Białoruskie Zeszyty Historyczne

artykuły
Piotr Bajko
(Białowieża)
Nazwy miejscowe Polany Białowieskiej
Pamięci Ojca poświęcam
Polana Białowieska jest największą polaną osadniczą w polskiej części Puszczy Białowieskiej. Zajmuje powierzchnię ok. 13,5 km2 . Jej charakterystykę
przedstawiono w monografii Park Narodowy w Puszczy Białowieskiej 1.
Położona na Polanie miejscowość Białowieża składa się z kilku dawnych
wsi, dzisiaj znacznie rozbudowanych i łączących się ze sobą. Są to: Stoczek,
Zastwa, Podolany i Krzyże. Wieś Białowieża, która dała nazwę obecnej miejscowości, nie istnieje już od blisko trzystu lat. Została spalona ok. 1710 r.
W taki właśnie sposób jej mieszkańcy usiłowali zlikwidować epidemię dżumy, jaka nawiedziła ten teren i zbierała obfite żniwo wśród ludzi. Ci, którzy
ocaleli, osiedlili się w innych miejscach, dając zaczątek nowym wsiom. Tak
twierdzą miejscowe przekazy ustne2.
Początek Polanie Białowieskiej dał 25-morgowy folwark, o którym pierwszą wzmiankę znajdujemy w inwentarzu z 1696 r. Folwark ten powstał przy
wcześniej zbudowanym królewskim dworze myśliwskim — najwcześniejsza
wiadomość o nim pochodzi z 1639 r. Obok dworu istniał staw i młyn. J. Wiśniewski przypuszcza, że przeniesienie łowieckiej siedziby króla z dzisiejszego
uroczyska Stara Białowieża (oddz. 367) na nowe miejsce nastąpiło ok. 1594 r.3
W 1775 r. osada białowieska liczyła 20 dymów. Powiększała się stopniowo
Polana. W 1784 r. mierzyła 7,65 km2 . Mniej więcej w tym czasie pojawiły się
1
2
3
100
Park Narodowy w Puszczy Białowieskiej, red. J. B. Faliński, Warszawa 1968.
Zob.: P. Bajko, Białowieża w XVIII wieku, „Czasopis”, 1996, nr 6, s. 22-23.
J. Wiśniewski, Osadnictwo wschodniej Białostocczyzny — geneza, rozwój oraz zróżnicowanie i przemiany etniczne, „Acta Baltico-Slavica”, t. XI, 1977, s. 36.
wsie Stoczek, Podolany i Zastawa. W drugiej połowie XIX w. dołączyła do nich
wieś Krzyże. W 1902 r. Polana urosła do 12,67 km2 , a pół wieku później do
13,67 km2 4 . Obecnie występuje tendencja do zmniejszania się jej powierzchni,
w drodze powrotu lasu na porzucone grunta uprawne, głównie w strefie ochronnej (otulinie) ścisłego rezerwatu przyrody Białowieskiego Parku Narodowego.
Białowieża jest znaną w kraju i za granicą miejscowością turystyczną oraz
ośrodkiem naukowo-badawczym. Zamieszkuje ją ok. 2 700 osób.
Poważniejszych badań historycznych i onomastycznych nad geograficznymi obiektami Polany Białowieskiej dotąd nie prowadzono. Skąpe dane do
historii wsi są rozproszone w bogatym piśmiennictwie białowieskim. Brak
jest natomiast w tymże piśmiennictwie jakichkolwiek wzmianek historycznych o uroczyskach, drogach i ciekach wodnych (z wyjątkiem rzeki Narewka). Nazwy ważniejszych uroczysk i ich rozmieszczenie podał J. B. Faliński
w trzecim5 i czwartym6 wydaniach mapy turystycznej Puszczy Białowieskiej. Wykaz ten obarczony jest nielicznymi przypadkami błędnej lokalizacji
i nieprawidłowego zapisu. Rodowód nazw czterech wsi położonych na Polanie przedstawił M. Kondratiuk w monografii Nazwy miejscowe południowowschodniej Białostocczyzny7 . Także autor niniejszego opracowania próbował uzupełnić istniejącą lukę, dając objaśnienia pochodzenia nazw 15 uroczysk, wsi i dróg w sołectwie Stoczek8 oraz nazw blisko 40 uroczysk w sołectwie Podolany9 . Ponadto 20 uroczysk z Polany wymienia, bez dokładnej
lokalizacji, M. Dworakowski10 .
Nazewnictwo w rejonie Puszczy Białowieskiej, jak stwierdził J. Wiśniewski, pochodzi od dominującej tutaj ludności ruskiej11 . Rekrutująca się z niej
służba leśna nadawała nazwy łąkom, borom, rzeczkom i innym wyróżniającym się miejscom. Nazwy te w większości dotrwały do naszych czasów, choć
nierzadko w formie spolszczonej. Jeżeli chodzi o samą Polanę, większość
nazw powstała znacznie później w stosunku do otaczającego ją kompleksu
leśnego. Związane to jest z procesem powstawania Polany. Nazewnictwo na
tym terenie ukształtowało się w okresie od końca XVIII do początku XX
wieku i nosi wyraźnie cechy białoruskie. Sporadyczne akcenty rosyjskie ma4
5
6
7
8
9
10
11
J. B. Faliński, Powstanie i rozwój Polany Białowieskiej, [w:] Park Narodowy w Puszczy Białowieskiej, Warszawa 1968, s. 306.
Puszcza Białowieska — mapa turystyczna, oprac. J. B. Faliński, Warszawa 1973.
Puszcza Białowieska — mapa turystyczna, (skala 1: 90 000), oprac. J. B. Faliński,
Warszawa 1980.
M . Kondratiuk, Nazwy miejscowe południowo-wschodniej Białostocczyzny, Wrocław 1974.
П. Байко, З тапаніміі Белавежскай паляны, „Н іва”, 1978, н-р 18.
П. Байко, Падаля нскімі сцежкамі, „Н іва”, 1993, н-ры 30-31.
M . Dworakowski, Mikrotoponimia Puszczy Białowieskiej, „Białostocczyzna”, 1993,
nr 1, s. 70-75.
J. Wiśniewski, dz. cyt., s.18; Atlas gwar wschodniosłowiańskich, Wrocław 1980,
t. I, s. 16-17.
101
ją swój związek z wybudowaną pod koniec XIX w. siedzibą carskiego zarządu Puszczy, jej administracją oraz z pobytem rosyjskiej ekipy inżynieryjnej budującej w 1897 r. kolej.
Oto wykaz osiedli, parków, uroczysk, cieków wodnych i dróg znajdujących się w obrębie Polany Białowieskiej i w partiach bezpośrednio do niej
przyległych, wraz z krótką ich charakterystyką.
Zastosowano skróty:
a. — albo, błr. — białoruski, BPN — Białowieski Park Narodowy, d. —
dawniej, dawny, ew. — ewentualnie, gw. — gwarowy, ok. — około, płd. —
południe, płn. — północ, pocz. — początek, poł. — połowa, por. — porównaj, pow. — powierzchnia, ros. — rosyjski, rz. — rzeka, stpol. — staropolski, ukr. — ukraiński, ul. — ulica, ur. — uroczysko, wg — według, wsch. —
wschód, zach. — zachód, zdrob. — zdrobniale, znacz. — znaczenie.
Wsie, części wsi, przysiółki
Barok, błr. barók — borek, mały bór. Przysiółek pomiędzy Stoczkiem a Podolanami, założony tuż po I wojnie światowej. Wcześniej stał tu wiatrak.
Centura. Kolonia willowa, zbudowana w latach 20. na wsch. skraju Polany, przez spółkę angielską „Century” dla swoich urzędników i funkcjonariuszy. Spółka ta eksploatowała Puszczę Białowieską w latach 1924-29. Po
rozwiązaniu z nią umowy, Dyrekcja Lasów Państwowych w Białowieży przejęła kolonię dla własnych urzędników. Stale rozbudowywana, obecnie łączy
się z przysiółkiem Wojciechówka, tworząc wyciągnięty z płd. na płn. pas
zabudowy, wchłaniany przez rozrastającą się od zach. wieś Stoczek. Zamieszkiwana głównie przez pracowników administracji leśnej i robotników.
Grudki, gw. Hrúdki, od błr. hrudók — teren podwyższony, pagórek. Wieś
poza obrębem właściwej Polany Białowieskiej, lecz ciążąca ku niej. Założona w 1914 r. w ur. Rasosze. W czasie I wojny światowej Niemcy tutaj zbudowali tartak. Funkcjonował on także w okresie międzywojennym, zatrudniając w 1937 r. 370 robotników. Obecnie osada głównie pracowników leśnych — w latach 80. Lasy Państwowe wybudowały dlań dużą kolonię budynków mieszkalnych. Mieszkańców ok. 240. Do 1989 r. używano oficjalnie
nieprawidłowej formy zapisu: Gródek12 .
Krzyże, gw. Kryžé, błr. kryž — przedmiot kultu chrześcijańskiego. Przysiółek, później wieś, obecnie łącząca się z Zastawą. Założona w drugiej poł. XIX w.,
obok d. cmentarza. Przed 1892 r. liczyła 5 gospodarstw. Nazwę utworzono
najpewniej od krzyży cmentarnych. M. Kondratiuk wywodzi ją od krzyży ustawionych na skrzyżowaniu dróg13 . W pobliżu wsi, w lesie, znajduje się mogiła
zbiorowa mieszkańców Białowieży zmarłych ok. 1710 r. na dżumę14 .
12
13
14
102
Por.: M . Kondratiuk, dz. cyt., s. 66.
M . Kondratiuk, dz. cyt., s. 106.
Zob.: P. Bajko, Mogiła sprzed trzech wieków, „Tygodnik Podlaski” (Bielsk Podlaski), 1994, nr 18.
103
Majdan, błr. majdán — w znacz.: plac na wsi. Część wsi Stoczek opodal
bazy GS „SCh”. D. miejsce zbiórek strzelców zamieszkujących osadę Strelcé
(patrz — Szpakowicze). Nazwa w zaniku.
Podolany, gw. Padalány. Wieś wymieniona po raz pierwszy w spisie
z 1790 r. W 1796 r. posiadała 6 włók ziemi ornej i nieuprawnej. W 1897 r.
poprowadzono obok niej linię kolejową Hajnówka — Białowieża. W końcu
XIX w. wieś zaczęła się poszerzać w kierunku płd., przekraczając tor kolejowy. Obecnie starsza część wsi nazywa się Podolany I (do I wojny światowej
używano nazwy Podolanie), nowsza — za torem: Podolany II. Obie części
tworzą sołectwo Podolany. Mieszkańców ok. 250. Nazwa wsi, wg M. Kondratiuka, oznaczała pierwotnie ludzi mieszkających po dole, w dolinie (por.
stpol. padół, ukr. dił, podił, podilla, padił)15 . W jęz. błr. padół oznacza:
pobrzeże rzeki; miejsce, gdzie robi się pranie.
Stoczek, gw. Stačók. Wieś, obecnie główna dzielnica (także sołectwo)
Białowieży, położona na zboczu łagodnego wzniesienia, u podnóża graniczącego z doliną rz. Narewki. M. Kondratiuk wyprowadza nazwę od stpol.
stok, stoczek — w znacz.: pochyłość, zbocze16 . Pierwotnie nazwa odnosiła się do ur. (patrz — dokument z 8 XII 1744 r. — „Pomiar w leśnictwie
Naszych W. X. Lit. ...”)17 , a później przeniesiono ją na osadę w nim założoną. Zabudowa rozpoczynała się od najwyższego tutaj wzniesienia, ograniczonego obecnymi zaułkami: Osoczników (Z. O.) i Bartników (Z. B.).
Zaznaczona (bez podania nazwy) na mapie wykreślonej w 1784 r. przez
Połchowskiego. Po raz pierwszy wymieniona w spisie z 1790 r. W 1796 r.
posiadała 9 włók. Częściowo spalona w czasie I wojny światowej, po wojnie odbudowana i rozbudowana. Obecnie jej granice wyznaczają Park Pałacowy i Centura. Miejsce siedziby władz gminy oraz ważniejszych instytucji i zakładów. Mieszkańców ponad 1 900. Do 1973 r. nazwę Stoczek
nosiła także główna ul. wsi, przemianowana następnie na ul. gen. A. Waszkiewicza.
Szpakowicze, gw. Špakóvičy. Część wsi Stoczek, znajdująca się pomiędzy rz. Złotą a pocz. ul. Browskiej. Nazwę wzięła od licznie tutaj zamieszkujących rodzin (dzisiaj ok. 20) o nazwisku Szpakowicz. Wg ustnych przekazów ludowych, w tym miejscu miała się znajdować osada strzelców
(gw. strelcé a. strelcý), powstała w XVIII w. Fakt ten uwiarygadnia „Opisanie Puszczy kwatery Białowieskiej przez szczegoł strażów” z 1795 r., które
w straży augustowskiej wymienia 5 strzelców18 , lokując ich siedzibę w obrębie Polany Białowieskiej. Jeszcze do I wojny światowej tę część Stoczka na15
16
17
18
104
M . Kondratiuk, dz. cyt., s. 160.
M . Kondratiuk, dz. cyt., s. 191.
Por.: O. Hedemann, Dzieje Puszczy Białowieskiej w Polsce przedrozbiorowej (w okresie do 1798 roku), Warszawa 1939, s. 89.
Por.: O. Hedemann, dz. cyt., s. 228.
zywano powszechnie Strelcé. Ustne przekazy lokalizują tutaj (nad rz. Złotą)
także dwór myśliwski króla Władysława IV.
Wojciechówka, gw. Vajcjachóuka. Przysiółek położony na płn. od Century. Założony w okresie międzywojennym przez napływowych robotników
leśnych. Nieoficjalnie nazywany Złodziejówką — z racji dokonywania przez
jego mieszkańców licznych kradzieży na pobliskich polach uprawnych. Przemianowany na Wojciechówkę jakoby na cześć jedynego mieszkańca, imieniem Wojciech, który nie kradł. Inna wersja głosi, że nazwę tę nadał ks. Józef
Dowgiłło — proboszcz nowo erygowanej (15 IX 1926 r.) parafii rzymskokatolickiej, na cześć prezydenta RP, Stanisława Wojciechowskiego, zmuszonego do ustąpienia po przewrocie majowym J. Piłsudskiego19 .
Zastawa. Wieś pojawiająca się po raz pierwszy (bez nazwy) na mapie
wykreślonej w 1784 r. przez Połchowskiego. Nie wymieniają jej spis z 1790 r.
i inwentarz folwarku Białowieża z 1796 r. Wspomniana jest dopiero w akcie
funduszu cerkwi „pod Stoczkiem”, sporządzonym w 1797 r. W czasie I wojny
światowej została niemal całkowicie spalona. Odbudowana w okresie międzywojennym, ponownie stała się pastwą ognia w lipcu 1944 r.; podpalił ją
oddział węgierski osłaniający odejście Niemców. Całkowitemu zniszczeniu
uległa najstarsza część, nazywana Zastawą-Wsią. Obecnie odbudowana i rozbudowana, obejmuje obszar ograniczony ul. ul. Zastawa i O. Gabiec wraz
z przecznicami. Tworzy odrębne sołectwo. Mieszkańców ok. 530. M. Kondratiuk wyprowadza nazwę od „zastawy” w znacz.: zapora, grobla do zatrzymywania wody (wieś leży nad rz. Narewką), lub od ros. i błr. „zastáva”
w znacz.: rogatka ew. oddział wartowniczy20 . Wysuwana m.in. przez
J. J. Karpińskiego wersja, oznaczająca położenie wsi — za stawem, upada
z racji nieistnienia w tym czasie stawu21 . Rz. Narewka, przepływająca pomiędzy dworem królewskim a Zastawą, rozdzielała swe koryto, obejmując
obydwoma ramionami podmokłą, bagnistą dolinę, następnie znów je łączyła.
Zastawa-Wieś, gw. Zastáva-Sjałó. Najstarsza część wsi Zastawa; obejmuje zabudowę wzdłuż ul. o tej samej nazwie. Padała pastwą płomieni podczas obydwu wojen światowych.
Parki
Park Dyrekcyjny. Położony we wsch. części Polany, o pow. ok. 20 ha.
Projektant W. Kronenberg. Założony (jako tzw. park pułkowy) w końcu
XIX w., wokół siedziby carskiego Zarządu Puszczy Białowieskiej. W okresie międzywojennym w gmachu tym ulokowała się Dyrekcja Lasów Państwowych, od której niebawem urobiono nazwę parku. Po wojnie budynek
przeznaczono na internat Technikum Leśnego. Od 1990 r. zajmuje go obec19
20
21
Zob.: P. Bajko, Złodziejówka-Wojciechówka, „Gazeta Tygodniowa”, 1994, nr 1.
M . Kondratiuk, dz. cyt., s. 227-228.
Prof. J. J. Karpiński w swoich przewodnikach po Białowieży i Puszczy Białowieskiej używał stale formy zapisu „Zastawie”.
105
ny Zakład Lasów Naturalnych Instytutu Badawczego Leśnictwa. W 1968 r.
oddano do użytku nowy, obszerny gmach Zespołu Szkół Leśnych,
a w 1979 r. jego internat. Ponadto znajdują się tu dawne budynki urzędnicze oraz kompleks budynków wzniesiony współcześnie dla nauczycieli, tudzież boiska sportowe. P omimo zatracenia pierwotnego charakteru, park
jest uznawany za zabytkowy.
Park Pałacowy. Położony w zach. części Polany, o pow. ok. 50 ha. Projektant W. Kronenberg. Założony w 1895 r. wokół zbudowanego w latach
1889-94 pałacu cara Aleksandra III. W płd. części dwa stawy. Z zasadzonych ponad 160 gatunków drzew i krzewów, do dzisiaj zachowało się ok. 90.
Na miejscu zniszczonego w 1944 r. pałacu, w latach 60. zbudowano kompleks mieszczący hotel i restaurację „Iwa” oraz muzeum. Inne ważniejsze obiekty to: Dom Myśliwski, Dom Marszałkowski (siedziba Dyrekcji BPN), d. stajnia
(obecnie Dom Wycieczkowy PTTK), brama pałacowa, pawilon z 1845 r.,
obelisk z 1752 r., stacja meteorologiczna. Podejmowane w okresie międzywojennym próby przemianowania na Park Botaniczny ew. Krajobrazowy nie
powiodły się. Park znajduje się na liście obiektów zabytkowych22 .
Uroczyska
Alos, błr. alós — podmokła łąka, błoto, także błotniste miejsce porośnięte
olszyną. Łąka (popław). Od płn. sąsiadowała (przez ur. Duby) z cegielnią,
zlikwidowaną w latach 20.
Asielica, błr. asiélica — 1) okolica, 2) wygon, łąka w pobliżu zabudowań
gospodarczych; asiélišča — miejsce osiedlenia się. D. wygon, miejscami nieużytek, obecnie dziczejąca łąka (po obu stronach rz. Narewki). Wg ustnych
przekazów ludowych w miejsce to przeniosła się po epidemii dżumy część
mieszkańców Białowieży. Na płd. skraju ur. powstały Podolany (I).
Asiny, błr. asína — osika. Grunta orne i łąka. Wcześniej rosły tutaj
stare osiki.
Astanki, błr. astánki — ostatki, resztki. Kawałki ziemi ornej i łąki przydzielone chłopom podolańskim poza główną parcelacją.
Babska Hara, błr. bába — baba, hará — góra. Niewielkie wywyższenie
terenu, na którym pod koniec XIX w. zbudowano stację kolejową Białowieża Towarowa.
Bałocieczko, zdrob. od błr. bałóta — błoto, grzęzawisko. Podmokła łąka,
pokrywająca się zaroślami wierzbowo-olchowo-brzozowymi; dzisiaj praktycznie nieużytek.
Bandziuha, gw. bandzjúha, błr. biendúga — nadrzeczne składowisko
drewna, przeznaczonego na spław. Za czasów Tyzenhausa — binduga nad
Narewką, później — po zaprzestaniu spławów — przekształciła się w wiejski wygon, użytkowany przez mieszkańców Zastawy. Część leżąca po pra22
106
Szerzej o parku: A. Kawecka, Park Pałacowy Białowieskiego Parku Narodowego,
Białowieża 1989.
wej stronie drogi do Pogorzelec zajęta obecnie przez prywatny skansen budownictwa podlaskiego (jego budowę rozpoczęto jesienią 1978 r.).
Barezina, błr. gw. barézina — lasek brzozowy. Grunta orne, założone
w zagajniku brzozowym, już nieistniejącym.
Braki. Grunta orne o niskiej urodzajności (występuje tu dużo turkuciów
podjadków), na obrzeżach łąka (popław). Powstały na miejscu „braków”, tj.
lasu o znikomej wartości gospodarczej. M. Dworakowski wyprowadza nazwę od miejsca klasyfikowania, brakowania drewna23 .
Budki. Grunta orne, w czasach carskich obozowisko wojska. Nazwa ur.
powstała od gw. określenia wojskowych namiotów (budkí).
Buhajowe. Łąka (popław). Niegdyś miejsce przydzielone jednemu z mieszkańców Stoczka do wypasu buhaja (rozpłodnika).
Bzducha. Źródlisko na styku ur. ur. Bandziuha, Krapiwnik i Knihiniawka, pokryte roślinnością powodującą wzdęcia u wypasanego bydła. Nazwa
utarła się od jednego z potocznych określeń konsekwencji zatrucia pokarmowego („bździeć”).
Cehielnia a. Cahielnia, błr. cahiélnja — wytwórnia cegieł. Pierwotnie
grunta orne, obecnie nieużytek i łąka, obsadzone topolami. Wcześniej znajdowała się tu cegielnia (spalona w 1963 r.).
Cerkowne, gw. Carkóune, od błr. carkvá — cerkiew. Grunta orne, d. należące do cerkwi prawosłanej, obecnie do prywatnych użytkowników.
Cerkowny Wyrub, gw. Carkóuny Výrub, błr. carkvá — cerkiew, vyrub
— wycinka. Pierwotnie grunta orne, później łąka (obecnie w granicach otuliny ścisłego rezerwatu przyrody BPN). Wycinka powstała u wylotu drogi
polnej, biorącej początek obok cerkwi prawosławnej.
Damalewski, gw. Damaléuski. Łąka (obecnie w granicach otuliny ścisłego rezerwatu przyrody BPN). Nazwa powstała od nazwiska właściciela funkcjonującej tu do lat 20. cegielni.
Duby, gw. Dubý, błr. dub — dąb. Grunta orne. Nazwę utworzono od
kilku dębów, rosnących tutaj jeszcze w pocz. lat 50. XX w.
Dwa Zahony, błr. zahón — zagon. Grunta orne, obecnie fragmentami
wykorzystywane jako łąka (popław). Nazwa powstała od ilości zagonów, na
które dzielono każde z poletek.
Hanczary, gw. Hančarý. Łąka w dolinie rz. Narewki, obecnie z nalotami
drzew i krzewów. Ulubione miejsce łowienia ryb przyjeżdżającego na odpoczynek do Białowieży (w drugiej poł. XIX w.) powieściopisarza rosyjskiego
Iwana Gonczarowa (1812-1891). Od jego nazwiska miejscowa ludność utworzyła z błr. nazwę ur.24 .
Hara I, Hara II, błr. hará — góra. Grunta orne, obecnie częściowo
wykorzystywane jako łąki (popławy), położone na dwóch, sąsiadujących
23
24
M . Dworakowski, dz. cyt., s. 73.
Zob.: P. Bajko, Tajemnica uroczyska, „Kurier Podlaski”, 1992, nr 36.
107
ze sobą wywyższeniach terenu. Na obrzeżu Hary I — ślady po wyrobisku
d. prywatnej cegielni Aleksandra Szpakowicza z Zastawy, zlikwidowanej
w 1939 r.
Harodziska, od błr. haród (aharód) — ogród. Grunta uprawne przeznaczone przez mieszkańców Podolan I na ogrody warzywne. Część płn. ur. nazywano Kapuśnik — od sadzonej tutaj wyłącznie kapusty.
Hlina, błr. hlína — glina. Gliniaste grunta orne, obecnie częściowo zamienione na łąkę (popław).
Hłuboki Alos, błr. gw. hłybóki — głęboki, alós — tutaj w znacz.: błotniste miejsce porośnięte olszyną. Bardzo podmokły ols. We wsch. jego części, nazywanej Mohlicy, w 1911 r. grzebano masowo padające zwierzęta gospodarskie.
Horki, błr. hórka — górka. Popław nad rzeczką bez nazwy, z zachowanymi do dzisiaj śladami wypalania przed ponad dwustu laty węgla drzewnego. Nazwę ur. utworzono od kopców — mielerzy25 . Położone po drugiej stronie rzeczki grunta orne nazywane są Za Horkami.
Hramadnie a. Hramannie, błr. hramadá — wspólnota gminna. Grunta
orne, obecnie w użytkowaniu prywatnym.
Hrebalka, zdrob. od błr. hrébla — gać, zapora ziemna. Podmokła łąka
(popław), położona obok nasypu ziemnego z mostkiem.
Jamy, gw. Jámy. Nieduże wgłębienie terenowe, powstałe w wyniku wybierania gliny, używanej do produkcji cegieł na budowę pałacu carskiego,
cerkwi i innych budynków murowanych wystawionych w Białowieży pod koniec XIX w.
Kamannoje Bahno a. Kamanny Bahon, od błr. kamiénny — kamienny,
bahnó — grząskie błoto, trzęsawisko. Podmokłe, śródpolne obniżenie terenowe, zadrzewione i zakrzaczone. Niegdyś miejsce wywozu padniętych zwierząt gospodarskich. Przed karczunkiem rósł tu las niedostępny z powodu dużego zabagnienia. Mieszkańcy mówili, że jest trudny do pokonania niczym
kamień do rozbicia — stąd też ta oryginalna nazwa, o członach tylko pozornie się wykluczających.
Kance Hułki, błr. kaniéc — koniec, gw. húłka — uliczka, zaułek. Grunta
orne u wylotu ul. Polnej.
Kawalowszczyna, gw. Kavalóuščyna, od błr. kavál — kowal. Grunta
uprawne, obecnie przeznaczone na ogródki przydomowe. Przed I wojną światową funkcjonował tutaj warsztat kowalski.
Knihiniawka a. Knihiniówka, gw. Knihínjauka. Podmokły las, graniczący z Polaną Białowieską w okolicy Zastawy-Wsi. W najstarszych dokumentach wymieniany jako „Kniehinie Bołoto”. Jako „Kniaziewka” podany
na mapie niemieckiej „Karte des westlichen Russlands. Kreis Prużana. N 31:
Orla” z 1915 r. oraz na mapce dołączonej do Krótkiego przewodnika po
25
108
Zob.: P. Bajko, Białowieskie mielerze, „Echa Leśne”, 1995, nr 5.
Puszczy Białowieskiej M. Orłowicza i J. J. Karpińskiego z 1937 r. Tej samej formy używa na mapach turystycznych w okresie powojennym J. B. Faliński (od „kniazia” wywodził nazwę ur. także O. Hedemann, choć na mapie
uroczysk, dołączonej do monografii Dzieje Puszczy Białowieskiej w Polsce
przedrozbiorowej używa zapisu „Kniahiniówka” i „Kniahinie Błoto”). Najstarsi mieszkańcy Białowieży twierdzą, że nazwa ur. wywodzi się od gw. nazwy czajki (kníhauka) — ptaka tradycyjnie gniazdującego na podmokłych
łąkach, graniczących z ur. Niegdyś ur. było niedostępne dla człowieka w porach innych niż zima.
Krapiwnik, błr. krápiunik — miejsce porosłe pokrzywą. D. przysiółek
(19 domów) opodal Zastawy, rozebrany przez Niemców w lipcu 1944 r. Obecnie znajduje się tutaj jeden budynek mieszkalny i ośrodek szkoleniowo-wypoczynkowy Bractwa Młodzieży Prawosławnej w Polsce, w pobliżu skansen.
Część przyrzeczna ur. zakrzacza się.
Krynica, błr. kryníca — źródło, zdrój. Łąka (popław) z naturalnym źródełkiem wody, obecnie zasypanym przez użytkownika działki.
Krysztapowe a. Krysztapowszczyna, gw. Krystapóuščyna. Grunta orne, obecnie pod silną presją budownictwa mieszkaniowego. Wg ustnych przekazów ludowych — miejsce, na którym osiedlili się pierwsi białowieżanie.
W czasie epidemii dżumy ok. 1710 r. wieś swoją spalili, sami zaś przenieśli
się na inne miejsce. Nazwa ur. powstała prawdopodobnie od błr. imienia
Krystap (Krzysztof).
Kuty, błr. kut — kąt, oddalona, ustronna część terenu zwykle w kształcie
klina lub półklina. Łąka na obrzeżu lasu.
Kuwszok, od ros. kuvšín — dzbanek. Podmokła łąka, przecięta rz. Staraja Reczka. Obecnie porośnięta krzewami i drzewami; miejsce wylęgu dzikiego ptactwa. Nazwa ur. powstała po wybudowaniu nasypu kolejowego
w 1897 r., który odciął łąkę od płd., tworząc z niej teren, na którym stale
utrzymuje się woda.
Maleszok, gw. Malešók. Niegdyś łąka śródleśna, oddalona od skraju Polany (w okolicy Wojciechówki) o ponad 2 km, dzisiaj nazwa ta obejmuje
cały fragment lasu położony za siedzibą Nadleśnictwa Białowieża. Droga
prowadząca do polany z łąką nazywała się: Maleszkawa Daroha a. Na Maleszok. Obecnie jej przedłużeniem (z pewnym uskokiem) jest ul. Meleszkowska z zabudowywanym ur. Krysztapowe. Nazwa pochodzi od nazwiska użytkownika łąki — Mieleszki (gw. Maléški).
Marhi, błr. morh — morga. Grunta uprawne. W czasie nadziału ziemi
każda rodzina z Podolan otrzymała po jednej mordze.
Młynowe a. Młynowy Paletok, błr. palétak — działka polna. Grunta
orne. Nazwa pochodzi od młyna wietrznego (wiatraka), należącego do Nestora Buszko. W 1914 r. zakupił go Gwaj i przewiózł do Chwałowa.
109
Młyński Wyrub, błr. výrub — wycinka. Grunta orne, następnie łąka —
powstałe na miejscu wykarczowanego lasu, leżące naprzeciw ur. Młynowe
(obecnie w granicach otuliny ścisłego rezerwatu przyrody BPN).
Mszaryna, błr. mšer — wilgotne miejsce porośnięte mchem. Pierwotnie
łąka na obrzeżu lasu, obecnie pod silną ekspansją różnych gatunków drzew
i krzewów. Ur. w granicach otuliny ścisłego rezerwatu przyrody BPN.
Mułowina, błr. muł — szlam, ił, mułóvina — podmokła gleba z dużą
zawartością mułu. D. grunta uprawne, obecnie wykorzystywane jako łąka.
Naddatki, błr. naddátak — grunt otrzymywany jako dodatek do głównej
parcelacji majątków. Pierwotnie grunta orne w kilku miejscach na Polanie,
obecnie na ogół łąki pokrywające się zaroślami. Starsi mieszkańcy używają
gw. formy „Nandatki”.
Na Piecioch, błr. pjać — pięć. Grunta orne podzielone na pięć działek
o jednakowej powierzchni, ciągnących się pierwotnie od ściany lasu do
rz. Narewki.
Na Prosto Domu, błr. na prósta — tutaj w znacz.: naprzeciw, dom —
dom. Grunta orne, z popławami, położone naprzeciw zabudowań Podolan II,
po obu ich stronach.
Na Szteroch, błr. gw. štýry — cztery. Grunta orne podzielone na cztery
działki o jednakowej powierzchni, ciągnących się pierwotnie od ściany lasu
do rz. Narewki.
Na Troch, błr. try — trzy. Grunta orne podzielone na trzy działki o jednakowej powierzchni, ciągnące się pierwotnie od ściany lasu do rz. Narewki. W ur. znajduje się olbrzymi głaz narzutowy, przykryty niewielką warstwą gleby.
Padalańszczyna. Grunta orne, poprzecinane popławami, należące pierwotnie do mieszkańców wsi Podolany, później odsądzone (w czasach carskich) przez mieszkańców Zastawy i użytkowane przez nich do dzisiaj.
Padbałocie, błr. bałóta — błoto, grzęzawisko. Łąka, częściowo grunta
uprawne, z wnikającym od płn. budownictwem mieszkaniowym. D. teren
mocno podmokły, grząski, pokryty zaroślami wierzbowymi.
Paletok pad Lesom, błr. palétok — działka polna, pad — pod, les —
las. Poletko uprawne na skraju lasu. W nim zachowały się ślady po wypalaniu węgla drzewnego przed ponad dwustu laty26 .
Papowe. Grunta orne przydzielone w XIX w. popu (księdzu prawosławnemu). Obecnie w użytkowaniu mieszkańców wsi Stoczek.
Papowszczyna, gw. Papóuščyna. Grunta orne przydzielone w końcu
XVIII w. popu. Obok, w ur. Szyrokie, miała się znajdować cerkiewka (wg innej wersji — cerkiewka ta znajdowała się w zach. części ur. Krysztapowe).
Parahon, błr. pierahón — przepędzanie, przegon (bydła). Nieznaczne obniżenie terenowe z popławem, którym przeganiano bydło na Wyhon.
26
110
Zob. przyp. 25.
Pastawnik, błr. pastauník — pastwisko, miejsce ogrodzone, przeznaczone do wypasania bydła. D. pastwisko należące do mieszkańców Zastawy,
obecnie dziczejąca łąka.
Pażary a. Pażare, błr. pažár — pożar. Grunta orne. Powstały najprawdopodobniej drogą wypalania lasu. Wiosną 1970 r. M. Buszko znalazł tu paciorek szklany z okresu wczesnośredniowiecznego. Badania archeologiczne
prowadzone w 1971 r. przez I. Górską nie ujawniły dalszych materiałów27 .
Płaksa. Grunta orne. Miejsce bardzo trudne do uprawy (glina, kamienie).
D. ekonom za połamanie sochy, co zdarzało się często, karał rataja biciem
nahajką. Takie warunki niejednego mogły doprowadzić do płaczu, co i odzwierciedliło się w nazwie ur.
Polko. Grunta orne, częściowo łąka (popław). Mieszkańcy Podolan wywodzą nazwę ur. od gw. określenia poletka (pólko). Zach. fragment Polka
nazywany jest Busły (błr. búsieł — bocian) — od bocianiego gniazda znajdującego się na starym dębie, który tu rósł do końca XIX w.
Połasy, błr. pałasá — w znacz.: zagon, poletko. Grunta orne; ich płd.
część zajmują obecnie gminne wysypisko śmieci i wylewisko nieczystości.
Prybuczański Wyrub, błr. pry — przy, búdka — w znacz. szałas, výrub —
wycinka. Pierwotnie grunta orne i łąka, obecnie teren ponownie porastający lasem. W czasach, gdy w tym miejscu prowadzono karczunek, nieopodal znajdowały się szałasy robotników leśnych. Mówiono potocznie, że wycina się las „pry
budkach” (przy budkach, tj. szałasach), przy czym litera „d” w tworzącej się
nazwie ur. uległa zatarciu. Wysuwana sugestia, iż nazwę ur. utworzono od buka,
jest bezzasadna, gdyż ten gatunek drzewa w Puszczy Białowieskiej nie występuje.
Reski, od błr. rézać — ciąć, rozdzielać. Łąki w dolinie rz. Narewki, obecnie nieużytkowane; teren przejęty przez BPN. Ostatnie wykaszanie niektórych działek miało miejsce w latach 1974-78. Nazwa powstała w czasie rozdziału, gw. rézannja, łąk pomiędzy mieszkańców Białowieży. Zniekształcenie pisowni nastąpiło w wyniku fonetycznej wymiany „z” na „s”. Na wsch.
krańcu ur. w 1996 roku uruchomiono komunalną oczyszczalnię ścieków.
Rylowka, gw. Rylóuka. Pas lasu ciągnący się wzdłuż płd. granicy Polany
Białowieskiej, od Grudek do Podolan II. Za czasów carskich objęty ochroną
ze względu na dużą ilość rosnących tutaj starych dębów (obecnie na niedużej
powierzchni utworzono rezerwat przyrody „Podolany”). Pochodzenie nazwy
niejasne. Wprawdzie B. Tichoniuk wywodzi ją od nazwiska Ryl28 , lecz na
tym terenie jest ono nieznane.
Sieredni Popłow, błr. sjarédni — środkowy, popłau — łąka śródpolna.
Łąka położona pomiędzy Podolanami I i II.
27
28
I. Górska, Badania archeologiczne w Puszczy Białowieskiej, „Archeologia Polski”.
t. XXI, 1976, z. 1, s. 116.
B. Tichoniuk, Nazwy odantroponimiczne w mikrotoponimii Puszczy Białowieskiej,
„Filologia Rosyjska”, t. XIX, 1981, s. 177.
111
Siergiejow Aharod, ros. Siergiéj — Sergiusz, błr. haród (aharód) —
ogród. Nieużytek obok ściany lasu należącego do Nadleśnictwa Białowieża.
Do I wojny światowej znajdowała się tutaj gajówka (obok niej był ogród),
zamieszkiwana przez Sergiusza Szpakowicza.
Stachowszczyna, gw. Stachóuščyna. Grunta orne. Nazwa utworzona najpewniej od imienia Stach (Stanisław) ew. nazwiska Stachowski lub Stachowicz — przypuszczalnie jednego z użytkowników tych gruntów.
Swarliwe, od błr. svarýcca — kłócić się. Grunta orne. Przed komasacją
w tym ur. gospodarze posiadali bardzo wąskie poletka, w związku z czym
często dochodziło do przeorywań miedzy. Powodowały one oczywiście kłótnie, błr. svárki — stąd nazwa.
Szamajda a. Czumajda, gw. Šamajdá a. Čumajdá. Grunta orne. Pochodzenie nazwy niejasne. M. Dworakowski wyprowadza ją od przezwiska „ciamajda”29 , co jest wątpliwe.
Sznury a. Sznure, błr. šnur — w znacz.: wąski pas ziemi. Pięć ur. rozrzuconych na Polanie; w czterech przypadkach grunta orne, poprzecinane
łąkami (popławami), w jednym — zdziczała łąka. Przed komasacją charakteryzowały się długimi, wąskimi zagonami.
Szyrokie, błr. šyróki — szeroki. Grunta orne. Poletka w tym ur. były przed
komasacją krótkie lecz szerokie. Na pocz. lat 70. M. Buszko znalazł tutaj
toporek kamienny z okresu neolitu30 .
Try Zahony, błr. zahón — zagon. Grunta orne, obecnie degradujące się.
Nazwa powstała od ilości (trzy) zagonów, na które dzielono każde z poletek.
Turowka, gw. Turóuka. Łąka (po obu stronach rz. Narewki) degenerująca się. Nazwa najpewniej pochodzi od turówki — rośliny z rodziny traw. Nie
można też wykluczyć tura, którego na Białorusi spotykano jeszcze w XVII w.
Fragment ur. położony za ur. Hanczary d. określano Tapílica — od faktu
utonięcia w rz. człowieka.
Uholnik, ros. úgoł i błr. vúhał — kąt, róg. Częściowo grunta uprawne,
częściowo zaś łąka i nieużytek, z kępami wierzb i jesionów, znajdujących się
w kącie utworzonym przez linię kolejową.
Uprawleński Wyrub, ros. upravlénie — zarząd, výrub — wycinka. Grunta orne, powstałe na miejscu wyciętego drzewostanu położonego naprzeciw
siedziby carskiego Zarządu Puszczy Białowieskiej (w Parku Dyrekcyjnym),
obecnie ponownie pokrywające się lasem.
Waniuczaja Wada, ros. vonjúčij — śmierdzący, cuchnący, błr. vadá
— woda. P odmokłe zagłębienie terenu ze stagnującą wodą. Obecnie nieużytek.
Wydzierte, od błr. vydziráć — wydzierać. Pierwotnie łąka, później grunta orne. Nazwa wiąże się z faktem pozyskiwania tutaj darni, użytej następnie
29
30
112
M . Dworakowski, dz. cyt., s. 74.
Zob.: П. Байко, Цікавая з находка, „Нів а”, 1976, н-р 43.
do obłożenia sztucznego wzniesienia pod pałac carski, zbudowanego w Białowieży w latach 1889-94.
Wyhon, błr. výhan — wspólne pastwisko. Trzy ur. na Polanie. Ur. w dolinie rz. Narewki użytkowane (przed przeprowadzeniem melioracji w latach
60.) przez mieszkańców wsi Stoczek jako pastwisko, następnie jako łąka. Ur.
w sołectwie Podolany powstało po I wojnie światowej, kiedy jego mieszkańcom przydzielono część łąki z przeznaczeniem do wypasania bydła.
Wyrub, błr. výrub — wycinka. Wycięty fragment lasu, na którym żyd
Scherman założył w okresie międzywojennym prywatny tartak, obecnie nie
istniejący.
Za Darohaju, błr. daróha — droga. Grunta uprawne położone po prawej
stronie drogi wjazdowej do Białowieży (w Krzyżach).
Za Kalejoju, błr. gw. kólej — kolej. Grunta orne położone w stosunku do
Podolan za nasypem kolejowym.
Za Sawkaju, gw. Za Sáukaju. Niegdyś łąka, obecnie teren zabudowany
(po lewej stronie ul. Mostowej). Nazwa pochodzi od zdrob. imienia Sawwa,
noszonego przez najstarszego mieszkańca tego rejonu; zbudował on dom na
rogu dzisiejszych ulic A. Waszkiewicza i Mostowej. Nazwa w zaniku.
Za Werbami, gw. Za Vérbami, błr. varbá — wierzba. Grunta orne i łąka
położone za grupą rosnących tutaj wierzb.
Rzeki, strumienie
Narewka, gw. Nárauka. Główna rz. Puszczy Białowieskiej, lewy dopływ
Narwi. Pocz. bierze w części białoruskiej. Polanę przecina mniej więcej w poł.
W okresie wiosennym zazwyczaj występuje z brzegów, zalewając dolinę.
W obrębie Polany regulowana w poł. XVIII, końcu XIX w. oraz w latach
60. XX w.; zachowały się ślady starorzecza. W znacznym stopniu zanieczyszczana ściekami z Białowieży. Wymieniana z nazwy już w 1559 r. przez
G. Wołowicza w „Revizii pušč i perechodov zverinych v byvšem Velikom
Knjažstve Litovskom...”. Etymologia nazwy rz. Narew i jej formy deminutywnej (Narewka) jest dyskutowana przez specjalistów (bałtycka, słowiańska czy fińska?).
Staraja Reczka, błr. stáraja — stara, réčka — rzeczka. Rzeka, lewy
dopływ Narewki. Pocz. bierze w ur. Rylowka. Na mapie geodezyjnej (wyd.
1 — 1980 r., stan 1973 r.) Puszczy Białowieskiej, opracowanej pod redakcją
D. Buczyńskiej, oraz na mapach turystycznych J. B. Falińskiego, A. Wędrychowskiej i W. Ostrowskiego błędnie oznaczona jako Kliczyniówka. Kliczyniówką prof. K. Drymmer nazwał na opracowanej przez siebie mapie Puszczy Białowieskiej31 zanikający już dzisiaj ciek wodny, leżący wyraźnie poniżej wsi Zastawa (wypływający z ur. Knihiniawka). G. Karcow z kolei, wśród
lewych dopływów Narewki wymienia Knaczyniewkę32 . Domyślać się należy,
31
32
Zob.: „Pamiętnik Fizyograficzny”, t. IX, 1889.
Г. Кар цов, Беловежская П уща, С.-Петербург 1903, с. 115.
113
że chodzi o ten sam ciek wodny. Rozbieżność nazw jest dzisiaj trudna do
wyjaśnienia. Najstarsi mieszkańcy Białowieży nie znają i nie używają żadnej
z nich.
Złota. Strumień, prawy dopływ Narewki. Pocz. bierze w ur. Buhajowe.
W pocz. XX w. jeszcze rybny (ryby łowiono do lat 20.). Nadana przez
Niemców w czasie I wojny światowej nazwa „Goldenbach”, czyli „Złoty
Potok”33 , została przetransformowana na powojennych mapach turystycznych J. B. Falińskiego w „Złotą”, powtórzoną następnie w tej samej formie przez A. Wędrychowską i W. Ostrowskiego34 . Autochtoniczni mieszkańcy nazwy takiej nie znają i jej nie używają. Stosowana jest natomiast
nazwa błr. Rečka (Rzeczka).
Drogi
Browska Daroha, gw. Bróuskaja Daróha, Browsk — wcześniej straż,
później obręb leśny, obecnie nadleśnictwo w Puszczy Białowieskiej, błr.
daróha — droga. Droga gruntowa (na pocz. — ul. Browska — z nawierzchnią asfaltową), prowadząca w kierunku lasów Nadleśnictwa Browsk. Na odcinku od Parku Dyrekcyjnego do przysiółka Wojciechówka zachowały się
resztki nasadzeń przydrożnych (drzewa), tworzących malowniczą aleję. D. była to aleja łącząca wieś Białowieżę z królewskim dworem myśliwskim, wzniesionym nad rz. Złotą (Reczka).
Ryhorawa Daroha, błr. Ryhór — Grzegorz, daróha — droga. Droga
polna, mająca wyjście na dom byłego sołtysa Ryhora (Grzegorza) Wołkowyckiego.
Sieduniowa Daroha (Droga Siedunia). Droga łącząca wsie Zastawa i Pogorzelce, biegnąca skrajem odlesionej doliny rz. Narewki. Nazwana tak na
cześć inicjatora jej budowy (w czynie społecznym) — Mikołaja Siedunia,
ówczesnego przewodniczącego Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej
w Białowieży. Prace rozpoczęte w 1962 r. ciągnęły się, z przerwami, do końca
lat 70. Ich ukoronowaniem było położenie nawierzchni asfaltowej w 1986 r.
Dzisiaj biegnie tędy główny szlak turystyczny z Białowieży do ur. Stara Białowieża.
Tropinka, gw. Trapínka, ros. tropínka — ścieżka, dróżka. Dzisiaj ul. we
wsi Stoczek. Pocz. ścieżka polna prowadząca, poza zabudowaniami, z osady
pałacowej do carskiego Zarządu Puszczy, mającego swą siedzibę w obecnym Parku Dyrekcyjnym. Wytyczona na prośbę zarządcy A. Kołokolcewa.
Zabudowa wzdłuż niej rozpoczęła się przed I wojną światową.
Uprawleńska Daroha, ros. upravlénie — zarząd, błr. daróha — droga.
Droga polna, rozpoczynająca się opodal siedziby carskiego Zarządu Puszczy
33
34
114
Na podstawie informacji inż Borysława F. Rudkowskiego z Bielska Podlaskiego.
Zob.: Puszcza Białowieska — mapa turystyczna (skala 1: 75 000), oprac. A. Wędrychowska, W. Ostrowski, Warszawa—Wrocław, wyd. I — 1989, wyd. II — 1991,
wyd. III — 1993.
Białowieskiej (w obecnym Parku Dyrekcyjnym) i prowadząca do ur. Uprawleński Wyrub.
W ogólnym podsumowaniu (od analizy semantycznej przedstawionych mikrotoponimów odstąpiłem ze względu na i tak zbyt dużą objętość pracy) należy stwierdzić, że sporo uroczysk położonych na Polanie Białowieskiej zatraciło swój pierwotny charakter, głównie w wyniku degradacji tutejszego rolnictwa i ekspansji budownictwa mieszkaniowego. Część nazw w ogóle wychodzi z użycia. W trakcie zbierania materiałów (w latach 1978-96) do niniejszego opracowania, często spotykałem się ze stwierdzeniem padającym
z ust białowieżan, że tę pracę należało wykonać co najmniej pół wieku temu.
I choć starsi wiekiem autochtoni bez trudu nazywali i wskazywali położenie
poszczególnych uroczysk, to już tylko nieliczni z nich byli w stanie coś konkretnego powiedzieć o rodowodzie ich nazw. Znajomość nazewnictwa wśród
młodych i średnich wiekiem mieszkańców Białowieży jest prawie żadna. W tej
sytuacji moje opracowanie nie mogło uniknąć „białych plam”, mam jednak
tę satysfakcję, że w ogóle z nim zdążyłem. Za dziesięć — dwadzieścia lat
byłoby ono niemożliwe.
Pragnę wyrazić swą wdzięczność wszystkim osobom, które udzieliły mi
informacji wykorzystanych w opracowaniu, w szczególności: Grzegorzowi
Bajko, Swietłanie Bogdańskiej, Włodzimierzowi Dackiewiczowi, Wierze
Droń, Michałowi Dulko, Halinie Filipczuk, Sergiuszowi Lisickiemu, Ninie
Rogaczewskiej, Mikołajowi Roszczenko, Nadziei Rusko, Borysowi Russko
oraz nie żyjącym już: Michałowi Bajko (mój Ojciec), Stefanowi Bajko, Aleksandrowi Buszko, Mikołajowi Buszko, Timofiejowi Buszko, Janowi Dulko,
Marii Lickiewicz, Nadziei Łukszy, Ignacemu Millerowi, Omelianowi Rusko
i Pawłowi Wołkowyckiemu.
Osobne podziękowania składam prof. Michałowi Kondratiukowi za krytyczne uwagi odnoszące się do pierwszej wersji artykułu i mgr Małgorzacie
Trochimczyk za pomoc przy zapisie fonetycznym.
Зме ст
М я сцовыя наз вы Белавежскай П аляны ф армірав аліся пар алельна з ходам з ася лення Белавежскай пу шчы. Большасць жыхар оў П аля ны складала белар ускае
насельніцтва і найчасцей на базе яго мовы ўзнікалі наз вы рэк, бар оў, вёсак, у рочышчаў. У Х ІХ стагоддзі многія мясцовыя назвы, у сувя зі з існаваннем у Белавежы расейскага ўпраўлення пушчай, р усіф ікаваліся . П асля 1920 г. шэр аг назв аў
падвергнуліся паланіз ацыі.
S ummary
Local names in Polana Bialowieska were formed along with the expansion of s ettlements into the Bialowieza Forest. A majority of Polana’s inhabitants were of Belarusian
origin, so local rivers , villages, woods, and groves were given Belarusian names. In the
19th century, due to a Russian administration of the Bialowieza Forest, a lot of local names
were Russianised. After 1920 a number of names were Polonised.
115