Bracia Muzułmanie na ławie oskarżonych

Transkrypt

Bracia Muzułmanie
na ławie oskarżonych
Czy wzrost znaczenia politycznego i społecznego Braci Muzułmanów oraz innych
współczesnych ruchów islamskich stanowi zagrożenie – dla demokracji, dialogu kultur,
Wrocław, 10 kwietnia 2010
Międzynarodowa konferencja naukowa:
współczesnych ruchów islamskich stanowi zagrożenie – dla demokracji, dialogu
kultur, Zachodu? – biuletyn
Redakcja:
Julian Jeliński, Mariusz Turowski, Mariusz Wieczerzyński
Wydawca:
Instytut Studiów nad Islamem
al. Kasprowicza 24
51-137 Wrocław
tel.: +48 (71) 326 00 26
email: [email protected]
Opracowanie graficzne:
[email protected]
W biuletynie wykorzystano zdjęcia na zasadach licencji Creative Commons autorstwa:
okładka – Dan, www.flickr.com/photos/darkroomproductions/5404339775; str. 3 – Maggie Osama, www.
flickr.com/photos/maggieosama/5457951817; str. 9 – sierragoddess, www.flickr.com/photos/sierragoddess/5438687828; str. 11 – Maggie Osama, www.flickr.com/photos/maggieosama/5431922150/; str. 1415 – Międzynarodowa konferencja naukowa „Konflikt-Wykluczenie-Demokracja. Dawne i obecne formy
wykluczenia społecznego w Europie”, Uniwersytet Wrocławski, 27-28 maja 2008 roku.
2
Bracia Muzułmanie na
ławie oskarżonych
współczesnych ruchów islamskich stanowi zagrożenie – dla demokracji, dialogu
kultur, Zachodu?
Skrajny
europocentryzm prowadzić może do uznania, iż jedynie „biały człowiek Zachodu”
może i powinien się wypowiadać w kwestiach takich jak sprawiedliwe rządy, demokracja, prawa
człowieka, wolność religijna, prawa mniejszości etc. Inni, jeżeli nie chcą być posądzeni o irracjonalizm lub ekstremizm, powinni przyjąć zachodni model dyskursu, a także odwoływać się do tych
samych lub podobnych co w nauce zachodniej argumentów, zachodniego sposobu postrzegania
spraw społecznych i politycznych, europejskich tradycji etc. Być może takie podejście uprzywilejowuje jedną, zachodnią wizję demokratyzacji społeczeństwa oraz sposób, w jaki proces ten ma
zachodzić? Być może powoduje wręcz, że odbiera się ludom i narodom nie-europejskim – wydawałoby się, naturalne – prawo do samostanowienia o sobie, a także prawo do wyrażania własnej
woli politycznej?
Do powyższych wniosków – wniosków, które stanowią jeden z przedmiotów dalszych analiz
podczas konferencji – skłania przede wszystkim recepcja ostatnich wydarzeń, jakie mają miejsce
w Tunezji, w Egipcie, a także w innych krajach Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu. Skłaniają do
nich również zmiany, jakie możemy zaobserwować w niektórych innych krajach muzułmańskich,
www.isni.pl
3
gdzie Arabowie (muzułmanie, chrześcijanie, niewierzący) podnieśli się przeciwko trwającemu od
nierzadko kilku dekad uciemiężeniu, korupcji i tyranii. Wydarzenia te były przedstawiane i dyskutowane na Zachodzie w szczególny sposób: z jednej strony niektórzy reprezentanci zachodnich elit
intelektualnych odnieśli się pozytywnie do demokratycznych zrywów narodu egipskiego i tunezyjskiego; z drugiej, część opinii publicznej, a także znani politycy i intelektualiści, ludzie kultury,
wyrazili swe zaniepokojenie tym, że do władzy w krajach historycznie muzułmańskich mogą dojść
Bracia Muzułmanie lub reprezentanci innych ruchów islamskich. Czy oznacza to, że demokracja
w odniesieniu do świata islamu jest traktowana przez Zachód jako coś pozytywnego – o ile w wyniku zmian demokratycznych nie wygrają ruchy islamskie? Czy kierunek, w jakim rozwijają się społeczeństwa przyjmujące ideę demokracji, powinien być ograniczany; jeżeli tak, to przez kogo, z jakich
powodów i w oparciu o jakie metody?
O ustosunkowanie się do powyższych zagadnień poprosiliśmy naukowców różnych specjalności, m.in. arabistów, orientalistów, politologów, filozofów, prawników, a także wpływowych działaczy religijnych, mających realny wpływ na dialog między kulturami i religiami. Wieloaspektowość
poruszanej przez nas problematyki spowodowała, iż próby odpowiedzi na pytanie: „Czy wzrost
znaczenia politycznego i społecznego Braci Muzułmanów oraz innych współczesnych ruchów
islamskich stanowi zagrożenie – dla demokracji, dialogu kultur, Zachodu?” uzyskały różnorodny
charakter. Autorzy referatów zwracali uwagę na kwestie czysto polityczne, tak różne jak: znaczenie rewolucji w państwach arabskich dla dekonstruowania mitu dotyczącego Braci Muzułmanów
(prof. Bruno Drwęski), relacja pomiędzy polską prezydencją w Unii Europejskiej a demokratyzacją
w państwach północnej Afryki (dr Bartłomiej Nowotarski) czy też charakterystyka możliwego politycznego wzoru dla ruchów islamistycznych w postaci tureckiej Partii Sprawiedliwości i Rozwoju
(Adam Balcer). Przedmiotem analizy prelegentów był też sam ruch Braci Muzułmanów – doktryna
polityczna (prof. Selim Chazbijewicz), ich miejsce w rzeczywistości społeczno-politycznej Egiptu
po rewolucji 25 stycznia (Wojciech Grabowski, dr Hayssam Obeidat), a także doktryna teologiczno
-prawna (imam dr Ali Abi Issa). Te tematy nie wyczerpały możliwości analiz i charakterystyk, co
znakomicie ukazali prelegenci przygotowując swoje referaty.
W zaprezentowanym kształcie, konferencja „Bracia Muzułmanie na ławie oskarżonych” stanowić ma interdyscyplinarną próbę odniesienia się zarówno do procesów, zachodzących obecnie
w krajach świata islamu, jak i reakcji na te procesy zachodnich mediów, rządów, społeczeństw.
Próbę, której głównym celem jest wyrwanie się z czarno-białego, nacechowanego przekonaniem
o nieuchronności „zderzenia cywilizacji” dyskursu, który przenika nie tylko media, politykę, ale i środowiska naukowe.
Tomasz Stefaniuk, Julian Jeliński
4
Program konferencji:
10:00 – rozpoczęcie konferencji
Sesja I (godz. 10:15–12:15)
Prof. dr hab. Bruno Drwęski – Czy mit zbudowany w Europie wokół Braci Muzułmanów prysł przy
okazji „Arabskiej wiosny ludów”?
Adam Balcer – Turecka Partia Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP) jako wzór do naśladowania dla ruchów islamistycznych w świecie arabskim
Dr Hayssam Obeidat – Salafici i Bracia Muzułmanie: trudna współpraca w Egipcie po rewolucji 25
stycznia 2011 r.
Mgr Wojciech Grabowski – Miejsce Braci Muzułmanów w nowej rzeczywistości polityczno-społecznej Egiptu po obaleniu reżimu Mubaraka
Po referatach 30 minut na dyskusję
12:15–12:30 – przerwa kawowa
Sesja II (godz. 12:30–14:00)
Prof. dr hab. Selim Chazbijewicz – Doktryna polityczna Hasana al-Banny i Braci Muzułmanów
w kontekście europejskich doktryn politycznych
Dr Bartłomiej Nowotarski – Co polska prezydencja w Unii Europejskiej mogłaby zaproponować,
w kwestii demokratyzacji, krajom północnej Afryki?
Red. Zbigniew M. Kowalewski – Sunnicki ruch oporu w matni „Państwa Islamskiego” (Al-Kaidy)
w Iraku
14:00–15:00 – przerwa obiadowa
Sesja III 15:00–17:00
Prof. Bogusław Zagórski – Leopold Weiss/Muhammad Asad i jego diagnoza kryzysu świata muzułmańskiego
Dr Samir Ismail – Wychowanie w myśli Hasana al-Banny
Dr Mariusz Marszewski – Wzlot i upadek „Islam.ru” – rozważania o podwójnym statusie Braci Muzułmanów w krajach post-radzieckich na przykładzie jednego case study
Imam dr Ali Abi Issa – Reformatorska doktryna Braci Muzułmanów i jej wpływ na problematykę
teologiczno-prawną w świecie muzułmańskim
www.isni.pl
5
Streszczenia referatów
Adam Balcer
Turecka Partia Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP) jako wzór do naśladowania dla ruchów islamistycznych w świecie arabskim
Wielu komentatorów i polityków arabskich, tureckich oraz europejskich uważa, że Turcja może
odegrać rolę modelu dla krajów arabskich, które wejdą na drogę demokratyzacji. Przemiany wewnętrzne, które zaszły w Turcji – bezprecedensowa demokratyzacja i modernizacja pod rządami konserwatywnej, postislamistycznej Partii Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP) – są główną przyczyną jej
bardzo wysokiej popularności w świecie arabskim. Liczne arabskie partie islamskie deklarują chęć naśladowania AKP. W Maroku umiarkowani islamiści założyli nawet ugrupowanie noszące tę samą nazwę. Tureckie doświadczenie modernizacji ma pewne unikalne cechy, które są nie do zaakceptowania
dla większości Arabów, szczególnie odgórna i przymusowa „jakobińska” sekularyzacja. W odróżnieniu
od państw arabskich, Turcja jest krajem wyraźnie świeckim i gwarantującym w swoim prawodawstwie równość kobiet i mężczyzn. Ta sytuacja jest dziedzictwem zdecydowanie laickiej i prozachodniej rewolucji Kemala Ataturka. W efekcie istnieją bardzo poważne różnice światopoglądowe między
Turkami i niektórymi społeczeństwami arabskimi (Saudowie, Egipcjanie).
Z drugiej strony, nie należy wyolbrzymiać różnic między Turkami i Arabami. Tych ostatnich nie
można traktować jako jednorodnej masy. Badania opinii publicznej prowadzone nad Bosforem
i w krajach arabskich pokazują duże różnice wewnętrzne wśród Arabów i bardzo duże podobieństwo mentalności, np. Libańczyków muzułmanów czy Tunezyjczyków do Turków. Różnice między
Turkami i Syryjczykami czy Marokańczykami także nie są olbrzymie. Choć „kemalistowska”, rygorystycznie świecka i autorytarna republika turecka nie może stać się wzorem dla Arabów, nie oznacza
to bynajmniej, że Turcja nie może być dla nich inspiracją. Taką rolę mogą odegrać głębokie reformy
demokratyzacyjne dokonane w Turcji przez rząd Erdogana w ramach procesu integracji europejskiej. To dzięki nim Turcja zdecydowanie wyprzedziła w ostatniej dekadzie świat arabski pod względem zakresu wolności. Natomiast znaczna część tych reform dotyczących praw mniejszości, kobiet
czy wolności słowa mogłaby zostać zaadaptowana w świecie arabskim. Jednak, potencjał oddziaływania Turcji na państwa arabskie zależy w dużym stopniu od zakończenia procesu budowy nad
Bosforem demokracji liberalnej z prawdziwego zdarzenia. Realizacji pozytywnego scenariusza bardzo pomogłaby reaktywacja tureckiego procesu integracji europejskiej.
Prof. dr hab. Selim Chazbijewicz
Doktryna polityczna Hasana al-Banny i Braci Muzułmanów w kontekście europejskich doktryn
politycznych
Referat
opisuje doktrynę polityczno-religijną stworzoną przez Hasana al-Bannę w kontekście
politycznych doktryn europejskich XX wieku. Autor przedstawia krótką charakterystykę epoki i kultury politycznej lat 20. i 30. XX wieku w okresie formowania się światopoglądu młodego Al-Banny.
Porównuje również jego doktrynę z równolegle rodzącymi się w Europie doktrynami włoskiego faszyzmu, doktryny Antonio Salazara czy autorytaryzmu w Polsce. Na tym tle doktryna Al-Banny jawi
się jako wręcz klasyczny produkt ideologiczny swoich czasów, który później został uzupełniony przez
kontynuatorów i następców, jak Said Kutb, w kierunku ekstremistycznym i terrorystycznym, zgodnym
6
jednakże z ówczesnymi tendencjami w Europie po 1968 r. – neoanarchizmu czy neosyndykalizmu
i „euromaoizmu” w wyniku czego powstały takie organizacje jak Frakcja Czerwonej Armii, Czerwone
Brygady czy Akcja Bezpośrednia. W tym kontekście bliskowschodni fundamentalizm jawi się jako bliskowschodnia kontynuacja odmiany faszyzmu w wersji Mussoliniego czy też Salazara. Autor wystąpienia zwraca również uwagę na wątki socjalne w doktrynie Al-Banny, porównując je do koncepcji
socjalistycznych.
Prof. dr hab. Bruno Drwęski
Czy mit zbudowany w Europie wokół Braci Muzułmanów prysł przy okazji „Arabskiej wiosny
ludów”?
Od lat w mediach zachodnich panował na ogół pogląd jakoby istniały dla krajów muzułmań-
skich w zasadzie dwie tylko możliwości polityczne : albo rządy dyktatorskie, albo rządy „islamistyczne”. Najczęściej przedstawiano Braci Muzułmanów jako uosobienie tej drugiej tendencji, nie zważając
na róznorodność zjawiska „islamu politycznego”, jak i na ewolucję polityczną samego Zgromadzenia.
Pluralizm jaki się objawił przy okazji obecnych masowych procesów rewolucyjnych w krajach arabskich podważał tezę o jego braku w tych społeczeństwach. Objawił także fakt, że działania politycznie
świadomych muzułmanów, w tym i członków stronnictw islamistycznych, nie stały w sprzeczności
z dążeniem do budowy systemu politycznego opartego na zasadach ogólnospołecznej demokracji.
Te rewolucje podtwierdziły natomiast tezę, że media zachodnie mają skłonność do karykaturalnego
spojrzenia na społeczeństwa arabsko-muzułmańskie oraz, że arabski krąg kulturowy jest często dużo
bardziej poinformowany, co do procesów rozwojowych istniejących na świecie, aniżeli społeczeństwa Zachodu.
Mgr Wojciech Grabowski
Miejsce Braci Muzułmanów w nowej rzeczywistości polityczno-społecznej Egiptu po obaleniu
reżimu Mubaraka
Bracia
Muzułmanie stali podczas rewolucji 25 stycznia po tej samej stronie barykady co większość egipskiego społeczeństwa, opowiadając się przeciwko korupcji i niesprawiedliwości reżimu
Hosniego Mubaraka. Podobnie jak społeczeństwo, Bracia stanowili ofiary represji reżimu i po jego
upadku wspólnie z obywatelami popierali oczyszczenie życia politycznego i społecznego z pozostałości rządów autorytarnych.
Podczas rewolucji oraz po jej zakończeniu Bracia nie wysuwali haseł religijnych, często wręcz
wskazując na ludowy charakter rewolucji czy potrzebę utworzenia w Egipcie państwa demokratycznego i cywilnego.
Sumiennie realizowana przez Braci od wielu lat oddolna mobilizacja społeczna nie może zostać
zaprzepaszczona nagłym zwrotem ku radykalizmowi i fundamentalizmowi muzułmańskiemu. Bracia nie żądali podczas rewolucji przywilejów dla własnego Zgromadzenia, a mimo to wielu więzionych członków tego ugrupowania zostało uwolnionych, a co ważniejsze Bracia ogłosili, że utworzą
partię polityczną, choć dodali, że nie wystawią swojego kandydata w wyborach prezydenckich. Tak
ostrożnie prowadzona gra dyplomatyczna oraz niegarnięcie się do władzy za wszelką cenę, mogą
przynieść Braciom w najbliższych wyborach parlamentarnych jeszcze większe poparcie społeczne. Czy następuje właśnie kolejna przemiana ideologiczna Braci? Za jakim ustrojem optują Bracia
www.isni.pl
7
Muzułmanie? Jakie mają realne poparcie społeczne? Jaką rolę odegrają w nowej rzeczywistości
polityczno-społecznej Egiptu?
Zbigniew Marcin Kowalewski
Sunnicki ruch oporu w matni Państwa Islamskiego (Al-Kaidy) w Iraku
Teza
referatu jest następująca: działalność irackiego odgałęzienia Al-Kaidy przyczyniła się w bardzo dużym, a być może nawet decydującym stopniu do klęski zbrojnego ruchu oporu wobec amerykańsko-brytyjskiej okupacji Iraku. Kluczowe wydarzenia na tym polu rozegrały się w latach 20062007.
W wyniku zwycięstwa wyborczego sunnickiego Hamasu w Autonomii Palestyńskiej, zwycięskiej wojny szyickiego Hezbollahu w Libanie z Izraelem oraz rozmachu ruchu oporu w Iraku
powstały warunki sprzyjające jedności szyicko-sunnickiej w świecie arabskim i muzułmańskim.
Powstanie takiego łańcucha solidarności groziło zmianą układu sił na niekorzyść Izraela, Stanów
Zjednoczonych i sojuszniczych reżimów arabskich oraz destabilizacją systemu panowania w strategicznie kluczowym regionie.
Aby łańcuch ten zerwać, należało uderzyć w jego najsłabsze, już pęknięte ogniwo: Irak. Uczyniło to podziemne Islamskie Państwo Iraku skupiające dżihadzko-takfiryckich salafitów i utworzone przez Organizację Al-Kaida w Dwurzeczu. Jego kampania zamachów terrorystycznych i czystek
wyznaniowych wymierzona w społeczność szyicką sprowokowała morderczy odwet szyicki. W rezultacie Armia Mahdiego z siły walczącej z okupantem zamieniła się w antysunnickie szwadrony
śmierci sprzymierzone z szyicko-kurdyjskim rządem irackim.
Wiele społeczności stanowiących bazę sunnickiego ruchu oporu znalazło się między młotem
terroru szyickiego a kowadłem „państwa islamskiego” narzucającego przemocą swoją bezwzględną dyktaturę. Zaczęło zatem szukać oparcia w armii amerykańskiej. W łonie samego ruchu oporu
doszło do ostrych zatargów i rozłamów na tle stosunku do „państwa islamskiego”. Podczas próby
ostatecznej rozprawy z tym „państwem” część organizacji ruchu oporu, ulegając dynamice charakterystycznej dla walki na kilku frontach jednocześnie, nawiązała lokalne sojusze taktyczne z wojskami amerykańskimi, które dla tego ruchu okazały się samobójcze.
Dr Mariusz Marszewski
Wzlot i upadek „islam.ru” – rozważania o podwójnym statusie Braci Muzułmanów w krajach
post-radzieckich na podstawie jednego case study
W 2000 roku,
po kilku miesiącach kampanii wojennej rosyjskich sił zbrojnych w Czeczenii,
powstał największy rosyjskojęzyczny muzułmański portal internetowy www.islam.ru. Funkcjonował
on pod oficjalnym patronatem przedstawicieli bractwa Nakszbandija pod przywództwem słynnego
dagestańskiego szajcha Sajida Affandi Acajewa ze wsi Czirkieji w Dagestanie.
Jego zwolennicy znajdujący się pod wpływem idei myślicieli związanych z ideami Zgromadzenia Braci Muzułmanów zorganizowali w Moskwie niezwykle dynamiczne środowisko muzułmańskie złożone przede wszystkim z Dagestańczyków, Tatarów nadwołżańskich oraz Rosjan nawróconych na islam, związane z powstałym wydawnictwem Ansar oraz portalem islam.ru. Jego
powstanie było w dużej mierze reakcją na czeczeński nacjonalizm i propagowanie przez czeczeńskie strony internetowe kaukaskiego separatyzmu. Jednym z jego podstawowych zadań było prze-
8
ciwdziałanie rozszerzającym się wpływom czeczeńskich środowisk niepodległościowych wśród
muzułmanów Federacji Rosyjskiej, szczególnie na obszarze Dagestanu.
Twórcy portalu www.islam.ru słusznie podkreślali, że to, iż Dagestan nie stał się „Czeczenią-2”,
to w dużej mierze ich osobista zasługa. Środki finansowania uzyskiwano od muzułmańskich sponsorów. Istniały dwie fundacje – Dobroczynna Fundacja im. Sajidmuhammada-hadżi Abubakarowa
oraz Dobroczynna Fundacja „Ansar”, które zajmowały się finansową stroną działalności tego wielkiego projektu medialnego. Innym środkiem finansowania były reklamy internetowe oraz muzułmański portal randkowy, który przynosząc spore zyski równocześnie znakomicie zwiększał wyszukiwalność portalu i lepiej pozycjonował go w Internecie.
Na łamach portalu każdy, kto w jakikolwiek sposób pozytywnie wypowiadał się o islamie
i o muzułmanach, mógł znaleźć swoje miejsce. Główną przyczyną prezentowania tak szerokiego
spektrum idei było pozostawanie islam.ru pod wpływem idei Zgromadzenia Braci Muzułmanów.
Portal od początku został pomyślany jako rosyjskojęzyczna, adresowana do społeczeństw postradzieckich lokalna mutacja globalnego portalu islamskiego IslamOnline, znakomicie jednak
uwzględniała specyfikę postradzieckich krajów oraz zamieszkujących je społeczności.
Zarzuty o herezję, islamski rewolucjonizm, popieranie terroryzmu, na wpół mityczny „wahhabizm”, „postępowość”, antysemityzm itd., towarzyszyły portalowi przez całą dekadę jego istnie-
www.isni.pl
9
nia. Najostrzejsze zarzuty formowały różne środowiska muzułmańskie Rosji, których również nie
oszczędzali w swoich publikacjach bardzo krytycznie odnoszący się do skostniałych form postradzieckiej religijności muzułmańskiej sami pracownicy portalu islam.ru.
Recepcja portalu w Rosji i w pozostałych krajach postradzieckich była gigantyczna. Portal oficjalnie w żaden sposób nie przyznawał się do swojej afiliacji ze środowiskami Braci Muzułmanów.
Od 2005 r. Bracia Muzułmanie są w Rosji wyjęci spod prawa jako organizacja terrorystyczna (protesty w sprawie tego orzeczenia Sądu Najwyższego FR składały m. in. władze Jordanii). Funkcjonujące w Rosji odgałęzienia tej globalnej organizacji muzułmańskiej z tego powodu nie przyznają się
oficjalnie do swoich związków ze Zgromadzeniem, aby uniknąć represji ze strony struktur państwa
rosyjskiego.
Kierowanie się ideami Braci Muzułmanów stało się ostatecznie przyczyną końca portalu islam.ru,
którego redakcja została ostatecznie zwolniona w lutym 2011 r. Strategicznym inwestorem portalu został jeden z zamożnych uczniów szajcha Saida Affandi, a specjalna komisja z Duchownego
Zarządu Muzułmanów Dagestanu usunęła zawartość portalu z sieci i zajęła się sprawdzaniem jego
zawartości z ideami ortodoksyjnego islamu w rozumieniu dagestańskiego odgałęzienia bractwa
Nakszbandija.
Dr Bartłomiej Nowotarski
Co polska prezydencja w Unii Europejskiej mogłaby zaproponować, w kwestii demokratyzacji,
krajom północnej Afryki?
Czy
można było spodziewać się „Wiosny Ludów” w Afryce Północnej? Nikt tego nie przewidział. Jeszcze w 2009 r. w „Journal of Democracy” pojawiały się artykuły argumentujące brak możliwości demokratyzacji tamtego obszaru, oczywiście głównie z powodu „klątwy ropy”. A jednak
badania Arab Human Development pokazywały poparcie dla różnych form demokracji w 85%,
a przede wszystkim nienawiść do dyktatury, tak cywilnej, jak i religijnej. Oznaczać to może brak
zagrożenia perspektywą państwa teokratycznego, szczególnie dlatego, że wydaje się, iż rozczarowała Muzułmanów Welayat-e Faqih w Islamskiej Republice Iranu. Zatem, jaką ofertę mogą
mieć demokracje Zachodu, dla krajów muzułmańskich tamtego regionu (i nie tylko), pod polską
prezydencją w Unii Europejskiej?
Dr Hayssam Obeidat
Salafici i Bracia Muzułmanie: trudna współpraca w Egipcie po rewolucji 25 stycznia 2011 r.
W latach
50. XX wieku, w okresie panowania prezydenta Nasera, Bracia Muzułmanie przechodzili okres wpływu salafizmu na ich działalność, zwłaszcza po emigracji większości ich przywódców
do krajów Zatoki Perskiej. Wpływ salafizmu na doktrynę Braci był wieloaspektowy.
Hasan al-Banna za cel Braci Muzułmanów uznawał „powrót do źródeł sunny w praktykowaniu
wiary”. Stwierdzał, że Zgromadzenie Braci Muzułmanów „jest stowarzyszeniem politycznym, sportowym, naukowym, gospodarczym, kulturowym, oraz społecznym”. Z tej definicji wynika, że Bracia
w początkowej fazie działalności różnili się od nurtu salafickiego tym, że skupiali wszystkie grupy
społeczno-kulturowo-gospodarcze.
W Egipcie, po 25 stycznia 2011 r., rozpoczął się okres rywalizacji pomiędzy Salafitami
i Zgromadzeniem Braci Muzułmanów o poszerzenie swoich wpływów w społeczeństwie egipskim
10
oraz próby odgrywania ważnej roli w polityce. Nie ma wątpliwości, że nie będzie to łatwa dla Salafitów rywalizacja ze względu na długoletnie doświadczenie Braci w tym zakresie.
W swoim wystąpieniu będę próbował przedstawić rolę Salafizmu i Zgromadzenia Braci Muzułmanów na scenie politycznej po rewolucji 25 stycznia.
Prof. Bogusław Zagórski
Leopold Weiss/Muhammad Asad i jego diagnoza kryzysu świata muzułmańskiego
Myśl
Muhammada Asada, wyrażająca się w jego zachowanych pismach oraz, co ważniejsze,
w jego dokonaniach, wywarła wpływ w wielu aspektach życia kulturalnego, religijnego i politycznego świata islamu.
Celem niniejszego wystąpienia jest diagnoza kryzysu świata muzułmańskiego, przedstawiona
w książce Asada pt. Islam at the Croassroads (Islam na rozstajach). Książka ta została napisana po
angielsku w 1933 r. i ukazała się w 1934 r. Wkrótce została przetłumaczona na arabski i inne języki
świata islamu, wywołując szerokie duskusje. Po prawie 50 latach autor, w mocno już podeszłym
wieku i dysponujący niezrównanym doświadczeniem życiowym, uznał za ważne poddać ją istotnym korektom i wydał ją ponownie w 1982 r. (czternaste, poprawione wydanie), adresując tym
razem do synów oraz wnuków tych, którzy czytali ją w pierwszej edycji.
Asad nawiązuje do witalnych problemów współczesnego mu świata, prezentuje zagrożenia
i proponuje niektóre rozwiązania. Pełnię poglądów Asada można jednak poznać dopiero, gdy porówna się przemyślenia zawarte w książce Islam at the Crossroads z reportażami Asada z Bliskiego
Wschodu, zamieszczanymi w prasie niemieckojęzycznej, analizą pracy edytorskiej w Indiach brytyjskich, ekspercką służbą publiczną w Pakistanie oraz, last but not least, komentarzami do Koranu
i Hadisów, zamieszczonymi przy jego własnym tłumaczeniu tych tekstów. To już jednak wykracza
poza zakres niniejszego referatu.
www.isni.pl
11
Autorzy referatów
Adam Balcer
– dyrektor programu „Polityka rozszerzenia i sąsiedztwa UE” w demosEUROPA Centrum Strategii Europejskiej, doktorant i wykładowca w Studium Europy Wschodniej UW.
Autor licznych raportów, analiz, artykułów naukowych i prasowych poświeconych Turcji, Bałkanom
i obszarowi postsowieckiemu.
Prof. dr hab. Selim Chazbijewicz (ur. 17.11.1955 w Gdańsku) – absolwent
filologii polskiej w Uniwersytecie Gdańskim w 1980 roku. Doktorat z nauk politycznych w Poznaniu
w 1992 r. w Instytucie Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM w Poznaniu. W 2002 r. habilitacja
w Wydziale Nauk Społecznych UAM w Poznaniu z zakresu nauk politycznych. Profesor Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie oraz Olsztyńskiej Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania
im. prof. T. Kotarbińskiego w Olsztynie. Członek Komitetu Nauk Orientalistycznych PAN, Polskiego
Towarzystwa Nauk Politycznych, Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.
Prof. dr hab. Bruno Drwęski (ur. 1955, Montreal, Kanada) – historyk, politolog,
absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Paris III, Paryskiego Instytutu Nauk Politycznych. Od 1981 r. wykłada w Narodowym Instytucie Języków i Cywilizacji Wschodnich (INALCO)
w Paryżu w departamencie Europa Środkowo-Wschodnia. Autor licznych prac na temat podziałów społecznych i kwestii narodowościowych w Europie Środkowej i Wschodniej oraz procesów
społeczno-politycznych w krajach arabskich. Były dyrektor „La nouvelle Alternative”, były redaktor
naczelny „Recherches internationales”, „La Pensée”. Obecnie członek redakcji „Revue d’études slaves” i „Outre-terre-revue de géopolitique”. Dyrektor internetowego czasopisma „La Pensée libre”.
Członek Ośrodka Badań Europy – Eurazja (CREE–INALCO). Administrator Europejskiego Instytutu
Nauk Humanistycznych.
Mgr Wojciech Grabowski
– magister (doktorant) w Zakładzie Stosunków Międzynarodowych w Instytucie Politologii na Uniwersytecie Gdańskim, autor rozprawy doktorskiej
nt. fundamentalizmów muzułmańskich na Bliskim Wschodzie.
Dr Samir Ismail
– lekarz medycyny, pediatra w jednym z warszawskich Szpitali dla Dzieci. Przewodniczący Rady Naczelnej Ligi Muzułmańskiej w Rzeczypospolitej Polskiej. Od 1987 r. działacz na rzecz społeczności muzułmańskiej w Gdańsku. W 1989 r. był jednym z założycieli i członków
pierwszego Komitetu Związku Studentów Muzułmańskich w Polsce, który został zarejestrowany
w 1991 r. jako Stowarzyszenie Studentów Muzułmańskich. W 1996 r. był współzałożycielem Muzułmańskiego Stowarzyszenie Kształtowania Kulturalnego. Tłumaczył i redagował wiele książek
o tematyce muzułmańskiej, autor artykułów i wykładów.
Imam dr Ali Abi Issa
– specjalista prawa Szari’a i teologii muzułmańskiej (tytuł uzyskany w Instytucie Nauk Humanistycznych i Islamistycznych w Paryżu). Obecnie przewodniczący
Rady Imamów przy Lidze Muzułmańskiej w RP. Dyrektor Muzułmańskiego Centrum KulturalnoOświatowego we Wrocławiu. Autor wielu publikacji o tematyce religijnej.
Zbigniew Marcin Kowalewski
– zastępca redaktora naczelnego polskiej edycji „Le Monde Diplomatique”, były redaktor naczelny czasopisma „Rewolucja”, badacz ruchów rewolucyjnych i ruchów oporu, autor kilku książek wydanych w Polsce, Ameryce Łacińskiej i Francji.
12
Dr Mariusz Marszewski
(ur. 1975) – wykładowca w Instytucie Wschodnim UAM
oraz Wyższej Szkole Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa w Poznaniu. Główny nurt jego naukowych poszukiwań skierowany jest w stronę przemian społecznych i gospodarczych w Rosji oraz pozostałych republikach postradzieckich, szczególnie zaś na obszarach objętych wpływami kultury
islamu (przede wszystkim Azja Centralna i Kaukaz). Nie stroni też od zainteresowań społecznościami, ruchami i wszelkimi odłamami islamu na całym świecie, m.in. afroamerykańskimi i latynoskimi
muzułmanami w Stanach Zjednoczonych. Uczestnik licznych ekspedycji badawczych do państw
Azji Centralnej, na Powołże oraz na Krym.
Dr Bartłomiej Nowotarski
– prawnik konstytucjonalista i politolog, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu. W latach 1990-94 był ekspertem m. in. Komisji Konstytucyjnej, Komisji ds. ordynacji wyborczej do Sejmu i Senatu oraz doradcą przewodniczącego
Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego prof. Bronisława Geremka. Był autorem i współautorem projektów Małej Konstytucji, obowiązującej ordynacji wyborczej do Sejmu i Senatu RP
oraz ustawy o partiach politycznych. Jest ekspertem Instytutu Spraw Publicznych i członkiem
Rady Programowej Instytutu Studiów nad Islamem oraz Stowarzyszenia Wiedzy Obywatelskiej.
Przez 12 lat był radnym Wrocławia, a w latach 1994-98 wiceprezydentem. Przedmiotem zawodowego zainteresowania jest proces demokratyzacji różnych światowych dyktatur, a w szczególności możliwości demokratyzacji państw islamskich.
Dr Hayssam Obeidat
– doktor nauk politycznych, specjalność: stosunki międzynarodowe. Absolwent studiów doktoranckich na Uniwersytecie Jagiellońskim.
Ukończył podyplomowe studia ekonomiczne na Akademii Ekonomicznej w Krakowie,
studiował w Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. Specjalista w zakresie politologii i stosunków międzynarodowych, szczególnie w obszarze USA, UE i Bliskiego Wschodu, kultury
arabskiej, muzułmańskiej myśli politycznej. Autor licznych publikacji, m.in. Stosunki Polski
z Irakiem i Egiptem w latach 1955-1989; w przygotowaniu są dwie publikacje: Gospodarka
Świata Arabskiego oraz Stosunki europejsko-arabskie – inne spojrzenie. Pracownik Instytutu Bliskiego i Dalekiego Wschodu na wydziale Studiów Międzynarodowych i Politycznych
UJ. Wykładowca Wyższej Szkoły Menadżerskiej w Katedrze Stosunków Międzynarodowych.
Prowadzi badania naukowe w zakresie bezpieczeństwa energetycznego, z tych badan powstała praca habilitacyjna pt. Stabilność układu naftowego w warunkach zagrożeń kryzysami
i konfliktami.
Bogusław R. Zagórski
– arabista i islamista, dyrektor Instytutu Ibn Chalduna,
wykładowca Collegium Civitas. Badacz zagadnień cywilizacji muzułmańskiej. Absolwent Uniwersytetu Warszawskiego (arabistyka i islamistyka/archeologia śródziemnomorska), stypendysta studiów podyplomowych na Uniwersytecie Orańskim (Algieria), Instytutu Burgiby w Tunisie, Institut des Langues et Civilisations Orientales (INALCO) – Paris III oraz Ecole Pratique des
Hautes Etudes (Paryż), Wyższej Szkoły Dziennikarstwa w Arhus (Dania). Komentator telewizyjny,
prasowy i radiowy; redaktor naczelny serii wydawniczych poświęconych starożytności. Ekspert w dziedzinie kartografii i nazewnictwa geograficznego krajów Afryki Północnej i Bliskiego
Wschodu; autor polskiego systemu transkrypcji języków arabskiego, perskiego, pasztu; członek
Komisji ds. Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Polski (KSNG) oraz United Nations Group of Experts on Geographical Names (UNGEGN); prezes ZG Towarzystwa Przyjaźni
Polsko-Arabskiej.
www.isni.pl
13
www.isni.pl
(ISNI) to inicjatywa polskich środowisk muzułmańskich oraz przedstawicieli świata akademickiego. Główna działalność ISNI ma być związana z badaniami i popularyzacją wiedzy o islamie w naszym kraju. Realizacja tych zadań będzie
odbywała się przez finansowanie projektów badawczych, publikowanie książek oraz jednego
periodyku, organizowanie konferencji i wykładów, wspieranie zainteresowania studentów (programy stypendialne) itd. Aktualnie przygotowywane jest uruchomienie dwóch serii wykładów
otwartych, odbywających się raz w miesiącu: „Szariat bez tajemnic, nieporozumień i uprzedzeń”
oraz „Spotkania z cywilizacją islamską” (wykłady dotyczące historii nauki, społeczeństwa oraz kultury świata muzułmańskiego). Ponadto planowana jest trzecia seria, bardziej wyprofilowanych
w kierunku teoretyczno-konceptualno-spekulatywnych, ogólniejszych wykładów z dziedziny
nauk społecznych i humanistycznych na temat tożsamości, rasizmu, wielokulturowości w kontekście zmian i zderzeń struktur wiedzy, przemian społecznych, procesów ekonomicznych, zjawiska sekularyzacji itd. Na jesień przyszłego roku wspólnie z Uniwersytetem Wrocławskim oraz
wrocławskim oddziałem Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej (a także kilku innymi partnerami
z kraju i zagranicy) ISNI zorganizuje dużą konferencję międzynarodową poświęconą „islamizmowi”, zwracającą uwagę na „centrystyczną” (apel o umiarkowanie, poszukiwanie „złotego środka”
w dziedzinie życia politycznego i społecznego) w istocie treść idei zgłaszanych w obrębie najnowszej fazy „odrodzenia muzułmańskiego”, związanego z nurtami takimi jak Bracia Muzułmanie. W celu zapoznania się z innymi projektami podejmowanymi w ramach ISNI zapraszamy na
stronę internetową www.isni.pl.
al. Kasprowicza 24, 51-137 Wrocław, Polska
tel.: +48 (71) 326 00 26, email: [email protected]
14
Recently established
Institute for the Studies of Islam is a unique project. It gathers members of the Polish scientific community, both Muslims and non-Muslims, religious and lay
persons, renowned professors and young scholars, who try to challenge most common and most
dangerous misconceptions and stereotypes about Islam and the Muslim world. At the same time
our aim is to develop a solid knowledge about relations and communication between Islam and
the West in historical and contemporary perspectives. The scope of activity of the Institute includes
translations and publication of books, organization of conferences, seminars and lectures, as well
as fostering of educational projects, which are directed mainly to graduate, postgraduate and PhD
students of humanities and social sciences.
ISNI platform (author: Yoginder Sikand)
1. It is deeply problematic to talk of the binaries ‚East’ and/versus the ‚West’, as the two are so intertwined
and inter-related in this age of ‚globalization’ and also because they are present in each other.
2. Likewise, to talk of ‚Islam’ and the ‚West’ is also problematic – one is a religion and the other is
a geographical location. They two cannot be compared. Further, such terms ignore the very significant Muslim presence in the West.
3. Just as there is no singular, monolithic West, there is no single Islam, but, rather, a set of diverse
and often contesting and conflicting narratives and discourses that claim the label of‚Islamic’.
4. Besides the ulema and the Islamists, what inspiration can we gain from lived Islamic traditions and
‚popular’ Islamic discourses about dialogue, the ‚middle’ and relations between Muslims and others?
Institute for the Studies of Islam
al. Kasprowicza 24, 51-137 Wrocław, Poland
tel.: +48 (71) 326 00 26, email: [email protected]
www.isni.pl
15
poleca:
WYDANIE
SPECJALNE
Bracia
Geneza, TeraŸniejszoœæ, Perspektywy
Muzu³manie
Neo-orientalizm a mit islamskiego radykalizmu
Alex Glennie (raport IPPR)
Buduj¹c mosty, a nie mury
Robert S. Leiken, Steven Brooke
Umiarkowani Bracia Muzu³manie
Marc Lynch
Towarzysze broni
Carrie Rosefsky Wickham
Bracia Muzu³manie po upadku Mubaraka
W stronê z³otego œrodka
Ali Abi Issa
Polityczne i spo³eczne aspekty doktryny
teologiczno-prawnej Braci Muzu³manów
Już wkrótce!
www.as-salam.pl | [email protected]

Bracia Muzułmanie na ławie oskarżonych

Transkrypt

Podobne dokumenty