. W Rzeczpospolitej Polskiej zgodnie z Konstytucją RP, źródłami powszechnie obowiązującego prawa są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia, a także akty prawa miejscowego. Pierwsze zetknięcie z obowiązującym prawem, z olbrzymią liczbą aktów prawnych (ustaw, rozporządzeń itd.) regulujących różne dziedziny naszego życia i stosunków społecznych, stwarza odczucie przypadkowości i ich niespójności. Jednak bliższa analiza wykazuje, że mimo różnorodności przepisów prawnych opierają się one na pewnych wspólnych zasadach ogólnych, służących określonym celom i są ze sobą spójne. Akty te stanowią więc określony system prawny. Wszyscy wobec prawa są równi. Prawo ustala powszechne reguły zachowania się ludzi w ich wzajemnych kontaktach na zasadzie równości, nadaje jednakowe uprawnienia i nakłada jednakowe ograniczenia. Mamy więc nadzieję, że przedstawiony w dalszej części opracowania materiał, będzie wstępem do zapoznania się z podstawowymi normami prawnymi, pomocnymi w codziennym życiu. KODEKS CYWILNY z dnia 23 kwietnia 1964 r. Art. 1. KC Kodeks niniejszy reguluje stosunki cywilnoprawne między osobami fizycznymi i osobami prawnymi. Cechą niektórych norm prawnych jest to, że wyznaczają one ich adresatom obowiązek określonego zachowania (pozytywnego lub negatywnego - działania lub zaniechania) na rzecz określonych innych podmiotów, bądź też obowiązek określonego zachowania uzależniony od dokonania jakiejś czynności (tzw. czynności konwencjonalnej) przez określony inny podmiot. W tych przypadkach możemy mówić o zobowiązanym (adresacie normy) i uprawnionym (osobie, na której rzecz podejmowane jest nakazane zachowanie lub osobie mającej kompetencję do dokonania czynności tworzącej, znoszącej czy aktualizującej obowiązek adresata normy) oraz o istniejącym pomiędzy nimi elementarnym stosunku prawnym. Takie elementarne stosunki prawne, wyznaczane przez normy nakazujące lub zakazujące poszczególnych prostych zachowań funkcjonalnie powiązanych (wspólnie służących osiągnięciu określonego celu społeczno-gospodarczego) łączy się w większe zespoły nazywane stosunkami prawnymi złożonymi, a najczęściej po prostu stosunkami prawnymi.1 Art. 8. KC § 1. Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność prawna - definiuje się na ogół w podobny sposób, jako możność bycia (stania się) podmiotem praw i obowiązków z zakresu szeroko rozumianego prawa cywilnego. Wypada podkreślić, że w takim znaczeniu zdolność prawna jawi się jako ważka niewątpliwie kategoria normatywna, lecz o abstrakcyjnym 1 Komentarz do KC red. Gniewek, Legalis 2008 charakterze. Określa bowiem wyłącznie status każdej jednostki ludzkiej jako potencjalnego podmiotu wspomnianych praw i obowiązków. Nie przesądza natomiast w ogóle tego, jakie konkretne prawa i obowiązki o charakterze cywilnoprawnym staną się udziałem określonej osoby fizycznej. Ich nabycie, a także ewentualna zmiana treści lub utrata, zależą już bowiem od zaistnienia określonego zdarzenia cywilnoprawnego. Podkreślenie tej zależności wydaje się konieczne, jako że ona właśnie ma decydujące znaczenie dla problematyki zakresu zdolności prawnej, co najmniej w pewnym okresie życia każdego człowieka.2 Art. 415. KC Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Art. 535. KC Przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę. Umowa sprzedaży jest najbardziej rozpowszechnioną czynnością prawną prowadzącą do wymiany dóbr w gospodarce towarowo-pieniężnej.3 Art. 710. KC Przez umowę użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu, przez czas oznaczony lub nie oznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy. Użyczenie (wygodzenie) jest umową, na podstawie której użyczający (komodant) zobowiązuje się zezwolić biorącemu (komodatariuszowi) - przez czas oznaczony lub nieoznaczony - na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy. Cechą charakterystyczną użyczenia jest nieodpłatność. Do użyczenia odnoszą się zatem te przepisy KC, które dotyczą czynności prawnych nieodpłatnych. Ponadto przepisy o użyczeniu przewidują, w porównaniu z podobnymi umowami o korzystanie z rzeczy, jednakże odpłatnymi (np. najmem), ograniczenie obowiązków użyczającego i zwiększenie odpowiedzialności biorącego.4 Komentarz do KC red. Gniewek 10.2008 Pr.cywilne cz.ogólna SPP t.1 red. Safjan, Legalis 2008 Komentarz do KC red. Pietrzykowski, Legalis 2009 4 Komentarz do KC red. Pietrzykowski, Legalis 2009 2 3 KODEKS PRACY z dnia 26 czerwca 1974 r. Art. 1. KP Kodeks pracy określa prawa i obowiązki pracowników i pracodawców. Kodeks pracy określa prawa i obowiązki zarówno pracowników, jak i pracodawców, podkreślając tym samym wzajemność praw i obowiązków stron stosunku pracy.5 Art. 22. KP § 1. Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Zgodnie z art. 22 § 1 KP przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się dobrowolnie do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Przepis ten statuuje zasadę osobistego świadczenia pracy, co oznacza, że pracownik winien wykonywać pracę na rzecz pracodawcy osobiście i nie może tego obowiązku spełniać za 5 Komentarz do KP Barzycka-Banaszczyk, Legalis 2008 pośrednictwem innej osoby. Wykonywanie pracy pod kierownictwem oznacza, że pracownik zobowiązany jest do stosowania się do tych poleceń przełożonego, które pozostają w związku z wykonywaną pracą. Granice podporządkowania wyznacza przede wszystkim rodzaj umówionej pracy, miejsce i czas, a także przepisy prawa pracy i innych działów prawa, np. prawa karnego, a nadto zasady współżycia społecznego.6 Zatrudnianie młodocianych regulują przepisy Działu Dziewiątego Kodeksu Pracy. Art. 190. KP § 1. Młodocianym w rozumieniu kodeksu jest osoba, która ukończyła 16 lat, a nie przekroczyła 18 lat. § 2. Zabronione jest zatrudnianie osoby, która nie ukończyła 16 lat. W rozumieniu Kodeksu Pracy, młodocianym jest osoba, która ukończyła 16 lat, a nie przekroczyła lat 18. Osoba taka ze względu na swoje cechy psychofizyczne objęta została szczególną ochroną prawną. Na gruncie prawa cywilnego funkcjonuje pojęcie małoletniego, czyli zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego (art. 8 i nast. k.c.), osoby, która nie ukończyła 18 lat. Małoletni, którzy nie ukończyli 13 lat, pozbawieni są w ogóle zdolności do czynności prawnych, nie mogą więc przez swoje zachowanie wywoływać skutków prawnych nabywać praw i zaciągać zobowiązań - a co za tym idzie, pozbawieni są możności nawiązywania stosunków pracy. Małoletni, którzy ukończyli lat 13, a nie ukończyli lat 18, posiadają ograniczoną zdolność do czynności prawnych. 7 Komentarz do KP Barzycka-Banaszczyk, Legalis 2008 Komentarz do KP Jackowiak Urszula, Piankowski Maciej, Stelina Jakub, Uziak Waldemar, Wypych-Żywicka Alina, Zieleniecki Marcin, Fundacja Gospodarcza, 2004, wyd. IV. 6 7 CZYNY ZABRONIONE Kodeks wykroczeń, Kodeks karny oraz Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich. Ustawodawca jednolicie określa wiek ponoszenia odpowiedzialności za czyny zabronione. Zarówno na gruncie kodeksu karnego, jak i kodeksu wykroczeń może ją ponieść tylko sprawca, który w czasie czynu ukończył 17 lat. Sprawca, który w czasie czynu nie ukończył 17 lat, nazywany jest nieletnim. Postępowanie w sprawach nieletnich normuje ustawa z 26 października 1982 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 11, poz. 109 z późn. zm.). Ma ona zastosowanie w trzech rodzajach spraw: w zakresie zapobiegania i zwalczania demoralizacji wobec osób, które nie ukończyły lat 18; o czyny karalne popełnione przez nieletnich pomiędzy 13 a 17 rokiem życia oraz w zakresie wykonywania już orzeczonych na podstawie ustawy środków wobec osób, które nie ukończyły lat 21. Czynem karalnym nazywa ustawa przestępstwa z kodeksu karnego oraz kodeksu karnego skarbowego, a także wymienione wykroczenia z art. 51 (zakłócenie porządku publicznego), art. 69 (zniszczenie znaku), art. 74 (niszczenie znaków ostrzegających o niebezpieczeństwie), art. 76 (rzucanie kamieniami w pojazd mechaniczny), art. 85 (ustawianie lub usuwanie znaków ostrzegawczych), art. 87 (prowadzenie pojazdu w stanie po użyciu alkoholu), art. 119 (kradzież), art. 122 (paserstwo), art. 124 (zniszczenie rzeczy), art. 133 (nabycie w celu odsprzedaży biletów) lub art. 143 k.w. (utrudnianie lub uniemożliwianie korzystania z urządzeń przeznaczonych do użytku publicznego). Ustawa zna dwa rodzaje postępowania wobec nieletnich: wychowawcze (posiłkowo stosuje się tu przepisy kodeksu postępowania cywilnego) oraz poprawcze (posiłkowo stosuje się tu przepisy kodeksu postępowania karnego). W postępowaniach tych można wobec nieletnich orzec wskazane w ustawie środki wychowawcze i poprawcze.8 8 Komentarz do KW Budyn-Kulik Magdalena, Kozłowska-Kalisz Patrycja, Kulik Marek, Mozgawa Marek, LEX 2007 § 2. Jeżeli czyn określony w § 1 ma charakter chuligański lub sprawca dopuszcza się go, będąc pod wpływem alkoholu, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. § 3. Podżeganie i pomocnictwo są karalne. KODEKS WYKROCZEŃ z dnia 20 maja 1971 r. Art. 1. KW § 1. Odpowiedzialności za wykroczenie podlega ten tylko, kto popełnia czyn społecznie szkodliwy, zabroniony przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia pod groźbą kary aresztu, ograniczenia wolności, grzywny do 5.000 złotych lub nagany. § 2. Nie popełnia wykroczenia sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu. Przepis określa podstawowe zasady odpowiedzialności za wykroczenie jako kategorii czynu zabronionego pod groźbą kary. Wykroczenia stanowią drobne czyny karalne, oddzielone od przestępstw i poddane odrębnej normatywnej regulacji. Przepis chroni spokój, porządek publiczny, spoczynek nocny przed ich zakłóceniem, a tym samym - prawo ludzi do niezakłóconego spokoju, porządku i spoczynku nocnego. Czynność sprawcza polega na wybryku, którego skutkiem będzie zakłócenie spokoju, porządku lub spoczynku nocnego, bądź też wywołanie zgorszenia w miejscu publicznym. Powszechnie przyjmuje się, że wybryk to zachowanie, które odbiega od przyjętego zwyczajowo postępowania w danym miejscu, czasie i okolicznościach, narusza czy lekceważy obowiązujące zasady współżycia społecznego. 9 Art. 69. KW Kto umyślnie niszczy, uszkadza, usuwa lub w inny sposób czyni bezskutecznymi znaki umieszczone przez organ państwowy w celu stwierdzenia tożsamości przedmiotu, zamknięcia go lub poddania rozporządzeniu władzy, podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany. Szczególnym przedmiotem ochrony jest możliwość zapoznania się przez zainteresowane osoby z faktem oznaczenia przedmiotów oraz z treścią znaków umieszczanych na przedmiotach. Pośrednio ochronie podlega interes organów państwowych w stwierdzeniu tożsamości przedmiotu, jego należyte zamknięcie oraz możliwość wykonania wobec niego rozporządzenia władzy. Można przyjąć także, że przedmiotem ochrony pośrednio są czynności urzędowe podejmowane przez odpowiednie organy państwowe w określonym zakresie.10 Sprawcą wykroczenia jest osoba, która zniszczyła lub usunęła znak umieszczony przez organ państwowy, niezależnie od tego czy oznaczony przedmiot był własnością sprawcy, czy też nie stanowił jego własności.11 (Wybrane artykuły Kodeksu Wykroczeń za które odpowiada również nieletni) Art. 51. KW § 1. Kto krzykiem, hałasem, alarmem lub innym wybrykiem zakłóca spokój, porządek publiczny, spoczynek nocny albo wywołuje zgorszenie w miejscu publicznym, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. Art. 74. KW § 1. Kto niszczy, uszkadza, usuwa lub czyni nieczytelnymi znaki lub napisy ostrzegające o grożącym niebezpieczeństwie dla życia lub zdrowia człowieka albo ogrodzenie lub inne urządzenie zapobiegające Komentarz do KW Budyn-Kulik Magdalena, Kozłowska-Kalisz Patrycja, Kulik Marek, Mozgawa Marek, LEX 2007 Komentarz do KW Budyn-Kulik Magdalena, Kozłowska-Kalisz Patrycja, Kulik Marek, Mozgawa Marek, LEX 2007 11 Komentarz do KW Kotowski Wojciech, LEX 2003 9 10 takiemu niebezpieczeństwu, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. § 2. W razie popełnienia wykroczenia można orzec obowiązek zapłaty równowartości zniszczonego lub uszkodzonego przedmiotu albo obowiązek przywrócenia do stanu poprzedniego, a także orzec podanie orzeczenia o ukaraniu do publicznej wiadomości w szczególny sposób. Przedmiotem ochrony jest bezpieczeństwo życia lub zdrowia ludzi. Wykroczenie to ma charakter materialny. Do jego znamion należy skutek w postaci zniszczenia, usunięcia, uczynienia nieczytelnymi znaków lub ogrodzenia, o których mowa w art. 74 k.w. Może ono zostać popełnione tylko przez działanie. Uczynienie nieczytelnymi znaków lub napisów może polegać na starciu fragmentu lub całości napisu lub znaku, na zamazaniu fragmentu lub całości, dopisaniu lub dorysowaniu jakichś elementów, przez co treść znaku lub napisu staje się nieczytelna (nie do odczytania) lub niezrozumiała. Znaki lub napisy ostrzegające o niebezpieczeństwie to na przykład znaki drogowe, tabliczki „uwaga wysokie napięcie” itp. Ogrodzenie nie musi być tego rodzaju, że uniemożliwia w ogóle przedostanie się na teren oddzielony, wystarczy, że wyraźnie oddziela fragment terenu.12 Art. 76. KW Kto rzuca kamieniami lub innymi przedmiotami w pojazd mechaniczny będący w ruchu, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. Jest to wykroczenie umyślne, charakteryzujące się zagrożeniem abstrakcyjnym. Chodzi o to, że jego znamieniem jest samo rzucenie kamieniem w pojazd, który znajduje się w ruchu, niezależnie od braku skutku, to znaczy sprawca nie musi trafić w pojazd, a i tak powinien ponieść przewidzianą w przepisie karę.13 Art. 85. KW § 1. Kto samowolnie ustawia, niszczy, uszkadza, usuwa, włącza lub wyłącza znak, sygnał, urządzenie ostrzegawcze lub zabezpieczające albo zmienia ich położenie, zasłania je lub czyni niewidocznymi, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. 12 13 Komentarz do KW Budyn-Kulik Magdalena, Kozłowska-Kalisz Patrycja, Kulik Marek, Mozgawa Marek, LEX 2007 Komentarz do KW Kotowski Wojciech, LEX 2003 § 2. Tej samej karze podlega, kto samowolnie niszczy, uszkadza, usuwa lub ustawia znak turystyczny. § 3. W razie popełnienia wykroczenia określonego w § 1 lub 2 można orzec obowiązek zapłaty równowartości zniszczonego lub uszkodzonego przedmiotu albo obowiązek przywrócenia do stanu poprzedniego. Rodzajowym przedmiotem ochrony tego wykroczenia jest bezpieczeństwo w komunikacji. Przedmiotem indywidualnym wykroczenia z § 1 jest nienaruszalność znaków i sygnałów, a więc także porządek i bezpieczeństwo ruchu drogowego (nie tylko na drodze publicznej), lotniczego, kolejowego, wodnego. Natomiast wykroczenia z § 2 - porządek i bezpieczeństwo na szlakach turystycznych.14 Art. 87. KW § 1. Kto, znajdując się w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka, prowadzi pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, podlega karze aresztu albo grzywny nie niższej niż 50 złotych. § 2. Kto, znajdując się w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka, prowadzi na drodze publicznej lub w strefie zamieszkania inny pojazd niż określony w § 1, podlega karze aresztu do 14 dni albo grzywny. § 3. W razie popełnienia wykroczenia określonego w § 1 lub 2 orzeka się zakaz prowadzenia pojazdów. Karanie zachowania polegającego na prowadzeniu pojazdu w stanie po użyciu alkoholu pojazdu mechanicznego jest zakreślona szeroko - w ruchu lądowym (niezależnie od rodzaju drogi i statusu terenu, przez który przebiega), wodnym i powietrznym. Sąd Najwyższy uznał, że prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka drogą lokalną czy nawet drogą polną stanowi wykroczenie. 15 14 15 Komentarz do KW Budyn-Kulik Magdalena, Kozłowska-Kalisz Patrycja, Kulik Marek, Mozgawa Marek, LEX 2007 Komentarz do KW Budyn-Kulik Magdalena, Kozłowska-Kalisz Patrycja, Kulik Marek, Mozgawa Marek, LEX 2007 Art. 119. KW § 1. Kto kradnie lub przywłaszcza sobie cudzą rzecz ruchomą, jeżeli jej wartość nie przekracza 250 złotych, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. § 2. Usiłowanie, podżeganie i pomocnictwo są karalne. § 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 dopuścił się go na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na żądanie pokrzywdzonego. § 4. W razie popełnienia wykroczenia określonego w § 1, można orzec obowiązek zapłaty równowartości ukradzionego lub przywłaszczonego mienia, jeżeli szkoda nie została naprawiona. Wykroczenie to jest umyślne, bowiem trudno sobie wyobrazić, aby ktoś nieumyślnie wyjął z kieszeni obcej osoby portfel i równie nieumyślnie sobie go przywłaszczył. Warunkiem odpowiedzialności za wykroczenie z art. 119 § 1 k.w. jest kradzież przedmiotu wartości nie przekraczającej 250 zł. Jeżeli zatem dwóch współsprawców dokona kradzieży przedmiotu wartości 400 zł, wówczas odpowiadać będą za przestępstwo (art. k.k.). W żadnym razie nie można tej sumy rozłożyć na dwóch współdziałających sprawców i przyjmować, że każdy z nich popełnił wykroczenie.16 Art. 122. KW § 1. Kto nabywa mienie wiedząc o tym, że pochodzi ono z kradzieży lub z przywłaszczenia, lub pomaga do jego zbycia albo w celu osiągnięcia korzyści majątkowej mienie to przyjmuje lub pomaga do jego ukrycia, jeżeli wartość mienia nie przekracza 250 złotych, a gdy chodzi o mienie określone w art. 120 § 1, jeżeli wartość nie przekracza 75 złotych, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. § 2. Kto nabywa mienie, o którym na podstawie towarzyszących okoliczności powinien i może przypuszczać, że zostało uzyskane 16 Komentarz do KW Kotowski Wojciech, LEX 2003 za pomocą kradzieży lub przywłaszczenia, lub pomaga do jego zbycia albo w celu osiągnięcia korzyści majątkowej mienie to przyjmuje lub pomaga do jego ukrycia, jeżeli wartość mienia nie przekracza 250 złotych, a gdy chodzi o mienie określone w art. 120 § 1, jeżeli wartość nie przekracza 75 złotych, podlega karze grzywny do 1.500 złotych albo karze nagany. § 3. Usiłowanie wykroczenia określonego w § 1 oraz podżeganie do niego i pomocnictwo są karalne. Czynność sprawcza może przybierać różne formy. Polega ona na nabyciu przez sprawcę mienia uzyskanego w drodze kradzieży lub przywłaszczenia, udzieleniu pomocy do zbycia takiego mienia, przyjęciu go lub udzieleniu pomocy w jego ukryciu. Dopuszczenie się choćby jednej ze wskazanych form zachowania oznacza popełnienie wykroczenia.17 Art. 124. KW § 1. Kto cudzą rzecz umyślnie niszczy, uszkadza lub czyni niezdatną do użytku, jeżeli szkoda nie przekracza 250 złotych, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. § 2. Usiłowanie, podżeganie i pomocnictwo są karalne. § 3. Ściganie następuje na żądanie pokrzywdzonego. § 4. W razie popełnienia wykroczenia można orzec obowiązek zapłaty równowartości wyrządzonej szkody lub obowiązek przywrócenia do stanu poprzedniego. Jest to wykroczenie materialne. Skutek stanowi stan zniszczenia, uszkodzenia lub niezdatności do użytku rzeczy, a także szkoda majątkowa w wysokości nieprzekraczającej 250 zł. Jeżeli wysokość szkody przekracza 250 zł, zastosowanie znajduje przepis art. 288 Kodeksu karnego, klasyfikujący przestępstwo uszkodzenia rzeczy.18 17 18 Komentarz do KW Budyn-Kulik Magdalena, Kozłowska-Kalisz Patrycja, Kulik Marek, Mozgawa Marek, LEX 2007 Komentarz do KW Budyn-Kulik Magdalena, Kozłowska-Kalisz Patrycja, Kulik Marek, Mozgawa Marek, LEX 2007 Art. 133. KW Art. 144. KW § 1. Kto nabywa w celu odprzedaży z zyskiem bilety wstępu na imprezy artystyczne, rozrywkowe lub sportowe albo kto bilety takie sprzedaje z zyskiem, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. § 1. Kto na terenach przeznaczonych do użytku publicznego niszczy lub uszkadza roślinność albo depcze trawnik lub zieleniec lub też dopuszcza do niszczenia ich przez zwierzęta znajdujące się pod jego nadzorem, podlega karze grzywny do 1.000 złotych albo karze nagany. § 2. Usiłowanie oraz podżeganie i pomocnictwo są karalne. § 2. Kto usuwa, niszczy lub uszkadza drzewa lub krzewy stanowiące zadrzewienie przydrożne lub ochronne albo żywopłot przydrożny, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. Jest to wykroczenie umyślne, które może być popełnione tylko w formie zamiaru bezpośredniego. Sprawcą jest osoba, która odsprzedaje lub sprzedaje z zyskiem (tzw. spekulacja) wskazane w przepisie bilety. Wypełni ona znamiona § 1 w przypadku dokonania transakcji odsprzedaży lub sprzedaży, niezależnie od wielkości osiągniętego zysku, a § 2 jeżeli do realizacji transakcji z różnych powodów nie dojdzie.19 Art. 143. KW § 1. Kto ze złośliwości lub swawoli utrudnia lub uniemożliwia korzystanie z urządzeń przeznaczonych do użytku publicznego, a w szczególności uszkadza lub usuwa przyrząd alarmowy, instalację oświetleniową, zegar, automat, telefon, oznaczenie nazwy miejscowości, ulicy, placu lub nieruchomości, urządzenie służące do utrzymania czystości lub ławkę, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. § 2. W razie popełnienia wykroczenia można orzec obowiązek zapłaty równowartości wyrządzonej szkody albo obowiązek przywrócenia do stanu poprzedniego. Wykroczenie jest zdecydowanie umyślnym. Charakterystyczne jest, że sprawcy towarzyszy znaczny ładunek złośliwości lub swawoli. Sprawcą może być np. osoba, która ukryje ławkę stojącą w parku, a uczyni to na widok zbliżającej się staruszki, która niewątpliwie z tej ławki chciałaby skorzystać. 20 19 20 Komentarz do KW Kotowski Wojciech, LEX 2003 Komentarz do KW Kotowski Wojciech, LEX 2003 § 3. W razie popełnienia wykroczenia określonego w § 1 lub 2 można orzec nawiązkę do wysokości 500 złotych. Komentowany przepis tworzy dwa typy wykroczeń. Pierwsze polega na niszczeniu lub uszkadzaniu roślinności na terenach przeznaczonych do użytku publicznego albo na deptaniu trawnika bądź zieleńca, bądź na dopuszczeniu do niszczenia trawnika lub zieleńca przez zwierzę znajdujące się pod nadzorem sprawcy (§ 1). Drugie polega na usuwaniu, niszczeniu lub uszkadzaniu drzew lub krzewów stanowiących zadrzewienie przydrożne lub ochronne albo żywopłot przydrożny.21 Art. 145. KW Kto zanieczyszcza lub zaśmieca miejsca dostępne dla publiczności, a w szczególności drogę, ulicę, plac, ogród, trawnik lub zieleniec, podlega karze grzywny do 500 złotych albo karze nagany. Poprzez miejsce dostępne dla publiczności należy rozumieć w nawiązaniu do pojęcia miejsca publicznego. Za miejsce publiczne należy uznać miejsce dostępne dla nieograniczonej z góry liczby osób. Sprawcą wykroczenia zanieczyszczenia lub zaśmiecenia miejsca dostępnego dla publiczności może być każdy (np. wyrzucający puszkę od piwa lub niedopałki papierosów na trawnik, plujący na chodnik itp).22 21 22 Komentarz do KW Budyn-Kulik Magdalena, Kozłowska-Kalisz Patrycja, Kulik Marek, Mozgawa Marek, LEX 2007 Komentarz do KW Kotowski Wojciech, LEX 2003 natomiast zniszczenie lub uszkodzenie to naruszanie substancji tych znaków (spalenie, podarcie itp.).24 Art. 156. KK KODEKS KARNY z dnia 6 czerwca 1997 r. Art. 1. KK § 1. Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. Warunkiem odpowiedzialności karnej jest popełnienie czynu (w sensie zewnętrznego zachowania się człowieka, psychicznie sterowanego, pozostającego pod kontrolą woli), w postaci działania bądź zaniechania.23 § 1. Kto powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu w postaci: 1. pozbawienia człowieka wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia, 2. innego ciężkiego kalectwa, ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej choroby realnie zagrażającej życiu, trwałej choroby psychicznej, całkowitej albo znacznej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego, istotnego zeszpecenia lub zniekształcenia ciała, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. § 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. § 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 jest śmierć człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12. Art. 157. KK Art. 137. KK § 1. Kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, inny niż określony w art. 156 § 1, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. § 1. Kto publicznie znieważa, niszczy, uszkadza lub usuwa godło, sztandar, chorągiew, banderę, flagę lub inny znak państwowy, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. § 2. Kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwający nie dłużej niż 7 dni, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Zgodnie z art. 28 ust. 4 Konstytucji, godło, barwy i hymn Rzeczypospolitej Polskiej podlegają ochronie prawnej. Artykuł 137 § 1 k.k. realizuje tę ochronę, przewidując karalność publicznego znieważenia, niszczenia, uszkadzania lub usuwania godła, sztandaru, chorągwi, bandery, flagi lub innego znaku państwowego. Przez znieważanie należy rozumieć działanie intencjonalne, mające na celu wyrażenie lekceważenia dla polskich symboli państwowych (np. zerwanie i podeptanie, słowne ośmieszanie, wyrażanie pogardy itp.), 23 Komentarz do KK Budyn-Kulik Magdalena, Kozłowska-Kalisz Patrycja, Kulik Marek, Mozgawa Marek, Oficyna 2007 § 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 lub 2 działa nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. § 4. Ściganie przestępstwa określonego w § 2 lub 3, jeżeli naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia nie trwał dłużej niż 7 dni, odbywa się z oskarżenia prywatnego. 24 Komentarz do KK, Marek Andrzej, LEX 2007 § 5. Jeżeli naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwał dłużej niż 7 dni, a pokrzywdzonym jest osoba najbliższa, ściganie przestępstwa określonego w § 3 następuje na jej wniosek. Kodeks karny wyodrębnia „ciężki” uszczerbek na zdrowiu (art. 156) oraz „inny” uszczerbek, który należy podzielić na „średni” i „lekki” - w zależności od tego, czy naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwał do 7 dni, czy dłużej (zob. art. 157 § 1 i 2). Podział ten znajduje dodatkowe uzasadnienie w tym, iż uszczerbek lekki podlega ściganiu z oskarżenia prywatnego (art. 157 § 4), poważniejsze zaś (z wyjątkiem „średnich” popełnionych nieumyślnie - art. 157 § 3) ścigane są z urzędu. Uszczerbek na zdrowiu obejmuje uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia człowieka.25 Art. 158. KK § 1. Kto bierze udział w bójce lub pobiciu, w którym naraża się człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego w art. 156 § 1 lub w art. 157 § 1, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. § 2. Jeżeli następstwem bójki lub pobicia jest ciężki uszczerbek na zdrowiu człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. § 3. Jeżeli następstwem bójki lub pobicia jest śmierć człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. Przez bójkę rozumie się starcie pomiędzy co najmniej trzema osobami, które atakują się wzajemnie, występując zarazem w roli napastników i napadniętych. Pobiciem jest czynna napaść dwóch lub więcej osób na inną osobę lub osoby, przy czym w zdarzeniu tym występuje wyraźny podział ról na napastników i napadniętych (broniących się).26 lądowym, wodnym lub powietrznym, powoduje nieumyślnie wypadek, w którym inna osoba odniosła obrażenia ciała określone w art. 157 § 1, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. § 2. Jeżeli następstwem wypadku jest śmierć innej osoby albo ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. § 3. Jeżeli pokrzywdzonym jest wyłącznie osoba najbliższa, ściganie przestępstwa określonego w § 1 następuje na jej wniosek. Pojęcie tych zasad obejmuje zarówno zasady ujęte w przepisach prawa drogowego lub regulujących komunikację kolejową, wodną lub powietrzną, jak też wynikające z istoty bezpieczeństwa w ruchu zasady praktyczne odnoszące się do danej sfery ruchu. Do najistotniejszych zasad ujętych w przepisach o ruchu drogowym należą zasady dotyczące włączania się do ruchu, wyprzedzania, wymijania, omijania, przechodzenia przez pieszych na drugą stronę jezdni. Doktryna i orzecznictwo do szczególnie ważnych zasad bezpieczeństwa w ruchu zaliczają zasadę ostrożnego i rozważnego prowadzenia pojazdów - w tym szybkości bezpiecznej - oraz zasadę ograniczonego zaufania do innych uczestników ruchu. Przez szybkość bezpieczną należy rozumieć taką szybkość, która pozwala na panowanie nad pojazdem i zatrzymanie go przed ewentualną przeszkodą, z którą zawsze trzeba się liczyć (należy tu uwzględniać stan drogi, warunki atmosferyczne, sprawność pojazdu, umiejętności kierowcy i szereg innych okoliczności). Natomiast gdy chodzi o zasadę ograniczonego zaufania, to wymaga ona, aby kierujący pojazdem bacznie obserwował drogę i innych uczestników ruchu, przewidując możliwość ich nieprawidłowego zachowania się i właściwą na nie reakcję. Naruszenie zasad bezpieczeństwa w ruchu może być zarówno umyślne, jak i nieumyślne, natomiast wynikające stąd skutki dotyczące życia, zdrowia lub mienia muszą być objęte winą nieumyślną. Wypadek może wyczerpywać znamiona przestępstwa określone w art. 148 § 1, art. 156 § 1, art. 157 § 1 i art. 288.27 Art. 178a. KK Art. 177. KK § 1. Kto, naruszając, chociażby nieumyślnie, zasady bezpieczeństwa w ruchu 25 26 Komentarz do KK, Marek Andrzej, LEX 2007 Komentarz do KK, Marek Andrzej, LEX 2007 § 1. Kto, znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, prowadzi pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, 27 Komentarz do KK, Marek Andrzej, LEX 2007 wodnym lub powietrznym, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. § 2. Kto, znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, prowadzi na drodze publicznej lub w strefiezamieszkania inny pojazd niż określony w § 1, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Przestępstwo określone w art. 178a § 1 może być popełnione wszędzie tam, gdzie odbywa się ruch pojazdów (drogi publiczne, osiedlowe, tereny budowlane, lotniska itp.), natomiast występek określony w art. 178a § 2 może być popełniony jedynie na drodze publicznej lub w strefie zamieszkania. Omawiany występek ma charakter umyślny, przy czym samo uruchomienie i prowadzenie pojazdu wymaga zamiaru bezpośredniego (sprawca chce popełnić czyn zabroniony), natomiast fakt znajdowania się przez prowadzącego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego może być również objęty zamiarem ewentualnym (sprawca przewiduje możliwość popełnienia przestępstwa i godzi się na to). 28 Art. 190. KK § 1. Kto grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub szkodę osoby najbliższej, jeżeli groźba wzbudza w zagrożonym uzasadnioną obawę, że będzie spełniona, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. § 2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. Określone przestępstwo groźby karalnej godzi w wolność człowieka w sferze psychicznej (wolność od strachu, zastraszenia). Jego treścią jest grożenie innej osobie popełnieniem przestępstwa (zbrodni lub występku) na jej szkodę lub szkodę osoby najbliższej. Oznacza to, że nie wypełnia znamion tego przestępstwa grożenie innej osobie popełnieniem wykroczenia lub innym naruszeniem prawa, choćby dotkliwym dla pokrzywdzonego (np. zerwaniem umowy, wydziedziczeniem itp.). Warunkiem przestępności czynu jest, aby groźba wzbudzała uzasadnioną obawę, że będzie spełniona. 29 28 29 Komentarz do KK, Marek Andrzej, LEX 2007 Komentarz do KK, Marek Andrzej, LEX 2007 Art. 191. KK § 1. Kto stosuje przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. § 2. Jeżeli sprawca działa w sposób określony w § 1 w celu wymuszenia zwrotu wierzytelności, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Stosowanie przemocy lub groźby bezprawnej w celu zmuszenia innej osoby do określonego zachowania się (działania, zaniechania lub znoszenia) stanowi klasyczny przykład przestępstwa przeciwko wolności w sferze swobody podejmowania i realizacji decyzji woli. Przestępstwo zmuszania ma charakter kierunkowy, jego znamieniem jest działanie „w celu” zmuszenia innej osoby do określonego zachowania się. Jest to przestępstwo formalne, do dokonania którego nie jest wymagane osiągnięcie przez sprawcę skutku w postaci zamierzonego zachowania się (działania lub zaniechania) osoby zmuszanej. Przesłanką karalności są więc przestępne środki godzące w wolność osoby zmuszanej, a nie sam skutek, choć niewątpliwie jego spowodowanie ma wpływ na wymiar kary w ramach oceny społecznej szkodliwości czynu.30 Art. 200. KK § 1. Kto obcuje płciowo z małoletnim poniżej lat 15 lub dopuszcza się wobec takiej osoby innej czynności seksualnej lub doprowadza ją do poddania się takim czynnościom albo do ich wykonania, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12. § 2. Tej samej karze podlega, kto w celu zaspokojenia seksualnego prezentuje małoletniemu poniżej lat 15 wykonanie czynności seksualnej. Podmiotem określonego w art. 200 § 1 występku dopuszczenia się obcowania płciowego lub innej czynności seksualnej z małoletnim poniżej 15 lat może być każdy, kto osiągnął wiek odpowiedzialności karnej, tj. 17 lat.31 30 31 Komentarz do KK, Marek Andrzej, LEX 2007 Komentarz do KK, Marek Andrzej, LEX 2007 Art. 216. KK § 1. Kto znieważa inną osobę w jej obecności albo choćby pod jej nieobecność, lecz publicznie lub w zamiarze, aby zniewaga do osoby tej dotarła, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności. § 2. Kto znieważa inną osobę za pomocą środków masowego komunikowania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. § 3. Jeżeli zniewagę wywołało wyzywające zachowanie się pokrzywdzonego albo jeżeli pokrzywdzony odpowiedział naruszeniem nietykalności cielesnej lub zniewagą wzajemną, sąd może odstąpić od wymierzenia kary. § 4. W razie skazania za przestępstwo określone w § 2 sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego. § 5. Ściganie odbywa się z oskarżenia prywatnego. Określona w art. 216 zniewaga jest przestępstwem skierowanym przeciwko godności osobistej człowieka (cześć wewnętrzna). Przepis ten chroni godność osobistą każdej osoby bez względu na jej wiek, płeć, pochodzenie i status społeczny. Ze względu na przedmiot ochrony, jakim jest godność człowieka, za zniewagę uważa się zachowanie uwłaczające godności, wyrażające lekceważenie lub pogardę. O tym czy zachowanie to ma charakter znieważający, decydują dominujące w społeczeństwie oceny i normy obyczajowe. Najczęściej zniewaga ma formę wypowiedzi słownej (użycia słów wulgarnych, epitetów), może być też wyrażona w piśmie lub za pomocą wizerunku (np. list o obraźliwej treści, karykatura, umieszczenie informacji w Internecie) albo obraźliwym gestem demonstrującym pogardę dla danej osoby.32 Art. 217. KK § 1. Kto uderza człowieka lub w inny sposób narusza jego nietykalność 32 Komentarz do KK, Marek Andrzej, LEX 2007 cielesną, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. § 2. Jeżeli naruszenie nietykalności wywołało wyzywające zachowanie się pokrzywdzonego albo jeżeli pokrzywdzony odpowiedział naruszeniem nietykalności, sąd może odstąpić od wymierzenia kary. § 3. Ściganie odbywa się z oskarżenia prywatnego. Art. 217 § 1 określa odpowiedzialność karną za przestępstwo naruszenia nietykalności cielesnej człowieka. W jego opisie ustawodawca eksponuje uderzenie, przez co należy rozumieć każde gwałtowne działanie skierowane na ciało człowieka (zadanie ciosu, kopnięcie, szarpanie za włosy itp.), a ponadto wskazuje na naruszenie nietykalności w inny sposób (np. oplucie, oblanie nieczystościami). Podobnie jak przy przestępstwie zniewagi ustawa przewiduje możliwość odstąpienia od wymierzenia kary, jeżeli miała miejsce prowokacja lub retorsja (odwet) (art. 217 § 2), która obejmuje naruszenie nietykalności cielesnej w odpowiedzi na zniewagę słowną lub na naruszenie nietykalności cielesnej.33 Art. 226. KK § 1. Kto znieważa funkcjonariusza publicznego lub osobę do pomocy mu przybraną, podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Przestępstwo znieważenia funkcjonariusza publicznego albo osoby do pomocy mu przybranej podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych jest typem szczególnym (kwalifikowanym) w stosunku do przestępstwa znieważenia człowieka (art. 216). Zaostrzenie karalności wiąże się z tym, iż omawiane przestępstwo godzi nie tylko w godność osobistą funkcjonariusza, lecz pośrednio także w poszanowanie reprezentowanej przez niego instytucji.34 Między innymi zgodnie z Art. 63.1. Karty Nauczyciela - Nauczyciel, podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. 33 34 Komentarz do KK, Marek Andrzej, LEX 2007 Komentarz do KK, Marek Andrzej, LEX 2007 Art. 233. KK Art. 275. KK § 1. Kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. § 1. Kto posługuje się dokumentem stwierdzającym tożsamość innej osoby albo jej prawa majątkowe lub dokument taki kradnie lub go przywłaszcza, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Zgodnie z wymienionym przepisem, dopuszcza się fałszywych zeznań ten, kto składając zeznania mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę. Zabronione zachowanie może więc mieć formę działania polegającego na świadomym składaniu zeznań nieprawdziwych albo zaniechania, które polega na powstrzymaniu się od podania znanych zeznającemu okoliczności stwierdzających prawdę.35 Na podstawie w/w przepisu, karalności podlega posługiwanie się dokumentem stwierdzającym tożsamość innej osoby albo jej prawo majątkowe, kradzież takiego dokumentu albo jego przywłaszczenie. Przez posługiwanie się należy rozumieć okazywanie cudzego dokumentu jako własnego lub powoływanie się na jego treść.37 Art. 270. KK § 1. Kto, w celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia dokument lub takiego dokumentu jako autentycznego używa, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. W świetle prawa dokumentem jest każdy przedmiot lub inny zapisany nośnik informacji, z którym jest związane określone prawo, albo który ze względu na zawartą w nim treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne (np. legitymacja szkolna, dziennik lekcyjny, zwolnienie lekarskie, dowód osobisty, podpis osoby w tym elektroniczny). Przestępstwo to określane jest jako przestępstwo przeciwko wiarygodności dokumentów. Przerobienie dokumentu polega na bezprawnym dokonaniu przekształceń w autentycznym dokumencie, przez co zostaje mu nadana inna treść lub znaczenie (np. usunięcie fragmentów dokumentu, zmiana zapisów itp.). Wyżej wymienione przestępstwo, zwane fałszerstwem materialnym dokumentu, może polegać na jego podrobieniu, przerobieniu albo na używaniu jako autentyczny dokumentu podrobionego lub przerobionego. Ponadto kodeks karny wyodrębnia wypełnienie opatrzonego cudzym podpisem blankietu, niezgodnie z wolą i na szkodę wystawcy, albo używanie takiego dokumentu.36 35 36 Komentarz do KK, Marek Andrzej, LEX 2007 Komentarz do KK, Marek Andrzej, LEX 2007 Art. 278. KK § 1. Kto zabiera w celu przywłaszczenia cudzą rzecz ruchomą, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. § 2. Tej samej karze podlega, kto bez zgody osoby uprawnionej uzyskuje cudzy program komputerowy w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. § 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. § 4. Jeżeli kradzież popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. § 5. Przepisy § 1, 3 i 4 stosuje się odpowiednio do kradzieży energii lub karty uprawniającej do podjęcia pieniędzy z automatu bankowego. Przez zabór należy rozumieć wyjęcie rzeczy spod władztwa osoby nią władającej (właściciela, posiadacza lub dzierżyciela) i objęcie we własne władanie. Chodzi tutaj o faktyczne władztwo nad rzeczą, które w wyniku zaboru zostaje wbrew woli posiadacza naruszone. W swych konsekwencjach jednak zabór taki godzi w prawo własności, gdyż sprawca zaboru działa w celu przywłaszczenia zabranej rzeczy, tj. włączenia jej do swego stanu posiadania lub bezprawnego rozporządzenia nią na rzecz innej osoby. Należy podkreślić, że stanowiący 37 Komentarz do KK, Marek Andrzej, LEX 2007 istotę kradzieży zabór następuje bezprawnie, bez żadnej ku temu podstawy i bez zgody właściciela lub osoby, której mienie (rzecz) zabrano. Na przykład kradzież energii polega na uzyskaniu w sposób bezprawny dostępu do cudzego źródła energii (np. przez podłączenie się do cudzego licznika albo dokonanie uszkodzenia lub zmiany w urządzeniu pomiarowym) i przywłaszczeniu w ten sposób wartości majątkowej (pobieraniu pożytku bez zapłaty). W wypadku kradzieży karty do automatu bankowego czyn polega na fizycznym pozbawieniu posiadacza władztwa nad tą kartą, jest więc zachowaniem charakterystycznym dla zaboru rzeczy. Wprawdzie ratio legis poenal (ustawowe uzasadnienie karalności) tkwi w ochronie posiadacza karty przed bezprawnym pobraniem z jego konta bankowego kwoty pieniężnej, niemniej jednak znamiona przestępstwa określonego w art. 278 § 5 wypełnia sam zabór takiej karty w celu jej przywłaszczenia. Podjęcie przez sprawcę pieniędzy z konta pokrzywdzonego stanowi kolejną kradzież, jednakże w wypadku działania z takim zamiarem już przy zaborze karty uzasadnione jest przyjęcie jedności prawnej czynu i kumulatywnej (łączonej) kwalifikacji na podstawie art. 278 § 1 i 5. Odmienna jest konstrukcja bezprawnego uzyskania cudzego programu komputerowego (art. 278 § 2). Działanie sprawcy bowiem nie musi pozbawiać posiadacza programu władztwa nad komputerowym jego nośnikiem, lecz może polegać na bezprawnym uzyskaniu samego programu, jego kopiowaniu itp. W wypadku zaboru nośnika, np. kradzieży dyskietki, CD, twardego dysku lub całego komputera, uzasadniona jest kumulatywna kwalifikacja z art. 278 § 1 i 2, mamy bowiem w tym wypadku do czynienia zarówno z zaborem rzeczy, jak i bezprawnym uzyskaniem zapisanego na niej programu.38 USTAWA O WYCHOWANIU W TRZEŹWOŚCI I PRZECIWDZIAŁANIU ALKOHOLIZMOWI z dnia 26 października 1982 r. Art. 15. 1. Zabrania się sprzedaży i podawania napojów alkoholowych: 1) osobom, których zachowanie wskazuje, że znajdują się w stanie nietrzeźwości; 2) osobom do lat 18; 3) na kredyt lub pod zastaw. 2. W przypadku wątpliwości co do pełnoletności nabywcy sprzedający lub podający napoje alkoholowe uprawniony jest do żądania okazania dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy. Jedną z norm tego przepisu jest to, że zabrania się sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom do lat 18. Zakaz ten jest sformułowany jest jednoznacznie. Ustawodawca dał w przepisie podającemu (sprzedawcy) alkohol uprawnienie do żądania - w przypadku wątpliwości - dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy.39 Art. 43. 1. Kto sprzedaje lub podaje napoje alkoholowe w wypadkach, kiedy jest to zabronione, albo bez wymaganego zezwolenia lub wbrew jego warunkom, podlega grzywnie. 2. Tej samej karze podlega kierownik zakładu handlowego lub gastronomicznego, który nie dopełnia obowiązku nadzoru i przez to dopuszcza do popełnienia w tym zakładzie przestępstwa określonego w ust. 1. 38 Komentarz do KK, Marek Andrzej, LEX 2007 39 Komentarz do Ustawy o Wychowaniu w Trzeźwości […] Skrzydło-Niżnik Iwona, Zalas Grażyna, Zakamycze 2002 3. W razie popełnienia przestępstwa określonego w ust. 1 albo 2 można orzec przepadek napojów alkoholowych, chociażby nie były własnością sprawcy, można także orzec zakaz prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na sprzedaży lub podawaniu napojów alkoholowych. 4. Orzekanie w sprawach o przestępstwa określone w ust. 1 i 2 następuje na podstawie przepisów o postępowaniu karnym. Przepis w/w artykułu wiąże się między innymi ściśle z art. 208 k.k., który z kolei kryminalizuje zachowanie polegające na rozpijaniu małoletniego m.in. poprzez dostarczanie mu napoju alkoholowego, ułatwiając jego spożycie lub nakłaniając go do spożycia takiego napoju, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.40 Art. 431. 1. Kto spożywa napoje alkoholowe wbrew zakazom określonym w art. 14 ust. 1 i 2a-6 albo nabywa lub spożywa napoje alkoholowe w miejscach nielegalnej sprzedaży, albo spożywa napoje alkoholowe przyniesione przez siebie lub inną osobę w miejscach wyznaczonych do ich sprzedaży lub podawania, podlega karze grzywny. 2. Usiłowanie wykroczenia określonego w ust. 1 jest karalne. 3. W razie popełnienia wykroczenia określonego w ust. 1 można orzec przepadek napojów alkoholowych, chociażby nie były własnością sprawcy. W art. 43 Ustawy w oparciu o art. 14 Ustawy wyliczone są miejsca (obiekty), w których zabrania się sprzedaży, podawania i spożywania napojów alkoholowych między innymi: na terenie szkół oraz innych zakładów i placówek oświatowo-wychowawczych, opiekuńczych i domów studenckich, na terenie zakładów pracy oraz miejsc zbiorowego żywienia pracowników, w miejscach i czasie masowych zgromadzeń, w środkach i obiektach komunikacji publicznej, zabrania się spożywania napojów alkoholowych na ulicach, placach i w parkach, z wyjątkiem miejsc przeznaczonych do ich spożycia na miejscu, w punktach sprzedaży tych napojów, innych niewymienionych miejscach, obiektach lub na określonych obszarach gminy, ze względu na ich charakter, rada gminy może wprowadzić czasowy lub stały zakaz sprzedaży, podawania, spożywania oraz wnoszenia napojów alkoholowych.41 40 41 Komentarz „Karalność podawania napojów alkoholowych” – artykuł Karpow Mikołaj, Prok.i Pr.2005.11.151 Komentarz do Ustawy o Wychowaniu w Trzeźwości […] Skrzydło-Niżnik Iwona, Zalas Grażyna, Zakamycze 2002 Art. 47. 1. Jeżeli zachodzi podejrzenie, że przestępstwo lub wykroczenie zostało popełnione po spożyciu alkoholu, osoba podejrzana może być poddana badaniu koniecznemu do ustalenia zawartości alkoholu w organizmie, w szczególności zabiegowi pobrania krwi. Zabiegu pobrania krwi dokonuje fachowy pracownik służby zdrowia. USTAWA O PRZECIWDZIAŁANIU NARKOMANII z dnia 29 lipca 2005r. Powinniście przede wszystkim wiedzieć, że: • posiadanie narkotyków zagrożone jest karą więzienia do lat 3; • posiadanie znacznej ilości narkotyków zagrożone jest karą więzienia do lat 5 i grzywną; • produkcja narkotyków zagrożona jest karą więzienia do lat 3. W przypadku produkcji znacznej ilości narkotyków przestępstwo zagrożone jest grzywną i karą więzienia na czas nie krótszy niż 3 lata; • handel narkotykami zagrożony jest karą więzienia do lat 10; • udzielanie lub nakłanianie do użycia narkotyków zagrożone jest karą więzienia do lat 5; PRAWO W INTERNECIE Dzisiejszy świat nie potrafi się już obejść bez komputerów i Internetu. Rozwój oraz wygoda korzystania z sieci powodują, że Internet ma coraz więcej zwolenników. Pamiętać jednakże należy, że i w tzw. Globalnej Wiosce oraz korzystając z programów komputerowych, podlegamy regulacjom prawnym i musimy się liczyć z wszystkimi skutkami, jakie mogą wyniknąć z łamania prawa. Internet to sieć komputerowa o światowym zasięgu, łącząca sieci lokalne, rozległe, wszystkie komputery do nich podłączone. Cała sieć internetowa oraz jej wszyscy użytkownicy podporządkowani są również regulacjom prawnym. Polskie akty prawne odnoszące się do Internetu oraz oprogramowania komputerowego, multimediów itp. to m.in.: • Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny z poźn. zm. • Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. kodeks karny z poźn. zm. • Ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. prawo prasowe z poźn. zm. • Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji z poźn. zm. • Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych z poźn. zm. • Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych z poźn. zm. • Ustawa z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną PAMIETAJ - PRAWA NALEŻY PRZESTRZEGAĆ WSZĘDZIE, TAKŻE W INTERNECIE. Służby porządkowe dbające o nasze bezpieczeństwo nie mogą eliminować zła bez współpracy, aprobaty, pomocy i wsparcia ze strony społeczności lokalnej do której należymy Wszyscy. Ideą powstania niniejszej pozycji było to, aby młodzież, rodzice, opiekunowie, nauczyciele tworzyli koalicję na rzecz przestrzegania norm prawnych. Mimo, że prawo to bardzo rozległa i skomplikowana dziedzina wiedzy, a niniejsza publikacja jest małym wstępem do znajomości prawa, oczekujemy, że poruszony przez nas obszar zagadnień przybliży wiedzę na ten temat. Dąbrowa Górnicza, 2010 Nakład: 1000 egz.
