Muzeum Sztuki Dziecka, czyli problem placówki kultury

Muzeum Sztuki Dziecka,
czyli problem placówki kultury na śoliborzu
Weronika Jonak
Gimnazjum Przymierza Rodzin im. Jana Pawła II
ul. Grzegorzewskiej 10
02-778 Warszawa
praca wykonana pod kierunkiem:
Anny Winnickiej
Spis treści:
1) Wstęp
o Wprowadzenie w sytuację ………………………………….3
2) Rozwinięcie
o Historia Muzeum Sztuki Dziecka oraz Fundacji ,,Dziecko i
Sztuka“……………………………………………………...4
o Historia Fortu Sokolnickiego……………………………….6
o Badania własne……………………………………………...8
o Wywiad z ekspertem………………………………………..14
o Propozycja rozwiązania problemu………………………….16
3) Zakończenie
o Podsumowanie………………………………………………17
2
Wprowadzenie w sytuację
śoliborz potrzebuje centrum sztuki - miejsca, w którym mogą
odbywać się koncerty i inne wydarzenia artystyczne, miejsca, gdzie będą
znajdowały się galerie i pracownie artystyczne. Tylko czy władze dzielnicy
muszą realizować jego budowę kosztem innych placówek artystycznych?
Odpowiedź jest prosta - nie muszą, ale tak robią. Pod koniec sierpnia
wyrzucono z Fortu Sokolnickiego Muzeum Sztuki Dziecka oraz
pracowni´plastycznå fundacji ,,Dziecko i Sztuka” bez wskazania im nowej
lokalizacji, w której moŜnaby złoŜyć zbiory muzeum, sprzęt pracowni i
prowadzić zajęcia plastyczne. Co nie znaczy Ŝe nie wskazano im Ŝadnej
lokalizacji - po prostu w Ŝadnym z wymienianych miejsc nie dało się nic
robić - bo były albo zbyt małe, albo Ŝle chronione. W ten sposób niszczy się
unikatowe placówki, wrośnięte od wielu lat w kulturę śoliborza, oraz zbiory
jedynego w Polsce Muzeum Sztuki Dziecka.
3
Historia Fundacji ,,Dziecko i Sztuka” oraz Muzeum Sztuki Dziecka
Fundacja ,,Dziecko i Sztuka” powstała w 1990 r. jako kontynuacja
pracowni plastycznych prowadzonych przez
p. Barbarę Szydelską i została załoŜona przez p. Barbarę oraz rodziców
dzieci uczęszczających na prowadzone przez nią zajęcia.
Muzeum Sztuki Dziecka powstało w 1990 r. aby chronić i promować
prace podopiecznych p. Barbary Szydelskiej
Na początku działalności pracownia plastyczna p. Barbary znajdowała się
w lokalu naleŜącym do Ŝoliborskiego Domu Kultury. Jednak po kilku latach
grupa dzieci uczęszczających do pracowni bardzo się rozrosła, a pracownia
stała się znana. Podopieczni p. Barbary mieli wystawy w instytutach
zagranicznych m.in. w Wiedniu, Londynie, Sztokholmie, zajęcia były
regularnie filmowane na potrzeby Kroniki Filmowej i programu dla dzieci
,,Teleranek”. Jednak wladzom Domu Kultury nie odpowiadała rosnąca
popularność pracowni, w związku z czym grupa musiała szukać nowego
miejsca, w którym moŜna by prowadzić zajęcia plastyczne. W połowie lat
‘80 pracownia przeniosła się do sutereny przy ul. Mickiewicza 72, potem
działała w lokalu na nowym osiedlu koło trasy Armii Krajowej. W tym
okresie uczestnicy zajęć mieli kilka wystaw swoich prac, m.in w teatrze
,,Lalka”.
W 1990 r. pracowni pomogło Ministerstwo Kultury - zasugerowało
ono p. Barbarze utworzenie Fundacji oraz Muzeum Sztuki Dziecka, oraz
ofiarowało swoją pomoc w znalezieniu nowej siedziby dla pracowni.
Pojawił się teŜ pomysł aby siedzibą pracowni stał się stary i zniszczony
wojskowy fort przy ul. Czarnieckiego. Wtedy obiektem zarządzał Sztab
Wojsk Lądowych, który zgodził się na udostępnienie Fundacji i Muzeum
części fortu. I tak w 1990 r. artyści weszli w posiadanie nowej pracowni,
która nadawała się wyłącznie do remontu.
Remont zaczął się natychmiast, i po wyremontowaniu jednej sali moŜna
było zacząć zajęcia. Dzięki temu udało się sfinansować remont całego fortu,
który został ukończony w 1999 r. I wszystko było dobrze dopóty, dopóki
fortem nie zaczęły interesować się osoby chcące z niego zrobić miejsce
przynoszące duŜe zyski. Władze śoliborza postanowiły Ŝeby w forcie zrobić
4
Centrum Kultury. 20. 08. 2009 artyści dostali pismo, w którym m.in było
napisane “W związku z rozpoczynającymi się pracami remontowymi
budynku Fortu Sokolnickiego stawi się komisja, która spisze protokół
zdawczo - odbiorczy”. W piśmie przypominają, Ŝe lokal ma być wolny od
przedmiotów... Władze Ŝoliborza zaproponowały, aby wszystkie przedmioty
naleŜące do Muzeum i pracowni złoŜyć w niewielkim, przez nikogo nie
pilnowanym pomieszczeniu. Zmieściło się tam jedynie wyposaŜenie
pracowni. Umieszczenie tam zbiorów muzeum było więc niemoŜliwe, a
ponadto naraŜało na zniszczenie w związku z panującą w Warszawie
,,modą” na podpalanie nie pilnowanych obiektów publicznych. Tak więc, w
wyniku działań władz dzielnicy śoliborz, od sierpnia 2009 r. Fundacja i
Muzeum pozostają bez siedziby, a unikalne w skali polski zbiory Muzeum,
przechowywane dzięki uprzejmości Wojska Polskiego w magazynach
Cytadeli, niszczeją z powodu wilgoci tam panującej.
Przykłady prac ze zbiorów Muzeum Sztuki Dziecka
5
Historia Fortu Sokolnickiego
Fort Sokolnickiego (początkowo Siergieja, 1921 roku fortowi nadano
imię gen. Michała Sokolnickiego, wybitnego polskiego dowódcy i
fortyfikatora.) powstał w latach 1849 - 1851 jako uzupełnienie lewobrzeŜnej
części Cytadeli Aleksandrowskiej. Rozbudowywano go w latach 1864-1874,
wtedy uzupełniono go umocnieniem ziemnym. Umocnienie było wysunięte
przed cytadelę na 500 m. W okresie międzywojennym obszar fortu wraz z
jego częścią został włączony w skład Parku śeromskiego. W czasie
Powstania Warszawskiego pełnił funkcję szpitala polowego.
W 1990 r. Sztab Wojsk Lądowych, wtedy zarządzający Fortem,
udostępnił go artystom z fundacji ,,Dziecko i Sztuka”, aby mogli tam
przenieść swoją pracownię artystyczną oraz Muzeum Sztuki Dziecka.
Fundacji wraz z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków udało się do 1999
r. wyremontować fort. W 2004 r. Dzielnica śoliborz wykupiła obiekt od
wojska, planowała go zagospodarować i po parokrotnej zmianie planów
dot. fortu oraz inwestorów mających wykonać rewaloryzację obiektu, w
2009 r., po wyrzuceniu z Fortu Muzeum i Fundacji wraz z całym dobytkiem
rozpoczęto modernizację budynku na podstawie projektu Biura Barysz Point
Line. W forcie ma powstać centrum artystyczne: ,,Centrum Sztuki - Fort
Sokolnickiego”, które ma pomieścić róŜne pracownie artystyczne,
kawiarenkę jazzową oraz pomieszczenia wynajmowane indywidualnym
twórcom lub organizatorom, którzy zajmą się działalnością artystyczną,
władze dzielnicy nie przewidują jednak powrotu Fundacji i Muzeum do
Fortu.
Fort Sokolnickiego przed remontem..:
6
… i podczas remontu:
7
Wizualizacje Fortu Sokolnickiego po remoncie
8
Badania własne
Czy wiesz, co to jest Muzeum Sztuki Dziecka?
Nie; 13%
Tak; 87%
Czy kiedykolwiek byłeś w Muzeum Sztuki Dziecka /
pracowni plastycznej fundacji ,,Dziecko I Sztuka“?
4
10%
3
z innej okazji
miejsce podczas
Nocy Muzeów;
2
1
plastyczne; 58%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
9
Z badań przeprowadzanych w dniach 19-21 lutego 2010 na grupie 52
osób jednoznacznie wynika, Ŝe większość mieszkańców śoliborza wie, co
to jest Muzeum Sztuki Dziecka i czym się zajmuje, duŜa część z nich
odwiedziła je. Bardzo duŜo osób uczęszczało tam na zajęcia plastyczne lub
posyłała tam swoje dzieci, część odwiedziła Muzeum podczas Nocy
Muzeów, tylko 10% osób nigdy tam nie było, ale nawet oni Ŝałują, Ŝe taka
placówka moŜe zniknąć z mapy śoliborza. Pani Janina, matka dwójki dzieci,
mówi: ,,Jako dziecko uczęszczałam do pracowni plastycznej prowadzonej
przez p. Basię Szydelską i bardzo miło wspominam te zajęcia. Oczywiście
moje dzieci równieŜ chodziły na te zajęcia. Nie chcę, Ŝeby takie miejsca, jak
ta pracownia plastyczna, jak Muzeum Sztuki Dziecka, znikały z naszej
dzielnicy“, a inni Ŝoliborzanie zwykle podzielają jej opinię.
Czy uwaŜasz, Ŝe takie miejsce jak planowane Centrum
Sztuki jest potrzebne na śoliborzu?
Nie mam
zdania; 22%
Nie; 4%
Tak; 74%
10
Czy słyszałeś o inwestycji Stołecznego Zarządu Rozbudowy
Miasta mającej na celu rozbudowę i adaptację Fortu
Sokolnickiego na potrzeby placówki kultury - „Centrum
Sztuki”?
Niewiele wiem o
tej inwestycji;
17%
Nie; 13%
Tak; 70%
Czy popierasz tę inwestycję?
Nie mam zdania;
27%
Tak; 63%
Nie; 10%
11
Większość badanych wie o budowie Centrum Sztuki i popiera ją, jako
powód najczęściej podają dotychczasowy brak takich miejsc na śoliborzu.
Jest im obojętny rodzaj działalności Centrum, podzielają zdanie pana
Stanisława: ,,Wszystko mi jedno, czy w Centrum będzie kawiarenka
jazzowa, scena impresaryjna, czy prywatne galerie. WaŜne, Ŝeby były
publicznie dostępne, Ŝebyśmy mogli uczestniczyć w jakichś formach Ŝycia
kulturalnego“, aczkolwiek sporo ankietowanych oświadczało, Ŝe w
odnowionym Forcie Sokolnickiego chętnie widzieliby Muzeum Sztuki
dziecka- ,,Bez Muzeum i pracowni to juŜ nie będzie ten sam fort“ – mówi
jedna z ankietowanych (odmówiła podania imienia). Kilka osób
powiedziało, Ŝe nie popierają inwestycji, wszystkie te osoby podały ten sam
powód ,,PoniewaŜ nie podoba mi się to, jak fort będzie wyglądał po
remoncie“.
Czy uwaŜasz, Ŝe dzieci powinny mieć moŜliwość uczęszczania
na oryginalne i ciekawie prowadzone zajęcia plastyczne?
Nie; 0%
Tak; 100%
12
Czy twoim zdaniem burmistrz śoliborza powinien umoŜliwić
fundacji Dziecko i Sztuka dalsze prowadzenie zajęć
plastycznych oraz Muzeum Sztuki dziecka poprzez
udostępnienie jej odpowiednich lokali?
Nie mam
zdania;
Tak; 80%
Wszyscy ankietowani uwaŜają, Ŝe dzieci powinny mieć moŜliwość na
oryginalne i ciekawie prowadzone zajęcia plastyczne, większość uwaŜa teŜ,
Ŝe władze dzielnicy powinny umoŜliwić Muzeum I pracowni powrót do
wyremontowanego fortu. UwaŜają, Ŝe Muzeum Sztuki Dziecka jest
potrzebne, i boją się to, Ŝe moŜe przestać istnieć.
13
O Muzeum Sztuki Dziecka i jego obecnej sytuacji, czyli wywiad z
ekspertem
p. Jacek Jonak jest radcą prawnym. Obecnie zajmuje się m.in. pomocą pani
Barbarze Szydelskiej w ratowaniu Muzeum Sztuki Dziecka
Ja: Jakie są pana związki z Muzeum Sztuki Dziecka?
JACEK JONAK: Przez całą podstawówkę, liceum i część studiów
chodziłem tam na zajęcia plastyczne, obecnie pomagam p. Barbarze
Szydelskiej w jej działaniach mających na celu uzyskanie od władz
dzielnicy lokalu dla Muzeum Sztuki Dziecka oraz pracowni plastycznej.
Ja: Dlaczego Muzeum Sztuki Dziecka jest potrzebne?
JJ: PoniewaŜ zachowuje w pamięci wciąŜ Ŝywą część historii śoliborza i
okolic, ale równieŜ dlatego, Ŝe zgromadzone w nim prace są piękne i
inspirujące. Zbiory Muzeum są dowodem na to, jak twórcze jest kaŜde
dziecko i kontrastują z banalnością i schematyzmem wychowania
plastycznegow szkołach. NaleŜy ocalić te zbiory od zniszczenia i
zapomnienia.
Ja: Na czym dokładnie polega obecny problem Muzeum Sztuki Dziecka?
JJ: Władze dzielnicy, mimo wielokrotnie ponawianych próśb, dotąd nie
wskazaly Muzeum odpowiedniego miejsca, w którym mogłoby ono
kontynuować swoją działalność. Wszystkie wskazywane przez nie lokale
były albo zbyt małe, albo Ŝle chronione, i w związku z tym nie mogły zostać
zaadaptowane na nową siedzibę Muzeum. Obecnie zbiory Muzeum znajdują
się w magazynach Wojska Polskiego, ale, niestety, magazyny są wilgotne i
nieogrzewane, więc prace niszczeją.
Ja: Co, wg. Pana mogłyby zrobić władze dzielnicy aby uchronić Muzeum
Sztuki Dziecka od zniszczenia i umoŜliwić dalsze działanie pracowni
plastycznej fundacji ,,Dziecko i Sztuka”?
JJ: władze dzielnicy powinny umoŜliwić pracowni i Muzeum dalszą
działalność poprzez przekazanie Dundacji ,,Dziecko i Sztuka” pomieszczeńt,
14
w których mogłyby one działać. Dzielnica śoliborz posiada duŜo
niewykorzystywanych budynków, które niszczeją, a w których po remoncie
mogłyby mieścić się Muzeum i pracownia. Remont przeprowadziłaby
Fundacja, korzystając z funduszy własnych oraz pomocy Wojewódzkiego
Konserwatora Zabytków.
Ja: Czy realny jest powrót Muzeum Sztuki Dziecka oraz pracowni
plastycznej do wyremontowanego Fortu Sokolnickiego?
JJ: Jest realny, ale niekoniecznie sensowny, tzn. jeŜeli Fort rma słuŜyć
wylącznie celom artystycznym, to jest to dobry pomysł, ale jeśli będzie w
nim prowadzona działalność komercyjna, np. kawiarenka jazzowa, to nie ma
sensu aby mieściła pracownia mieściła się w tym samym budynku, poniewaŜ
ilość ludzi odwiedzających kawiarnię powaŜnie utrudniałaby
funkcjonowanie pracowni.
15
Propozycja rozwiązania problemu
śoliborz dysponuje duŜą ilością obiektów, w których mogłoby
mieścić się Muzeum Sztuki Dziecka oraz pracownia Fundacji. Obie
instytucje nie muszą się mieścić w tym samym budynku - choć tak byłoby
najlepiej. Jednym z budynków, które władze dzielnicy mogłyby wynająć
Fundacji jest stara, od dawna niezagospodarowana kaponiera przy ul.
Mickiewicza, która obecnie jest w złym stanie technicznym, ale ciągle
kwalifikuje się do remontu, a nie do rozbiórki. Jako organizacja poŜytku
publicznego i organ odpowiedzialny za unikatowe Muzeum Sztuki Dziecka
Fundacja ,,Dziecko i Sztuka” mogłaby uzyskać dotacje Ministerstwa
Kultury i Dziedzictwa Narodowego, jak równieŜ dotacje z Unii
Europejskiej, w ramach Programu Kultura. Remont Fundacja
przeprowadziłaby tak jak poprzedni remont Fortu Sokolnickiego, czyli
finansując rewitalizację budynku z pomocą Wojewódzkiego Konserwatora
Zabytków. RównieŜ mieszkańcy śoliborza i okolic mogą pomóc fundacji
przekazując jej 1% swojego podatku.
Gdy władze dzielnicy przyznają Muzeum Sztuki Dziecka stałą
siedzibę w odpowiednim miejscu, będzie ono mogo zostać wpisane do
Państwowego Rejestru Muzeów ( co dotychczas było niemoŜliwe, gdyŜ
kolejne władze Ŝoliborza nie godziły się na przyznanie Muzeum stałej
siedziby w Forcie Sokolnickiego), co znacznie ułatwi mu dalszą działalność.
Kaponiera Cytadeli Aleksandrowskiej
16
Podsumowanie
Muzeum Sztuki Dziecka jest niewątpliwie potrzebne, tak samo jak
Centrum Sztuki – Fort Sokolnickiego. Jedna instytucja juŜ ma wielki wkład
w kulturę, druga – zapewne – teŜ będzie waŜna. Jednak władze śoliborza
nie powinny dyskryminować Muzeum dlatego, Ŝe jest oną starszą z tych
dwóch instytucji, ignorując jego wyjątkowość. Powinny przyznać mu stałą
siedzibę. Tak samo rzecz ma ię z pracownią fundacji ,,Dziecko i Sztuka“,
której działalność, ze względu na swe długoletnie zasługi w dziedzinie
kształtowania kultury i wyobraŜni młodych Ŝoliborzan, powinnabyć
doceniana I chroniona.
17
Ankieta
1. Czy wiesz, co to jest Muzeum Sztuki Dziecka?
a) Tak
b) Nie
jeśli a, to
- czy byłeś kiedykolwiek w Muzeum Sztuki Dziecka?
a) Tak, uczęszczałem/am tam na zajęcia plastyczne organizowane przez fundację
Dziecko i Sztuka
b) Tak, moje dziecko/dzieci uczęszczały/uczęszczają tam na zajęcia plastyczne
organizowane przez fundację Dziecko i Sztuka
c) Tak, odwiedziłem/am to miejsce podczas Nocy Muzeów
d) Nie, nigdy tam nie byłem/am
e) byłem tam z innej okazji
2. Czy uwaŜasz, Ŝe dzieci powinny mieć moŜliwość uczęszczania na oryginalne i
ciekawie prowadzone zajęcia plastyczne?
a) Tak
b) Nie
c) Nie mam zdania
3. Czy słyszałeś o inwestycji Stołecznego Zarządu Rozbudowy Miasta mającej na celu
rozbudowę i adaptację Fortu Sokolnickiego na potrzeby palcówki kultury - „Centrum
Sztuki”?
a) Tak
b) Nie
c) Niewiele wiem o tej inwestycji
jeśli a/c, to
- czy popierasz tę inwestycję
a) Tak
b) Tak, ale ............................................
c) Nie
d) Nie, ale ............................................
e) Nie mam zdania
- czy uwaŜa pan/pani, Ŝe takie miejsce jak planowane Centrum Sztuki jest potrzebne
na śoliborzu?
a) Tak
b) Nie
c) Nie mam zdania
18
PYTANIE OTWARTE: Co wg. Ciebie powinno składać się na Centrum Sztuki?
4. Czy twoim zdaniem burmistrz śoliborza powinien umoŜliwić fundacji Dziecko i
Sztuka dalsze prowadzenie zajęć plastycznych oraz Muzeum Sztuki dziecka poprzez
udostępnienie fundacji odpowiednich lokali?
a) Tak
b) Nie
c) Nie mam zdania
19
Spis wykresów
Wszystkie wykresy zrobione są własnoręcznie na podstawie badań własnych
przeprowadzanych w dniach 19- 21 lutego 2010 na grupie 52 osób
Spis ilustracji
Przykłady prac ze zbiorów Muzeum Sztuki Dziecka:
http://muzeumsztukidziecka.pl/malarstwo.html#
Fort Sokolnickiego przed remontem:
http://2.bp.blogspot.com/_9XkoP9ridAY/SIdXRZBDwkI/AAAAAA
AADIg/kq4tjwfxjis/s400/IMG_6934.jpg
Fort Sokolnickiego w czasie remontu
fot. Autorki
Wizualizacja fortu po remoncie
http://prasowy.um.warszawa.pl/fort-sokolnicki/
Kaponiera Cytadeli Aleksandrowskiej
fot. Autorki
Wizytówka Muzeum Sztuki Dziecka
http://warszawa.miastodzieci.pl/wydarzenia/1:/21434:muzeum-sztukidziecka-w-jozefowie
20
Bibliografia
http://warszawa.gazeta.pl/warszawa/1,34889,6945982,Generalny_remont_F
ortu_Sokolnickiego_rozpoczety.html
http://www.infor.pl/dziennik-ustaw,rok,2008,nr,91/poz,567,rozporzadzenieministra-kultury-i-dziedzictwa-narodowego-w-sprawie-sposobu.html
http://www.e-teatr.pl/pl/artykuly/77564.html
http://www.museo.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=921&
Itemid=51&mosmsg=Dzi%EAkujemy+za+Tw%F3j+g%B3os.
http://www.um.warszawa.pl/v_syrenka/new/index.php?dzial=aktualnosci&a
k_id=19667&kat=3
http://www.zoliborz.org.pl/page/index.php?str=262&id=280
http://www.zw.com.pl/artykul/291494,295626_Fort_Sokolnickiego.html
śolibor, bezpłatne pismo lokalne, nr.2/2009
21