PDF - Dental and Medical Problems

Prace oryginalne
Dent. Med. Probl. 2011, 48, 1, 37–44
ISSN 1644-387X
© Copyright by Wroclaw Medical University
and Polish Dental Society
Liwia Minch1, Marzena Lachowska2, Anna Kuterek2, Beata Kawala1
Użyteczność komponenty estetycznej
wskaźnika ortodontycznych potrzeb leczniczych
w grupie studentów uczelni wrocławskich
Usefulness of the Aesthetic Component in the Orthodontic Treatment
Need Index in the Group of Wroclaw Universities Students
Katedra i Zakład Ortopedii Szczękowej i Ortodoncji Akademii Medycznej we Wrocławiu
SKN Profilaktyki Ortodontycznej przy Katedrze Ortopedii Szczękowej i Ortodoncji Akademii Medycznej
we Wrocławiu
1
2
Streszczenie
Wprowadzenie. Jednym z głównych powodów, dla których pacjenci decydują się na podjęcie leczenia wad zgryzu
jest poczucie nieatrakcyjności własnego uzębienia. Wraz ze wzrostem zainteresowania leczeniem ortodontycznym
oraz brakiem środków na finansowanie terapii pojawił się problem klasyfikacji pacjentów ze względu na stopień
konieczności leczenia. Wskaźnik ortodontycznych potrzeb leczniczych (IOTN – Index of Orthodontic Treatment
Need), opracowany przez brytyjskich stomatologów, poza komponentą zdrowotną oceniającą prawidłowość okluzji (DHC – Dental Health Component) zawiera również komponentę estetyczną (AC – Aesthetic Component).
Uwzględnienie tych dwóch składowych stwarza obiektywne kryteria podziału pacjentów na grupy o zróżnicowanym zapotrzebowaniu na terapię.
Cel pracy. Weryfikacja użyteczności komponenty AC w szacowaniu poczucia estetyki uzębienia. Ustalenie siły
korelacji między trafnością wyboru fotografii a świadomością potrzeby leczenia w zależności od nasilenia wady
i poczucia estetyki na podstawie odpowiedzi studentów świadomych swojej wady (AM – studenci stomatologii)
oraz niezwiązanych z kierunkami medycznymi (PWr – studenci Politechniki Wrocławskiej).
Materiał i metody. Zbadano 65 studentów różnych wydziałów Politechniki Wrocławskiej (33 mężczyzn, 32 kobiety) oraz 51 studentów 4. i 5. roku Wydziału Lekarsko-Stomatologicznego Akademii Medycznej we Wrocławiu
(22 mężczyzn, 29 kobiet) w wieku 20–26 lat (średnia 24 lata), niebędących w trakcie leczenia ortodontycznego.
Przed badaniem klinicznym pacjent oceniał subiektywnie swoje uzębienie pod względem estetycznym, wybierając
odpowiednią fotografię komponenty AC. Następnie określano indywidualną wartość składowej morfologicznej
wskaźnika IOTN. Wady zgryzu klasyfikowano zgodnie z polskimi standardami diagnostycznymi.
Wyniki. Wykazano istotną różnicę w wyborze AC między studentami stomatologii a grupą studentów innego
kierunku. Studenci stomatologii wybierali fotografie przedstawiające najbardziej estetyczne uzębienie. Studenci
Politechniki preferowali zdjęcia odpowiadające średnim wartościom wskaźnika AC.
Wnioski. Istnieje korelacja między trafnością wyznaczania komponenty estetycznej a świadomością istnienia wady
zgryzu (Dent. Med. Probl. 2011, 48, 1, 37–44).
Słowa kluczowe: wskaźnik ortodontycznych potrzeb leczniczych, IOTN, AC, wady zgryzu.
Abstract
Background. One of the core reasons why patients start orthodontic treatment is a feeling of their dentition’s unattractiveness. Together with increased interest in orthodontic medical care and deficiencies in therapy financing, the
problem of classifying patients according to the need of providing the treatment has arisen. Index of Orthodontic
Treatment Need (IOTN) is an indicator developed by the British dentists that contains not only health (estimates
the normal occlusion) but aesthetic component (AC) as well. The correlation of the two components provides
objective criteria of patients’ division into groups according to diverse treatment requirements.
Objectives. Verification of usefulness of AC component to estimate the feeling of dentition’s aesthetics, determining whether there is a correlation between the accuracy of photo choice and the awareness of need to provide the
treatment, depending on the stage of the malocclusion and sense of aesthetics on the basis of students’ answers
who are aware of orthodontic defects (Medical University) and are not connected with medical majors (University
of Technology).
38
L. Minch et al.
Material and Methods. The tested material included 65 students of various departments of the Wroclaw University
of Technology (33 men, 32 women) and 51 students of the Faculty of Dentistry of Wroclaw Medical University
(22 men, 29 women) aged from 20 to 26 (average 24 years) that were not undergoing orthodontic treatment at that
time. Before the examination the patients assessed subjectively their dentition in terms of aesthetics – by choosing the value of AC component. Then the individual value of morphological IOTN component was quantified.
Malocclusions were classified according to the polish diagnostic standards.
Results. There was a significant difference in the choice of AC component between students of dentistry, and
the group of students of other faculties. Dentistry students selected photographs of the most aesthetic dentitions. Students of University of Technology tended to choose pictures corresponding with average values of AC
component.
Conclusions. There is a correlation between the accuracy of determining the AC value andawareness of the malocclusion existence (Dent. Med. Probl. 2011, 48, 1, 37–44).
Key words: Index of Orthodontic Treatment Need, IOTN, AC, malocclusion.
Jednym z głównych powodów, dla których
pacjenci decydują się na rozpoczęcie leczenia ortodontycznego jest poczucie braku atrakcyjności
własnego uzębienia [1–4]. Ważne jest, aby przed
podjęciem tego leczenia wziąć pod uwagę ten
czynnik.
Atrakcyjność jest pojęciem względnym, każdy
z nas może inaczej ją postrzegać. Estetyka uzębienia może w różny sposób wpływać na życie pacjentów, co zależy od determinant środowiskowych [5, 6] i kulturowych [7, 8]. Wraz ze wzrostem
zainteresowania leczeniem ortodontycznym pojawił się problem klasyfikacji pacjentów ze względu
na stopień konieczności leczenia [9]. Wskaźnik ortodontycznych potrzeb leczniczych (IOTN – Index
of Orthodontic Treatment Need) został opracowany przez brytyjskich stomatologów w 1989 r. [10].
Poza komponentą zdrowotną oceniającą prawidłowość okluzji (DHC – Dental Health Component), zawiera również komponentę estetyczną
(AC – Aesthetic Component). Uwzględnienie tych
dwóch składowych stwarza obiektywne kryteria
podziału pacjentów na grupy o zróżnicowanym
zapotrzebowaniu na terapię [11]. Wskaźnik ten ze
względu na swoją prostotę i skalę ocen ma duże
zastosowanie w Europie (Wielka Brytania, Szwecja, Holandia, Dania, Francja, Norwegia, Finlandia [12–20]) do celów epidemiologicznych oraz
stanowi podstawę do refundacji leczenia ortodontycznego. Coraz szerzej bywa stosowany również
w naszym kraju [21–23].
Celem pracy była weryfikacja użyteczności
komponenty AC w szacowaniu poczucia estetyki
uzębienia. Starano się ustalić siłę korelacji między trafnością wyboru fotografii a świadomością
potrzeby leczenia w zależności od nasilenia wady
i poczucia estetyki na podstawie odpowiedzi studentów świadomych swojej wady (studentów 4. i 5.
roku stomatologii Akademii Medycznej we Wrocławiu) oraz studentów niezwiązanych z kierunkami medycznymi (studentów różnych wydziałów
Politechniki Wrocławskiej).
Materiał i metody
Zbadano 65 studentów różnych wydziałów Politechniki Wrocławskiej (33 mężczyzn, 32 kobiety)
oraz 51 studentów Wydziału Lekarsko-Stomatologicznego Akademii Medycznej we Wrocławiu (22
mężczyzn, 29 kobiet) w wieku 20–26 lat (średnia
24 lata), niebędących w trakcie leczenia ortodontycznego. Studenci AM opanowali podstawy diagnostyki ortodontycznej zgodnie z programem
nauczania.
Badanie przeprowadzono na podstawie skonstruowanej specjalnie karty, opracowanej w Katedrze i Zakładzie Ortopedii Szczękowej i Ortodoncji AM we Wrocławiu. W karcie uwzględniono:
dane z wywiadu (dane osobowe pacjenta, informacje o wcześniejszym leczeniu ortodontycznym,
zainteresowanie ewentualnym leczeniem ortodontycznym).
W badaniu zewnątrzustnym określano: profil szczękowy, profil twarzowy, schodek wargowy
Korkhausa oraz dokonano oceny głębokości bruzdy wargowo-bródkowej. Badanie wewnątrzustne
obejmowało: ustalenie diagramu uzębienia oraz
ocenę klas Angle’a, klas kłowych, obecności nieprawidłowości zębowych (odnośnie do umiejscowienia, liczby, kształtu), symetrii łuków zębowych,
wartości nagryzu pionowego i poziomego. Do
każdej karty dołączono kwestionariusz dotyczący
atrakcyjności uzębienia pacjenta. Badani udzielali
odpowiedzi na pytania dotyczące chęci podjęcia
leczenia ortodontycznego w przyszłości, a także
zainteresowania innymi zabiegami mającymi na
celu poprawę estetyki (np. wybielaniem zębów).
Przed rozpoczęciem badania klinicznego każdy badany określał wartość komponenty estetycznej AC (ryc. 1) na podstawie wyselekcjonowanych
i uporządkowanych standardowych dziesięciu fotografii, gdzie zdjęcie numer 1 odpowiadało najbardziej atrakcyjnej okluzji, a numer 10 – najmniej
atrakcyjnej. Pacjent wybierał taką fotografię, która
jego zdaniem była najbardziej zbliżona estetycznie
do własnego uzębienia, bardziej na zasadzie ogól-
Użyteczność komponenty estetycznej wskaźnika ortodontycznych potrzeb leczniczych
39
Ryc. 1. Komponenta estetyczna – AC
wskaźnika IOTN
Fig. 1. Aesthetic component – AC of IOTN
nej atrakcyjności niż podobieństwa. Istotne było,
aby badany uwzględniał jedynie ustawienie zębów
i nie kierował się innymi wskaźnikami wpływającymi na estetykę, jak np.: kolor zębów, ich kształt
i wielkość, stan dziąseł oraz występowanie płytki
nazębnej. Pacjent wybierając określoną fotografię
(1–10), oceniał tym samym subiektywnie swoje
uzębienie pod względem estetyki okluzji.
Następnie wyznaczano indywidualną wartość wskaźnika potrzeb leczniczych IOTN [10, 11].
Wskaźnik IOTN jest określany na podstawie badania zewnątrzustnego oraz analizy okluzji w skali
pięciostopniowej, w której stopień pierwszy odpowiada brakowi potrzeb leczniczych, a stopień piąty
jest definiowany jako wada o bardzo dużym nasileniu – w tym przypadku jest konieczne leczenie.
Jako wartość graniczną między lekkim nasileniem
wady a niezbędnością podjęcia terapii przyjęto
stopień 3. wskaźnika.
Wyniki badań poddano testom statystycznym
(test χ2 z poprawką Yatesa, test medianowy, test
Komogorow-Smirnowa, test Persona, test McNemary, test Manna-Whitneya) oraz statystyce opisowej. Za poziom istotności przyjęto α = 0,05.
Wyniki
Ponad połowa badanych przebyła wcześniej
leczenie ortodontyczne (ryc. 2). Studenci Politechniki byli poddawani terapii częściej (63%) niż
studenci Wydziału Lekarsko-Stomatologicznego
(55%). Różnica nie była istotna statystycznie.
Mimo iż świadomość obecności wady zgryzu
zadeklarowała zbliżona liczba studentów niezależnie od uczelni (PWr – 48%, AM – 51%), studenci
stomatologii mieli wątpliwości co do wady jedynie
w 4% przypadków, w przeciwieństwie do badanych z Politechniki – 17% (ryc. 3).
Studenci Politechniki bardziej krytycznie oceniali estetykę swojego uzębienia, w ponad 3% uznając je za bardzo nieatrakcyjne. Studenci stomatologii
natomiast nie udzielali takiej odpowiedzi, w 66,67%
przypadków określali swoją okluzję jako atrakcyjną, a w 9,80% nawet za bardzo atrakcyjną (tab. 1).
Znalazło to wyraz w wyznaczaniu komponenty
AC. Studenci stomatologii konsekwentnie wybierali fotografie przedstawiające najbardziej estetyczne
uzębienie (p = 0,005), a więc zdjęcie 1. i 2. (80,39%).
Studenci Politechniki preferowali zdjęcia odpowia-
40
L. Minch et al.
Ryc. 2. Wcześniej przebyte przez badanych
leczenie ortodontyczne
% badanych
% of the examined
Fig. 2. Orthodontic
pacjenci, którzy nie przebyli
treatment previously
wcześniej leczenia
completed by respondortodontycznego
ents
patients with no previous
orthodontic history
studenci
Politechniki
Technology
University
students
pacjenci, którzy przebyli
wcześniej leczenie
ortodontyczne
patients after previous
orthodontic treatment
studenci
stomatologii
dentistry
students
% badanych
% of the examined
Ryc. 3. Świadomość
obecności wady zgryzu
wśród badanych studentów Politechniki
i stomatologii
nie wiem
I don’t know
nie
no
tak
yes
studenci
Politechniki
Technology
University
students
Fig. 3. Awareness of
malocclusion among
students of University
of Technology and
Wroclaw Medical
University
studenci
stomatologii
dentistry
students
Tabela 1. Ocena atrakcyjności uzębienia studentów Politechniki oraz stomatologii na podstawie kwestionariusza
Table 1. Evaluation of attractiveness of dentition by Technology and Dentistry Universities students due to the questionnaire
Studenci
(Students)
Atrakcyjność uzębienia – %
(Atractiveness of the dentition – %)
bardzo atrakcyjne
(very atractive)
atrakcyjne
(atractive)
nieatrakcyjne
(not atractive)
bardzo nieatrakcyjne
(very unatractive)
Politechniki
(Technology University)
8,33
50
38,33
3,33
Stomatologii
(Dentistry)
9,80
66,67
23,53
0
dające średnim wartościom (2. i 3.) wskaźnika AC
(kolejno 41,67% i 35%), świadczącym jednak również o dużej atrakcyjności uzębienia (tab. 2). Hipoteza zakładająca, że przyszli dentyści nie uważają
ustawienia własnych zębów za bardziej estetyczne
została odrzucona (p = 0,044).
Wykazano istotną różnicę w wyborze AC między studentami stomatologii a grupą studentów
Politechniki (χ2 = 46,61, df = 6, p = 2,24 × 10–8).
Podczas wyznaczania wartości IOTN zakwalifikowano o 30% większą liczbę studentów stomatologii do 1. stopnia wskaźnika (ryc. 4A), stano-
41
Użyteczność komponenty estetycznej wskaźnika ortodontycznych potrzeb leczniczych
Tabela 2. Wybrana przez badanych wartość komponenty estetycznej (AC) na podstawie fotografii (1–10)
Table 2. The value of AC chosen by respondents due to the photographs (1–10)
Studenci
(Students)
Wartość komponenty estetycznej AC – %)
(The value of aesthetic componett AC – %)
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Politechniki
(Technology University)
15
41,66
35
5
1,66
1,66
0
0
0
0
Stomatologii
(Dentistry)
70,58
9,80
5,88
11,76
0
0
0
0
1,96
0
wiącego o braku potrzeby leczenia. W przypadku
badanych z Politechniki była widoczna przewaga
wartości 4. i 5. odpowiadających nasilonym wadom zgryzu, stanowiącym o konieczności podjęcia leczenia ortodontycznego (ryc. 4B). Wśród
grupy studentów stomatologii przeważają niższe
wartości wskaźnika IOTN (p < 0,0001). Przebyte
przez pacjentów leczenie ortodontyczne nie miało
istotnego wpływu na wartość wskaźnika IOTN
(χ2 = 4,013841, df = 4, p = 0,382).
Podział badanych na uczelnie obrazuje
(ryc. 5), że studenci stomatologii wykazują ponad
dwukrotnie większe zainteresowanie leczeniem
wad zgryzu (CI 68,36; 100). Zaskakujące wydaje się to, że osoby z wadą o większym nasileniu
(IOTN ≥ 3) wykazują mniejszą chęć rozpoczęcia
% badanych
% of the examined
Ryc. 4. Wyznaczona
wartość wskaźnika
IOTN: A – dla studentów
Politechniki, B – dla studentów stomatologii
studenci Politechniki
Technology University students
% badanych
% of the examined
A
Fig. 4. IOTN value
assigned to: A – students of University of
Technology, B – students
of dentistry
B
studenci stomatologii
dentistry students
42
% badanych
% of the examined
L. Minch et al.
tak
yes
nie
no
nie wiem
I don’t know
studenci
Politechniki
Technology
University
students
studenci
stomatologii
dentistry
students
terapii (CI 24,82; 55,18). Połowa poddanych badaniu studentów Politechniki nie wyraziła chęci
podjęcia leczenia wady zgryzu, w 12,5% przypadków natomiast nie potrafiła podjąć decyzji mimo
wyraźnej konieczności terapii (ryc. 5).
Wykazano różnicę między obiektywną
(IOTN) a subiektywną (AC) oceną uzębienia
(χ2 = 35,02, p = 3,25 × 10–9) dla IOTN ≥ 3. Dla
wartości IOTN 1 i 2 nie stwierdzono istotnej statystycznie różnicy w ocenie okluzji. Studenci stomatologii skłaniali się ponadto ku wartościom AC
bliższym adekwatnej wartości wskaźnika IOTN
(χ2 = 46,60, p = 2,23 × 10–8).
Omówienie
Badani mieli trudność w wyborze AC. Wynikało to najprawdopodobniej z braku dostatecznego zrozumienia idei tej komponenty oraz utożsamiania wady zgryzu z wadą zębową i innymi
zaburzeniami estetyki uśmiechu. Znajduje to odzwierciedlenie w badaniach autorów polskich i zagranicznych [21, 24], w których pacjenci również
wykazywali trudność w porównywaniu włas­nego
uzębienia z dziesięciostopniową skalą AC. Mimo
zwracania szczególnej uwagi badanym, aby nie
sugerowali się cechami morfologicznymi, takimi jak: kształt i kolor zębów, wygląd dziąseł itp.,
czynniki te zdawały się mieć duży wpływ na wybór fotografii przez osoby niezwiązane ze stomatologią [16]. Przyczyną był najprawdopodobniej
brak umiejętności oddzielnego potraktowania
estetyki okluzji od ogólnie przyjętej atrakcyjności
uśmiechu. Wniosek ten znajduje potwierdzenie
w badaniach innych autorów, którzy podkreśla-
Ryc. 5. Wyrażona przez
studentów Politechniki
i stomatologii chęć podjęcia leczenia ortodontycznego na podstawie
kwestionariusza wśród
osób z IOTN ≥ 3
Fig. 5. Willingness to
undertake orthodontic
treatment expressed by
students of University
of Technology and
students of dentistry,
based on questionnaire,
among respondents with
IOTN ≥ 3
ją, iż atrakcyjność uśmiechu postrzegana przez
większość osób jest jednoznaczna z białymi zębami, jak również łukami zębowymi pozbawionymi
stłoczeń lub też szpar [25].
Wśród studentów stomatologii wykazano statystycznie znamienną zależność między wyborem
komponenty AC a istnieniem wady zgryzu. Polegało to na bardziej adekwatnej ocenie komponenty estetycznej wskaźnika IOTN w porównaniu ze
studentami Politechniki. Wynikało to najprawdopodobniej z faktu posiadania podstawowej
wiedzy z zakresu ortodoncji oraz łatwiejszego
odrzucania czynników, które powinny zostać pominięte w czasie porównywania własnego zgryzu do przedstawionej skali. Podobną obserwację
przeprowadzili ortodonci nigeryjscy [26], którzy
w badaniach prowadzonych wśród dzieci, rodziców i lekarzy ortodontów przedstawili zależność
między istnieniem zaburzeń okluzji a wyborem
komponenty AC wśród świadomych jej lekarzy.
Wykazana różnica między obiektywną
(IOTN) a subiektywną (AC) oceną uzębienia
w badanych grupach znajduje również potwierdzenie we wcześniej przeprowadzonych badaniach w populacji Irańczyków [27].
Udowodniono, iż studenci stomatologii z wadami zgryzu kwalifikującymi się do leczenia
(IOTN ≥ 3), wykazują zdecydowanie większą chęć
podjęcia terapii. Potwierdza to tezę Birkelanda
et al. [28], że świadomość obecności wad zgryzu
i konsekwencji z tego płynących istotnie zwiększa
chęć podjęcia leczenia ortodontycznego. Dlatego
też na decyzję o rozpoczęciu terapii wady zgryzu niejednokrotnie wpływa lekarz stomatolog,
zwracając uwagę pacjentowi lub jego rodzicom na
obecność wady zgryzu.
Użyteczność komponenty estetycznej wskaźnika ortodontycznych potrzeb leczniczych
Istotny brak zainteresowania terapią ortodontyczną u osób z wadą zgryzu niezwiązanych ze
stomatologią świadczy o małym poziomie oświaty
zdrowotnej, która powinna polegać na wielokierunkowej edukacji pacjentów obejmującej etiologię
powstawania wad, konieczność ich leczenia oraz
konsekwencje płynące z zaniechania działań odpowiednich do stadium zaawansowania zaburzenia.
W podsumowaniu należy stwierdzić, iż istnieje korelacja między trafnością wyznaczania
43
komponenty estetycznej a świadomością istnienia
wady zgryzu. Większość badanych miała jednak
trudność w wyborze AC, co wynikało najprawdopodobniej z braku zrozumienia idei tej komponenty. Komponenta estetyczna (AC) wskaźnika
IOTN znajduje większe zastosowanie wśród osób
mających podstawową wiedzę z zakresu ortodoncji, która umożliwia zróżnicowanie wady zgryzu
i estetyki okluzji od ogólnie przyjętej atrakcyjności uśmiechu.
Piśmiennictwo
[1] Gochman D.S.: The measurement and development of dentally relevant motives. J. Public Health Dent. 1975, 35,
160–164.
[2] Shaw W.C.: Factors influencing desire for orthodontic treatment. Eur. J. Orthod. 1981, 3, 151–162.
[3] McKiernen E., McKiernen F., Jones M.L.: Psychological profiles and motivation of adults who seek orthodontic
treatment. Int. J. Adult Orthodon. Orthognath. Surg. 1992, 7, 187–198.
[4] Bos A., Hoogstraten J., Prahl-Andersen B.: Expectations of treatment and satisfaction with dentofacial appearance in orthodontic patients. Am. J. Orthod. Dentofacial Orthop. 2003, 123, 127–132.
[5] Mattick C.R., Gordon P.H.: Smile aesthetics and malocclusion in UK teenage magazines assessed using the
Index of Orthodontic Treatment Need (IOTN). J. Orthod. 2004, 31, 17–19.
[6] Klages U., Claus N., Wehrbein H., Zentner A.: Development of a questionnaire for assessment of the psychosocial impact of dental aesthetics in young adults. Eur. J. Orthod. 2006, 28, 103–111.
[7] Ngom P.I., Brown R., Diagne F., Normand F., Richmond S.: A cultural comparison of treatment need. Eur.
J. Orthod. 2005, 27, 597–600.
[8] Urtane I., Pugaca J., Liepa A., Rogovska I.: The severity of malocclusion and need for orthodontic treatment
in correspondence with the age. Stomatologija, Baltic Dent. Maxillofacial J. 2006, 8, 35–38.
[9] Mandall N.A., McCord J.F., Blinkhorn A.S.,Worthington H.V., O’Brien K.D.: Perceived aesthetic impact
of malocclusion and oral self-perceptions in 14–15-year-old Asian and Caucasian children in greater Manchester.
Eur. J. Orthod. 2000, 22, 175–183.
[10] Brook P.H., Shaw W.C.: The development of an orthodontic treatment priority index. Eur. J. Orthod. 2001, 23,
309–320.
[11] Burden D.J., Holmes A.: The need for orthodontic treatment in child population of the United Kingdom. Eur.
J. Orthod. 1994, 16, 395–399.
[12] Chestnutt I.G., Burden D.J., Steele J.G., Pitts N.B., Nuttall N.M., Morris A.J.: The orthodontic condition
of children in the United Kingdom. Br. Dent. J. 2006, 200, 609–612.
[13] Johansson A.M., Follin M.E.: Evaluation of the Dental Health Component, of the Index of Orthodontic Treatment
Need, by Swedish orthodontists. Eur. J. Orthod. 2009, 31 184–188.
[14] Josefsson E., Bjerklin K., Lindsten R.: Malocclusion frequency in Swedish and immigrant adolescents – influence of origin on orthodontic treatment need. Eur. J. Orthod. 2007, 29, 79–87.
[15] Louwerse T.J., Aartman I.H.A., Kramer G.J.C., Prahl-Andersen B.: The reliability and validity of the Index
of Complexity, Outcome and Need for determining treatment need in Dutch orthodontic practice. Eur. J. Orthod.
2006, 28, 58–64.
[16] Svedström-Oristo A.L., Pietilä T., Pietilä I., Vahlberg T., Alanen P., Varrela J.: Acceptability of dental
appearance in a group of finnish 16- to 25-year-olds. Angle Orthod. 2009, 79, 479–483.
[17] Souames M., Bassigny F., Zenati N., Riordan P.J., Boy-Lefevre M.L.: Orthodontic treatment need in French
schoolchildren: an epidemiological study using the Index of Orthodontic Treatment Need. Eur. J. Orthod. 2006,
28, 605–609.
[18] Richmond S., Andrews M.: Orthodontic treatment standards in Norway. Eur. J. Orthod. 1993, 15, 7–15.
[19] Birkeland K., Bøe O.E., Wisth P.J.: Relationship between occlusion and satisfaction with dental appearance in
orthodontically treated and untreated groups. A longitudinal study. Eur. J. Orthod. 2000, 22, 509–518.
[20] Kerosuo H., Väkiparta M., Nyström M., Heikinheimo K.: The seven-year outcome of an early orthodontic
treatment strategy. J. Dent. Res. 2008, 87, 584.
[21] Grzywacz I.: The value of the aesthetic component of the Index of Orthodontic Treatment Need in the assessment
of subjective orthodontic treatment need. Eur. J. Orthod. 2003, 25, 57–63.
[22] Wdowiak L., Nowicka-Dudek K.: Wskaźnik oceny ortodontycznej potrzeby leczniczej. Zdr. Publ. 2006, 116,
639–641.
[23] Śmiech-Słomkowska G., Dubojska A.M., Defińska-Kaniorska A.: Wady zgryzu i potrzeby leczenia ortodontycznego u dzieci z upośledzeniem umysłowym. Czas. Stomatol. 2006, 59, 42–46.
[24] Holmes A.: The prevalence of orthodontic treatment need. Br. J. Orthod. 2001, 19, 177–182.
[25] Hendy N.C., Toner A.M.: Does the public’s opinion of what is an attractive smile agree with the aesthetic component of the IOTN? How important is a nice smile to the people of the UK and Antigua? BDS Elective Report, 2006.
44
L. Minch et al.
[26] Otuyemi O.D., Kolawole K.A.: Perception of orthodontic treatment need: opinion comparisons of patients,
parents and orthodontists. African J. Oral Health. 2005, 2, 42–51.
[27] Padisar P., Mohammadi Z., Nasseh R., Marami A.: The Use of Orthodontic Treatment Need Index (IOTN) in
a referred Iranian population. Res. Biol. Sci. 2009, 4, 438–443.
[28] Birkeland K., Katle A., Løvgreen S., Bøe O.E., Wisth P.J.J.: Factors influencing the decision about orthodontic treatment. A longitudinal study among 11- and 15-year-olds and their parents. Orofac. Orthop. 1999, 60,
292–307.
Adres do korespondencji:
Liwia Minch
Katedra i Zakład Ortopedii Szczękowej i Ortodoncji AM
ul. Krakowska 26
50-425 Wrocław
tel.: 71 784 02 99
e-mail: [email protected]
Praca wpłynęła do Redakcji: 9.06.2010 r.
Po recenzji: 10.12.2010 r.
Zaakceptowano do druku: 16.03.2011 r.
Received: 9.06.2010
Revised: 10.12.2010
Accpeted: 16.03.2011