Pierścień burmistrzów krakowskich

Pierścień burmistrzów krakowskich
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Czas powstania 1532 Miejsce powstania Kraków Wymiary wysokość: oczka: 2,2 cm, średnica: 2,3 cm Numer inwentarzowy MHK 683/II Muzeum Muzeum Historyczne Miasta Krakowa Tematy władza, miasto Technika odlewanie, cyzelowanie, kameryzowanie, grawerowanie Materiał szafir, złoto Prawa do obiektu Muzeum Historyczne Miasta Krakowa Prawa do wizerunków cyfrowych domena publiczna Digitalizacja RPD MIK, projekt Wirtualne Muzea Małopolski Tagi techniki zdobnicze, herb, pieczęć, Kraków, miasto, biżuteria, 3D, 3D plus Wewnątrz złotej obręczy pierścienia wygrawerowano datę jej wykonania: 1532 rok. Ośmiokątne szafirowe oczko pierścienia ozdobione jest herbem Krakowa wykonanym we wklęsłym reliefie. Pierścień był symbolem władzy burmistrza, służył też jako pieczęć miejska. Oczko musiało być wykonane z materiału twardego, odpornego na ścieranie się. W 1590 roku odnotowano wydatek rady miejskiej na zakup szafiru w celu wymiany oczka w pierścieniu burmistrza. Na nowym oczku, na podkowiastej tarczy, zwieńczonej koroną i wykończonej manierystycznym ornamentem okuciowo­zwijanym, przedstawiono herb Krakowa. Jest to fragment muru miejskiego z trzema basztami. Brama w murze jest otwarta, a pod opuszczoną do połowy kratą przedstawiono orła.
Na uwagę zasługuje fakt, że jest to jeden z pierwszych przykładów przedstawienia orła w bramie w herbie Krakowa. Takie wyobrażenie herbu miejskiego zostało uchwalone jako obowiązujące przez radę miasta w 1661 roku.
Opracowanie: Katarzyna Moskal (Muzeum Historyczne Miasta Krakowa), © wszystkie prawa zastrzeżone
Szafir — o sekretnej mowie kamieni
Kamienie szlachetne przez wieki były pożądane nie tylko ze względu na swoje piękno. Wierzono, że odpowiednio dobrane, leczą rozmaite przypadłości i choroby. Niektóre z nich stawały się bezpośrednim składnikiem mikstur leczniczych. Sproszkowane perły, które, jak sądzono, powstały z boskiej łzy, uronionej w chwili grzechu pierworodnego, stosowano jako środek zaradczy przeciwko impotencji. Szafir leczył wątrobę i nerki, przeciwdziałając powstawaniu kamieni żółciowych. W literaturze osiemnastowiecznej można znaleźć także bardziej drastyczne zalecenia — korale i szmaragdy noszone w woreczku ze skóry kota miały skutecznie leczyć gorączkę.
Klejnoty bliżej nieba
Przez wieki kształtował się rodzaj kamiennego kodu — odpowiednie planety, bogowie, właściwości magiczne i lecznicze. W panteonie skarbów wydobywanych z ziemi szczególne miejsce zajmował szafir, którego barwa przypominała najpiękniejsze widoki nieba. W starożytnej Grecji był on łączony z Zeusem, boskie konotacje tego kamienia przejęło także chrześcijaństwo.
Szafir był szczególnie wiązany z piastowaniem ważnych urzędów — był uznawany za kamień królów i władców sprawujących zarówno władzę świecką, jak i duchowną (nieprzypadkowo to właśnie szafirowe inkrustacje można zobaczyć w pierścieniu burmistrzów krakowskich).
Pierścienie z szafirem noszone przez opatów i dostojników Kościoła symbolizowały kontakt z niebem. Z czasem stały się także znakiem konsekracji biskupiej (w klejnotach wykorzystywano także inny kamień o lazurowej barwie — lapis lazuli). Kamień ten wiązano w sposób szczególny z kultem Madonny, dekorując nim przedmioty kultu i relikwiarze.
Amulety i inkluzy
W parze z dobrymi przymiotami, które przechodziły na właścicieli klejnotów z szafirem (dobroć, łaskawość, pobożność), szły właściwości zdrowotne — oliwa z tego kruszcu odejmowała ból kości, pito go w winie i wodzie!
Dla niektórych stawały się one rodzajem amuletów. Talizman z szafiru nosił Karol Wielki (pomiędzy kamieniami tkwiła drzazga z Krzyża Chrystusa) — dziś jako relikwia przechowywana w katedrze w Reims. Jeden z najpiękniejszych szafirów znajduje się w koronie królewskiej monarchów Anglii (szafir św. Edwarda, osadzony w krzyżu nad diamentowym jabłkiem w koronie).
Właściwości magiczne nie wyczerpywały potencjału błękitnych klejnotów — dla magików i czarodziejów szczególne cenne były pęcherzyki gazu występujące w strukturze tlenku glinu, dzięki czemu szafiry mogły stać się inkluzem — przedmiotem zamieszkałym przez duchy i pozaziemskie moce.
Ci, którym nie będzie dane podziwiać z bliska klejnotów korony angielskiej czy przenieść się w czasie do alchemicznej pracowni, w której powstają szafirowe mikstury, polecamy klejnoty w zbiorach WMM i te, które można zobaczyć realnie — jedne z najpiękniejszych szafirów zdobią przechowywany w Skarbcu Katedry Wawelskiej relikwiarz na głowę św. Stanisława — co roku można go zobaczyć podczas procesji, która przechodzi ulicami Krakowa.
Opracowanie: Anna Berestecka (Redakcja WMM), CC­BY 3.0 PL
Tagi: Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, kamień, zdrowie, biżuteria, chrześcijaństwo, leki, władza, mitologia, kościół, skarb, Muzeum Geologiczne ING PAN